Welke handgereedschappen worden voor houtbewerking gebuikt?

Houtbewerking is een woord dat wordt gebruikt als verzamelnaam voor alle technieken die worden gebruikt om hout te bewerken. Er zijn nogal wat houtbewerkingstechnieken te bedenken. In de loop der tijd hebben mensen steeds meer gereedschappen bedacht om het bewerken van hout makkelijker sneller of verfijnder te maken. De ontwikkeling van houtbewerking begon in de steentijd en ging verder in de bronstijd, ijzertijd tot aan de huidige tijd.

Gereedschappen voor houtbewerking
Omdat houtbewerking zo’n lange geschiedenis heeft zijn er verschillende gereedschappen bedacht. De allereerste gereedschappen waren zeer eenvoudige scherpe stenen. In de bronstijd ontstonden messen en eenvoudige bijlen. Die waren echter nog niet heel sterk en moesten voortdurend opnieuw worden gegoten omdat brons niet smeedbaar is. Toen de ijzertijd in West-Europa haar intrede deed ongeveer 800 voor Christus had men een materiaal waarmee men echt goede handgereedschappen kon ontwikkelen. IJzer kan men wel smeden en is veel sterker en harder dan brons. De mechanische eigenschappen van ijzer zorgde er voor dat de mens een aanzienlijke culturele groei kon doormaken. Deze groei startte met de ontwikkeling van de meest uiteenlopende handgereedschappen.

Handgereedschappen
De handgereedschappen vormen de meest eenvoudige gereedschappen die worden gebruikt voor de bewerking van hout. Tegenwoordig zijn een aantal handgereedschappen vervangen door elektrische gereedschappen. Onderstaande handgereedschappen bestaan nog. Daarbij is vermeld voor welke technieken de gereedschappen worden gebruikt.

  • Meten. Voor het meten van hout wordt onder andere een liniaal, duimstok, passer, hoekmeter of winkelhaak gebruikt.
  • Aftekenen. Voor het aftekenen van bijvoorbeeld de maat gebruikt men een:  kraspen, pen, centerpons  of  potlood.
  • Boren. Als men gaten wil boren gebruikt men een: handboor, booromslag, avegaar, verzinkboor of fretboor.
  • Frezen. Voor het frezen van bijvoorbeeld gleuven gebruikt men een frees.
  • Zagen. Voor het verzagen van hout kan men een handzaag gebruiken. Daarnaast zijn er ook beugelzagen en kapzagen. Een schrobzaag is wat kleiner en een gatenzaag is geschikt voor het maken van ronde openingen. Een verstekzaag wordt met een verstekbak of een andere constructie geleverd zodat de zaag onder een bepaalde hoek kan zagen.
  • Hakken. Voor het hakken van gaten, gleuven of omhakken van bomen, palen of stammen gebruikt men een handbijl, dissel of aks.
  • Afwerking, glad maken. Voor het afwerken van de buitenkant van hout kan men uiteenlopende gereedschappen gebruiken. Hierbij kan men denken aan verschillende schaven zoals: een boorschaaf, kantenschaaf, sponningschaaf, grondschaaf en een blokschaaf. Daarnaast kan men een schaafrasp gebruiken. Schuurpapier is ook geschikt om hout glad te maken en is daarnaast heel goedkoop. Een haalmes zorgt ook voor een scherpe snede die daardoor glad is.
  • Draaien. Hout kan men draaien op een houtdraaibank. Hierbij wordt een blok hout in een klem geplaatst. Het hout draait vervolgens met een hoog toerental rond en een beitel aan de zijkant snijd het hout in de juiste vorm. Deze vorm is altijd rond maar kan een verschil in diameter hebben. ook kan men een gleuf aanbrengen over een cilindrische vorm doormiddel van een houtdraaibank.
  • Snijden. Dit kan men doen met een guts, beitel, mes en een burijn (ook wel een wetsteen genoemd).
  • Spijkeren. Met een hamer of klauwhamer kan men spijkers of draadnagels in hout slaan.
  • Lijmen. Als men hout aan elkaar wil verbinden op een permanente manier kan men lijm gebruiken of een kitspuit. Met een lijmklem kan men de verbinding tijdens het drogen van de lijm bijeen houden.
  • Vijlen. Kan men doen met een rattenstaart (ronde vijl) en een platte vijl. Daarnaast zijn er ook raspen in verschillende vormen.
  • Zandsteen en slijpsteen. Deze stenen worden gebruikt als schuurmiddel

Wat pijptang of stillson-sleutel?

Pijptang of stillson-sleutel

Een pijptang is een gereedschap dat wordt gebruikt om stalen buizen aan te draaien of los te draaien. De pijptang wordt ook wel Stillson-sleutel genoemd naar haar uitvinder Daniel C. Stillson. Een pijptang bestaat is gemaakt van metaal en bestaat uit een lange stang. Haaks op deze stang zijn twee getande bekken geplaatst. De bovenste bek zit vast en de onderste bek is verstelbaar in de lengte richting. Het verstellen van een pijptang gebeurd doormiddel van een wormwiel. De bekken van de pijptang staan niet precies parallel aan elkaar, in plaats daarvan staan de bekken onder een kleine hoek. De tanden van de bekken van de pijptang staan in tegengestelde richting. Door de positionering van de tanden van de pijptang kan een goede grip worden gerealiseerd. De tanden ‘bijten’ zich namelijk in de pijp als men de pijptang vastklemt.

Hoe ziet een Pijptang of stillson-sleutel er uit?

Pijptang of stillson-sleutel
Pijptang of stillson-sleutel

Als men een pijp wil aandraaien of losdraaien zal men de bekken van de pijp voldoende open moeten draaien om de tang over de pijp te schuiven. De harde tanden van de pijptang grijpen zich goed vast in de pijp. Het zachte staal van de buis wordt door de tanden van de pijptang beschadigd. Als men de stang haaks in de te draaien richting van de pijp gaat plaatsen kan men de bekken met grote kracht dichtklemmen. Hoe meer kracht men op de tang uitoefent hoe meer grip men krijgt op de pijp.

Waar wordt een pijptang voor gebruikt?
Pijptangen worden gebruikt voor het draaien van stalen leidingen. Deze leidingen kunnen ook voorzien zijn van een gegalvaniseerde laag. Als deze gegalvaniseerde laag beschadigd raakt bestaat er de kans dat het staal er onder gaat corroderen (roesten). Men gebruikt pijptangen onder andere in de installatietechniek voor het fitten van waterleidingen. Men kan deze tangen ook gebruiken om enorme kracht uit te oefenen om bouten los te draaien. Dit kan maar daarvoor is deze tang niet bedoelt. Zowel de bek van de tang als de bouten raken dan beschadigd. Ook kunnen de roestige bouten losbreken.

Wat is een sokkentang of Zweedse moordenaar?

Sokkentang

Een sokkentang wordt ook wel een Zweedse tang genoemd of Zweedse moordenaar. Deze tang wordt gebruikt om ronde voorwerpen stevig te omklemmen. Hierbij kan men denken aan het omklemmen van buizen of assen. Door het omklemmen van deze objecten of onderdelen kan men andere delen vast- of losdraaien. Een sokkentang lijkt op een waterpomptang alleen is deze tang over het algemeen veel groter zodat deze tang ook buizen en koppelingen kan omvatten die niet met een waterpomptang kunnen worden vastgegrepen.

Hoe ziet een Zweedse tang of sokkentang er uit?

Sokkentang
Sokkentang

Een sokkentang bevat een bek met een aantal tanden er op zodat een goede grip kan worden gerealiseerd. De bovenste bek is iets rond zodat buizen, assen en andere ronde delen goed omvat kunnen worden. De bekken zijn bevestigd op twee benen die doormiddel van een scharnierend deel aan elkaar verbonden zijn. Door dit scharnierend deel kan men een hefboomeffect creëren en een nog grotere kracht uitoefenen. In tegenstelling tot een waterpomptang kan men op het verstelbare been van de tang een moer aandraaien zodat men de juiste diameter of omvang van de bek kan bereiken. Dit systeem komt overeen met de werking van een pijptang.

Wat is een waterpomptang en waarvoor wordt deze gebruikt?

Waterpomptang

Waterpomptangen worden veel gebruikt in de techniek. Oorspronkelijk was de waterpomptang een gereedschap dat behoorde tot de uitrusting van een loodgieter en installateur. De naam waterpomptang is ook afgeleid van de werkzaamheden van de loodgieter. Deze zorgde er namelijk voor dat onder andere waterleidingen en wateraansluitingen werden aangelegd en onderhouden. De waterpomptang behoort tegenwoordig tot het handgereedschap van verschillende vaklieden waaronder werktuigbouwkundigen.

Hoe ziet een waterpomptang er uit?

Waterpomptang
Waterpomptang

Een waterpomptang is een stuk handgereedschap dat niet elektrisch wordt aangedreven. De tank heeft een ‘bek’ en de boven en onderkant van deze ‘bek’ bevatten kleine tandjes die voor een goede grip zorgen. In het midden van de ‘bek’ van de waterpomptang bevind zich een ronde of driehoekige uitsparing. Door deze uitsparing kan men nog beter een buis, staaf, of een moer omvatten met de ‘bek’ van de tang.

Een waterpomptang bevat een scharnier die aan het eerste ‘been’ is bevestigd. Dit scharnier is verstelbaar over een gleuf in het tweede ‘been’ in te stellen. De tang kan door deze mogelijkheid tot verstellen een groot aantal verschillende diameters omvatten. Er zijn verschillende waterpomptangen te koop. De lengte van de waterpomptangen kan verschillen en ook de kwaliteit en het soort staal waarvan ze gemaakt zijn verschilt. Een goede waterpomptang is meestal van chroomvanadiumstaal gemaakt. Het chroom zorgt er voor dat roest wordt tegengegaan en daarnaast is het materiaal van deze tang hard en tegelijkertijd niet bros.

Sokkentang
Een sokkentang is een tang die lijkt op een waterpomptang alleen is de sokkentang wel groter dan de waterpomptang. Daarnaast wordt de sokkentang doormiddel van een moer op één been van de tang in positie gedraaid. Ook deze tang werkt met een hefboomprincipe.

Hoe hanteert men een waterpomptang?
Een waterpomptang kan in de techniek op zeer veel manieren worden gebruikt. Over het algemeen gebruikt men een waterpomptang om een ronde aansluiting mee te omvatten en aan te draaien. Hierbij kan men denken aan de koppelingen en sokken die gebruikt worden in waterleidingen. Daarvoor is de waterpomptang in beginsel ook bedoelt. Door het hefboomprincipe kan men grote kracht uitoefenen op de tang en de koppeling. Men moet er voor waken dat men de koppeling of buis niet vervormd door de kracht die men uitoefent.

Niet geschikt voor bouten en moeren
Soms wordt een waterpomptang ook gebruikt om moeren en bouten vast te draaien of vast te houden zodat men met een sleutel de moer van de bout af kan draaien. Dit is echter niet verstandig omdat de moer of bout kan beschadigen. De bek van de waterpomptang bevat (scherpe) tanden die hun sporen na laten in metaal. Bouten en moeren kunnen behoorlijk beschadigen als men deze omvat met de ‘bek’ van de waterpomptang. Daarom is ook hier weer van toepassing: het juiste gereedschap gebruiken voor de klus.

 

Wat is een zevengatenzaag of zevengatenboor?

Zeven gatenzaag

Een zevengatenzaag wordt ook wel gatenboor genoemd. Dit is een ronde zaag waarmee gaten van een verschillende diameter kunnen worden geboord in materialen zoals hout en gips. De naam zevengatenzaag is afgeleid van de zeven verschillende zaagbladen die bij deze boor geleverd worden. De zaagbladen zijn aan een cirkel bevestigd rondom een boor. De boor wordt ook wel centraalboor genoemd en vormt dus het hart van de cirkel. Deze boor zorgt er voor dat het gat goed gecentreerd blijft. De zevengatenzaag wordt meestal op een boormachine of schroefmachine bevestigd.

Zeven gatenzaag
Een zeven gatenzaag met bijbehorende koffer

Negengatenzaag
Er zijn ook gatenzagen die negen zaagbladen bevatten. Deze zouden in feite negengatenzagen moeten worden genoemd maar in de praktijk is dat meestal niet het geval. Ook gatenzagen met meer dan zeven zaagbladen worden gewoon zevengatenzagen genoemd. De gatenzagen hebben verschillende diameters bijvoorbeeld:

  • 19 mm
  • 22 mm
  • 28 mm
  • 35 mm
  • 44 mm
  • 51 mm
  • 60 mm
  • 67 mm

Voorbeeld van hout dat is bewerkt met een gatenzaag

Gaatenzaag houtbewerking
Hout wat is bewerkt met een gatenzaag

Wat is XZN of multi-torx?

XZN Multi Torx

In de kop van schroeven is meestal een uitsparing aangebracht. Deze uitsparing kan van vorm verschillen. De uitsparing is bepalend voor het gereedschap dat gebruikt kan worden om de schroef vast en los te draaien. Door de jaren heen zijn er veel verschillende vormen ontstaan. De meest eenvoudige is de dunne gleuf of streep die in de kop van schroeven is aangebracht. Op deze dunne gleuf kan een ‘platte’ schroevendraaier worden geplaatst om de schroef aan te draaien.

XZN Multi Torx
XZN Multi Torx

Echter, deze schroevendraaiers schieten wel eens uit de gleuf als er veel kracht wordt uitgeoefend. Daarom zijn er ook andere vormen zoals de + vormige uitsparing die ook wel een ster wordt genoemd. Hiervoor gebruikt men sterschroevendraaiers. Een zeskantige uitsparing is bestemd voor een inbussleutel en een stervormige zeskant duid op torx. Een nog complexere vorm is de XZN. Dit is een veeltand (ster) en wordt ook wel multi-torx of spline genoemd.

De vorm van een XZN multi torx uitsparing
De vorm van een XZN multi torx uitsparing

Verschil tussen XZN en torx
Torx en XZN lijken een beetje op elkaar alleen heeft XZN in totaal twaalf punten in de uitsparing en torx heeft er zes. XZN is als het ware een profiel dat samengesteld is uit drie vierkanten en niet uit twee zeshoeken. De Engelse benaming van XZN is square. De tanden in de uitsparing bevinden zich in een hoek van 90 graden in plaats van 120 graden. Hierdoor kan er geen gebruik worden gemaakt van een inbussleutel om deze schroeven en bouten aan te draaien. Indien men wel een inbussleutel gebruikt zal men de vertanding beschadigen. Het grote aantal tanden zorgt er voor dat een groot aandraaimoment kan worden overgebracht door de sleutel op de kop van de schroef. Deze kan afbreken als men te veel kracht uitoefent. Het bitje van XZN past goed in de uitsparing waardoor het bitje er niet snel uit schiet. Men kan echter niet gebruik maken van een XZN bitje van een andere maat dan exact dezelfde maat sleutel voor de uitsparing in de kop van de schroef. Als de uitsparing vol raakt met vuil kan men de XZN-sleutel er niet goed op plaatsen en komt deze niet diep genoeg. Dit heeft ten gevolg dat de kracht van het aandraaien volledig op de bovenkant van de boutkop/ schroefkop wordt uitgeoefend. De tanden kunnen dan snel slijten en daarnaast loopt men de kans dat de XZN-sleutel uitschiet.

In welke vormen is XZN gereedschap beschikbaar?
Er zijn XZN gereedschappen beschikbaar in de vorm van dopsleutels, L-sleutels en bits voor schroefmachines. Daarbij wordt de maataanduiding meestal in metrische maten aangegeven. De metrische maten 4, 5, 6, 8, 10 en 12 worden veel gebruikt. Er zijn echter ook producenten die gebruik maken van speciale afwijkende maten zodat consumenten/ eindgebruikers zelf geen aanpassingen aan het product kunnen uitvoeren. Zij zijn dan min of meer verplicht om de reparaties of het onderhoud uit te laten voeren door het bedrijf dat het product heeft geleverd.

Waar worden XZN-schroeven toegepast?
XZN-schroeven worden op de bouw bijna niet gebruikt. De schroeven met een XZN-uitsparing worden vooral toegepast in de voertuigenindustrie. In de autoindustrie worden deze schroeven en bouten bijvoorbeeld toegepast voor het vast zetten van cilinderkoppen. Dit gebeurd onder andere bij de Duitse automerken zoals BMW en Mercedes. Ook bij Volkswagen en Porsche worden bepaalde delen nog met XZN bouten vastgezet.

Wat is torx, een torxschroef of torxbout?

Verschillende torx bits

Voor schroefdraadverbindingen maakt men gebruik van schroeven, bouten en moeren. Om een schroef wordt geen moer aangebracht om een bout wel. De kop van een schroef kan verschillende vormen hebben. Zo kan de dikte van de schroefkop verschillen en zijn er daarnaast bouten die bijvoorbeeld zeskantig, rond of vierkant van vorm zijn. Aan de bovenkant van een schroef of bout kan een uitsparing zijn aangebracht waarin men een stuk gereedschap kan plaatsen om de schroef of bout vast te draaien of los te draaien. Dit kan bijvoorbeeld een streep zijn of een kruis. Het is ook mogelijk dat er een binnen zeskant is aangebracht. Voor een standaard binnen zeskant word een inbussleutel gebruikt. Er zijn echter ook binnen zeskanten waarvan de zijkanten van het zeshoek iets naar binnen glooien. Op deze speciale zeskanten past een torxsleutel of torxschroevendraaier.

Torx normaal en torx plus
Twee verschillende torx vormen: torx standaard en torx plus

Torxschroef of torxbout?
Een schroef verschilt van een bout een schroef heeft verlopende schroefdraad en de diameter van de schroef wordt vanaf de kop kleiner en loopt meestal uit in een scherpe. Door het schroefdraad kan de schroef zich vasthechten in het materiaal.  Er zijn bijvoorbeeld schroeven die worden gebruikt voor hout en spaanplaat. Om het schroefdraad van een schroef wordt meestal geen moer gedraaid. Er zijn echter uitzonderingen. Zo bestaan er machineschroeven die zijn voorzien van metrische schroefdraad. Om deze machineschroeven zouden dus een metrische moer kunnen worden gedraaid. Deze machineschroeven zijn zeer gangbaar in dunne diameters en hebben dikwijls een kleine kop. Machineschroeven worden niet doormiddel van aangrijpen om de kop (door bijvoorbeeld een steeksleutel)  aangedraaid omdat in de praktijk een steeksleutel van bijvoorbeeld maat 5.

Machineschroeven en andere schroeven worden aangedraaid door een uitsparing in de kop. Hierin verschilt een schroef ook van een bout.In de praktijk wordt er vaak rond/vanaf M4-M5 een boutkop toegepast. Een bout wordt doormiddel van aangrijpen van “buiten” de kop aangedraaid, bijvoorbeeld door een steeksleutel. Omdat torx worden aangedraaid door een uitsparing in de kop is er feitelijk geen sprake van een torxbout. Desondanks hanteren we de term ‘torxbout’ wel in deze tekst. Met de term torksbout bedoelen we een bedoelen een metrische torxschroef, deze is voorzien van schroefdraad waar wel een bout omheen kan worden gedraaid.

Een torxbout kan op een aantal verschillende manieren worden toegepast. Een bout kan bijvoorbeeld samen met een moer gebruikt worden om een uitneembare tot stand te brengen. Indien gewenst kan men om de bout ook nog één of twee pakkingringen plaatsen. Zowel de kop van de schroef als de bout kan een uitsparing bevatten in de vorm van een torx zeskant. Men kan deze met een torxsleutel vastzetten, een torxschroevendraaier of een schroefmachine voorzien van een torxbitje. Torxbouten zijn bijvoorbeeld te vinden in de voertuigenindustrie in motorblokken. Torxschroeven worden onder andere gebruikt in de houtskeletbouw (HSB). Torxschroeven en torxbouten zijn er in verschillende maten. Ook de stervormige, zeskantige uitsparing kan in omvang verschillen maar de vorm blijft gelijk en is het herkenningspunt voor torx.

Sinds de komst van de torx- en torx-plus schroef- en bout-koppen , kan er weer gewerkt worden met hogere aandraaimomenten en zullen de diameters van metrische “schroeven” in de toekomst ook toenemen. Het moment wat een torx kop aankan is zelfs hoger dan het moment van een vergelijkbare imbus-kop.

Een torx-bout wordt dus van de buitenkant aangedraaid. Deze bout is veel voorkomend in de auto industrie in bijvoorbeeld deurscharnieren.

Voordeel van torx
De vorm van het binnenvlak van de kop van de schroef heeft de afgelopen jaar steeds een complexere vorm gekregen. De meest eenvoudige vorm is de rechte streep die op een schroef is aangebracht. Hierop kan een (platte) schroevendraaier worden geplaatst om de schroef aan te draaien. Er zijn ook schroeven met een kruis of een zeskantig binnenvlak (inbus). Door de jaren heen is de vorm van het binnenvlak steeds complexer geworden. De torx is één van de meest complexe vormen omdat deze zowel zeshoekig als een beetje stervormig is. Het grote voordeel van de torx is dat de overbrenging van de kracht op de schroef nog optimaler verloopt dan bij andere vormen. De schroevendraaier schiet minder snel los uit de torxvrom. Hierdoor wordt montage veiliger en eenvoudiger.

Nadeel van torx
Naast het bovengenoemde belangrijke voordeel van torx zijn er ook nadelen. De torx is een zeer bijzondere vorm waardoor je niet met een andere maat dan de juiste maat torxschroevendraaier de torxschroeven kunt vastdraaien en losdraaien. Bij platte schroevendraaiers en kruiskopschroevendraaiers is het vaak wel mogelijk om met een iets kleinere maat de schroeven en bouten vast te draaien. Bij torx schroevendraaiers dient de maat echter exact overeen te komen. Daarom worden de maten van de torx op de verpakking duidelijk aangegeven. Dit gebeurd zowel bij de schroevendraaiers als bij de schroeven. De koppeloverdracht tussen de torxschroevendraaier en de schroef zelf is behoorlijk hoog. Daarom wil de kop van de schroef wel eens afbreken als veel kracht wordt gezet. Dit gebeurd bijvoorbeeld met schroeven die gemaakt zijn van roestvaststaal omdat deze schroeven harde zijn maar ook minder taai dan schroeven die gemaakt zijn van gegalvaniseerd staal.

Verschillende torx bits
Een verzameling torx bits

Maatvoering van torx
De maataanduiding bestaat uit een letter ‘T’ van torx met daarachter een getal waarmee men inzage krijgt in de maat. De maten beginnen bij T3 en lopen op tot en met T10. Vervolgens gaat de maatvoering verder in stappen van vijf:

  • T15
  • T20
  • T25
  • T27
  • T30

Zoals je ziet is er één uitzondering. Dit is de T27 een veelgebruikte variant.

Gereedschap voor torxschroeven
Er zijn verschillende gereedschappen die gebruikt kunnen worden voor het aandraaien en losdraaien van torxschroeven. Er kan bijvoorbeeld gebruik worden gemaakt van een schroevendraaier met een torxuiteinde. Daarnaast zijn er torxsleutels met een soort T-greep aan het uiteinde. Deze gereedschappen behoren tot niet-elektrisch handgereedschap. Als men sneller schroeven wil vastdraaien of losdraaien kan men ook een schroefmachine hanteren met een torxbit of torxschroefbit. Uiteraard dient men wel rekening te houden met het feit dat men exact de juiste maat moet hanteren.

Torx gereedschap
Een voorbeeld van een compact torx gereedschap

Wat is een inbus, een inbusbout of een inbussleutel?

Inbussleutels

In de techniek gebruikt men verschillende bouten en moeren voor het bevestigen van constructiedelen. Deze delen kunnen bijvoorbeeld van metaal, hout of kunststof zijn gemaakt. Verbindingen die doormiddel van bouten en moeren worden gemaakt zijn uitneembaar. Dit is een voordeel wanneer constructiedelen vervangen moeten worden. Verder zijn verbindingen van bouten en moeren handig wanneer men constructiedelen als bouwpakket aanlevert aan de eindgebruiker. Deze kan dan met behulp van een bepaalde sleutel of sleutels de constructdelen in elkaar zetten. Meestal wordt hierbij ook gebruik gemaakt van een bouwtekening of constructietekening.

Inbus
Bouten en moeren kunnen doormiddel van een inbussysteem worden bevestigd. Een inbus is een zeskantige uitsparing aan de binnenkant van de kop van de bout. De moer heeft geen specifieke vorm. Meestal is de moer gewoon een zeskant met de juiste spoed voor de inbusbout. Daarnaast kan men ook gebruik maken van constructiedelen waar schroefdraad in is gesneden. In deze constructiedelen draait men dan de inbusbout vast. Inbusbouten en inbussleutels zijn er in verschillende maten. Deze worden in twee reeksen ingedeeld:

  • metrisch (maten in millimeters)
  • en in inches.

De maat van de INBUS is de afstand tussen twee tegenover elkaar liggende vlakke zijden van het inbus zeskant.

Betekenis van INBUS
De letters INBUS zijn in feite een Duitse afkorting. Deze afkorting staat voor Innensechskantschraube Bauer und Schaurte. Het woord ‘Innensechskantschraube’ is Duits voor ‘binnenzeskantschroef’. De naam  Bauer und Schaurte (Neuss, Duitsland) heeft dit bevestigingssysteem gepatenteerd.

Inbusbouten
Inbusbouten worden vaak geleverd bij bouwpakketten. Dit kan zowel een kas zijn maar ook voor speelgoed en kleine constructies kunnen inbusbouten worden toegepast als bevestigingsmiddel. De inbusbout heeft meestal een dikke kop. Dat is nodig omdat in deze kop een zeskantige uitsparing is aangebracht waar men de inbussleutel in plaatst. Vervolgens draait men de inbusbout met een inbussleutel de gewenste richting op. Daarbij komt er veel druk op de kop van de bout. Over het algemeen heeft men het niet over inbusbouten maar spreekt men gewoon over een bout of een inbus. Men heeft het ook wel over een schroef alleen dat kan wel voor verwarring zorgen. Daarom heeft men het dan ook over een ‘binnenzeskantschroef’ of ‘binnenzeskantbout’.

Inbussleutel

Inbussleutels
Verschillende formaten inbussleutels
De inbussleutel dient precies binnen de zeskantige uitsparing te vallen. Als men een iets te kleine inbussleutel gebruikt draait men de zes hoeken van de inbussleutel kapot. De hoeken worden dan afgerond en de inbussleutel kan dan niet meer worden gebruikt. De juiste maat inbussleutel dient te worden gebruikt voor de uitsparing in de boutkop. Een inbussleutel is een eenvoudig stuk gereedschap dat bestaat uit een metalen staafje dat een zeskantige doorsnede heeft. In dit staafje is een hoek van 90 graden aangebracht. Soms is één uiteinde van de inbussleutel een beetje rond gemaakt zodat men ook onder een bepaalde hoek de inbusbout kan aandraaien of losdraaien. Veel kracht kan men dan echter niet uitoefenen. Een inbussleutel kan ook in de vorm van een T-sleutel worden aangeschaft. Hierbij is de inbusstaaf niet voorzien van een hoek van 90 graden maar is er op één van de uiteinden een dwarsdeel of T-vormig handvat bevestigd. Daardoor kan men meer kracht zetten.

Welke soorten sleutels worden gebruikt in de techniek?

Steeksleutel reparatie

In verschillende technische beroepen maakt men gebruik van niet-elektronisch handgereedschap. Een voorbeeld van een dergelijk gereedschap is een sleutel. Een sleutel wordt gebruikt voor het vastdraaien en losdraaien van bouten en moeren. Er zijn verschillende soorten sleutels die worden gebruikt in de techniek. De keuze van de juiste sleutel is onder andere afhankelijk van de vorm van de moer of bout.

Welke soorten sleutels zijn er?

In de techniek worden onder andere de volgende sleutels gebruikt:

Steeksleutel

Steeksleutel
Een standaard steeksleutel
Deze sleutels hebben aan één of twee uiteinden een open bek die om de bout of moer geschoven of gestoken kan worden. De bekken van de steeksleutels zijn meestal geplaatst in een hoek van 15 graden ten opzichte van de steel van de sleutel. Een steeksleutel kan door zijn vorm makkelijk ergens tussen gestoken worden. Een nadeel van deze sleutel is echter dat alle kracht slechts op twee van de zes kanten van een bout (of twee van de vier kanten van een bout) kan worden uitgeoefend. Daardoor kan de steeksleutel bij veel kracht en druk losschieten of de moer of bout beschadigen.

Ringsleutel

Een standaard ringsleutel
Een standaard ringsleutel
De ringsleutel heeft geen open bek maar een gat in de vorm van een ring met allemaal hoekjes aan de binnenkant. Meestal is een ringsleutel aan de binnenkant zo vormgegeven dat er twaalf kleine hoekjes zijn maar ook een zeskant is mogelijk. Een twaalfhoekige ring bestaat uit twee gelijke zeshoeken die onder een hoek van 30 graden ten opzichte van elkaar verdraaid zijn. De ringsleutel omsluit een moet of boutkop van alle zes kanten waardoor veel kracht kan worden uitgeoefend.

Pijpsleutel

Pijpsleutel
Een pijpsleutel

Deze sleutels bestaan uit een naadloos stalen pijp. Aan beide uiteindes van de stalen pijp is een zeskantige opening. In deze opening past een boutkop of moer. De pijpsleutel wordt doormiddel van een wringstaaf of passende stift aangedraaid.

Dopsleutel

Dopsleutel met losse moerdoppen
Dopsleutel met losse moerdoppen
Bij dopsleutels kunnen verschillende varianten worden gebruikt. Er zijn dopsleutels die bestaan uit een steel met daaraan een of meerdere vaste moerdoppen. Daarnaast zijn er ook sets die bestaan uit een steel met een aantal bijbehorende losse moerdoppen. Dopsleutels met vaste moerdoppen zijn er in verschillende vormen. Een tweetal voorbeelden zijn de kruissleutel en de bougiesleutel. Dopsleutels die bestaan uit losse moerdoppen bevatten een steel met een vierkante stift. Die stift is voorzien van een snapkogeltje. De moerdoppen hebben aan de bovenkant een vierkant gat dat precies pas op de stift. Door het snapkogeltje klikt de dop vast aan de stift en blijft deze daar ook klem zitten. Aan de onderkant zit echter zeshoekige opening die past op een bepaalde moer of bout. Een set moerdoppen bevat doppen met verschillende zeskantige uitsparingen. Daarnaast is er een standaard handgreep. Soms zijn er ook andere handgrepen of een ratelmechanisme aan toegevoegd.

Verstelbare moersleutel of Engelse sleutel

Verstelbare moersleutel
Verstelbare moersleutel
De Engelse moersleutels hebben een verschuifbare bek. De sleutelwijdte van deze sleutels kunnen doormiddel van een stelschroef/ wormwiel worden vergroot of verkleind. Stelsleutels worden tegenwoordig nog vaak met de merknaam Bahco aangeduid. Bahco is echter een merknaam voor verschillende gereedschappen. Toch weten de meeste technici wel dat men een verstelbare moersleutel bedoelt als men het over een Bahco heeft. Een echter Engelse sleutel heeft de verstelbare bek haaks op de steel staan. Daarbij kan de losse bek parallel aan de steel naar boven of beneden worden verplaatst. Doormiddel van een draadspil die in of aan de steel is geplaatst kan men deze bek op de juiste positie brengen.

Inbussleutel

Inbussleutels
Verschillende formaten inbussleutels

De inbussleutels zijn langwerpige zeskantige sleutels die aan één uiteinde onder een hoek van 90 graden zijn gebogen. De inbussleutels worden gebruikt om bouten die voorzien zijn van een binnenzeskant aan te draaien of los te draaien. Sommige inbussleutels hebben een kogelkop waardoor men inbusmoeren ook onder een bepaalde hoek kan aandraaien. De kogelkop is echter minder belastbaar. Op inbussleutels kan daarnaast niet veel kracht worden uitgeoefend. In met name kleine inbussleutels treed nogal veel verwringingskracht op.

T-sleutel

Dit is een dopsleutel met een zeskantige uitsparing aan één kant en aan het andere uiteinde een staaf die haaks op de steel is aangebracht. Hierdoor ontstaat een T-vorm waaraan deze sleutel zijn naam ontleent. Er zijn ook T-sleutels met een inbusvorm.

Verder zijn er nog speciale sleutels

  • Stokeindsleutel. Deze sleutels hebben een handvat met daarop een rol. In deze rol zitten verschillende schroefdraadgaten. Hierbij kan het draadeind van een stokeind worden gedraaid. Door dit systeem kan het houdraaddeel van het stokeind makkelijk in hout of in een plug worden gedraaid.
  • Kraansleutel. Deze sleutels worden gebruikt voor het monteren van kranen bij een aanrecht of bij wastafels. Deze sleutels hebben een beweegbare bek die om de moer van de kraan kan worden geklemd. Deze sleutels worden bediend doormiddel van een lange arm.
  • CV-vulkraansleutel. Dit zijn vaak kleine sleutels met een vierkante uitsparing. Deze sleutels passen op een kraantje voor een cv-installatie of radiator om deze bijvoorbeeld te ontluchten.
  • Passchroefsleutel. Deze sleutel is voorzien van een buis die gemaakt is van massief hout of kunststof. Aan beide uiteinden zijn twee verende uitsteeksels gemaakt. deze worden gebruikt om passchroeven in groepenkasten te demonteren of te monteren. De passchroefsleutel wordt gebruikt door elektromonteurs.

Sommige dopsleutels worden in pneumatisch aangedreven. Zo zijn er pneumatische momentsleutels. Deze worden onder andere gebruikt in de auto-industrie voor het vastdraaien van banden.

Wat is een sleutel of een moersleutel voor soort gereedschap?

Steeksleutel

Een moersleutel wordt in de techniek ook wel gewoon sleutel genoemd en wordt gebruikt voor het vastdraaien en losdraaien van bouten en moeren. Een sleutel behoort tot het zogenoemde niet-elektrische handgereedschap. Dit gereedschap wordt door verschillende technische medewerkers gebruikt zoals onderhoudsmonteurs, automonteurs, revisiemonteurs en assemblagemedewerkers. Daarnaast worden sleutels ook voor verschillende werkzaamheden gebruikt bij mensen thuis in bijvoorbeeld een garage of privéwerkplaats.

Hoe zien sleutels er uit?
De vorm van een sleutel is aangepast op de vorm van de bout of moer die daarmee moet worden vastgedraaid. Meestal is aan het uiteinde van de sleutel een uitsparing aangebracht waarin een zeskantige bout past. Er zijn echter ook sleutels die voor vierkante bouten en moeren zijn ontwikkelt. Vroeger werd vooral gebruik gemaakt van vierkante bouten en moeren. Niet alleen de vorm is belangrijk bij de keuze van de juiste sleutel. Ook de afmeting is van groot belang. Een te kleine sleutel past niet en met een iets te grote sleutel kan men de randen van de bouten afronden waardoor de bouten en moeren beschadigd worden.

Steeksleutel met aan de onderkant een ringsleutel
Steeksleutel met aan de onderkant een ringsleutel

Afmetingen van sleutels
De omvang van de kop kan verschillen daarom zijn er sleutels in verschillende maten. Meestal worden deze aangegeven in millimeters. Het is echter ook mogelijk dat men de maat van de sleutel aangeeft in fracties zoals bijvoorbeeld de maat 5/8. Als men deze maataanduiding hanteert past men in feite de maatvoering in Engelse duim toe. Bekende sleutelmaten zijn 10 mm, 13 mm, 15 mm en 17 mm. Voor de grote industrie en de off-shore worden sleutels toegepast die veel groter zijn.

Een standaard ringsleutel
Een standaard ringsleutel

Wat is een pantograaf en hoe wordt deze gebruikt bij het maken van tekeningen?

Een pantograaf is een eenvoudig stuk gereedschap dat kan worden gebruikt bij het maken van tekeningen. De vormgeving van een pantograaf is een parallellogram die verstelbaar is. Een pantograaf wordt ook wel tekenaap genoemd of volgens de oude benaming een pentograaf. Pantografen kunnen van verschillende materialen worden gemaakt. Materialen die voor de vervaardiging van pantografen worden gebruikt zijn metaal, hout en plastic.

Hoe wordt een pantograaf gebruikt?
Met een pantograaf worden patronen, afbeeldingen en tekeningen vergroot of verkleind. Hierbij wordt aan het uiteinde van de pantograaf een potlood of stift bevestigd. Daarnaast wordt er eveneens een stift of potlood op het onderste scharnierpunt van de pantograaf bevestigd. Met de pantograaf volgt de tekenaar de omtrekken van een tekening, afbeelding of figuur. Het potlood aan de andere kant van de pantograaf tekent de tekening verkleind of vergroot na.

Toepassing pantograaf tegenwoordig
Door de komst van computers, scanners en kopieermachines is het gebruik van een pantograaf op afbeeldingen te vergroten of verkleinen eigenlijk niet meer nodig. In de meeste graveermachines werkt men met een soort pantograaf. Hierbij volgt een stift de mal en aan het andere uiteinde is een graveermesje of frees gemonteerd. Dit mesje of freesje slijpt de vorm van de mal in een bepaald materiaal zoals metaal, hout of kunststof. Een apparaat dat een frees bevat wordt ook wel een kopieerfrees genoemd.

Wat is een kruissleutel en waar wordt deze voor gebruikt?

Een kruissleutel is een gereedschap dat bestaat uit twee staven die haaks op elkaar zijn aangebracht. Hierdoor ontstaat de zogenoemde ‘kruisvorm’. Op de uiteinden van de staven zitten vier verschillende vaste moerdoppen. Deze moerdoppen bevatten zes kanten of zes hoeken. De kruissleutel wordt als dopsleutel gebruikt voor het vastdraaien en losdraaien van bouten en moeren die over het algemeen zes hoeken bevatten. Het gedeelte van de kruissleutel waar de twee staven met elkaar verbonden zijn is over het algemeen versterkt. Hierdoor kan de kans verbuiging of breuk worden beperkt.

Hoe gebruikt men een kruissleutel?
Een kruissleutel dient met twee handen gehanteerd te worden. Hierbij wordt de staaf die kruislings is gebruikt als hefboom. Door dit hefboomeffect kan op de moer of bout een grote kracht worden uitgeoefend. Dit wordt ook wel het ‘draaimoment’ genoemd.

Waar wordt een kruissleutel voor gebruikt?
Voor het vastdraaien en losdraaien van bouten en moeren kan men vaak ook kiezen voor steeksleutels en ringsleutels. Over het algemeen wordt een kruissleutel gebruikt wanneer er grotere kracht uitgeoefend dient te worden op de bouten en moeren. Dit is bijvoorbeeld het geval bij het monteren en demonteren van de wielmoeren voor het verwisselen van de wielen van auto’s.

Wat is een trekveer en waarvoor wordt deze gebruikt?

Een trekveer is een soort gereedschap dat wordt gebruikt door een elektromonteur of elektricien om installatiedraden aan te brengen in installatiebuizen. Een trekveer is een lange, flexibele dunne veer die gemaakt kan zijn van kunststof of metaal. De kunststof trekveer is eigenlijk geen veer maar een draad van massief nylon. De metalen trekveer is spiraalvormig gewonden waarbij de windingen strak tegen elkaar liggen. Deze stalen trekveren kunnen worden voorzien van een binnenkabel maar dat is niet altijd het geval.

Lengte
De lengte van installatiebuizen verschilt, daarom zijn trekveren ook in verschillende lengtes te verkrijgen. Veel gebruikte lengtes zijn trekveren van 5 meter, 10 meter, 20 meter en zelfs 50 meter. Bij het bepalen van de lengte van de benodigde trekveer moet men kijken naar de buislengte tussen de lasdozen die zijn aangebracht. De installatiedraden worden namelijk naar deze lasdozen toe getrokken. Daarvoor worden de installatiedraden tijdelijk bevestigd aan een metalen oog aan het uiteinde van de trekveer. Dit metalen oog heeft een afgeronde of een stompe kop. Deze vorm zorgt er voor dat de trekveer makkelijker door de bochten in installatiebuizen kan worden getrokken. Daarvoor moeten de bochten in installatiebuizen niet te ‘scherp’ zijn.

Trekveerpomp
Een kunststof trekveer kan met de hand in installatiebuizen worden ingevoerd. Dat kan ook worden gedaan met een metalen trekveer. Voor een metalen trekveer is echter ook hulpgereedschap verkrijgbaar waarmee de trekveer kan worden ingevoerd door de installatiebuizen. Dit kan bijvoorbeeld worden gedaan met behulp van een trekveerpomp. Dit apparaat voert de metalen trekveer met meer kracht door de installatiebuis. Dit zorgt er voor dat de elektromonteur minder (spier)kracht hoeft te gebruiken. Daarnaast voorkomt dit apparaat het knakken van de veer wanneer de veer tijdens het invoeren van de installatiedraad teveel wrijving maakt met de buis en wat daarin aanwezig is. De trekveerpomp pompt als het ware de veer en de installatiedraden die daaraan bevestigd zijn door de installatiebuizen heen. Naast een trekveerpomp kan men ook gebruik maken van een trekapparaat. Het trekapparaat is een gereedschap dat voor een deel bestaat uit een handvat waaraan de trekveer kan worden vastgemaakt.

Waarvoor wordt een aderhulstang of een adereindhulstang gebruikt?

De adereindhulstang valt  onder de krimp- en perstangen. De tang wordt door een elektromonteur gebruikt voor het aanbrengen van een beschermende huls rondom de soepele koperen kern van een installatiedraad. De adereindhulstang wordt veel gebruikt in de scheepsbouw en in de overige industrie. In deze industrieën wordt veel gebruik gemaakt van installatiedraad met een soepele kern omdat in deze technische omgevingen veel resonantie en trillingen aanwezig kunnen zijn. De resonantie en trillingen kunnen invloed hebben op een installatie. Daarom wordt gebruik gemaakt van flexibele draad.

Flexibele draad
Installatiedraad met een flexibele kern kan ten opzichte van standaard installatiedraad gemakkelijker krimpen en uitzetten. Deze draad is daardoor elastischer en flexibeler. Daarom wordt deze toegepast in een omgeving die aan verandering onderhevig is. Vroeger werd de adereindhuls met een schroef vastgedraaid. Tegenwoordig zit achter de schroef een lipje. Dit lipje drukt op de soepele kern zodat deze niet beschadigd wordt en wel klem komt te zitten.

Voorbereiding op persen
Voordat de huls rondom de koperen kern van de installatiedraad kan worden aangebracht dient men de aderisolatie te verwijderen met een daarvoor bestemde striptang. Deze striptangen zijn er in verschillende soorten en maten. Een bekend merk striptang is Weidmüller, deze tang kan ingesteld worden.

Adereindhulstang gebruiken
De adereindhulstang kan ingesteld worden. Dit is afhankelijk van de doorsnee van de soepele kern. De adereindhulzen zijn van verschillende lengtes en diameters. De bevestiging bepaald de lengte van de adereindhuls. De gestripte draad, oftewel de blanke kern, wordt voorzien van een huls. Deze huls wordt doormiddel van de adereindhulstang om de kern een geperst. Hierdoor is de soepele kern beschermd. Als men dit heeft gedaan kan men de beschermde draad gebruiken om deze te verbinden aan een onderdeel van de installatie. Wanneer bijvoorbeeld een schroefverbinding wordt gebruikt moet de flexibele kern worden beschermd door een adereindhuls zodat deze niet kan beschadigen als de schroef wordt aangedraaid.

Machinaal adereindhulzen aanbrengen
Er zijn machines die het strippen en persen van adereindhulzen in één keer doen. De kabel wordt in de machine gedrukt. Eerst wordt de kabel dan gestript en vervolgens in dezelfde machine voorzien van een huls.

Wat is een werktuig, hoe zijn werktuigen ontstaan en waar worden ze voor gebruikt?

Werktuigen zijn gereedschappen. In de techniek wordt veel gebruik gemaakt van werktuigen. Een werktuig wordt gebruikt om werkzaamheden sneller, eenvoudiger en lichter uit te voeren. Daarnaast kan doormiddel van werktuigen vaak een hogere kwaliteit en een optimaler resultaat worden gerealiseerd. In de techniek worden verschillende werkzaamheden uitgevoerd. Daarom zijn door de jaren heen verschillende werktuigen ontworpen en worden er verschillende werktuigen toegepast.

Werktuigen in de steentijd
De eenvoudigste werktuigen zijn handgereedschappen. De handgereedschappen of handwerktuigen worden al eeuwen gebruikt. Dit gebeurd al vanaf de steentijd, ongeveer 11.000 jaar voor Christus, toen eenvoudige vuurstenen in een bepaalde vorm werden gebracht om bijvoorbeeld te dienen als speerpunt, pijlpunt, huidenkrabber of mes. Er werden ook zwaardere gereedschappen van vuurstenen gemaakt zoals bijlen, hamers en maalstenen. Naast vuurstenen gebruikte men ook hout en beenderen om werktuigen te maken in de steentijd.

Werktuigen in de bronstijd
Ongeveer 3000 jaar voor Christus brak de bronstijd aan. Brons kon goed gegoten worden waardoor complexere vormen konden worden aangebracht aan gereedschappen. Daarnaast kon brons ook goed scherp geslepen worden waardoor het nog beter mogelijk was om scherpe werktuigen te maken. Hierbij valt te denken aan snoeimessen, bijlen en beitels. Wanneer een bronzen object echter gebroken was moest het brons eerst weer gesmolten worden om het weer de juiste vorm te geven. Brons heeft namelijk als nadeel dat het niet smeedbaar is.

Werktuigen in de ijzertijd
Een exact begin van de ijzertijd is moeilijk vast te stellen. Over de gehele wereld zijn er verschillende momenten geweest waarop men ijzer begon te gebruiken voor onder andere werktuigen. In West-Europa begon men ijzer te gebruiken vanaf 800 jaar voor Christus. IJzer is in tegenstelling tot brons wel smeedbaar en makkelijk te bewerken en te repareren. Daarnaast is ijzer harder dan brons waardoor ijzer veel geschikter is voor gereedschappen. IJzeren gereedschappen gaan daarnaast langer mee dan bronzen gereedschappen. Met de toepassing van ijzer konden werktuigen nog beter worden ontwikkelt. De werktuigbouw ging een nieuwe fase in.

Handwerktuigen tegenwoordig
Werktuigen zijn er tegenwoordig in verschillende soorten. De eenvoudige handgereedschappen zoals, hamers, beitels, messen en bijlen worden nog steeds toegepast. Daarnaast zijn er een tal van handgereedschappen toegevoegd doordat verbindingstechnieken door de toepassing van ijzer ook veranderden. Het gebruik van schroeven zorgde er voor dat schroevendraaiers nodig zijn en het gebruik van bouten zorgde er voor dat er verschillende sleutels nodig zijn om de bouten vast te draaien. De techniek werd steeds specialistischer waardoor ook de werktuigen steeds specialistischer werden. Veel handwerktuigen zijn geschikt om slechts op één of enkele manieren te gebruiken. Er zijn handwerktuigen om verbindingen tot stand te brengen zoals de hiervoor genoemde schroevendraaiers en sleutels. Daarnaast zijn er ook handwerktuigen om materialen op maat te knippen, te zagen of te slijpen.

Elektrische werktuigen
Michael Faraday vond de elektromotor en dynamo uit in 1821. Langzamerhand werd het mogelijk om werktuigen elektrisch aan te drijven. Hierdoor konden werktuigen nog meer arbeid verrichten. Het werk en de fysieke kracht die een arbeider nodig had om zijn werkzaamheden te verrichten werd lichter. Veel grote werktuigen zoals machines werden doormiddel van verschillende kleinere elektrische werktuigen zoals boren, schroefmachines en zaagmachines vorm gegeven en in elkaar gezet. Daarnaast werden ook de grote machines in toenemende mate elektrisch aangedreven. Er ontstonden speciale beroepen die zich bezig hielden met het ontwerpen en bedenken van werktuigen en de meest effectieve toepassing daarvan. De werktuigbouwkunde werd een echte technische branche.

Werktuigbouwkunde tegenwoordig
Tegenwoordig zijn voor de meeste (technische) handelingen werktuigen ontwikkelt  bijvoorbeeld voor het verplaatsen van lasten doormiddel van tillen, hijsen, trekken en duwen. Ook voor het snel laten draaien van boren of slijpen zijn werktuigen ontwikkelt. De aandrijving van werktuigen kan verschillen. In de vorige alinea werd informatie weergegeven over elektrische aandrijving. Er zijn ook werktuigen die pneumatisch of hydraulisch worden aangegeven. Ook het gebruik van verbrandingsmotoren wordt toegepast. Door deze verschillende aandrijfmethoden kunnen werktuigen in vrijwel alle omstandigheden de werkzaamheden voor werknemers vereenvoudigen en optimaliseren. De werktuigbouwkunde is niet meer weg te denken uit de maatschappij.

Wat is een snijbrander en waar wordt snijbranden toegepast?

Snijbranden is een proces waarbij objecten doormiddel van verbranding worden doorgesneden. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een snijbrander. Een snijbrander verbrand het materiaal waarop de snijbrander is aangebracht. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een brandbaar gas dat gecombineerd wordt met zuurstof. Het materiaal dat weggebrand moet worden wordt tijdens het snijbranden eerst verhit. Het zuurstof zorgt er daarna voor dat de verbranding van het materiaal continue door blijft gaan. Snijbranden is in feite een chemisch oxidatieproces. Dit proces is veel sneller dan snijden met behulp van een slijptol die voorzien is van een speciale schijf. Daarnaast kost snijbranden minder energie en maakt het minder lawaai dan een slijptol.

Waarvoor is snijbranden geschikt?
Snijbranden kan worden gebruikt om leidingen door te branden of plaatwerk te snijden. Het is geschikt voor laaggelegeerd en ongelegeerd staal. Snijbranden is geschikt om zeer diep te snijden en kan gebruikt worden voor materiaaldiktes van 1 millimeter tot 1000 milimeter. Het is belangrijk dat het materiaal dat gesneden moet worden over voldoende verbrandingswarmte kan beschikken. De verbrandingswarmte wordt namelijk in combinatie met de toevoeging van een overschot aan zuurstof gebruikt om het proces van snijbranden in gang te houden. Snijbranden is daarom uitermate geschikt voor het snijden van metalen. Echter staalsoorten die een hoog koolstofgehalte bevatten kunnen niet doormiddel van snijbranden worden doorgesneden. Het smeltpunt van deze metalen ligt te hoog. De slak die ontstaat tijdens het snijbranden kan hierdoor niet goed worden weggeblazen. Daarnaast is snijbranden niet geschikt voor roestvast staal en aluminium.

Snijbranden wordt veel toegepast binnen de werktuigbouwkunde en binnen dikwandig installatiewerk. Het proces lijkt veel op autogeen lassen. Bij autogeen lassen wordt er juist voor gezorgd dat er niet te veel zuurstof wordt toegevoerd. Wanneer dit wel gebeurd wordt het werkstuk aangetast. Bij snijbranden is het juist de bedoeling dat het werkstuk gecontroleerd wordt aangetast.

Wat is een snijbrander
Er zijn twee verschillende snijbranders: de gelijke druk brander en de injectorbrander. Snijbranders lijken veel op de branders die bij autogeen lassen worden gebruikt. Een snijbrander bevat een extra knop om juist meer zuurstof toe te voeren. Dit gebeurd onder een hoge druk. Hierdoor kan het materiaal wat onder de snijbrander is geplaatst nog beter verbranden en wordt het tevens weggeblazen. De kop van een snijbrander staat onder een hoek van 90 graden ten opzichte van het handvat. De zuurstoftoevoer is centraal. Daar omheen zijn mondstukken aanwezig waardoor brandstof wordt toegevoerd. De brandstoffen die gebruikt worden voor een snijbrander verschillen. Daarom zijn er ook verschillende mondstukken die rondom de zuurstoftoevoer kunnen worden geplaatst. Hierbij wordt rekening gehouden met de eigenschappen van de brandstoffen.

Snijgassen die bij snijbranden worden gebruikt
Naast zuurstof moet er bij snijbranden ook gebruik worden gemaakt van een brandbaar gas. Voor een verbranding is er namelijk naast zuurstof ook brandstof nodig. Er zijn verschillende brandbare gassen die kunnen worden gebruikt bij snijbranden. Een veel gebruikt gas is acetyleen, daarnaast wordt ook wel gebruik gemaakt van propaan, Map S Gas, propyleen en aardgas. Acetyleen wordt in de praktijk veel gebruikt omdat hiermee een hoge vlamtemperatuur kan worden bereikt en een sterk gerichte vlam ontstaat. Hieronder wordt een uitleg gegeven over snijbranden met autogeen.

Snijbranden met een autogeen lastoestel
Met een autogeen lastoestel kan men ook snijbranden. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een oxiderende lasvlam. Bij deze lasvlam wordt weinig brandbaar gas toegevoegd. Meestal is dit gas bij een autogeentoestel acetyleen. Wanneer er weinig acetyleen aanwezig is ontstaat er een overschot aan zuurstof. Er ontstaat een vlam met een kleine kegel. Het teveel aan zuurstof zorgt er voor dat het werkstuk, op de plaats waar de lasvlam wordt gehouden, verbrand en daardoor doorbrand. Autogeen snijden wordt veel toegepast omdat de apparatuur niet veel geld kost en daarnaast ook gebruikt kan worden voor lassen en gutsen.

Wat is een flex, haakse slijper of slijptol en wat kun je er mee?

Een flex, haakse slijper of slijptol is een gereedschap dat gebruikt kan worden voor het bewerken van diverse materialen. Met de termen slijptol, haakse slijper of flex wordt hetzelfde bedoelt. De term haakse slijper is afgeleid van de positie van de slijpschijf ten opzichte van het motorgedeelte. De slijpschijf staat hier haaks op vandaar de naam haakse slijper.

De haakse slijper wordt gebruikt voor het slijpen van metalen, steensoorten en hout. Het is een machine die doormiddel van elektriciteit of benzine kan worden aangedreven. Deze aandrijving zorgt er voor dat de slijpschijf met een enorme snelheid ronddraait. De slijpschijf wordt vervolgens door de gebruiker van het gereedschap tegen het werkstuk aangehouden waardoor het werkstuk in de juiste vorm wordt geslepen.

Er zijn verschillende slijpschijven die in de haakse slijper kunnen worden geplaatst. De keuze van de slijpschijf is afhankelijk van de bewerking en het materiaal dat geslepen moet worden. Er zijn slijpschijven die speciaal ontwikkeld zijn voor steensoorten. Ook zijn er slijpschrijven om metaal door te slijpen of af te bramen. De korrels op de slijpschijven kunnen ook verschillen. Zo zijn er grove en minder grove slijpschijven. Daarnaast bevat een slijpschijf in het middel een gat. Door dit gat komt de aandrijfas van de haakse slijper. Op deze as wordt de slijpschijf vastgeschroefd.

De diameter van de aandrijfas en het montage gat van de slijpschijf moeten goed op elkaar aansluiten anders kan de slijpschijf niet goed worden bevestigd in deze machine. Er is hierbij een verschil tussen Europese slijpers en Amerikaanse slijpers. De maat die standaard wordt gehanteerd in Amerika is voor schijven tot 125mm 5/8″ inch. In Europa is de maat 7/8″ inch.

Haakse slijper gebruiken, let op veiligheid
Het gebruik van een haakse slijper is niet zonder risico’s. Het is belangrijk dat de juiste slijpschijf wordt gemonteerd aan de aandrijfas. Zo mag nooit een doorslijpschijf worden gebruikt voor het afbramen van metaal. Wanneer slijpschijven worden verwisseld moet de machine uitgeschakeld zijn en de steker uit het stopcontact worden gehaald. Voordat de stekker in het stopcontact wordt gedaan moet gecontroleerd worden of de slijpschijf uit staat.

Bescherm je ogen tegen de rondspattende deeltjes die van het werkstuk en de slijpschijf af komen tijdens het slijpen. Kies hiervoor een deugdelijke beschermkap die in de juiste hoek is geplaatst. Zorg er voor dat de vonken en metaaldeeltjes in de juiste richting vliegen en daarbij jezelf en andere personeelsleden niet raken.

De werkplek moet goed verlicht worden zodat de men goed zicht heeft op de slijpwerkzaamheden. Het werkstuk dat bewerkt moet worden met een haakse slijper moet goed worden vastgezet. Door de kracht van de ronddraaiende slijpschijf kan het werkstuk in beweging komen met alle gevolgen van dien. Ook de vloer rondom de werkplek moet goed opgeruimd zijn zodat degene die de haakse slijper gebruikt niet kan struikelen terwijl hij of zij aan het slijpen is. Ook moeten brandbare materialen in de omgeving worden afgedekt tegen de gloeiendhete vonken die vrijkomen tijdens het slijpen.

Wanneer men klaar is met slijpen moet men de slijper niet neerleggen terwijl de slijpschijf nog ronddraait. Hierdoor kan de slijpschijf namelijk hard wegschieten.