Wat is vezelversterkte kunststof?

Een vezelversterkte kunststof is een samenvoeging van kunststofhars met speciale vezels waardoor de kunststof sterker is en stijver is dan normale kunststof. Er worden verschillende vezels gebruikt om kunststoffen te verstevigen. Dit kan bijvoorbeeld glasvezel zijn maar ook koolstofvezel. Daarnaast worden ook aramidevezels gebruik als versterking. Hierbij kun je denken aan kunststoffen zoals Twaron en Kevlar. Deze materialen worden als verstevigende vezels gebruikt. Natuurlijk wordt er ook een kunststof toegepast in de vorm van een kunststofhars. Dit dient als matrix-materiaal en is over het algemeen een thermohardende kunststof zoals polyester of epoxyhars.

Thermoharders
Een thermoharder is een kunststof die bij een kamertemperatuur en atmosferische druk gaat uitharden. Thermoharders kunnen als matrix in composieten worden gebruikt. Daarvoor zijn epoxyharsen (EP) en de onverzadigde polyesterharsen (UP= unsaturated polyester) geschikt.

In de praktijk worden polyesterharsen met name toegepast in combinatie met glasvezels of polyestervezels. Er wordt een katalysator gebruikt die er voor zorgt dat het uitharden van de polyesterhars start.
Waar worden vezelversterkte kunststoffen voor gebruikt?

De toepassing van vezelversterkte kunststoffen is breed. Zo worden deze kunststoffen gebruikt in de scheepsbouw. In de bouw van jachten en pleziervaartuigen wordt bijvoorbeeld vezelversterkt polyester gebruikt. Ook in de automotive wordt gebruik gemaakt van vezelversterkte kunststoffen. Hierbij kun je onder andere denken aan de monocoque die wordt aangebracht ter bescherming van de coureurs in Formule 1-wagens. Deze bestaat uit koolstofvezelversterkte kunststof. Omdat vezelverstrekte kunststoffen sterk zijn maar een licht gewicht hebben worden deze materialen ook toegepast in de luchtvaart en ruimtevaart. Bijvoorbeeld in de bouw van zweefvliegtuigen of ultra lichte vliegtuigen. Ook in de sportindustrie worden veel materialen gemaakt van vezelversterkte kunststoffen. Hierbij kun je denken aan de frames van tennisrackets maar ook een bobslee of ski’s kunnen van vezelversterkte kunststoffen worden gemaakt. Dat is ook zo met zeer lichte racefietsen.

Wat is een sandwichpaneel?

Een sandwichpaneel zijn samengestelde platen die bestaan uit drie lagen met verschillende eigenschappen die elkaar verstreken. Sandwichpanelen worden gebruikt in de bouw. Zo gebruikt men deze panelen in de geveltechniek als gevelbeplating maar ook in de bouw van loodsen en industriële gebouwen worden sandwichpanelen toegepast. De naam sandwichpaneel is afgeleid uit de opbouw van het paneel. Deze bestaat uit een aantal lagen net als een belegde boterham of sandwich. Een belegde boterham heeft twee buitenlagen in de vorm van de boterhamen met daar tussen het beleg. Bij een sandwichpaneel zijn de buitenlagen over het algemeen van een metaalsoort gemaakt en is de binnenlaag een kunststof. In feite ‘sandwichen’ de twee buitenlagen de binnenlaag met isolerend materiaal.

Waaruit bestaat een sandwichpaneel?
Een sandwichpaneel bestaat uit een kern met twee platen aan de buitenkant. De buitenkant van de sandwichpanelen bestaat uit aluminium platen die aan de buitenkant van het sandwichpaneel zijn geplaatst. De buitenste platen zijn in sommige gevallen ook van een ander soort metaal gemaakt. Aluminium wordt echter vaak gebruikt omdat dit materiaal een licht gewicht heeft en heel sterk is. Tussen de twee buitenste platen is een laag kunststof geplaatst. Dit kan een isolerende kunststof zijn op een harde kunststof laag die het bouwmateriaal extra stevigheid geeft. Sandwichpanelen zijn populair in de bouw omdat het materiaal duurzaam is. Deze panelen worden gebruikt om gevels te bekleden en de isolerende werking te vergroten. Ook op daken kunnen sandwichpanelen worden geplaatst.

Sandwichpanelen in de bouw
In de bouw worden sandwichpanelen op brede schaal toegepast. Over het algemeen worden sandwichpanelen in de bouw van grote loodsen en andere bedrijfspanden gebruikt. Deze grote complexen staan ook wel bekend als de verdozing van Nederland. De verdozing is de bouw en aanwezigheid van grote vierkante, rechthoekige en blokvormige gebouwen. Verdozing is lelijk maar wel een effectieve manier van bouwen. Het aanbrengen van grote isolerende sandwichpanelen kan snel en effectief worden gedaan.
Er wordt, tijd, geld en materiaal bespaard. Met sandwichpanelen kunnen grote overspanningen worden behaald. Daardoor kan materiaal worden bespaard maar kan ook meer ruimte worden gerealiseerd binnen het gebouw. Het plaatsen van sandwichpanelen wordt daardoor ook steeds vaker in de woningbouw en bij publieke gebouwen (utiliteit) toegepast. Ook in de renovatie worden sandwichpanelen geplaatst bijvoorbeeld om oude lelijke gebouwen een strakker en moderner uiterlijk te geven.

Wat is PFOA?

PFOA oftewel perfluoro octanoic acid of in het Nederlands perfluoroctaanzuur is een kunstmatig gemaakte chemische stof die in oorsprong niet uit de natuur afkomstig is. Deze kunststof heeft unieke eigenschappen die er voor zorgt dat bepaalde producten zijn beschermd. Het gaat daarbij om coatings voor verpakkingen die van karton zijn gemaakt maar ook voor behandeling van bijvoorbeeld kleding en tapijten. PFOA valt onder de verzamelnaam PolyFluorAlkylStoffen (PFAS). Het is bekend dat deze stoffen geen goede uitwerking hebben op de gezondheid van mens en milieu. Toch is er eind 2019 nog niet heel veel bekend over de schadelijke effecten van deze eeuwige stoffen. Uit eerdere onderzoeken is wel naar voren gekomen dat PFOA wel de eigenschap heeft dat het zich ophoopt in het lichaam. Dit wordt ook wel een bioaccumulerend effect genoemd. De Europese Unie onderschrijft de juistheid van dit effect. Ook heet de EU aangegeven dat PFOA inderdaad niet afbreekbaar is in het milieu.

Verder heeft PFOA reprotoxisch effect. Dat wil aangeven dat deze kunststoffen een negatief effect hebben op de voortplanting van mensen en dieren. Verder zijn er ook effecten bekend van PFOA op de werking van de lever. Tot slot zijn stoffen die behoren tot PFOA mogelijk kankerverwekkend. Er worden nog meer onderzoeken gedaan naar de schadelijke effecten van PFOA. Het is duidelijk dat men voorzichtig moet zijn met deze stoffen. De overheid heeft eerder al restricties ingevoerd met betrekking tot de aanwezigheid van PFAS in bouwgrond. Deze restricties zijn later aangepast en verruimd. Mogelijk worden er definitieve restricties ingevoerd in 2020. Veel is hierover nog onduidelijk. Het RIVM zet haar onderzoeken voort met betrekking tot de werking van deze chemische stoffen.

Wat is Dibond?

Dibond® is een merknaam voor sandwichplaten die uit drie lagen bestaan: twee aluminium buitenlagen met daar tussen een laag polyethyleen. Naast de merkbaan Dibond® worden ook namen Alupanel en Alubond gebruikt. De eerste drie letters ‘Alu’ maken duidelijk dat er aluminium is verwerkt in het sandwichpaneel. De kernlaag tussen de twee aluminium lagen bestaat uit polyethyleen. Deze kunststof wordt ook wel aangeduid met de afkorting PE en is hele harde laag kunststof die zwart van keur is. PE is UV-gestabiliseerd en daardoor bestand tegen de negatieve effecten van UV licht. Dibond® heeft nog een aantal eigenschappen. Deze zijn in de volgende alinea benoemd.

Eigenschappen Dibond®
Dibond® platen bestaan uit drie verschillende lagen. De combinatie van twee aluminium buitenlagen en een polyethyleen kernlaag geeft het sandwichpaneel unieke eigenschappen. Deze eigenschappen zijn van belang als men overweegt om het materiaal te gebruiken. Het materiaal is bijvoorbeeld weer-, wind- en temperatuurbestendig is. De voordelen van Dibond® even op een rij:

  • Dibond® is UV-werend
  • Dibond® is waterdicht en dus bestand tegen regen
  • Kan zowel binnen als buiten worden toegepast
  • Dibond® heeft een licht gewicht
  • Het materiaal is eenvoudig te hanteren
  • Men kan het materiaal voorzien van stickers
  • Het materiaal kan goed worden bewerkt
  • Dibond® is leverbaar in diverse kleuren en afwerkingen
  • De platen zijn glad en buigen niet snel door vanwege de meerdere stevige lagen.

Wat is PFOS?

PFOS is een afkorting die staat voor perfluoroctaansulfonaten en is een chemische verbinding die valt onder de Per- en PolyFluorAlkylStoffen (PFAS). De perfluoroctaansulfonaten zijn chemische verbindingen die niet kunnen worden afgebroken door het menselijk lichaam maar ook niet door het milieu. PFOS zijn niet oplosbaar in water en zijn daarnaast vuilafstotend. Ook zijn PFOS vetafstotend. Om die reden worden perfluoroctaansulfonaten vaak gebruikt in producten waarbij deze eigenschappen een belangrijke meerwaarde hebben. Hierbij kun je denken aan regenkleding, zoals de bekende regenjassen en regenbroeken. Ook in Tefalpannen en pizzadozen en andere verpakkingen van etenswaren zijn PFOS aanwezig. Ook in schuimblussers zitten hoge concentraties PFOS. Al deze producten en verpakkingen zijn door de aanwezigheid van PFOS schadelijk voor het milieu.

Als PFOS in het milieu terecht komen is dat schadelijk. Het voorkomen van de aanwezigheid van PFOS in het milieu is belangrijk. Toch zijn er veel gebieden waar PFOS in het milieu terecht zijn gekomen. Hierbij kun je denken aan de grond van industriële bedrijven. Ook op locaties waar grote branden zijn geweest en veel blusschuim is gebruikt met PFOS er in verwerkt. Hierbij kun je ook denken aan vliegvelden zoals Schiphol. De PFOS die daar bijvoorbeeld door blusschuim op de grond zijn terechtgekomen worden niet biologisch afgebroken. In plaats daarvan verdwijnen de PFOS in het grondwater of in het water van slootjes. Zo kan het water in het bagger van deze slootjes terecht komen of zich verder verspreiden naar grotere sloten en andere oppervlaktewateren. Omdat PFOS eeuwige stoffen zijn komen er alleen maar meer van deze schadelijke stoffen bij. Het water of de bodem raakt dus steeds meer vervuild.

PFOS zijn net als vele andere chemische stoffen die onder de verzamelnaam PFAS vallen schadelijk voor mens en milieu. Toch kan men eind 2019 niet met zekerheid vaststellen hoe schadelijk deze stoffen precies zijn. Onder de verzamelnaam PFAS vallen duizenden chemische verbindingen waaronder PFOS, GenX en PFOA. Onderzoekers van onder andere het RIVM doen in 2019 en de daarop volgende jaren onderzoek naar de schadelijkheid van deze stoffen. Dat heeft ook gevolgen voor de normen en richtlijnen die worden gehanteerd voor de aanwezigheid van PFAS in de grond. In 2019 werd in eerste instantie een norm van 0,1 microgram PFAS gehanteerd per kilo grond. Als men boven deze norm uitkwam mocht de grond niet afgegraven worden. Ook het verplaatsen van grond was dan niet mogelijk. Tegen het einde van 2019 werd de norm versoepeld naar 0,8 microgram PFAS. Ook deze norm kan worden aangepast. Daarom is het belangrijk om de berichtgeving hierover goed in de gaten te houden. Op technischwerken.nl proberen we onze lezers zo goed mogelijk op de hoogte te houden over de ontwikkelingen op het gebied van PFAS.

Wat zijn de voordelen en nadelen van kunststof kozijnen?

Kunststof kozijnen zijn de afgelopen jaren een populair alternatief geworden voor houten kozijnen. Deze populariteit heeft een aantal oorzaken maar er zijn ook nadelen verbonden aan kunststof kozijnen. De afgelopen jaren is de kwaliteit van kunststof kozijnen toegenomen. Deze kozijnen worden in fabrieken op maat geproduceerd waarbij de kunststof polivinylchloride oftewel PVC als hoofdbestandsdeel wordt gebruikt.

In het verleden waren kunststof kozijnen vrij eenvoudig in vorm en uitstraling maar tegenwoordig zijn kozijnen van kunststof in bijna alle kleuren verkrijgbaar en zijn er verschillende kwaliteiten beschikbaar. Er zijn eenvoudige kunststofkozijnen beschikbaar met een glad en glimmend oppervlak maar er zijn ook kozijnen van kunststof die nauwelijks onderscheiden kunnen worden van luxe houten kozijnen. Kozijnen die gemaakt zijn van PVC kunnen in de praktijk vaak gerecycled worden. Dat maakt kunststof kozijnen duurzamer dan kozijnen die gemaakt zijn van bijvoorbeeld hout of aluminium. Hieronder staan de voordelen en nadelen van kunststofkozijnen.

Voordelen van kunststof kozijnen
Kunststof kozijnen hebben een aantal belangrijke voordelen ten opzichte van andere soorten kozijnen. De meest bekende voordelen zijn:
• Weinig onderhoud omdat kunststof kozijnen niet geschilderd hoeven te worden.
• Kunststof is duurzaam en gaat tot ongeveer 50 jaar mee.
• Kunststof heeft een goede isolerende werking voor geluid en voor warmte.
• Kunststof kozijnen zijn in verschillende kleuren te bestellen.
• De afwerking van kunststof kozijnen kan men zelf bepalen. Zo kan men bijvoorbeeld ook kunststof kozijnen bestellen met een houtnerf.
• Kunststof kozijnen zijn in de praktijk vaak veiliger dan kozijnen van hout en hebben daardoor meestal een politiekeurmerk.

Nadelen van kunststof kozijnen
Net als alle materialen heeft kunststof ook nadelen. Kunststof kozijnen hebben daardoor ook nadelen. De belangrijkste nadelen van kunststof kozijnen zijn:
• Het nabewerken van kunststof kozijnen is nauwelijks mogelijk.
• Kunststof kozijnen kunnen bij breuk en andere beschadigingen nauwelijks worden gerepareerd.
• Kunststof kozijnen kan men niet overschilderen.

Hoewel er duidelijk nadelen zijn aan kunststof kozijnen zijn er een aantal steekhoudende voordelen die er voor zorgen dat het op zijn minst het overwegen waard is om voor kunststof kozijnen te kiezen.

Wat zijn PFAS?

PFAS is een afkorting die staat voor poly- en perfluoralkylstoffen, een verzamelnaam voor kunstmatig geproduceerde stoffen. Er zijn verschillende stoffen die onder de PFAS vallen. Zo wordt perfluoro octanoic acid oftewel perfluoroctaanzuur (PFOA) gerekend, maar ook perfluoroctaansulfonaat (PFOS) en HFPO-DA (GenX). Er wordt op dit moment veel onderzoek gedaan naar de schadelijke effecten van PFAS. Deze kunststoffen werden en worden veel gebruikt in verschillende artikelen. Daarbij kun je denken aan kleding, kookgerei, cosmetica, pannen, blusschuim en verf. Dit zijn slechts een paar voorbeelden van toepassingen van PFAS.

Het grote probleem van PFAS is dat deze stoffen niet kunnen worden afgebroken door het milieu. Dat zorgt er voor dat PFAS in het milieu aanwezig blijven ook wanneer het oorspronkelijke artikel niet meer in gebruik wordt genomen. Doormiddel van emissies of calamiteiten zoals grote branden kunnen nog meer PFAS in de natuur en atmosfeer terecht komen. Daar kunnen ze de bodem vervuilen en in het oppervlaktewater terecht komen. Ook kunnen PFAS op de bodem van oppervlakte water belanden en later tijdens baggerwerkzaamheden weer naar boven worden gehaald.

PFAS is een omvangrijke groep van verschillende kunststoffen en chemische stoffen die op de lijst met (potentieel) zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) zijn vermeld. Hoewel er nog nauwkeurig onderzoek wordt gedaan naar deze stoffen is al wel duidelijk geworden dat de stoffen persistent, mobiel en in meer en mindere mate schadelijk zijn voor de gezondheid van mensen en dieren. Mensen en dieren kunnen op verschillende manieren in aanraking komen aan PFAS. Dat kan bijvoorbeeld door voedsel en drinken. Ook via het milieu en de atmosfeer kunnen mensen en dieren deze stoffen binnen krijgen. Verder worden mensen door verschillende consumentenproducten blootgesteld aan PFAS. Het gebruik van een aantal PFAS-verbindingen is inmiddels verboden door internationale verdragen (bijvoorbeeld het Verdrag van Stockholm) en Europese regelgeving.

Wat zijn XPS isolatieplaten?

XPS isolatieplaten zijn een bekend isolatiemateriaal met een breed toepassingsgebied. De afkorting XPS staat voor geëxtrudeerd polystyreen. Het materiaal wordt ook wel hardschuim genoemd en heeft vaak een lichtblauwe kleur hoewel XPS-platen ook wel in andere kleuren op de markt worden gebracht. In feite is XPS kunststof in de vorm van platen. De platen hebben meestal een tand-en-groefverbinding. Daardoor kunnen de platen eenvoudig in elkaar worden vastgeklikt. De cellenstructuur van de platen geeft het materiaal unieke eigenschappen. XPS is bijvoorbeeld sterk vochtwerkend. Daarnaast is XPS drukvast en heeft het goede isolerende eigenschappen.

Toepassing XPS isolatie
XPS is een isolatiemateriaal dat op verschillende manieren kan worden toegepast voor het isoleren van woningen en andere gebouwen. Het materiaal is drukvast en wordt in de vorm van platen verkocht. Deze platen kunnen worden gebruikt in spouwmuren maar ook in binnenmuren. Ook kan XPS worden aangebracht in een vochtige omgeving zoals een kelder of garage. XPS platen worden zelfs in de grond geplaats om bijvoorbeeld zwembaden te isoleren of vijvers. De drukvastheid van het materiaal zorgt er voor dat XPS ook voor het isoleren van vloeren geschikt is.

Voordelen van XPS isolatie
Het belangrijkste voordeel van XPS is dat dit materiaal geen vocht absorbeert. Dat maakt XPS breed toepasbaar. Daarnaast is het materiaal in prijs voordelig ten opzichte van bijvoorbeeld PIR isolatieplaten. De drukvastheid van XPS is ook een groot voordeel ten opzichte van bijvoorbeeld steenwol en glaswol. De groeven in de platen zorgen er voor dat er geen koudebrug kan ontstaan waardoor de isolerende werking optimaal is. XPS kan worden gerecycled waardoor het materiaal milieuvriendelijker is dan bijvoorbeeld PIR.

Nadelen van XPS isolatie
Dit isolatiemateriaal heeft een aantal nadelen ten opzichte van andere isolatiematerialen. Zo is XPS brandbaar maar de rook is minder schadelijk dan de rook die vrijkomt bij het verbranden van bijvoorbeeld PUR. XPS is in prijs niet de goedkoopste EPS oftewel piepschuim is goedkoper. Daarnaast is voor het produceren van XPS een mengsel van chemische stoffen nodig. Het produceren van XPS is niet milieuvriendelijk. Verder is XPS een redelijk goed isolatiemateriaal maar het is niet zo’n goed isolatiemateriaal als PIR.

Wat zijn EPS platen?

EPS platen zijn een vorm van kunststof isolatiemateriaal. De afkorting EPS staat voor geëxpandeerd polystyreenschuim. In de volksmond wordt EPS ook wel tempex of piepschuim genoemd maar de benaming isomo wordt ook wel gebruikt. EPS wordt als isolatiemateriaal vaak in een plaatvorm aangebracht. Deze isolatieplaten bevatten allemaal korreltjes oftewel piepschuimkorrels. Een groot deel van de platen bevat daarnaast lucht waardoor de platen een goede isolerende waarde hebben. Stilstaande lucht is namelijk een prima thermische isolator. Een ander bekend voordeel van EPS is dat het materiaal een behoorlijk licht gewicht heeft. Dat zorgt er voor dat het materiaal vrij makkelijk verwerkbaar is.

EPS platen zijn er in verschillende soorten en maten. De dichtheid van de platen kan verschillen maar ook de dikte lengte en breedte kan verschillen. Het materiaal is geschikt als isolatieplaat voor vloeren, zoldervloeren en daken. Naast platen is EPS ook wel beschikbaar in parelvorm. Deze kleine piepschuimkorrels kunnen in verschillende ruimtes worden gespoten. Zo worden EPS parels onder andere in spouwmuren gebruikt.

Voordelen van EPS
Het isolatiemateriaal EPS heeft een aantal voordelen ten opzichte van andere materialen die worden gebruikt voor isolatie. Een belangrijk voordeel van EPS is de prijs. De aanschafwaarde van EPS is bijvoorbeeld veel lager dan de prijs van PIR platen. Ook is EPS makkelijker te verwerken. Het materiaal is verder licht van gewicht. EPS is redelijk goed bestand tegen vocht en schimmel en behoudt daarnaast lang een isolerende waarde. Een ander voordeel ten opzichte van bijvoorbeeld glaswol is dat EPS tijdens het plaatsen niet voor irritaties zorgt van de ogen en huid. In feite hoeft men geen persoonlijke beschermingsmiddelen te dragen als men EPS verwerkt. Bij het verwerken van glaswol is dat wel nodig.

Nadelen van EPS
De isolatiewaarde van EPS is redelijk maar niet zo goed als bijvoorbeeld PIR en daarnaast kan EPS minder goed tegen druk dan bijvoorbeeld PIR of XPS platen. Verder bestaat EPS uit allemaal kleine korreltjes dat kan veel rommel geven als men het materiaal regelmatig aanraakt als het is geplaatst.

Wat is een mastiekhoek, mastiekklos, mastiekrib of mastiekschroot?

Een mastiekhoek is een afwerking die in de dakrand wordt geplaatst in de vorm van een schuin oplopend stuk. Een mastiekhoek wordt geplaatst op platte daken die voorzien worden van een bitumen dakbedekking. Rondom een plat dak worden vaak boeidelen geplaatst waardoor er ten opzichte van het platte dak een soort rand ontstaat. Deze rand bevat een hoek van negentig graden.

Als men hier bitumen overheen gaat aanbrengen ontstaan er scherpe hoeken waardoor het bitumen niet goed kan worden aangebracht en bovendien de kans op lekkage wordt vergroot. Een mastiekhoek zorgt er voor dat de hoek niet meer scherp is maar afloopt. Dit gebeurd onder een schuine hoek van 45 graden. Daarover kan makkelijker bitumen worden aangebracht. Een mastiekhoek heeft verschillende andere benamingen waaronder mastiekklos, mastiekrib of mastiekschroot.

Wat is PIR en wat zijn PIR isolatieplaten?

PIR of polyisocyanuraat is een schuimvormig isolatiemateriaal dat met name wordt gebruikt om platte dalen en spouwmuren te isoleren. Het materiaal lijkt op het gebied van structuur en vorm sterk op PUR. De eigenschappen van PIR zijn ten opzichte van PUR op een aantal vlakken gunstiger. Men kan PIR beschouwen als de doorontwikkeling van PUR. De thermische eigenschappen van het materiaal polyisocyanuraat zijn zeer goed. Daarnaast isoleert PIR beter dan de meeste andere isolatieproducten ook als de PIR isolatieplaten slechts een geringe dikte hebben. Met een isolatiewaarde van 0,023-0,026 W/Mk kan PIR worden beschouwd als een goed isolatiemateriaal voor woningen en andere gebouwen. Ter vergelijking met rotswol of glaswol isoleert PIR ongeveer 1,7 keer beter als men dezelfde dikte hanteert.

Voordelen van PIR
Het isolatiemateriaal PIR heeft een aantal voordelen en nadelen in toepassing en gebruik. De volgende voordelen heeft het materiaal ten opzichte van andere isolatiematerialen:
• De isolatiewaarde is heel hoog ook bij een geringe dikte.
• PIR heeft goede brandvertragende eigenschappen.
• Bij brand komt er vanuit de PIR platen geen schadelijke dampen of rook vrij.
• PIR is makkelijk te verwerken.
• PIR neemt geen vocht op en kan ook in een vochtige omgeving worden gebruikt.
• Het materiaal kan op platte daken worden gebruik en in spouwmuren.
• Een dampscherm is meestal niet nodig. De PIR isolatieplaten hebben namelijk in de meeste gevallen een dampscherm.

Nadelen van PIR
Over het algemeen heeft dit isolatiemateriaal meer voordelen dan nadelen. Toch zijn er een aantal nadelen van PIR waar rekening mee gehouden moet worden. Het materiaal heeft de volgende nadelen:
• Voor de productie van PIR worden chemicaliën gebruikt die schadelijk zijn voor het milieu.
• Het materiaal kan moeilijk worden gerecycled.
• Het materiaal is moeilijk vervormbaar. Bij het plaatsen op een oneffen ondergrond kunnen naden ontstaan. Deze moeten worden opgevuld voor optimale isolatie.
• Tijdens het verwerken komen kleine deeltjes vrij die moeilijk van kleren en overig textiel verwijderd kunnen worden.

Wat is gereedschapstaal?

Gereedschapstaal is een metaallegering die uit ijzer bestaat in combinatie met hoogwaardige staalsoorten waardoor het materiaal geschikt is voor het produceren van gereedschappen. Er zijn verschillende soorten gereedschapstaal. Het verschil zit in de samenstelling van de legering. Bekende toevoegingen zijn vanadium, nikkel en molybdeen. De toevoegingen in de legering kunnen verschillen en ook het percentage van een bepaalde toevoeging kan verschillen. Dat zorgt er voor dat er in de praktijk verschillende soorten gereedschapstaal zijn.

Metallurgie
Fabrikanten van gereedschapstaal hebben kennis van eigenschappen van metalen. Dit valt onder de metallurgie. Door de kennis van metalen en hun eigenschappen kunnen ze gereedschapstaal specifieke eigenschappen geven bijvoorbeeld: slijtvast, taaiheid, hardheid en bewerkbaarheid. Ook op het gebied van de sterkte en corrosiebestendigheid kunnen eisen worden gesteld.

Gereedschappen en werktuigen
Er worden verschillende gereedschappen en werktuigen van gereedschapstaal gemaakt zoals beitels, boren en zagen. Deze materialen kunnen ook worden gebruikt voor het bewerken van metaal. In dat geval moet er ook sprake zijn van specifieke eigenschappen. Voor gereedschappen waaraan men bijzonder hoge eisen stel gebruikt men sneldraaistaal (HSS).

Waar wordt gereedschapstaal verwerkt
Gereedschapstaal wordt veel gebruikt in een gereedschapmakerlij of door instrumentmakers om werktuigen en instrumenten te maken. Dit gebeurd over het algemeen doormiddel van (CNC) draaien en frezen of eroderen (vonkverspanen). Dit zijn bewerkingen in de verspaning en worden gedaan door vakmensen zoals gereedschapmakers, instrumentmakers, werktuigbouwkundigen en allround verspaners.

Wat is Duplex rvs?

Duplex is een speciale roestvaststaal legering met een hoge sterkte en een grote corrosievastheid. Er zijn verschillende soorten Duplex die allemaal de kenmerkende microstructuur hebben die bestaat uit 50% ferriet en 50% austeniet. Duplex bevat verschillende elementen waaronder chroom en molybdeen. Daarnaast is er in dit materiaal ook een bepaald percentage stikstof aanwezig. Deze samenstelling geeft Duplex een aantal interessante eigenschappen waardoor het materiaal goed gebruikt kan worden in omstandigheden waarin andere metalen en legeringen spoedig zullen worden aangetast en hun sterkte zouden verliezen. Hieronder kun je lezen welke eigenschappen Duplex heeft en waar deze rvs-legering wordt toegepast.

Eigenschappen van Duplex
Duplex is een soort rvs legering. Dat betekent dat Duplex tot de roestvaststaal legeringen wordt gerekend. Het bijzondere van Duplex is dat deze legering een veel betere corrosiebestendigheid heeft dan andere rvs samenstellingen. Ten opzichte van andere rvs-legeringen heeft Duplex een grote weerstand tegen putcorrosie en andere aantastingen die ontstaan door invloeden van buitenaf. Daarnaast heeft Duplex ook een hoge rekgrens. Een ander kenmerk is dat Duplex een laag uitzettingscoëfficiënt heeft. De omvormbaarheid van Duplex is beperkt en bij een lage temperatuur is er sprake van een overgang van een traaie samenstelling naar een bros breukgedrag. Dit zijn echter algemene kenmerken van Duplex. De specifieke eigenschappen van Duplex zorgen er voor dat dit materiaal niet altijd eenvoudig te bewerken is. Lassers die Duplex moeten lassen moeten rekening houden met de specifieke eigenschappen van dit materiaal. Het smeltbad van Duplex is anders dan het smeltbad van gewoon koolstofstaal. Ook dient de lasser gebruik te maken van beschermingsgas en speciaal lasttoevoegmateriaal. De specifieke aspecten waarop gelet moet worden tijdens het Duplex lassen staan in de lasmethodebeschrijving (LMB) of de Welding Procedure Specification (Wps) die is opgesteld door een middelbaar lastechnicus, International Welding Technologist of lasbaas. Er zijn verschillende soorten Duplex op de markt met unieke eigenschappen. Daarover lees je in de alinea’s hieronder meer.

Lean Duplex

In eerste instantie zal je misschien denken: er is toch maar één Duplex op de markt en één Duplex-soort. Was het maar zo eenvoudig. Er zijn verschillende soorten Duplex en de kwaliteit van deze Duplexsoorten verschilt onderling. Zo hoor je op de markt ook wel de term “Lean Duplex”. De term “lean” klinkt natuurlijk interessant vanuit lean management en lean manufacturing. Het woord “lean” betekent echter in dit verband dat men een “afgeslankt” oftewel een vereenvoudigd product in handen heeft. Lean Duplex bevat minder gunstige elementen en minder kwaliteit dan andere Duplexsoorten en is daarom goedkoper. Lean Duplex is echter wel corrosie vaster en sterker dan bijvoorbeeld rvs 316. Dat zorgt er voor dat Lean Duplex in de praktijk toch vaak wordt gebruikt als alternatief voor andere rvs samenstellingen. Er zijn echter ook andere Duplexsamenstellingen op de markt met een veel hogere corrosievastheid en sterkte.

Standaard Duplex 1.4462
De standaard Duplex wordt ook wel aangeduid met Duplex 1.4462. Deze Duplex is al twee keer zo ster als bijvoorbeeld rvs 316. Daarnaast heeft Duplex 1.4462 ook een grotere corrosievastheid dan rvs 316. Duplex 1.4462 is goed beschikbaar op de markt en wordt veel toegepast in bijvoorbeeld de offshore-constructies vanwege de combinatie van de goede corrosievastheid en de grote sterkte van het materiaal. In de offshore komen constructies namelijk onder sterke weersinvloeden te staan en dan is hoogwaardig corrosievast materiaal wel belangrijk en noodzakelijk voor de levensduur en veiligheid van de constructie.

Super Duplex en Hyper Duplex
De termen Super Duplex en Hyper Duplex maken duidelijk dat men niet te maken heeft met vereenvoudigde of ‘afgeslankte’ vormen van Duplex. Super Duplex is bijvoorbeeld nog corrosie vaster dan de hiervoor genoemde Duplex 1.4462. De Hyper Duplex heeft een grotere sterkte die uit komt op 700 N/mm2 of Mpa.

Toepassing van Duplex
Duplex soorten worden in de praktijk vaak toegepast in constructies die te maken krijgen met een sterke corrosieve werking van stoffen maar ook vanuit het weer en het klimaat. Om die reden wordt Duplex vaak gebruikt als alternatief van de gangbare, goedkopere rvs soorten. Duplex wordt bijvoorbeeld toegepast in industrieën en sectoren waarin men te maken krijgt met chemicaliën en bijtende stoffen. Hierbij kun je denken aan de petrochemische sector maar ook aan de voedingsmiddelen industrie waarin het voorkomen van roest een belangrijk aspect is en hoge eisen stelt aan het materiaal. Verder is ook de papierindustrie een belangrijke sector waarin Duplex wordt gebruikt omdat ook in deze industrie wordt gewerkt met chemische stoffen. Ook kan men denken aan een omgeving waarin chloor en zouten inwerken op het materiaal zoals in de zee maar ook in zwembaden. Tot slot wordt Duplex ook in bepaalde onderdelen van gebouwen en complexen toegepast in verband met de stevigheid en duurzaamheid van het materiaal.

Wat zijn organische brandstoffen?

Organische brandstoffen zijn energiedragers van organische aard die energie leveren doormiddel van een chemische reactie zoals verbranding of oxidatie. Organische brandstoffen zijn organisch, dat wil onder andere zeggen dat deze brandstoffen koolstofverbindingen bevatten. De energie die door de verbranding of oxidatie van organische brandstoffen ontstaat kan worden gebruikt voor licht, warmte en kinetische energie.

Voorbeelden van organische brandstoffen
Organische brandstoffen worden in de praktijk veel gebruikt. Er zijn door de jaren heen verschillende organische brandstoffen ontwikkeld met specifieke eigenschappen. We noemen een aantal voorbeelden van organische brandstoffen:

  • Aardolie is een fossiele brandstof waaruit verschillende motorbrandstoffen zijn ontwikkeld zoals benzine, diesel en kerosine.
  • Lpg oftewel liquefied petroleum gas. Wordt gemaakt door een behandeling van zowel aardolie als aardgas. Lpg is een fossiele brandstof waarvan ongeveer 60% wordt gewonnen uit en 40% uit raffinage van olie.
  • Aardgas is fossiele brandstof en wordt onder andere als compressed natural gas CNG op de markt gebracht en als: Liquefied/liquid natural gas (lng). Lng is vloeigbaar gemaakt aardgas en is een cryogene brandstof.
  • Steenkool is een fossiele brandstof die onder andere nog veel wordt gebruikt in kolencentrales.
  • Bruinkool is ook een fossiele brandstof die in het verleden veel werd gebruikt.
  • Biobrandstof is een verzamelnaam die wordt gebruikt voor verschillende brandstoffen die een organische oorsprong hebben maar niet bestaan uit fossiele brandstoffen. Biobrandstoffen kunnen vast, vloeibaar of gasvormig zijn en worden vaak geproduceerd uit afval.
  • Biomassa is ook geen fossiele brandstof en bestaat uit zowel plantaardig als dierlijk materiaal.
  • Hout wordt tegenwoordig nog steeds als brandstof gebruikt in bijvoorbeeld een open haard.
  • Houtpellets zijn korreltjes die zijn gemaakt van houtpoeder en worden met name gebruikt voor pelletkachels en pelletketels.
  • Turf is opgedroogd veen en werd in het verleden gebruikt als brandstof.

Wat is acetyleen?

Acetyleen wordt ook wel ethyn genoemd en is een kleurloos, zeer brandbaar gas met brede explosiegrenzen in mengsels met lucht. Hoewel acetyleen een kleurloos gas is heeft het wel een knoflookachtige geur waardoor het toch door mensen kan worden waargenomen. Acetyleen wordt in de techniek gebruikt voor bijvoorbeeld autogeen lassen.

Ethyn of acetyleen?
Acetyleen wordt ook wel ethyn genoemd en dat kan verwarrend zijn. Beide benamingen lijken niet heel veel op elkaar. De verschillende benamingen hebben hun oorsprong in de geschiedenis. in 1836 had de Britse scheikundige Edmund Davy de gasvormige stof ontdekt en hij gaf het de naam Ethyn. Vanaf deze ontdekking raakte de stof enigszins in de vergetelheid. In 1860 werd de stof echter opnieuw ontdekt door de Franse scheikundige Marcellin Berthelot. Hij gaf de stof de naam acetyleen. Met de benaming ethyn en acetyleen wordt in feite dezelfde stof bedoelt.

Eigenschappen van acetyleen
Acetyleen heeft verschillende eigenschappen. Zo is het gas kleurloos maar niet reukloos. Het gas heeft een soort knoflook achtige geur. Daarnaast is het een reactief gas dat heel brandbaar is en brede explosiegrenzen heeft in luchtmengsels. Dat houdt in dat acetyleen een breed explosiegebied of concentratiegebied heeft. Er worden bij het vaststellen van het explosiegebied van een bepaalde stof twee grenswaarden gehanteerd namelijk de LEL en de UEL. De afkorting L.E.L. staat voor “Lower Explosive Limit” oftewel de onderste explosiegrens.

De afkorting UEL staat voor Upper Explosion Limit oftwel de bovenste explosiegrens. Men heeft het ook wel over een LEL waarde en een UEL waarde. Het gedeelte tussen de LEL waarden en de UEL waarde wordt ook wel het explosiegebied genoemd. Dit explosiegebied is bij acetyleen heel groot want de LEL waarde is 2,5% en de UEL waarde is 82%. Dit houdt in dat een acetyleen concentratie tussen de 2,5% en 82 % in combinatie met lucht een explosief mengsel vormt.

Wat is carbid?

Carbid is een witgeel tot grijsblauw, kristallijn poeder of steenachtig materiaal dat bestaat uit een anorganische verbinding van calcium en koolstof en heeft een molecuulformule van CaC2. Carbid is een product dat wordt vervaardigd door mensen en kan dus niet als gereed product worden gewonnen uit de natuur. Carbid komt dus niet uit een mijn maar wordt gemaakt. Formeel is calciumcarbide het calciumzout van ethyn. Voor carbid worden ook wel andere benamingen gebruikt zoals karbiet of carbuur.

Hoe wordt carbid gemaakt?
Het produceren van carbid gebeurd door steenkool met een hoog gasgehalte gezamenlijk met ongebluste kalk (calciumoxide) te verhitten. Dit gebeurd met een temperatuur tot wel 2000 graden Celsius. De steenkoolcokes worden in een vlamboogoven in verschillende lagen opgestapeld met daartussen de ongebluste kalk. Vervolgens worden deze lagen verhit door gebruik te maken van een elektrische vlamboog die gecreëerd wordt met grafietelektroden. Na het verhitten koelt het mengsel af en is carbid ontstaan. De hiervoor genoemde methode is in 1888 uitgevonden door Thomas Leopold Willson, hij was een Canadese uitvinder.

Ethyn en acetyleen
Door carbid in contact te brengen met een bepaalde hoeveelheid water ontstaat er een reactie waarbij gas vrijkomt. Dit proces wordt ook wel hydrolyse genoemd. Hydrolyse is de splitsing van een chemische verbinding onder opname van water. Tijdens de hydrolyse tussen carbid en water komt het gas ethyn vrij. Dit gas wordt ook wel acetyleen genoemd en is een brandbaar en explosief gas. Ethyn heeft verschillende toepassingen (gehad) in de techniek. Hieronder lees je in een aantal alinea’s een aantal voorbeelden van de toepassing van carbid en het daaruit geproduceerde acetyleen.

Toepassing calciumcarbide in carbidlampen
Calciumcarbide werd tussen 1900 en 1945 onder andere gebruikt voor een carbidlamp. Vroeger werden carbidlampen geplaatst op voertuigen zoals auto’s en vrachtauto’s. Ook werden speciale carbidlampen gemaakt voor fietsen. Een carbidlamp bevat een waterreservoir. Daaruit druppelt water dat op het carbid. Dit gebeurd met een nauwkeurige afstelling. Voor het contact tussen het water en het carbid ontstaat ethyn. Dit is een brandbaar gas. Wanneer het ethyngas met een vlam ontstoken wordt ontstaat er een wit licht. Carbidlampen moeten nauwkeurig worden afgestemd en zijn niet heel erg praktisch. Toen elektrische verlichting in opkomst kwam verdween de carbidlamp uit de voertuigentechniek.

Carbid en autogeen lassen
Carbid werd vroeger ook in smederijen gebruikt om ethyn oftewel acetyleen te maken als brandstof voor lasbranders. Het acethyleengas wordt gebruikt voor het zogenaamde autogeen lassen. Daarbij wordt acetyleen in een gasmengsel gebracht met zuivere zuurstof. Tegenwoordig wordt ethyn of acetyleen echter in gasflessen geleverd waardoor ethyn door de smid of lasser niet meer uit carbid hoeft te worden vervaardigd. Autogeen lassen wordt ook wel zuurstof-acetyleenlassen lassen genoemd en wordt tegenwoordig nog steeds gedaan. Het autogeenlassen wordt bijvoorbeeld nog gedaan in de installatietechniek. Daarbij worden dikwandige leidingen doormiddel van een autogeenbrander aan elkaar gelast door een autogeen lasser of een dikwandige cv-monteur. Het autogeen lassen verdwijnt echter langzaam uit de installatietechniek. Dit komt omdat het autogeenlassen wordt vervangen door het zogenaamde TIG lassen.

Carbidschieten
Bij veel mensen is carbid vooral bekend vanwege het carbidschieten. Hierbij wordt carbid in combinatie met water gebruikt om een explosie te creëren. Carbidschieten wordt in verschillende delen van Nederland nog jaarlijs gedaan, dit gebeurd meestal rond de jaarwisseling. In Nederland is deze traditie onder de naam carbidschieten bekend maar ook in België kent men deze traditie en noemt men het carbuurschieten. In sommige streken van Nederland heeft men het over pullenschieten, losschieten of melkbusschieten. De laatste benaming is best logisch want vaak wordt voor carbidschieten een melkbus gebruikt. Maar naast een melkbus kan men ook gebruik maken van een aangepaste gasfles of een verfbus.

De melkbus, of andere metalen behuizing, wordt voorzien van een bepaalde hoeveelheid carbid dat met water wordt natgemaakt. Vervolgens wordt de bus afgesloten. Dit gebeurde vroeger vaak met een deksel maar tegenwoordig gebruikt men uit veiligheidsoverwegingen steeds vaker een plastic bal. Door de reactie tussen water en carbid ontstaat het eerder genoemde ethyn. Dit brandbare gas wordt door een klein zundgat ontstoken of men gebruikt een bougie. Het ontstoken gas ontploft met een harde doffe dreun. Door de explosie wordt het deksel of de bal weggeschoten. Een knal met een melkbus kan erg luid zijn. Het EO-programma Checkpoint had in seizoen 7 aangetoond dat men met carbidschieten een geluid van 110 dB kan produceren. Daarom is gehoorbescherming bij carbidschieten zeker belangrijk als persoonlijk beschermingsmiddel. 

Verschillende soorten zand voor de bouw en civiele techniek

Zand lijkt een eenvoudig product maar er zijn grote verschillen in zandsoorten en hun toepassing. De keuze van het zand dat men nodig heeft voor een bepaald project is van een aantal factoren afhankelijk. Zo kan men in bepaalde situaties beter grof zand gebruiken en kan men in andere situaties beter fijn zand toepassen. In weer andere situaties is de waterdoorlatendheid van zand van groot belang. Verder heeft men bijvoorbeeld voor metselen ander zand nodig dan het zand dat men gebruikt als speelzand in de zandbak. De toepassing van zand is breed waardoor er door de jaren heen verschillende soorten zand zijn ontwikkeld. In dit artikel zijn een aantal belangrijke zandsoorten benoemd die in de bouw en civiele techniek worden gebruikt. Omdat voor sommige zandsoorten meerdere benamingen worden gebruikt bevatten sommige kopjes twee namen. Deze benamingen kunnen in de praktijk door elkaar heen worden gebruikt terwijl wel dezelfde zandsoort wordt bedoeld met dezelfde samenstelling. De zandsoorten zijn overigens in alfabetische volgorde weergegeven. Dit houdt dus niet in dat het soort zand dat bovenaan staat ook het meest gebruikte soort zand is.

Betonzand of vloerenzand
Betonzand of vloerenzand is een zandsoort die behoorlijk grof is. De toepassing van betonzand is breed. Zo wordt deze zandsoort onder andere gebruikt voor de productie van betonmortel. In combinatie met betongrind en cement kan men van betonzand ook betonmortel vervaardigen. Verder wordt betonzand ook toegepast voor het maken van cementdekvloeren, daarbij moet echter wel cement worden toegevoegd. Aan betonzand worden ondanks de grove structuur wel hoge eisen gesteld. Zo bevat betonzand geen verontreiniging in de vorm van schelpen, hout of andere materialen. Ook aan de korrelopbouw en de vorm van het zand worden eisen gesteld. Zo moet er in betonzand zo weinig mogelijk fijn materiaal zitten. Dit houdt in dat er geen of nauwelijks zand in betonzand aanwezig mag zijn dat onder de maat is.

Brekerzand of inveegzand
Brekerzand wordt ook wel inveegzand genoemd en is een grof soort zand dat men vooral gebruikt voor het invoegen van straatwerk. Daarnaast wordt brekerzand ook wel gebruikt als onderlaag voor gebakken klinkers. Het zand zorgt voor een stabiele straatlaag omdat het inveegzand goed tussen de voegen geveegd kan worden en zich daar goed hecht. De benaming brekerzand is echter ook op zijn plaats omdat brekerzand bestaat uit kleine gebroken steentjes die zorgen voor stabiliteit. De gebroken steentjes van het brekerzand zorgt er ook voor dat het zand scherp aanvoelt en zich goed kan verankeren in de grotere kieren in het straatwerk. De gebroken steentjes kunnen hierbij in elkaar haken. De grove structuur zorgt er verder voor dat het zand goed water doorlaat.

Drainagezand
Drainagezand is een grove zandsoort die specifiek wordt toegepast vanwege de waterdoorlatendheid. Drainagezand is behoorlijk grot van structuur. De grove en open structuur zorgt er voor dat water er goed door heen kan sijpelen. Omdat drainagezand haar open structuur zoveel mogelijk behoud is deze zandsoort niet geschikt voor toepassingen waarbij men verdicht zand nodig heeft. Om die reden is drainagezand niet geschikt voor het maken van een zandbed voor bestrating. Welk kan drainagezand worden gebruikt rondom drainageslangen. Daarnaast wordt drainagezand ook wel toegepast in paardenbakken zodat deze water zo snel mogelijk naar beneden afvoeren. Verder wordt drainagezand ook wel toegepast om door kleigrond en andere zware grondsoorten te mengen zodat deze beter water doorlaten. Het toepassen van drainagezand als mengsel door zware grondsoorten kan er voor zorgen dat er minder plassen in de tuin komt te staan.

M3C zand, paardenbakzand, afmageringszand of verschralingszand
M3C zand heeft verschillende andere benamingen waaronder verschralingszand, afmageringszand en paardenbakzand. M3C is geschikt om gebruikt te worden als drainagezand omdat het snel water kan afvoeren. Daarnaast is M3C zand heel schoon en bevat deze zandsoort een bepaalde korrelgrootte. De korrelgrootte van M3C zand is 180 tot 220 mu. M3C zand wordt ook wel paardenbakzand genoemd omdat het zand voor zowel de binnenbak als de buitenbak heel geschikt is als grondlaag. Over deze laag wordt dan toplaagzand aangebracht. Toplaagzand is echter ander zand dan M3C zand. M3C zand wordt ook gebruikt voor gazons en sportvelden als verschralingszand. Om die reden spreekt men ook wel van verschralingszand.

Metselzand of scherpzand
Metselzand is zand dat wordt toegepast in metselmortel en wordt daarnaast ook toegepast in sommige betonmortels. Metselzand wordt ook wel scherpzand genoemd. Metselzand is afkomstig uit rivieren uit Nederland en Duitsland en is volledig gezoet. Men spreekt van gezoet zand als het zand uit een zoetwateromgeving komt en dus niet uit een zoutwateromgeving zoals zand uit de zee. Metselzand heeft een behoorlijke sterkte waardoor men er goed metselmortel van kan maken. De hoekige vorm van de het zand en de hardheid van de korrel dragen bij aan de geschiktheid van het zand voor mortel. Metselzand wordt gezeefd op een fractie van 0/2mm.

Ophoogzand, stopzand of vulzand
Ophoogzand is in verhouding tot andere soorten zand eenvoudig en goedkoop. Men noemt ophoogzand ook wel vulzand of stopzand. Het zand wordt toegepast voor het ophogen van bepaalde oppervlaktes. Ophoogzand laat in tegenstelling tot drainagezand nauwelijks water door. Het zand wordt in de praktijk alleen toegepast wanneer de eisen aan het zand zeer laag zijn. Ophoogzand is namelijk ongezeefd zand. Dit houdt in dat ophoogzand verschillende soorten korrels kan bevatten. Er worden aan ophoogzand ook nauwelijks eisen gesteld op het gebied van de vorm en de omvang van de korrels. Daarnaast kan ophoogzand ook verschillende kleuren hebben en kan de herkomst verschillen. Zo kan ophoogzand uit de zee worden gewonnen en ontzilt worden. Ook kan men ophoogzand uit rivieren of uit speciale zandputten winnen.

Speelzand of zandbakzand
Speelzand wordt ook wel zandbakzand genoemd omdat speelzand voornamelijk in zandbakken wordt aangebracht. Speelzand wordt overal toegepast in zandbakken als het nu gaat om basisscholen, kinderdagverblijven als bij consumenten thuis. Speelzand moet aan een aantal eisen voldoen. Zo moet speelzand niet scherp zijn en moet het zand schoon zijn zodat de handen van de kinderen evenals de kleren niet vies kunnen worden. Speelzand kan het beste een beetje kleverig zijn wanneer het licht vochtig is. Dan kan men het beste er zandbouwwerkjes mee maken.

Straatzand, spuitzand, zeezand en zandbedzand
Straatzand wordt voornamelijk gebruikt voor het zandbed voor bestrating, vandaar de benaming zandbedzand of volgens de norm: ‘zand voor het zandbend’. Men noemt straatzand echter ook wel ophoogzand omdat het zand ook gebruikt wordt voor het ophogen van de grond onder de bestrating. Straatzand wordt echter ook wel toegepast onder gebouwen on de fundering van bouwwerken op aan te brengen. Verder wordt straatzand ook wel aangebracht in tuien en andere locaties waar men zand nodig heeft. Straatzand moet aan een aantal eisen voldoen. Zo moet straatzand goed uitgevlakt kunnen worden met bijvoorbeeld een lange lat. Dat noemt men ook wel van afrijen van zand. Zand voor het zandbed mag geen klei of leem bevatten en mag ook geen stenen bevatten. Strandzand laat overigens ook goed water door waardoor plassen op een terras kunnen worden voorkomen of slechts van korte duur zijn.

Toplaagzand
Toplaagzand wordt als laatste laag zand aangebracht in paardenbakken. Meestal worden in paardenbakken een aantal lagen M3C zand of paardenbakzand aangebracht en daar bovenop een toplaag zand. Toplaagzand heeft een drainerende werking en mag geen leem of klei bevatten. De eisen die aan toplaagzand voor een paardenbak worden gesteld kunnen verschillen omdat de disciplines die men het paard uitvoert ook verschillend kunnen zijn. Belangrijke eis blijft echter wel dat ook het toplaagzand goed water moet doorlaten zodat er geen plassen blijven staan in de paardenbak.

Valzand of valbreekzand
Valzand is speciaal zand dat wordt aangebracht rondom speeltoestellen. Het grote voordeel van valzand is dat het een dempende werking heeft waardoor men zachter valt dan wanneer men op een andere ondergrond zou vallen. Gewoon ophoogzand is vaak veel te fijn waardoor de laag wordt verdicht. Dit betekend dat er een harde massieve laag ontstaat waardoor men een extra harde ondergrond krijgt. Daarnaast hebben sommige zandsoorten een te grove samenstelling waardoor er scherpe steentjes in kunnen zitten zoals brekerzand of metselzand. Valzand is een speciale zandsoort met zandkorrels van 0,2-2 mm in de juiste verhoudingen. Door deze samenstelling voldoet valzand aan de Europese normen NEN-EN-1177 die opgesteld zijn voor ondergronden onder speeltoestellen. Valzand heeft wel een grove structuur waardoor er ook veel water wordt doorgelaten en er een drainage-effect ontstaat. Omdat valzand wel een grovere structuur heeft dan speelzand en minder plakkerig is kan men valzand niet gebruiken voor een zandbak.

Voegzand
Voegzand wordt toegepast voor het invoegen van gemetselde stenen. In de praktijk worden vaak verschillende kleuren voegzand aangeboden. Zo is er bijvoorbeeld wit voegzand verkrijgbaar maar ook geel en grijs voegzand. Er bestaat zelfs voegzand in crèmekleur. Voegen worden als laatste op het metselwerk aangebracht. Om die reden moet het zand een hoog afwerkingsniveau hebben. Voegzand heeft daarom een zuivere samenstelling en is zeer schoon.  

Instrooizand, infillzand of zand voor kunstgras
Instrooizand dat gebruikt wordt voor kunstgrasmatten wordt ook wel infillzand genoemd of gewoon zand voor kunstgras. Het instrooizand wordt ingeborsteld in kunstgrasmatten en zorgt er voor dat de grasmat wordt verzwaard. Dat is gunstig voor de kwaliteit van het kunstgras door de verzwaring ligt het kunstgras steviger. Daarnaast zorgt het verzwaren van de kunstgrasmat er voor dat er geen plooien kunnen ontstaan. Instrooizand of infillzand zorgt er daarnaast dat de sprietjes kunstgras omhoog blijven staan. De aanhechting van de kunstgrasspriet wordt bovendien door een laag infillzand beter beschermd. Instrooizand/ infillzand zorgt er dus voor dat de levensduur van de kunstgrasmat langer wordt en dat de kunstgrasmat natuurlijker oogt.

Zilverzand of witzand
Zilverzand wordt onder andere gebruikt als voegzand. In dat geval wordt het zilverzand vooral vanwege de witte kleur voor wit-voegwerk gebruikt.  Zilverzand wordt ook wel witzand genoemd en is fijnkorrelig. Het zand heeft een laag ijzergehalte en bestaat vrijwel volledig uit kwarts (SiO2). Witzand wordt om die reden ook gebruikt als basisgrondstof voor de glasindustrie. In de glasindustrie wordt veel witzand of zilverzand gebruikt. Naast de glasindustrie wordt witzand ook in de fijnkeramische industrie gebruikt voor de toepassing in emaille. Ook voor porselein wordt witzand gebruikt.  Witzand wordt ook gebruikt in schuurmiddelen zoals siliciumcarbide. Tot slot wordt witzand ook toegepast in lijmen en wasmiddelen. Voor de bouw en civiele techniek wordt het echter voornamelijk toegepast als voegzand. Tijdens het winnen van witzand wordt vaak ook een grote hoeveelheid goedkoper en grover zand gewonnen dat vaak wordt aangeboden als ophoogzand.

Wat is probiotica en probioticum?

Probiotica zijn micro-organismen oftewel bacteriën die vanwege een gezondheidsbevorderende werking worden toegepast in voedingsmiddelen. Probiotica en probioticum zijn woorden die zijn afgeleid uit de Latijnse woorden “pro” dat “voor” betekend en het Griekse “bios” dat vertaald kan worden met “leven”. In het Engels spreekt men ook wel “probiotics” deze term werd voor het eerst gebruikt in 1953.

Probiotica en antibiotica
In het verleden werd probiotica gedefinieerd als microbiële factoren die de groei van andere micro-organismen bevorderen. Probiotica werd toen beschouw als de tegenhanger van antibiotica. Waarbij antibiotica beschouwd wordt als een geneesmiddel voor het bestrijden van bacteriële infecties.

Definitie van probioticum volgens Roy Fuller
Roy Fuller introduceerde in 1989 een definitie die vanaf dat moment veelgebruikt is als definitie voor probioticum: “Een probioticum is een levend microbiologisch voedingssupplement, dat de gezondheid van de gastheer mogelijk bevordert, door het microbiële evenwicht in de darm te verbeteren.”. Fuller R. Probiotics in man and animals. (1989) J Appl Bacteriol 66:365-378. PMID 2666378.

Deze definitie die Fuller geeft over probiotica maakt duidelijk dat er sprake is van een eis van levensvatbaarheid voor probiotica. Daarnaast maakt deze eis ook duidelijk dat de werking probiotica een gunstig effect heeft op degene die de probiotica ingenomen heeft. Deze persoon wordt ook wel de gastheer genoemd.

Definitie van probioticum volgens Wereldgezondheidsorganisatie
Voor probioticum zijn naast de definitie van Roy Fuller ook andere definities bedacht. De Wereldgezondheidsorganisatie en de Voedsel- en Landbouworganisatie hebben in 2002 een definitie voer probioticum vastgelegd. Deze definitie is als volgen: “Levende micro-organismen, die wanneer in voldoende hoeveelheden toegediend, een gunstig effect hebben op de gastheer.” Letterlijk: ” “live microorganisms which when administered in adequate amounts confer a health benefit on the host”. Bron: Joint FAO/WHO Working Group Report on Drafting Guidelines for the Evaluation of Probiotics in Food. Guidelines for the Evaluation of Probiotics in Food. London, Ontario, Canada, April 30 and May 1, 2002. Deze definitie die in dit rapport is vastgelegd over probiotica is inmiddels wijd geaccepteerd.

Wanneer spreekt men van probiotica?
De hiervoor genoemde definities maken duidelijk dat probiotica gedefinieerde levende micro-organismen zijn. Het gaat hierbij over het algemeen over zogenaamde goede bacteriën. Men mag overigens van probiotica spreken als de desbetreffende bacteriën een duidelijk beschreven en gedocumenteerd effect hebben op de gezondheid van de gastheer. Dit effect moet duidelijk in kaart worden gebracht voor bepaalde aandoeningen.

Probiotica in de levensmiddelenindustrie
Probiotica worden soms als bestandsdeel toegevoegd aan bepaalde voedingsmiddelen. Zo worden probiotica in de levensmiddelindustrie toegepast ter bevordering voor de algemene gezondheid van de persoon die de levensmiddelen tot zich neemt. Daarnaast zouden probiotica de weerstand van de consument verhogen als de levensmiddelen worden ingenomen. Hoewel er veel over probiotica is geschreven zijn er niet veel wetenschappelijke bewijzen voor de positieve effecten van probiotica in levensmiddelen. In de zuivelproducten wordt onder andere gebruik gemaakt van probiotica. Daarnaast worden probiotica ook wel verwerkt in pillen en tabletten. Er zijn probiotica die maagzuur kunnen overleven. Ook kunnen ze andere lichaamssappen overleven en galresistent zijn.

Consumentenbond en probiotica
De consumentenbond heeft in 2001 en 2006 ook onderzoek gedaan naar probiotica. De belangenorganisatie heeft een groot aantal commercieel verkrijgbare probiotische producten onderzocht. Het ging hierbij om zowel zuivelproducten als preparaten. Deze producten werden onderzocht op de aanwezigheid van levende bacteriën en de werking daarvan. Uit het onderzoek van de Consumentenbond kwam naar voren dat een groot deel van de producten onvoldoende probiotica bevatten. Volgens de bond waren er een paar producten met voldoende levende bacteriën. Deze producten waren voornamelijk de zuivelproducten.

Zijn pellets milieuvriendelijker dan andere brandstoffen?

Pelletkachels zijn populair. Steeds meer mensen overwegen om een pelletkachel te gebruiken als verwarmingsbron. Omdat pelletkachels nog niet echt ingeburgerd zijn als verwarmingssysteem stellen veel mensen vragen over deze nieuwe vorm van verwarming. Op internet zijn veel websites te vinden die het onderwerp pelletkachel behandelen. Naast pelletkachels heeft men het ook wel over pelletketels.

Pelletkachel of pelletketel
In feite is een pelletketel een biomassaketel die wordt gebruikt voor een centrale verwarmingsinstallatie. Daarom heeft men het ook wel over een pellet cv-ketel. Hierin worden houtpellets verstookt om vervolgens Cv-water te verwarmen. Dit water stroomt naar radiatoren in principe is dit hetzelfde systeem als een gasgestookte cv-installatie alleen wordt bij een pelletketel een ander type ketel gebruikt en een andere brandstof namelijk houtpellets. Pekketketels of biomassaketels worden naast verwarming ook wel gebruikt voor warm water. In dat geval spreekt men ook wel over een combisysteem.

Pelletkachels zijn het beste te vergelijken met houtkachels of een open haard. Dat komt omdat pelletkachels rechtstreeks warmte overbrengen op de omgeving net als een open haard. Wat hierbij opvalt is dat pelletkachels vooral efficiënt zijn in gebruik omdat het rendement zo hoog is van deze vorm van verwarming. Een hoog rendement zorgt er voor dat pelletkachels milieuvriendelijker zijn dan verschillende andere verwarmingsbronnen. Een pelletkachel is in ieder geval een stuk milieuvriendelijker dan een houtkachel of openhaard. Echter is een pelletkachel wel minder sfeervol.

Waarvan worden pellets gemaakt?
Pellets worden gemaakt van hout daarom noemt men pellets ook wel houtpellets. Deze houtpellets worden gemaakt van houtstof dat geproduceerd wordt van zogenaamde kaprijpe bomen. Wanneer kaprijpe bomen niet gekapt zouden worden maar gewoon in de natuur zouden blijven staan om weg te rotten zou er ook veel Koolstofdioxide uitgestoten worden. Dit komt omdat bij rottingsprocessen in de natuur ook een bepaalde hoeveelheid CO2 vrij komt. Volgens sommige berekeningen zou de CO2 die bij het rottingsproces vrijkomt gelijkwaardig zijn aan de CO2 die vrijkomt bij het verstoken van het hout in een houtkachel of openhaard.

Rendement van houtpellets
Het gaat natuurlijk om de warmte die vrijkomt bij het verstoken van hout. De verhouding tussen de hoeveelheid brandstof en de hoeveelheid warmte wordt ook wel rendement genoemd. Pelletmassa is hierbij een veel efficiëntere brandstof dan gewoon haardhout. Een pelletkachel of pelletketel zet ongeveer 85 procent van de energie uit hout om in warmte. Een open haard zet ongeveer 10 procent van de energie uit hout om in warmte.

Wat is kobalt?

Kobalt is een zilverkleurig overgangsmetaal en wordt als scheikundig element aangeduid met de letters ‘Co’ en heeft atoomnummer 27. De benaming kobalt is afgeleid van het Duitse woord ‘kobold’ dit is volgens de Duitse mythologie een kwaadaardige kabouter. In de Duitse mijnbouw in onder andere de deelstaat Saksen werd naast de gewenste metalen, waar de mijnwerkers naar op zoek waren, ook regelmatig kobalterts gedolven. Deze erts leek op andere ertsen en het zou de schuld zijn van kwaadaardige kobolden dat er kobolderts/ kobalterts werd aangetroffen in de mijnen in plaats van het gewenste metaal. Bovendien trekt kobalt ook het element arseen aan. Dit is een zwaar metaal dat schadelijk is voor de gezondheid. Je zou op basis van al deze informatie kunnen concluderen dat kobalt alleen maar waardeloos en schadelijk is. Het tegendeel is echter waar, kobalt is een waardevol element. In deze tekst lees je hier mee over.

Waar wordt kobalt voor gebruikt?
Kobalt is onder andere bekend onder de naam kobaltblauw. De stof wordt als kobalt(II)oxide gebruikt als een kleurstof. Dit pigment wordt onder andere gebruikt voor het kleuren van glas en porselein. Hoewel men de naam kobalt associeert met het pigment met de bekende blauwe kleur is het materiaal ook bruikbaar voor producten. Zo wordt kobalt in verschillende legeringen verwerkt. Daarnaast wordt kobalt toegepast als component in sterke permanente magneten. Verder wordt kobalt gebruikt als katalysator in de chemische en olie-industrie. Daarnaast wordt kobalt gebruikt in elektroden en de ontwikkeling van batterijen en accu’s. Juist voor deze laatste toepassing wordt kobalt een steeds belangrijker delfstof in de wereld en neemt de waarde van kobalt bijna explosief toe.

Waar komt kobalt vandaan?
Uit de inleiding komt naar voren dat kobalt een element is dat men kan delven in mijnen. Toch leveren niet alle mijnbouwgebieden evenveel rendement op. met name in Congo wordt veel kobalt gedolven. Ongeveer 65 procent van de totale hoeveelheid kobalt die in de wereld wordt gewonnen uit de aarde komt uit Congo. Ieder jaar wordt daar ongeveer 100.000 ton kobalt gewonnen. In andere landen zoals China en Rusland wordt minder kobalt uit de aardkorst gehaald. Ook in Zambia en Australië wordt kobalt gewonnen maar lang niet in de hoeveelheden kobalt die in Congo worden gewonnen.

Vraag naar kobalt
De vraag naar kobalt neemt toe in de wereld. Dit komt onder andere omdat de vraag naar elektrische voertuigen toeneemt. Daarvoor zijn speciale accu’s nodig met een grote capaciteit. Kobalt is voor de ontwikkeling van deze accu’s van groot belang. Volkswagen, Tesla en andere autoproducenten kunnen daarom niet zonder kobalt. Dit zijn echter niet de enige autoproducenten die de focus hebben gelegd op de ontwikkeling en productie van elektrische auto’s. Wereldwijd is de opmars van de elektrische auto nog maar net begonnen. De vraag naar kobalt neemt daardoor exposief toe. Autoproducenten zoals Volkswagen voorzien nu al productieproblemen vanwege de schaarste van kobalt. Daarom probeert het bedrijf afspraken te maken met kobaltproducerende bedrijven om de levering van kobalt voor accu’s voor elektrische auto’s te garanderen. De vraag naar kobalt zal de komende jaren waarschijnlijk toenemen met 20 procent op jaarbasis.

Lithium batterij
Steeds bekender wordt de Lithium batterij in de wereld van de elektrische auto’s. Men heeft hat dan over Lithium kobalt oxide (LiCoO2) dit is een chemische verbinding die wordt gebruikt in positieve elektrodes die onderdeel vormen van lithium-ion batterijen. Lithium kobalt oxide bestaat uit de elementen LiCoO2. Dit zijn de:

  • Li: Lithium
  • Co: Kobalt
  • O2: moleculaire zuurstof

Kobalt vormt in deze verbinding een belangrijk element. Daarnaast worden in de ontwikkeling van baterijen of accu’s voor elektrische auto’s ook magnesium en nikkel gebruikt. De verhouding tussen de verschillende stoffen kan echter wel veranderen op termijn. Naar verwachting zal er in de toekomst steeds meer nikkel worden gebruikt voor een Lithium batterij en minder kobalt. Tot die tijd zal de prijs van kobalt alleen maar stijgen.