Wat is gereedschapstaal?

Gereedschapstaal is een metaallegering die uit ijzer bestaat in combinatie met hoogwaardige staalsoorten waardoor het materiaal geschikt is voor het produceren van gereedschappen. Er zijn verschillende soorten gereedschapstaal. Het verschil zit in de samenstelling van de legering. Bekende toevoegingen zijn vanadium, nikkel en molybdeen. De toevoegingen in de legering kunnen verschillen en ook het percentage van een bepaalde toevoeging kan verschillen. Dat zorgt er voor dat er in de praktijk verschillende soorten gereedschapstaal zijn.

Metallurgie
Fabrikanten van gereedschapstaal hebben kennis van eigenschappen van metalen. Dit valt onder de metallurgie. Door de kennis van metalen en hun eigenschappen kunnen ze gereedschapstaal specifieke eigenschappen geven bijvoorbeeld: slijtvast, taaiheid, hardheid en bewerkbaarheid. Ook op het gebied van de sterkte en corrosiebestendigheid kunnen eisen worden gesteld.

Gereedschappen en werktuigen
Er worden verschillende gereedschappen en werktuigen van gereedschapstaal gemaakt zoals beitels, boren en zagen. Deze materialen kunnen ook worden gebruikt voor het bewerken van metaal. In dat geval moet er ook sprake zijn van specifieke eigenschappen. Voor gereedschappen waaraan men bijzonder hoge eisen stel gebruikt men sneldraaistaal (HSS).

Waar wordt gereedschapstaal verwerkt
Gereedschapstaal wordt veel gebruikt in een gereedschapmakerlij of door instrumentmakers om werktuigen en instrumenten te maken. Dit gebeurd over het algemeen doormiddel van (CNC) draaien en frezen of eroderen (vonkverspanen). Dit zijn bewerkingen in de verspaning en worden gedaan door vakmensen zoals gereedschapmakers, instrumentmakers, werktuigbouwkundigen en allround verspaners.

Wat doet een machinebrander?

Een machinebrander is een functiebenaming voor een machinebankwerker die werkt met een brandsnijmachine. Met een brandsnijmachine worden machinaal vormen aangebracht in metaal of andere materialen. Deze machine wordt echter bedient door een operator oftewel een machinebankwerker die ook wel een machinebrander of machinesnijbrander wordt genoemd. Iemand in deze functie kan in de praktijk met verschillende machines werken. Een machine die veel gebruikt wordt voor het snijden van metaal is een plasmasnijmachine maar er worden ook autogeensnijmachines gebruikt.

Taken van een machinebrander
Deze metaalbewerker stelt zelf de machine in en voert tijdens het snijproces controles uit of de machine datgene doet waarvoor deze wordt ingezet en geprogrammeerd. Daarnaast doet de machinebrander ook de eindcontrole van het proces. Verder kan een machinebrander ook verantwoordelijk worden gehouden voor de aanvoer en afvoer van materialen.

Machinaal of handmatig snijbranden
Naast machinaal snijbranden kan men ook met de hand snijbranden. Daarvoor wordt een snijbrander gebruikt in de vorm van bijvoorbeeld een autogeen toestel. Het nadeel van snijbranden met ‘de hand’ is de snelheid en de tijdsduur. Met de hand snijdbranden kost meer tijd omdat de metaalsnijder zelf het snijtoestel moet bedienen in plaats van een machine instellen. De plaatsbepaling en het sturen van het snijbranden moet dan handmatig worden uitgevoerd. Dat vergroot bovendien de kans op fouten. Bij machinaal snijbranden is de kans op fouten kleiner mits de machine goed is ingesteld.

Wat is een brandsnijmachine?

Een brandsnijmachine is een machine waarmee vormen in metaal of andere materialen kunnen worden uitgesneden doormiddel van een snijbrander. Snijbranden is een proces dat zowel machinaal als met de hand kan worden uitgevoerd. Een metaalbewerker kan doormiddel van een autogeen snijbrander vormen in metaal uitsnijden maar het is ook mogelijk om hiervoor een machine te gebruiken. Snijbranden doormiddel van een machine gaat sneller en nauwkeuriger en is bovendien minder arbeidsintensief omdat de machine in feite het werk doet. Voor snijbranden met een machine maakt men gebruik van een zogenaamde brandsnijmachine.

Hoe ziet een brandsnijmachine er uit?
Een brandsnijmachine kan verschillende vormen hebben. Over het algemeen lijkt een brandsnijmachine op een lasersnijmachine. Die bestaan uit een snijtafel met daar boven een beweegbare arm met daarop een snijkop bevestigd. In plaats van een laserstraal maakt een brandsnijmachine gebruik van een vlam. Deze vlam of brander kan worden gebruikt om verschillende naden uit te snijden. Zo kan een brander worden gebruikt voor het uitsnijden van I, Y en V naden. Er kunnen in de praktijk verschillende snijmondstukken rondom de brander worden aangebracht. Een brandsnijmachine verbrand tijdens het branden een brandbaar gas. Dit is meestal Acetyleen, Aardgas, Propaan of MAPP gas.

Waar wordt brandsnijmachines toegepast?
Brandsnijmachines worden in verschillende bedrijven in de metaaltechniek toegepast. Hierbij kun je denken aan grote plaatbewerkers of aan bedrijven in de scheepsbouw. Ook constructiebedrijven maken gebruik van brandsnijmachines. Meestal worden in die bedrijven ook autogeen snijbranders gebruikt die niet machinaal zijn aangedreven. Deze worden door metaalbewerkers en constructiebankwerkers gebruikt om kleine stukken metaal in de juist vorm te snijden of om laskanten aan te snijden. Voor grotere oppervlakten worden brandsnijmachines ingezet omdat dit tijd scheelt en nauwkeuriger is.

Overzicht functies in de metaaltechniek

De metaaltechniek is een grote sector binnen de techniek. In de metaaltechniek zijn enorm veel verschillende functies ontstaan de afgelopen jaren. Veel functies hebben echter overlapping met elkaar of zijn synoniemen voor elkaar geworden. Er treed soms verwarring op wanneer men Engelse functiebenamingen gebruikt. Zo wordt een engineer meestal als middenkaderfunctie beschouwd voor iemand die machines en constructies bedenkt en ontwerpt. In de offshore is een engineer echter een uitvoerende (onderhouds)monteur. Dat maakt het soms lastig om precies duidelijk te krijgen hoe de functie-indeling in de metaaltechniek precies is. Hieronder is meer informatie weergegeven over de metaaltechniek en de functies die daar toe behoren.

Metaaltechniek of werktuigbouwkunde?
De metaaltechniek is, zoals in de inleiding is aangegeven, een brede sector. Dat betekent dat er verschillende technische vakgebieden onder vallen. Sommige mensen zien metaaltechniek en werktuigbouwkunde als synoniemen voor elkaar maar dat is niet juist. De werktuigbouwkunde is gericht op de het ontwerpen, het ontwikkelen, het samenstellen, het installeren, het inregelen en onderhouden van machines en andere werktuigen. De werktuigbouwkunde valt onder de metaaltechniek maar de metaaltechniek omvat echter veel meer dan alleen de werktuigbouwkunde.

Het begint in feite al met het winnen van metaal uit ijzererts en het gieten van het gewonnen metaal in een bepaalde vorm (bloom). Daarna wordt het metaal bewerkt en bijvoorbeeld gewalst tot platen of verwerkt tot profielstaal en buis of pijp. Al deze bewerkingen behoren tot de metaaltechniek. Ook de bouw van constructies zoals loodsen, balustrades, hekwerken en andere bouwwerken van metaal valt onder de metaaltechniek. De scheepsbouw, jachtbouw en de offshore worden meestal onder de metaaltechniek geplaatst. Dat zorgt er voor dat er een enorme diversiteit is ontstaan aan functies in de metaaltechniek. Hieronder is echter een algemeen overzicht geplaatst van functies in de metaaltechniek.

Functies in de metaaltechniek
In de metaaltechniek zijn verschillende functies aanwezig. Het gaat te ver om alle functies hieronder volledig te benoemen. Daarom wordt een algemeen overzicht geboden van functies die gebruikelijk zijn in de metaaltechniek.

Top van het bedrijf

  • Eigenaar/ directie/ bedrijfsleider: deze zijn belast met de dagelijkse leiding van het bedrijf. De directie neemt beslissingen over de omvang van het personeelsbestand, investeringen, organisatie en reorganisatie.

Middenkader

  • Verkoper/ accountmanager verkoopt de machines, transportmiddelen en constructies van het bedrijf. Deze middenkaderfunctionaris haalt ook de orders en opdrachten binnen.
  • Engineer/ constructeur bedenkt oplossingen voor klanten en berekent de belastbaarheid van de constructie, machine (werktuigbouw), voertuig of vaartuig.
  • Tekenaar werkt de ideeën van de constructeur uit tot werktekeningen voor de productie.
  • Werkvoorbereider verzameld de werktekeningen en verstrekt deze aan de werkvloer. Daarnaast coördineert de werkvoorbereider materialenstroom naar de werkvloer en bewaakt de voortgang.
  • Inkoper heeft contact met de werkvoorbereider en andere middenkaderfunctionarissen zoals de verkoper over de benodigde materialen. Daarnaast heeft de inkoper ook contact met de verantwoordelijke van het magazijn.

Werkvloer

  • Productieleider onderhoud contacten met het middenkader (o.a. werkvoorbereider en tekenaar) over de productie. Coördineert de taakverdeling op de werkvloer richting de verschillende afdelingshoofden (chef). Zorgt er voor dat het productieproces optimaal verloopt.
  • Werkplaatschef of afdelingshoofd is verantwoordelijk voor een specifiek deel van de werkvloer bijvoorbeeld de verspaning, montage, lasafdeling (lasbaas) of reparatie en onderhoud. De werkplaatschef geeft leiding aan deze specifieke afdeling en zorgt er voor dat het personeel goed het werk kan uitvoeren door de materiaalstroom te controleren en tijdig problemen op te lossen op het gebied van personeelsbezetting.
  • Machinebankwerker. Metaalbewerkers in deze functie gebruiken grote niet of nauwelijks verplaatsbare machines om metaal te bewerken. Hierbij kun je denken aan draaibanken, freesbanken, kantbanken, zetbanken, zaaginstallaties, lasersnijmachines, plasmasnijmachines, en grote OP lasinstallaties.
  • Constructiebankwerker. Dit is een algemene benaming voor werknemers die daadwerkelijk productietekeningen gebruiken om een constructie te maken. Er wordt meestal een onderscheid gemaakt tussen assistent constructiebankwerkers en ervaren constructiebankwerkers die zelfstandig aan de slag kunnen met behulp van tekeningen. Constructiebankwerkers moeten in de praktijk vaak kunnen lassen, slijpen, snijden, zagen, knippen, boren en andere metaalbewerkingstechnieken toepassen.
  • Assemblagemedewerker. Deze werknemers stellen machines en constructies samen doormiddel van bout- en moerverbindingen. Vaak werken assemblagemedewerkers met behulp van tekeningen.
  • Magazijnmedewerkers zorgen er voor dat het magazijn op orde blijft en dat de werknemers op de werkvloer de benodigde materialen en gereedschappen ontvangen. Daarnaast rijden magazijnmedewerkers meestal op een heftruck en helpen ze met laden en lossen van materialen voor transport.

Onderhoud en service

  • Servicemonteur. Deze monteur plaatst machines en constructies op locatie bij een klant en zorgt er voor dat deze machine of constructie wordt geïnstalleerd en indien nodig wordt ingeregeld.
  • Storingsmonteur. Brengt storingen in kaart en lost deze effectief op doormiddel van PLC en SCADA programma’s.
  • Onderhoudsmonteurs. Er zijn verschillende soorten onderhoudsmonteurs die vaak in de praktijk worden uitgesplitst in allround onderhoudnsmonteurs die zowel elektrisch- als mechanisch onderhoud kunnen uitvoeren en onderhoudsmonteurs die gespecialiseerd zijn in mechanisch onderhoud of elektrisch onderhoud.

Diversiteit aan functies en functieprofielen
Bovenstaande lijst is niet compleet. Er zijn namelijk nog veel meer functies in de metaaltechniek. Toch biedt deze functielijst met beknopte beschrijving een algemeen overzicht van de functies die je in de metaaltechniek zoal tegen kunt komen. Verschillende functies zoals lasser of slijper behoren bijvoorbeeld tot de constructiebankwerkfunctiecategorie. Mechatronicamedewerkers kunnen tot de assemblage behoren als ze daadwerkelijk de machine bouwen. Ook zou iemand met een mechantronica achtergrond kunnen behoren tot het middenkader als hij of zij de machine ontwerpt of tekent. Zo kunnen veel van de dagelijks gebruikte functies in de metaaltechniek in bovenstaande lijst worden verwerkt. Mochten er nog aanvullingen of tips zijn dan kun je die altijd insturen via het contactformulier op deze website.

Bankwerker, constructiebankwerker en machinebankwerker wat zijn de verschillen in deze functies?

Bankwerker is een functie in de werktuigbouwkunde. Een andere benaming die wordt gebruikt voor bankwerker is paswerker. Ook constructiebankwerker en machinebankwerker komen in de praktijk als functiebenamingen voor. De verschillende benamingen waar het woord bankwerker in voorkomt scheppen veel verwarring. Het is moeilijk om een exacte definitie te vinden voor de begrippen: bankwerker, constructiebankwerker en machinebankwerker. Hieronder wordt een beschrijving gegeven wat Technisch Werken onder deze functies verstaat. Hierbij dient te worden opgemerkt dat deze beschrijvingen en definities in de praktijk niet zo duidelijk zijn afgebakend. Er is ruimte voor overlapping van de functies en bijbehorende taken.

Bankwerker
Bankwerker is algemene functiebenaming binnen de werktuigbouwkunde. Bankwerkers vervaardigen onderdelen voor werktuigen. Hierbij kunnen ze gebruik maken van verschillende technieken. Een ervaren bankwerker kan goed technische tekeningen lezen. Aan de hand van deze tekeningen kan een bankwerker werkstukken en onderdelen vervaardigen voor constructies en machines. Hierbij kan een bankwerker gebruik maken van de bewerkingstechnieken: boren, knippen, zagen, lassen, draaien, frezen, hechten en lassen. Een bankwerker moet goed met machines kunnen werken. Er wordt onderscheid gemaakt tussen constructiebankwerkers en machinebankwerkers. Deze functies worden hieronder uitgelegd.

Constructiebankwerker
Constructiebankwerkers zijn bankwerkers die werkstukken maken ten behoeve van constructies. Hierbij kan gedacht worden aan plaatwerk, frames en het samenstellen en lassen van profielen voor staalconstructies. Een constructiebankwerker moet goed tekening kunnen lezen. Daarnaast moet een constructiebankwerker profielen en plaatstaal op maat kunnen zagen en knippen. Maatvoering is hierbij erg belangrijk. Constructiebankwerkers werken over het algemeen bij staalconstructiebedrijven en grote scheepsbouwers. Een constructiebankwerker vervaardigd in hoofdzaak zelf de onderdelen van een constructie en gebruikt hierbij verschillende gereedschappen. Het vervaardigen gebeurd niet door een machine die door de constructiebankwerker is ingesteld. Dit is het grote verschil met een machinebankwerker.

Machinebankwerker
Machinebankwerkers maken gebruik van machines om werkstukken en onderdelen te vervaardigen. Wanneer men het over machinebankwerkers heeft bedoelt men over het algemeen verspaners. Binnen de verspaning wordt vaak onderscheid gemaakt tussen conventioneel verspanen en CNC verspanen. Bij conventioneel verspanen wordt de draaibank of freesbank door de verspaner (machinebankwerker) zelf handmatig ingesteld. Bij CNC verspanen wordt echter gebruik gemaakt van een computer die aan de machine verbonden is. Een machinebankwerker is bij CNC verspanen voornamelijk bezig met het programmeren van de machines. Voordeel hiervan is dat een machine meer productie kan draaien omdat eerdere programmeringen  uit het systeem naar voren kunnen worden gehaald. Dit bespaart tijd wanneer vaker dezelfde producten worden gemaakt.

Machinebankwerkers produceren en vervaardigen over het algemeen ook onderdelen voor machines en werktuigen. Naast boren, draaien en frezen zijn er ook andere mogelijkheden om machineonderdelen te vervaardigen. Eroderen doormiddel van draadvonken en zinkvonken wordt vanwege de hoge nauwkeurigheid steeds meer toegepast in de specialistische machinebouw. Ook elektrochemisch verspanen (ECM) is een techniek die aan terrein wint in de machinebouw. Machinebankwerkers moeten zeer goed met machines kunnen werken. In tegenstelling tot constructiebankwerkers houden machinebankwerkers zich meestal bezig met een hoge nauwkeurigheid. De toleranties waaronder gewerkt moet worden bij machinebankwerken zijn vaak klein.

Bankwerker in de procestechniek
Binnen de procestechniek wordt de term bankwerker ook gebruikt. Zo zijn er bedrijven in de petrochemie die de functie bankwerker E & I gebruiken voor werkzaamheden op gasdistributiestations. Daarnaast wordt bankwerker genoemd in combinatie met de functie constructie flensmonteur. Op verschillende vacatures in de petrochemie wordt de functie “constructie flensmonteur/ bankwerker” weergegeven.

Met de term bankwerker wordt binnen de (petro)chemische industrie een werktuigbouwkundige bedoelt die flenzen aansluit en leidingen legt aan de hand van tekeningen. Daarnaast worden door bankwerkers in de procesindustrie ook kleppen en kranen geplaatst aan leidingsystemen. Deze systemen moet zeer nauwkeurig worden gemonteerd omdat er brandbare gassen en vloeistoffen onder hoge druk door de leidingen worden getransporteerd. Bankwerkers in de procesindustrie moeten aan hoge veiligheidseisen voldoen. Hiervoor krijgen deze bankwerkers speciale instructiefilmpjes, trainingen en opleidingen. Ook het gereedschap en de hijssystemen die deze bankwerkers gebruiken voldoet aan hoge kwaliteitseisen en veiligheidseisen. Een bankwerker in de procestechniek is een gespecialiseerd technicus die regelmatig bijgeschoold moet worden om aan de nieuwste veiligheidsrichtlijnen te voldoen.