Welke elektrische gereedschappen worden voor houtbewerking gebruikt?

Voor het bewerken van hout kan men naast handgereedschappen ook elektrische gereedschappen gebruiken. Handgereedschappen zijn de oudste gereedschappen die door de mensheid wordt gebruikt. Door de ontdekking van elektrische stroom kon men echter uiteenlopende machines en gereedschappen ontwikkelen waarmee het werk van mensen sneller en nauwkeuriger kon worden uitgevoerd.

Algemene informatie voor elektrische gereedschappen
Verschillende handgereedschappen werden in de loop der tijd op de werkplaats vervangen door elektrische gereedschappen. Daarnaast werden ook gereedschappen ingevoerd die op pneumatische basis werken. Deze pneumatische gereedschappen komen echter veel minder voor dan elektrische gereedschappen. De meeste hobbyisten maken gebruik van handgereedschappen en elektrische gereedschappen als ze hout gaan bewerken. De gereedschappen die men gebruikt zijn afhankelijk van de bewerking die men op het hout gaat uitoefenen.

Elektrische gereedschappen zijn effectief omdat men met deze gereedschappen de werkzaamheden sneller kan uitvoeren dan met handgereedschappen. Ook kost het gebruik van elektrische gereedschappen minder kracht dan het gebruik van handgereedschappen. Bij het gebruik van handgereedschappen moet de houtbewerker wel extra veiligheidsvoorschriften in acht nemen. Veel elektrische gereedschappen bevatten draaiende delen waarin loshangende kledingstukken en haren vastgegrepen kunnen worden met alle gevolgen van dien. Voor grotere elektrische machines zoals een zaagtafel krijgen de meeste houtbewerkers duidelijke instructies.

Soorten elektrische gereedschappen voor houtbewerking
In de houtbewerking worden verschillende elektrische gereedschappen gebruikt. De volgende gereedschappen worden onder andere door meubelmakers, timmerfabrieken en jachtbouwers gebruikt:

  • Boormachine. Voor het boren van gaten.
  • Draaibanken. Deze kunnen zowel conventioneel als elektrisch zijn.
  • Schuurmachines. Zijn er in verschillende vormen zodat men precies in de juiste hoeken van het werkstuk kan komen.
  • Frees. Met een frees kan men gleuven frezen. Ook andere vormen zijn mogelijk.
  • Schaafmachine. Deze machines worden gebruikt om houten platen vlak en glad te schaven.
  • Lintzaagmachine. Dit zijn zaagmachines waarbij de het zaagblad de vorm heeft van een lint.
  • Cirkelzaagmachine. Bij deze zaagmachines is het zaagblad cirkelvormig.
  • Handcirkelzaag. Dit zijn kleine cirkelzagen die men met de hand kan bedienen. 

Wat is houtbewerking?

Houtbewering is een verzamelnaam voor alle technieken die worden gebruikt voor het bewerken van hout. Het bewerken van hout kan verschillende doelen hebben. Zo kan men hout gaan bewerken om stevige constructies en verbindingen te vervaardigen. Hierbij kan men denken aan houten constructies die vallen onder houtskeletbouw (HSB). Ook in de (ambachtelijke) scheepsbouw en jachtbouw wordt nog veel hout bewerkt, denk hierbij aan de teak dekken voor jachten.

Bij meubels past men ook houtbewerkingstechnieken toe. Meubels moeten functioneel en sterk zijn maar daarnaast ook sierlijk. Daarmee komt men op het tweede doel waarvoor men houtbewerking toe kan passen namelijk versiering. Als men het over versiering in de houtbewerking heeft denkt men al snel aan houtsnijwerken of houtsnijkunst.

Houtbewerking vroeger
Voordat men elektriciteit had werd het overgrote deel van de houtbewerking nog met de hand gedaan. Hiervoor gebruikte men handgereedschappen zoals een handzaag, beitels, gutsen enz. De ambachtsman kon met zijn eigen spierkracht en gereedschappen hout in de gewenste vorm brengen. Dit was en is een bijzondere vorm van vakmanschap want hout is een natuurlijk product. Omdat het een natuurlijk product is zal de houtbewerker de vorm van het hout, de hardheid en elasticiteit goed voor ogen moeten houden als hij het hout wil bewerken. Voor elke constructie, meubel of kunstwerk is bepaald hout geschikt en ander hout niet geschikt. Een dek van een jacht moet bijvoorbeeld hard en slijtvast zijn daarom is teak hout geschikt maar zou men nooit wilg gebruiken. Het hout van een wilg is buigzamer en zachter en kan men makkelijker in een gewenste vorm brengen. Daarom kan men wilgenhout voor snijwerk gebruiken. Voor het maken van klompen wordt nog steeds wilgenhout en populierenhout gebruikt. Dit hout is makkelijk bewerkbaar en groeit heel snel.

Houtbewerking tegenwoordig
Ook tegenwoordig is een houtbewerker goed op de hoogte van de eigenschappen van houtsoorten. Echter zijn er nu wel veel meer mogelijkheden om hout machinaal te bewerken. Niet alleen zagen wordt machinaal gedaan, ook boren, schuren en schaven. Daarvoor zijn elektrische en pneumatische gereedschappen ontwikkeld in de loop der jaren. Tegenwoordig word de meeste houtbewerking machinaal gedaan in Nederland. Dit heeft een aantal voordelen: het gaat sneller en kost minder kracht. Daardoor worden veel kosten bespaard. In de hobbysfeer wordt echter nog wel veel houtbewerking met de hand gedaan. Dit wordt meestal uitgevoerd voor sierwerken en kunst. Er zijn voor hobbyisten echter ook veel elektrische gereedschappen verkrijgbaar om hout in de gewenste vorm te brengen. Zelfs met kettingzagen brengt men tegenwoordig vormen aan in houten stammen om bijvoorbeeld tuinbeelden en vogelhuisjes te maken. Als men echter een hoog afwerkingsniveau wil hebben zal men toch op een gegeven moment meer handgereedschappen moeten gebruiken. 

Waarvoor wordt multiplex gebruikt?

Multiplex is plaatmateriaal dat bestaat uit meerdere verschillende houtfineerlagen. Multiplex bestaat over het algemeen uit vijf of meer houtfineerlagen terwijl triplex uit drie lagen bestaat. De houtfineerlagen zijn kruislings met elkaar verlijmd met een polycondensatielijm, zoals bijvoorbeeld: ureumformaldehydelijm, melamineformaldehydelijm of fenolformaldehydelijm.

Door deze houtconstructielijmen ontstaan stevige platen die voor meerdere doeleinden kunnen worden gebruikt. De houtsoorten die worden gebruikt voor multiplex zijn divers. In het verleden werd vooral berkenhout gebruikt maar tegenwoordig worden ook veel andere houtsoorten toegepast zoals eikenhout, mahoniehout en okoumé.

Over het algemeen bestaat multiplex uit oneven fineerlagen. In sommige gevallen wordt voor speciale toepassingen afgeweken van dit principe. Dan kan bijvoorbeeld gebruik worden gemaakt van een even aantal fineerlagen of kiest men er voor om niet alle fineerlagen kruiselings te verlijmen.

Toepassing van multiplex
Er zijn veel verschillende soorten multiplex. De varianten van multiplex zijn afgestemd op de toepassing van het materiaal. Daardoor zijn er multiplexplaten in verschillende categorieën. Deze categorieën kunnen bijvoorbeeld als volgt worden ingedeeld:

  • Constructiemultiplex, wordt veel toegepast in de houtconstructie. De eisen die aan deze variant van multiplex zijn gesteld richten zich met name op de sterkte en stevigheid van het materiaal. Deze eisen zijn belangrijker dan de uiterlijke kenmerken van multiplex. Constructiemultiplex wordt vooral gebruikt in de bouw voor bijvoorbeeld dakconstructies en bekisting. Verder wordt constructiemultiplex voor meubels of aanrechtbaden gebruikt. Deze producten worden van een mooie fineerlaag voorzien en zijn erg stevig. Ook voor transportkisten en verpakking kan constructiemultiplex worden gebruikt.
  • Decoratieve multiplex, moet in tegenstelling tot constructiemultiplex wel een fraaie uitstraling hebben. Over deze multiplex is een speciale laag hout aangebracht. Dit zijn meestal mooie houtsoorten. Daarom wordt dit ook wel edelfineer genoemd. Er zijn verschillende edelfineren. De keuze daarvan is meestal gebaseerd op de uiterlijke toepassing. Decoratieve multiplex kan in keukens worden gebruikt maar ook in luxe jachtbouw.
  • Speciale multiplex, beschikt over unieke eigenschappen waardoor het multiplex een bepaalde sterkte heeft. Er zijn verschillende soorten speciale multiplex. Hierbij kan gedacht worden aan vliegtuigtriplex en kogelwerende multiplex. Er zijn echter nog meer verschillende varianten van speciale multiplex.
  • Lichtgewicht multiplex, kan worden gebruikt als een constructie stevig moet zijn en toch licht van gewicht. Lichtgewicht multiplex wordt voornamelijk van populierenhout gemaakt.
  • Multiplex WBP, hierbij staat de afkorting WBP voor water boiled proof. Dit is een multiplex die geschikt is voor constructies in een vochtige omgeving.

Afwerking van multiplex
Multiplex kan voor uiteenlopende toepassingen worden gebruikt. Het materiaal kan van verschillende speciale deklagen worden voorzien waardoor multiplex nog breder kan worden toegepast. Er kan bijvoorbeeld een antislipfilm worden aangebracht zodat de multiplex als vloer kan worden gebruikt. ook kan er een gladde film worden aangebracht zodat multiplex geschikt is voor bekisting van beton. Dit wordt ook wel betonplex genoemd. In ziekenhuizen wordt voor bepaalde behuizingen van ruimtes een binnenlaag van lood aangebracht in multiplex. Hierdoor is multiplex geschikt voor het weren van röntgenstraling.

Wat is triplex en multiplex?

Triplex en multiplex zijn platen die bestaan uit meerdere houtfineerlagen. Deze houtfineerlagen zijn kruiselings met elkaar verlijmd zodat deze platen extra stevig zijn. Kenmerkend voor triplex en multiplex is dat ze zijn samengesteld uit een oneven aantal houtfineerlagen. Triplex bestaat uit drie lagen en multiplex bestaat uit vijf of meer houtfineerlagen. De namen triplex en multiplex worden tegenwoordig regelmatig door elkaar gebruikt,.

Lijmen voor triplex en multiplex
De verschillende houtfineerlagen moeten stevig met elkaar worden verlijmd. Een goede verlijming zorgt er voor dat triplex en multiplex sterk is en moeilijk gebroken kan worden. Voor het verlijmen van de houtfineerlagen worden verschillende soorten lijmen gebruikt. De meest gangbare lijmen die worden gebruikt zijn polycondensatielijmen zoals:

  • Ureumformaldehydelijm, deze lijm wordt ook wel UF-lijm genoemd.
  • Fenolformaldehydelijm, deze lijm wordt ook wel PF-lijm genoemd.
  • Melamineformaldehydelijm, deze lijm wordt ook wel MF-lijm genoemd.
  • Resorcineformaldehydelijm, deze lijm wordt ook wel RF-lijm genoemd.

Polycondensatielijmen zijn lijmen op basis van fenolen en aminoplasten. Deze lijmen worden gebruikt voor houtconstructies. Voordat men de houtfineerlagen gaat lijmen moeten de lagen over het juiste vochtgehalte beschikken. Daarvoor worden de houtfineerlagen gedroogd. Na het drogen worden de houtfineerlagen onder een hoge temperatuur en onderdruk verlijmd met een polycondensatielijm.

Houtsoorten voor triplex en multiplex
Zodra de houtfineerlagen zijn verlijmd worden de platen op een bepaalde maat gezaagd. Dit zijn meestal standaardmaten. Ook kunnen de platen worden geschuurd zodat ze mooi glad zijn en beter afgewerkt. Triplex wordt van verschillende houtsoorten gemaakt. Triplex werd in het verleden vooral van berkenhout gemaakt. Later maakte men ook gebruikt van andere houtsoorten zoals eikenhout en mahoniehout voor het vervaardigen van triplex en multiplex. Ook de houtsoort okoumé wordt veel toegepast.

Wat is houtskeletbouw en waar wordt het toegepast?

Houtskeletbouw is een systeem dat wordt toegepast om woningen en andere gebouwen te bouwen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een houten constructie. Dit wordt ook wel het frame of het skelet van een gebouw genoemd. Daardoor wordt de naam houtskeletbouw voor deze manier van bouwen gebruikt. Houtskeletbouw wordt ook wel afgekort als HSB.

Voordelen van houtskeletbouw
Houtskeletbouw is zeer geschikt voor gebieden waar hout ruim voorradig is. Daarnaast zijn woningen die doormiddel van HSB zijn gerealiseerd lichter dan woningen die traditioneel zijn gebouwd. Hierdoor hoeven minder zware eisen te worden gesteld aan de bodem waarop deze woningen worden geplaatst. Ook minder draagkrachtige bodems zijn geschikt voor het plaatsen van woningen en andere gebouwen die voorzien zijn van een houten skelet. Het lichtere gewicht van hout ten opzichte van beton zorgt er ook voor dat hout eenvoudiger en goedkoper te vervoeren is naar de bouwplaats. Dit draagt er toe bij dat de kosten worden gedrukt van een bouwproject. Vaak wordt bij houtskeletbouw een groot deel van de timmerwerkzaamheden in een loods of fabriekshal gedaan. Hierdoor ontstaan elementen die behoorlijk ver zijn afgebouwd. Daarnaast worden de elementen onder optimale omstandigheden gebouwd in een overdekte ruimte. Dit is veiliger dan op de bouwlocatie en daarnaast is er geen sprake van weersinvloeden. De elementen worden vanuit de fabriekshal vaar de bouwplaats vervoerd doormiddel van een vrachtwagen. Op de bouwplaats worden de elementen aan elkaar bevestigd waardoor een huis zeer snel vorm krijgt. Daardoor kan de woning ook snel worden afgesloten voor wind en regen van buitenaf.  

Houtskeletbouw is geschikt voor uitbouwen
Wanneer bestaande gebouwen worden voorzien van een extra opbouw of uitbouw wordt ook vrijwel altijd gekozen voor houtskeletbouw. Dit heeft naast de prijs ook te maken met het fundament. Een extra kap op een woning kan er voor zorgen dat de woning zwaarder drukt op de fundering. Dit is vooral het geval wanneer steen en beton worden toegepast. Bij houtskeletbouw is de gewichtstoename veel geringer. Daarom is HSB zeer geschikt voor het maken van een overkapping op een garage of plat dak van een woning of ander gebouw. Dit wordt in de praktijk zeer veel gedaan.