Wat is een sokkentang of Zweedse moordenaar?

Sokkentang

Een sokkentang wordt ook wel een Zweedse tang genoemd of Zweedse moordenaar. Deze tang wordt gebruikt om ronde voorwerpen stevig te omklemmen. Hierbij kan men denken aan het omklemmen van buizen of assen. Door het omklemmen van deze objecten of onderdelen kan men andere delen vast- of losdraaien. Een sokkentang lijkt op een waterpomptang alleen is deze tang over het algemeen veel groter zodat deze tang ook buizen en koppelingen kan omvatten die niet met een waterpomptang kunnen worden vastgegrepen.

Hoe ziet een Zweedse tang of sokkentang er uit?

Sokkentang
Sokkentang

Een sokkentang bevat een bek met een aantal tanden er op zodat een goede grip kan worden gerealiseerd. De bovenste bek is iets rond zodat buizen, assen en andere ronde delen goed omvat kunnen worden. De bekken zijn bevestigd op twee benen die doormiddel van een scharnierend deel aan elkaar verbonden zijn. Door dit scharnierend deel kan men een hefboomeffect creëren en een nog grotere kracht uitoefenen. In tegenstelling tot een waterpomptang kan men op het verstelbare been van de tang een moer aandraaien zodat men de juiste diameter of omvang van de bek kan bereiken. Dit systeem komt overeen met de werking van een pijptang.

Wat zijn gasleidingen en van welke materialen worden deze gemaakt?

Voor het transporteren van verschillende stoffen in gasvorm kan gebruik worden gemaakt van zogenoemde gasleidingen. Deze leidingen zijn buizen die gemaakt zijn van een metaallegering of van een kunststof. Gasleidingen worden in Nederland door verschillende specialistische bedrijven gelegd. Deze bedrijven kunnen onder andere onder de nutsbedrijven vallen zoals de Gasunie. Daarnaast zijn er veel reguliere bedrijven die in opdracht van nutsbedrijven gasleidingen aanbrengen. Het gaat hierbij meestal om aardgasleidingen. Er zijn echter ook andere gasleidingen die worden gelegd. Hieronder is meer informatie weergegeven over materialen die voor gasleidingen worden gebruikt en verschillende gassen die door gasleidingen heen kunnen stromen.

Welke materiaal kiest men voor een gasleiding?
Gasleidingen kunnen van verschillende materialen worden gemaakt. De keuze van het materiaal voor een gasleiding is afhankelijk van een aantal factoren:

  • Het soort gas dat getransporteerd wordt. Hierbij wordt extra aandacht besteed aan de risico’s op ontploffing, brand en ander schadelijke gevolgen zoals vergiftiging en verstikking die kunnen ontstaan wanneer gas uit de gasleiding ontsnapt.
  • De capaciteitseisen die worden gesteld aan het transport door de gasleiding. Kortom hoeveel gas moet worden getransporteerd op een bepaald moment. Dit bepaald mede de diameter van de leiding.
  • De druk waarmee gassen worden getransporteerd. De druk van gas heeft te maken met de capaciteitseisen. Als gassen snel getransporteerd moeten worden zal er veel druk op de gasleiding staan en moet de gasleiding van extra stevig materiaal worden gemaakt. Daarnaast worden ook extra hoge eisen gesteld aan de verbindingen waaruit het gasleidingtraject bestaat.
  • De invloeden van buitenaf die druk uitoefenen op de gasleiding. Hierbij kan gedacht worden aan bewegingen en trillingen die afkomstig zijn van gebouwen en machines waarin de gasleidingen zijn geplaatst.
  • Weersinvloeden zoals wind, sneeuw, hagel en regen kunnen ook invloed hebben op gasleidingen die buiten zijn geplaatst.
  • Temperatuur heeft eveneens een invloed op de gasleiding. Hierbij kan gedacht worden aan de omgevingstemperatuur waar de gasleiding is geplaatst en aan de temperatuur van de gassen die worden getransporteerd.
  • Corrosievastheid is belangrijk wanneer een leiding geplaatst is in de buitenlucht en met name in een omgeving met zouten zoals een zeeklimaat.
  • De prijs is ook van invloed bij het bepalen van het materiaal van een gasleiding.

Welke gassen worden vervoerd door een gasleiding?
Er worden verschillende gassen door gasleidingen getransporteerd. Door gasleidingen of pijpleidingen wordt onder ander aardgas getransporteerd. Daarnaast zijn er gasleidingen waar perslucht doorheen stroomt. Ook zijn er gasleidingen voor zuurstofgas, koolwaterstoffen, stikstofgas en waterstofgas. Dit zijn slechts een aantal voorbeelden. In onder andere de procesindustrie worden zeer veel verschillende gassen doormiddel van pijpleidingen getransporteerd.

Bevestigingsmethodes voor gasleidingen
Gasleidingen kunnen op verschillende manieren aan elkaar worden bevestigd. De bevestigingsmethodes kunnen worden onderverdeeld in uitneembare verbindingen en niet-uitneembare verbindingen. Voorbeelden van uitneembare verbindingen zijn:

  • Verbindingen van flenzen die doormiddel van bouten aan elkaar worden verbonden. Deze verbindingen worden gemaakt door flensmonteurs die hiervoor een speciale opleiding of cursus hebben gehad.
  • Koppelingen die gebaseerd zijn op schroefdraadverbindingen kunnen uit elkaar worden gehaald en zijn dus uitneembaar. Deze koppeldingen kunnen doormiddel van fittingen worden gemaakt en worden gemaakt door pijpfitters en installatiemonteurs.

Niet-uitneembare verbindingen

  • Verbindingen die doormiddel van lassen tot stand worden gebracht. Hierbij kan men denken aan gasleidingen die aan elkaar worden verbonden doormiddel van autogeen lassen, TIG-lassen, Mig/Mag lassen en elektrode lassen. Een bijzonder lasproces dat in de buitenlucht voor gasleidingen kan worden toegepast is fleetwelding hierbij worden zogenoemde pipeline-laselektroden gebruikt.
  • Sommige verbindingen worden doormiddel van vervorming tot stand gebracht. Buizen worden in elkaar geplaatst en vervolgens wordt er met een machine een vervorming zoals een rand aangebracht in de buis. Door deze vervorming kan de leiding niet eenvoudig weer uitelkaar worden gehaald en weer in elkaar worden gezet. Men zal telkens opnieuw een onvervormde leiding of buis moeten gebruiken om een goede verbinding te maken.
  • Spiegelassen wordt ook wel stuiklassen genoemd en wordt onder andere toegepast bij kunststof gasleidingen. Hierbij worden de uiteinden van twee leidingen gesmolten tegen een hete plaat (deze plaat wordt ook wel spiegel genoemd). Na het verwijderen van de spiegel worden de gesmolten uiteindes van de buizen tegen elkaar gedrukt. Na het uitharden van het gesmolten kunststof ontstaat een stevige verbinding. Spiegellassen wordt toegepast bij verschillende kunststoffen zoals polyetheen (HDPE), polypropeen (PP) en Polyvinyldieenfluoride (PVDF). Spiegellassen of stuiklassen kan worden gedaan door een spiegellasser of stuiklasser. Meestal vormt spiegelassen een onderdeel van installatiewerk.

Naast het aansluiten, fitten en lassen van gasleidingen worden ook appendages aangebracht. Dit zijn onderdelen die met de installatie verbonden zijn zoals kleppen en afsluiters. Verder wordt er aan installaties ook meetapparatuur en regelapparatuur gemonteerd. Met meetapparatuur men bijvoorbeeld de temperatuur of de druk meten van de gassen die door de leidingen stromen. Daarnaast is er ook regelapparatuur waarmee onder andere de druk kan worden ingesteld. De meet- en regeltechniek is zeer nauwkeurige techniek waarbij elektrotechnische componenten, elektronica, software en mechanische componenten nauw met elkaar verbonden zijn. Deze apparatuur wordt aangebracht door specialisten. Meestal is dit een instrumentatiefitter, een onderhoudstechnicus Instrumentatie OTI of een servicetechnicus Electro STE.

Wat is een appendage en waarvoor worden appendages gebruikt?

Appendage is een woord dat is afgeleid van de Latijnse woord: ‘ad’ , dit kan vertaald worden met het Nederlandse woord ‘bij’. Daarnaast is in het woord appendage ook het Latijnse woord ‘pendere’ verwerkt. Dit kan worden vertaald met het Nederlandse woord ‘hangen’. Vrij vertaald in het Nederlands kan het woord appendage worden uitgelegd als ‘bijhangsel’. Appendages worden in de techniek regelmatig gebruikt als onderdeel van een installatie of machine.

Waar worden appendages voor gebruikt?
Appendages zijn kleine onderdelen of toestellen die zijn aangesloten op installaties en machines. De appendage vormt een belangrijk onderdeel van een technisch systeem. Er zijn verschillende appendages die in de praktijk worden toegepast. In leidingnetten voor bijvoorbeeld de distributie van water en gas kan gebruik worden gemaakt van kranen en afsluiters. Dit kan in de installatietechniek gebeuren van woningen en bedrijfspanden. Ook kunnen appendages worden aangebracht in grote leidingnetwerken en gasdistributie gebieden.

Aan deze leidingen worden verschillende meettoestellen aangesloten om de druk en temperatuur te meten in installaties en leidingsystemen. Appendages worden ook veel toegepast in de procesindustrie. In veel productiebedrijven zijn machines aanwezig waaraan appendages zijn verbonden. Hierbij kan men denken aan pneumatische systemen en hydraulische systemen. Aan deze systemen zijn ventielen verbonden en andere appendages.

In de procestechniek worden veel grondstoffen en vloeistoffen door leidingen gepompt door fabrieken. Hierbij kan men denken aan de zuivelindustrie en de voedingsmiddelenindustrie. De vloeistoffen worden met een bepaalde druk door de leidingen getransporteerd. Hiervoor zijn meetinstrumenten en regelinstrumenten aangesloten op de leidingen. Daarmee kan ik kaart worden gebracht hoeveel vloeistof op een bepaald moment door een leiding stroomt. Verder zijn in de procesindustrie kranen en afsluiters aanwezig die zijn aangesloten op leidingen.

Appendages zijn belangrijk
Hoewel appendages vooral kleine onderdelen zijn van machines en installaties zijn ze wel van vitaal belang. Appendages die gebruikt worden om de druk in leidingen aan te geven moeten zeer betrouwbaar zijn. Deze meetinstrumenten moeten precies de juiste druk aangeven. Wanneer dit niet gebeurd is het goed mogelijk dat de druk in de leidingen hoger is dan op het meetinstrument wordt aangegeven. Dit kan grote gevolgen hebben voor de veiligheid van de installatie.

Ook afsluiters en kranen moeten veilig en deugdelijk zijn. Als bepaalde delen van een gasleiding zijn afgesloten moet deze afsluiting ook compleet hermetisch dicht zijn. Als er gas ontsnapt doordat een afsluiter niet goed werkt kunnen de gevolgen enorm zijn. Dit is ook het geval bij kranen die aangesloten zijn op leidingnetwerken.

Wie plaatsen appendages?
Appendages aan leidingnetwerken worden in de praktijk aangebracht door fitters. Als het gaat om specialistische appendages worden technisch specialisten ingezet. Deze specialisten kunnen instrumentatiefitters worden genoemd. Maar er zijn bedrijven die deze technici een andere functienaam geven. Instrumentatie fitters moeten zeer nauwkeurig werk leveren. De appendages moeten vakkundig worden aangebracht en de werking daarvan moet regelmatig worden gecontroleerd.

Wat is schroefdraad en welke verschillende soorten schroefdraad zijn er?

Binnen de werktuigbouwkunde wordt veel met verbindingen gewerkt. Deze verbindingen kunnen bijvoorbeeld niet uitneembaar zijn zoals verbindingen die ontstaan doormiddel van een las of solderen. Er worden ook verbindingen toegepast die wel uitneembaar zijn. Een bekend voorbeeld van verbindingen die uitneembaar zijn is de verbinding die doormiddel van bouten en moeren tot stand wordt gebracht. Deze verbinding is uitneembaar omdat de moer weer van de bout kan worden afgedraaid. De moer past om de bout wanneer gebruik wordt gemaakt van in elkaar passende diameters en wanneer dezelfde soort schroefdraad wordt toegepast.  

Wat is schroefdraad?
Als je een bout goed bekijkt loopt onder de kop een spiraalvormige rug of draad. Deze draad kan vanaf het eindpunt van de bout helemaal naar de kop doorlopen of op verschillende plaatsen van de bout eindigen. Dit is afhankelijk van het type bout dat wordt gebruikt. De moer heeft aan de binnenkant ook schroefdraad. De schroefdraad van een passende moer valt precies om de schroefdraad van de bout. Hierdoor kan de moer aangedraaid worden om de bout en kunnen materialen met elkaar worden verbonden doormiddel van een klemming. De draad op houtschroeven wordt overigens niet als schroefdraad beschouwd. Om houtschroeven kan namelijk geen bout worden geschroefd. Houtschroeven hebben draad om zich goed vast te hechten in hout.  

Verschillende soorten schroefdraad
Er zijn verschillende soorten schroefdraad die in de techniek worden gebruikt. Zo bestaat er het metrische schroefdraad, British Standard Whitworth schroefdraad en British Standard Pipe schroefdraad. De verschillen in deze soorten schroefdraad zit met name in de toepassing daarvan.

Het meest bekend is het ‘metrische’ schroefdraad. Deze schroefdraad wordt veel gebruikt in de werktuigbouwkunde. De maten van deze schroefdraadsoort zijn afgeleid van de millimeter. De metrische schroefdraadmaten zijn vastgelegd in het International Organization for Standardization (ISO). Hierdoor kunnen verschillende landen en bedrijven onderling bouten en moeren verhandelen en andere producten waarop schroefdraad is gesneden. Metrische schroefdraad wordt aangeduid met de hoofdletter M zoals bijvoorbeeld bij een M8 bout.

In sommige Engelstalige landen wordt nog gebruik gemaakt van BSW schroefdraad. Dit staat voor British Standard Whitworth. Deze soort schroefdraad is vernoemd naar de Brit Sir Joseph Whitworth. Hij bedacht in 1841 de universele schroefdraad die later de British Standard werd.

Op buizen en appendages in de installatietechniek en procesindustrie kan ook gebruik worden gemaakt van schroefdraad en machines waarmee schroefdraad gesneden kan worden. Hierbij wordt meestal gebruik gemaakt van BSP schroefdraad. Dit staat voor British Standard Pipe schroefdraad. Aan deze afkorting wordt ook wel de letter ‘T’ toegevoegd. Hierdoor ontstaat de afkorting BSPT. De ‘T’ staat hierbij voor het Engelse woord ‘taper’ en houdt in dat het om conische schroefdraad gaat. Dit type draad wordt in de installatietechniek ook wel gasdraad genoemd.

In Nederland wordt voor de offshore en andere specialistische industrieën ook wel het Amerikaanse NPS en NPT draad gebruikt. NPS staat voor National Pipe thread Straight en NPT staat voor National Pipe thread Taper. Het wordt gebruikt voor pijpleidingen en bijbehorende appendages.

Tot slot
Schroefdraad is er in verschillende soorten. Het is belangrijk dat de juiste maten bij elkaar worden gehanteerd. Wanneer dat niet gebeurd en bouten en moeren met geweld in elkaar worden gedraaid, kan schroefdraad beschadigen of is de verbinding ondeugdelijk. Als er gebruik wordt gemaakt van stalen bouten en moeren kan het voorkomen dat er oxidevorming (roest) aanwezig is. Wanneer met geoxideerde moeren en bouten wordt gewerkt kan het schroefdraad ook beschadigen en bestaat daarnaast de mogelijkheid dat de bout in de moer vastroest waardoor de verbinding moeilijk uit elkaar gehaald kan worden en daarnaast kwalitatief minder deugdelijk is.

Bij het verbinden van leidingen en pijpen doormiddel van schroefdraad wordt ook wel gebruik gemaakt van pakkingmateriaal in de vorm van hennep en teflontape. Hierdoor kan een verbinding waterdicht of luchtdicht worden gemaakt.