Wat is het verschil tussen een schroef en een bout?

Bouten en schroeven zijn beide bevestigingsmiddelen. Hiermee kun je uitneembare verbindingen maken. Boutverbindingen en schroefverbindingen worden doormiddel van aandraaien tot stand gebracht. Verder zijn zowel schroeven als bouten voorzien van schroefdraad. Meestal zijn schroeven en bouten vervaardigd van metaal zoals staal of roestvast staal. Tot zover de overeenkomsten tussen schroeven en bouten. Er zijn echter ook verschillen. Het belangrijkste verschil is dat bij een bout de steel is voorzien van een kop die over het algemeen zeskantig van vorm is. Door deze vorm kan de bout aan de buitenkant aangedraaid worden (volgens NEN 5501) doormiddel van bijvoorbeeld een steeksleutel of ringsleutel. Als er een uitsparing is in de kop aanwezig is waarin men een gereedschap kan plaatsen is er sprake van een schroef. De vorm van de uitsparing kan verschillen en de vorm van het gereedschap moet daarop worden aangepast. Een kruisvormige uitsparing vereist een kruiskop schroevendraaier en een zeskantige uitsparing vereist een inbussleutel.

Wat zijn de verschillen tussen schroeven en bouten?
Zoals uit bovenstaande tekst blijkt zijn er meerdere verschillen tussen bouten en schroeven. Deze verschillen zorgen er voor dat in de ene bevestiging beter gekozen kan worden voor een boutverbinding terwijl men bij een andere verbinding beter kan kiezen voor een verbinding doormiddel van schroeven.

Schroeven:

  • Schroeven hebben over het algemeen verlopende schroefdraad terwijl de diameter vanaf de kop van de schroef uitloopt op een punt.
  • Schroeven worden meestal verankerd in het materiaal zonder dat er binnenschroefdraad is gesneden.
  • Schroeven worden aangedraaid door gebruik te maken van een uitsparing in de kop. Dit is ook het geval bij machineschroeven.
  • De uitsparing in de schroefkop kan een verschillende vorm hebben. Zo kan de uitsparing een rechte sleuf zijn of een kruissleuf. Ook een binnenvierkant is mogelijk evenals een binnen zeskant. Verder is een zespuntige ster (torks, torx) ook mogelijk.
  • Schroeven kunnen  zijn voorzien van verschillende soorten schroefdraad worden voorzien waaronder metrische schroefdraad.

Bouten:

  • Bouten hebben een gelijkblijvende schroefdraaddiameter die loopt over de lengte van de bout.
  • Een bout heeft meestal metrische schroefdraad waardoor om de bout een moer kan worden gedraaid die voorzien is van bijpassende metrische binnenschroefdraad.
  • Een bout kan ook worden gedraaid in een gat in bijvoorbeeld een machine of constructie die voorzien is van bijpassend binnenschroefdraad. Dit binnenschroefdraad kan worden gesneden of getapt met speciale schroefdraadtappen.
  • Een bout is aan het uiteinde stomp en is daardoor niet geschikt om zonder voor boren rechtstreeks in hout of andere materiaal te draaien.
  • Verder verschilt de kop van een bout ten opzichte van een schroef. Een schroef wordt aangedraaid door een uitsparing in de kop terwijl een bout meestal een zeskantige kop heeft die doormiddel van aangrijpen aan de buitenkant wordt aangedraaid (volgens NEN 5501). Dit kan bijvoorbeeld doormiddel van steeksleutels, ringsleutels of een hydraulische momentsleutel worden gedaan.

In de meeste technische sectoren zoals de bouw of de werktuigbouwkunde is vaak voorgeschreven welke verbindingsmethodes moeten worden gebruikt. Daarbij zijn de verschillende bevestigingsmaterialen vaak duidelijk aangegeven. Dit is ieder geval zo bij het gebruik van bouten in de werktuigbouwkunde. In de bouw wordt vaak wel gebruik gemaakt van verschillende soorten schroeven om bijvoorbeeld houten constructiedelen aan elkaar te bevestigen. De keuzevrijheid voor schroefverbindingen op de bouw is dus dikwijls groter dan in de werktuigbouwkunde.

Wat is een inschroefmoer?

Een inschroefmoer wordt ook wel een rampamoer genoemd. Dit is een bijzondere moer omdat deze zowel aan de binnenkant schroefdraad bevat als aan de buitenkant. Aan de binnenkant bevat de inschroefmoer metrische schroefdraad. Dit houd in dat men aan de binnenkant van de inschroefmoer een bout kan draaien met een passende diameter die goed aansluit op de metrische schroefdraad. Aan de buitenkant van de inschroefmoer bevind zich ook schroefdraad.

Dit is hele scherpe draad met een grove spoed. Dit houdt in dat er veel ruimte is tussen de schroefdraadranden. Het schroefdraad is aan de buitenkant scherp omdat men daardoor de inschroefmoer in bijvoorbeeld een houten balk kan draaien. Men moet daarvoor wel eerst een gat boren. Dat gat zorgt er voor dat er voldoende ruimte is voor de inschroefmoer. De ruimte is tevens nodig om een voldoende uitsparing te creëren voor een bout die in de inschroefmoer wordt gedraaid.

Aanbrengen van inschroefmoer
Uiteraard dient men voor het plaatsen van de bout eerst wel de inschroefmoer aan te brengen. Deze wordt in een gat geschroefd. Aan één uiteinde van de inschroefmoer is een gleuf. Men kan met een schroevendraaier op deze gleuf voldoende kracht uitoefenen op de inschroefmoer om deze in een gat te draaien. Sommige inschroefmoeren hebben ook een zeskantige uitsparing ten behoeve van een inbussleutel. Het scherpe schroefdraad aan de buitenkant zorgt er voor dat de inschroefmoet zich in de zijkanten van het gat snijd en zich daar verankerd. Pas nadat de inschroefmoer goed is verankerd kan men een bout aan de binnenkant van de inschroefmoer aanbrengen. Deze bout kan men bijvoorbeeld met een dopsleutel, ringsleutel of steeksleutel aanbrengen.

Waar wordt een inschroefmoer toegepast?
Een inschroefmoer is een ideale oplossing als men een boutverbinding wil maken in zacht materiaal. Een bout kan zich bijvoorbeeld niet hechten in hout, spaanplaat of kunststof. Alleen in metalen kan men echt effectief schroefdraad tappen zodat men er een bout in kan draaien. In zachtere materialen zal men gebruik moeten maken van een hulpmiddel zoals een inschroefmoer. Er bestaan echter ook inschroefmoeren voor steen en metaal. In het laatste geval kan bijvoorbeeld het aanwezige schroefdraad in het metaal ernstig versleten of beschadigd zijn waardoor men een inschroefmoer kan toepassen om alsnog een goede boutverbinding te maken.

Wat is schroefdraad en welke verschillende soorten schroefdraad zijn er?

Binnen de werktuigbouwkunde wordt veel met verbindingen gewerkt. Deze verbindingen kunnen bijvoorbeeld niet uitneembaar zijn zoals verbindingen die ontstaan doormiddel van een las of solderen. Er worden ook verbindingen toegepast die wel uitneembaar zijn. Een bekend voorbeeld van verbindingen die uitneembaar zijn is de verbinding die doormiddel van bouten en moeren tot stand wordt gebracht. Deze verbinding is uitneembaar omdat de moer weer van de bout kan worden afgedraaid. De moer past om de bout wanneer gebruik wordt gemaakt van in elkaar passende diameters en wanneer dezelfde soort schroefdraad wordt toegepast.  

Wat is schroefdraad?
Als je een bout goed bekijkt loopt onder de kop een spiraalvormige rug of draad. Deze draad kan vanaf het eindpunt van de bout helemaal naar de kop doorlopen of op verschillende plaatsen van de bout eindigen. Dit is afhankelijk van het type bout dat wordt gebruikt. De moer heeft aan de binnenkant ook schroefdraad. De schroefdraad van een passende moer valt precies om de schroefdraad van de bout. Hierdoor kan de moer aangedraaid worden om de bout en kunnen materialen met elkaar worden verbonden doormiddel van een klemming. De draad op houtschroeven wordt overigens niet als schroefdraad beschouwd. Om houtschroeven kan namelijk geen bout worden geschroefd. Houtschroeven hebben draad om zich goed vast te hechten in hout.  

Verschillende soorten schroefdraad
Er zijn verschillende soorten schroefdraad die in de techniek worden gebruikt. Zo bestaat er het metrische schroefdraad, British Standard Whitworth schroefdraad en British Standard Pipe schroefdraad. De verschillen in deze soorten schroefdraad zit met name in de toepassing daarvan.

Het meest bekend is het ‘metrische’ schroefdraad. Deze schroefdraad wordt veel gebruikt in de werktuigbouwkunde. De maten van deze schroefdraadsoort zijn afgeleid van de millimeter. De metrische schroefdraadmaten zijn vastgelegd in het International Organization for Standardization (ISO). Hierdoor kunnen verschillende landen en bedrijven onderling bouten en moeren verhandelen en andere producten waarop schroefdraad is gesneden. Metrische schroefdraad wordt aangeduid met de hoofdletter M zoals bijvoorbeeld bij een M8 bout.

In sommige Engelstalige landen wordt nog gebruik gemaakt van BSW schroefdraad. Dit staat voor British Standard Whitworth. Deze soort schroefdraad is vernoemd naar de Brit Sir Joseph Whitworth. Hij bedacht in 1841 de universele schroefdraad die later de British Standard werd.

Op buizen en appendages in de installatietechniek en procesindustrie kan ook gebruik worden gemaakt van schroefdraad en machines waarmee schroefdraad gesneden kan worden. Hierbij wordt meestal gebruik gemaakt van BSP schroefdraad. Dit staat voor British Standard Pipe schroefdraad. Aan deze afkorting wordt ook wel de letter ‘T’ toegevoegd. Hierdoor ontstaat de afkorting BSPT. De ‘T’ staat hierbij voor het Engelse woord ‘taper’ en houdt in dat het om conische schroefdraad gaat. Dit type draad wordt in de installatietechniek ook wel gasdraad genoemd.

In Nederland wordt voor de offshore en andere specialistische industrieën ook wel het Amerikaanse NPS en NPT draad gebruikt. NPS staat voor National Pipe thread Straight en NPT staat voor National Pipe thread Taper. Het wordt gebruikt voor pijpleidingen en bijbehorende appendages.

Tot slot
Schroefdraad is er in verschillende soorten. Het is belangrijk dat de juiste maten bij elkaar worden gehanteerd. Wanneer dat niet gebeurd en bouten en moeren met geweld in elkaar worden gedraaid, kan schroefdraad beschadigen of is de verbinding ondeugdelijk. Als er gebruik wordt gemaakt van stalen bouten en moeren kan het voorkomen dat er oxidevorming (roest) aanwezig is. Wanneer met geoxideerde moeren en bouten wordt gewerkt kan het schroefdraad ook beschadigen en bestaat daarnaast de mogelijkheid dat de bout in de moer vastroest waardoor de verbinding moeilijk uit elkaar gehaald kan worden en daarnaast kwalitatief minder deugdelijk is.

Bij het verbinden van leidingen en pijpen doormiddel van schroefdraad wordt ook wel gebruik gemaakt van pakkingmateriaal in de vorm van hennep en teflontape. Hierdoor kan een verbinding waterdicht of luchtdicht worden gemaakt.