Wat is het verschil tussen een schroef en een bout?

Bouten en schroeven zijn beide bevestigingsmiddelen. Hiermee kun je uitneembare verbindingen maken. Boutverbindingen en schroefverbindingen worden doormiddel van aandraaien tot stand gebracht. Verder zijn zowel schroeven als bouten voorzien van schroefdraad. Meestal zijn schroeven en bouten vervaardigd van metaal zoals staal of roestvast staal. Tot zover de overeenkomsten tussen schroeven en bouten. Er zijn echter ook verschillen. Het belangrijkste verschil is dat bij een bout de steel is voorzien van een kop die over het algemeen zeskantig van vorm is. Door deze vorm kan de bout aan de buitenkant aangedraaid worden (volgens NEN 5501) doormiddel van bijvoorbeeld een steeksleutel of ringsleutel. Als er een uitsparing is in de kop aanwezig is waarin men een gereedschap kan plaatsen is er sprake van een schroef. De vorm van de uitsparing kan verschillen en de vorm van het gereedschap moet daarop worden aangepast. Een kruisvormige uitsparing vereist een kruiskop schroevendraaier en een zeskantige uitsparing vereist een inbussleutel.

Wat zijn de verschillen tussen schroeven en bouten?
Zoals uit bovenstaande tekst blijkt zijn er meerdere verschillen tussen bouten en schroeven. Deze verschillen zorgen er voor dat in de ene bevestiging beter gekozen kan worden voor een boutverbinding terwijl men bij een andere verbinding beter kan kiezen voor een verbinding doormiddel van schroeven.

Schroeven:

  • Schroeven hebben over het algemeen verlopende schroefdraad terwijl de diameter vanaf de kop van de schroef uitloopt op een punt.
  • Schroeven worden meestal verankerd in het materiaal zonder dat er binnenschroefdraad is gesneden.
  • Schroeven worden aangedraaid door gebruik te maken van een uitsparing in de kop. Dit is ook het geval bij machineschroeven.
  • De uitsparing in de schroefkop kan een verschillende vorm hebben. Zo kan de uitsparing een rechte sleuf zijn of een kruissleuf. Ook een binnenvierkant is mogelijk evenals een binnen zeskant. Verder is een zespuntige ster (torks, torx) ook mogelijk.
  • Schroeven kunnen  zijn voorzien van verschillende soorten schroefdraad worden voorzien waaronder metrische schroefdraad.

Bouten:

  • Bouten hebben een gelijkblijvende schroefdraaddiameter die loopt over de lengte van de bout.
  • Een bout heeft meestal metrische schroefdraad waardoor om de bout een moer kan worden gedraaid die voorzien is van bijpassende metrische binnenschroefdraad.
  • Een bout kan ook worden gedraaid in een gat in bijvoorbeeld een machine of constructie die voorzien is van bijpassend binnenschroefdraad. Dit binnenschroefdraad kan worden gesneden of getapt met speciale schroefdraadtappen.
  • Een bout is aan het uiteinde stomp en is daardoor niet geschikt om zonder voor boren rechtstreeks in hout of andere materiaal te draaien.
  • Verder verschilt de kop van een bout ten opzichte van een schroef. Een schroef wordt aangedraaid door een uitsparing in de kop terwijl een bout meestal een zeskantige kop heeft die doormiddel van aangrijpen aan de buitenkant wordt aangedraaid (volgens NEN 5501). Dit kan bijvoorbeeld doormiddel van steeksleutels, ringsleutels of een hydraulische momentsleutel worden gedaan.

In de meeste technische sectoren zoals de bouw of de werktuigbouwkunde is vaak voorgeschreven welke verbindingsmethodes moeten worden gebruikt. Daarbij zijn de verschillende bevestigingsmaterialen vaak duidelijk aangegeven. Dit is ieder geval zo bij het gebruik van bouten in de werktuigbouwkunde. In de bouw wordt vaak wel gebruik gemaakt van verschillende soorten schroeven om bijvoorbeeld houten constructiedelen aan elkaar te bevestigen. De keuzevrijheid voor schroefverbindingen op de bouw is dus dikwijls groter dan in de werktuigbouwkunde.

Wat is een ratelmechanisme?

Het woord ratel wordt in de techniek regelmatig gebruikt. Een ratel is een eenvoudig maar effectief mechanisme dat wordt gebruikt om een as in de draairichting vast te zetten. In de techniek zijn verschillende werktuigen en machines voorzien van een ratelmechanisme. Een ratelmechanisme bestaat in de basis uit een soort tandwiel dat loodrecht aan een as is bevestigd. Dit tandwiel kan in één richting ronddraaien maar kan niet de andere kant op draaien omdat een pal automatisch een andere draairichting, dan de gewenste draairichting, blokkeert.  Het mechanische kan echter in de praktijk vaak zowel linksom als rechtsom worden gehanteerd. Daarnaast kan men het ook vast zetten of in een vrijloop. Dit alles kan men zelf handmatig instellen.

Toepassing van een ratelmechanisme
Een ratelmechanisme kan men op verschillende manieren toepassen. Een bekende toepassing is de ratel die wordt gebruikt als dopsleutel voor het aandraaien van moeren en bouten. Ook in een pompschroevendraaier is een ratelmechanisme verwerkt. Een tapkrukje die wordt gebruikt als draadtapper voor het tappen van schroefdraad bevat ook een ratelmechanisme. Een ander bekend systeem is een spanband. Deze bevat ook een soort ratelsysteem waardoor een spanband aan één kant strak getrokken kan worden zonder dat de band los kan schuiven. De pal zorgt er voor dat dit niet gebeurd.

Wat is een wringijzer en waar wordt dit gereedschap voor gebruikt?

Voor het aanbrengen van schroefdraad kan men een machine gebruiken maar men kan het ook met de hand doen. In dat laatste geval maakt men gebruikt van een draadtap in combinatie met een wringijzer. Een wringijzer kan eveneens worden gebruikt om een ruimer in een gat rond te draaien tot de gewenste diameter is bereikt en de juiste passing tot stand is gebracht. Een wringijzer bevat een uitsparing waarin een ruimer of handtap kan worden geplaatst. Handtappen en ruimers zijn voorzien van een schacht met een vierkante kop. Op deze kop past het wringijzer. Een wringijzer wordt loodrecht op de ruimer over de handtap geplaatst waardoor een ‘T’ ontstaat. Het verticale deel van de ‘T’ is dan de ruimer of de handtap en het horizontale deel is het wringijzer.

Verschillende soorten wringijzers
Er worden in de praktijk verschillende soorten wringijzers gehanteerd. Zo kan een wringijzer de vorm hebben van een strop metaal die voorzien is van vierkante gaten die iets conisch zijn vormgegeven. Hierdoor passen verschillende kleine tappen in deze gaten.

Een wringijzer kan ook uit een verstelbare klem bestaan. Deze bevat een gat met een vast klemblokje met een < vorm er in en een verstelbaar klemblokje met een > vorm. Door het verstelbare klemblokje aan te draaien ontstaat een ruit <>, hierin wordt de ruimer of de handtap vastgeklemd. Omdat het klemblokje verstelbaar is kunnen draadtappen en ruimers van verschillende afmetingen worden ingeklemd. Het klemblokje zelf wordt met een draaibare handgreep verplaatst zodat men de draadtap of ruimer vast kan klemmen of kan loshalen.

Tips voor het gebruiken van een wringijzer
Men moet het juiste wringijzer hanteren als men schroefdraad wil tappen. Als men een te groot wringijzer hanteert heeft men te weinig gevoel tijdens het tappen. Daardoor kan men al snel te veel kracht gaan zetten waardoor de tap uiteindelijk zal breken. Men moet bovendien een wringijzer met twee handen hanteren om er voor te zorgen dat de tap niet afbreekt. Als men één hand gebruikt voor het draadtappen met een wringijzer dan wordt veel druk aan één kant van het wringijzer uitgeoefend waardoor de tap kan afbreken.

Als men gebruik maakt van kleine draadtappers kan men ook een tapkrukje hanteren in plaats van een wringijzer. Een tapkrukje kan men met één hand gebruiken. Er zijn ook tapkrukjes die een ratelmechanisme bevatten. Die zijn geschikt voor het aanbrengen van schroefdraad in kleine gaten waar men moeilijk bij kan komen.

Wat is een draadtap en waar wordt een draadtap voor gebruikt?

Een draadtap is een langwerpig, staafvormig gereedschap dat wordt gebruikt voor het snijden van inwendig schroefdraad. Een draadtap is hiervoor voorzien van scherpe mesjes aan de zijkanten, deze scherpe mesjes zijn in de dwarsrichting geplaats en snijden als het ware het metaal weg. Deze mesjes worden ook wel tandjes genoemd en zijn zeer scherp. Dat is ook nodig want de tandjes moeten door het dikwijls harde metalen materiaal heen snijden. Daarbij komen spaantjes vrij.

Naast tandjes bevat de draadtap daarom ook een aantal gleuven in de lengterichting waardoor de spaantjes weg kunnen vallen. Een draadtap is meestal gemaakt van zogenaamd snelstaal. Dit wordt ook wel High Speed Steel genoemd en afgekort met HSS. Dit is een hooggelegeerd wolfraam-chroomvanadiumstaal die tot een hitte van 600 °C zijn hardheid blijft behouden. Het harde snelstaal is daardoor uitermate geschikt om als snijdmateriaal te gebruiken voor een draadtap.

Waar wordt een draadtap voor gebruikt?
Het snijden van schroefdraad in een geboord gat noemt men ‘tappen’ daarom heeft men het over een draadtap. Een draadtap wordt dus gebruikt voor het snijden van inwendige schroefdraad in een gat. Het tappen van schroefdraad kan men zowel machinaal als handmatig doen. Over het algemeen maakt men gebruik van een set tappen. Als men bijvoorbeeld metrische schroefdraad wil tappen maakt men gebruik van 3 tappen. Voor het snijden van gasschroefdraad maakt men gebruik van 2 tappen. Voor het machinetappen maakt men gebruik van 1 tap. Verder zijn er verschillen in de draairichting van het schroefdraad. Over het algemeen gebruikt men tappen voor het aanbrengen van rechtsdraaiende schroefdraad. Daarnaast zijn er ook tappen voor linksdraaiende schroefdraad.

Snijolie gebruiken bij tappen
Als men schroefdraad gaat tappen zal men sijolie moeten gebruiken. Snijolie is van groot belang voor het behoud van het tapgereedschap en voor het behoud van het werkstuk waarin het schroefdraad gesneden wordt. Hoewel een tap gefabriceerd is van snelstaal kan ook snelstaal gaan slijten als er sprake is van veel wrijving en een hoge temperatuur. Daarom wordt snijolie gebruikt om de wrijving te verminderen en de draadtap te koelen. Door de eerder genoemde groeven worden niet alleen de spaantjes afgevoerd maar wordt ook de snijolie afgevoerd.

Het spreekt voor zich dat de snijolie goed vloeibaar moet zijn en daardoor een lage viscositeit moet hebben. Anders kan de snijolie niet goed uitvloeien over het snijgereedschap. De snijolie kan tijdens het wegstromen overigens ook de kleine spaantjes afvoeren die tijdens het draadsnijden zijn ontstaan. Dat is gunstig want de kleine spaantjes kunnen tussen de draadtap en het werkstuk als een soort schuurmiddel dienen waardoor er beschadigingen kunnen optreden. Snijolie kan de kans op schade beperken.