Veilig werken met schroevendraaiers

Schroevendraaiers zijn veel voorkomende handgereedschappen die worden gebruikt van het aandraaien en losdraaien van schroeven. Een schroevendraaier bestaat uit een heft of een handvat met daaraan een steel die uitloopt op een bepaalde vorm. Deze vorm is bepalend voor welk type schroef met de schroevendraaier kan worden aangedraaid of losgedraaid. Het uiteinde van de schroevendraaier moet in de kop van de schroef passen.

Gebruik de juiste schroevendraaier
Door de jaren heen zijn veel verschillende schroeven ontwikkeld. De meest eenvoudige vorm is de schroef met een gleuf waarin ook de meest eenvoudige vorm van een schroevendraaier op past namelijk de schroevendraaier met een ‘platte kop’. Naar verloop van tijd zijn er ook schroeven ontwikkeld met een ‘kruis’ in de kop waarvoor men een ‘kruiskop’ schroevendraaier gebruikt. Recenter heeft men de torxs bedacht.

De torx bevat een soort zeshoekvorm, waarvan de zijkanten van het zeshoek iets gebogen naar binnen lopen. Naast de torx standaard is er ook nog de torxs plus. Kortom er zijn veel verschillende soorten uiteinden die een schroevendraaier kan bevatten om op het juiste type schroef te kunnen passen. Een van de belangrijkste veiligheidsrichtlijnen is dan ook dat men de juiste schroevendraaier moet gebruiken voor het aandraaien van een schroef. Daarnaast zijn er nog een aantal veiligheidsrichtlijnen om veilig te kunnen werken met schroevendraaiers. Deze zijn in de volgende alinea genoteerd.

Veiligheidsrichtlijnen voor werken met schroevendraaiers
Een aantal richtlijnen bevorderen het veilig werken met schroevendraaiers. We noemen een aantal:

  • Controleer of de schroevendraaier heel is voordat deze wordt gebruikt. Is de kop van de schroevendraaier niet kapot en bevat deze geen bramen?
  • De schroevendraaier moet goed passen in de kop van de schroef. Gebruik dus de juiste vorm schroevendraaier en gebruik ook de juiste afmeting.
  • Schroeven met een platte kop komen steeds minder voor omdat die schroeven het minste grip bieden voor de schroevendraaier. Uitschieten is daardoor mogelijk. Dit kan echter ook gebeuren bij andere soorten schroeven als men de schroevendraaier niet goed in de uitsparing van de schroefkop plaatst.
  • Gebruik een schroevendraaier waarvoor deze bedoelt is, namelijk het aandraaien en losdraaien van schroeven. Schroevendraaiers moeten niet worden gebruikt als priem of als beitel. Ga ook niet met een hamer op een schroevendraaier slaan omdat dan zowel het heft als de schroefkop beschadigd kunnen raken en het veilig gebruiken van een schroevendraaier in het geding komt.

Een groot aantal ontvallen met handgereedschap wordt veroorzaakt doordat men gereedschap niet op de juiste manier wordt gebruikt. Ook ondeugdelijk en defect gereedschap kan voor ongelukken zorgen. Daarom moet men gereedschap op de juiste manier gebruiken en dient men het gereedschap goed op te bergen zodat het niet kan gaan roesten.

Wat is een lasbout?

Een lasbout is een speciale bout die wordt gebruikt om doormiddel van een lastechniek te bevestigen aan een metalen object, bijvoorbeeld een plaat of strip. Stiftlassen of boutlassen is de lastechniek die hier uitermate geschikt voor is. Een lasbout ziet er iets anders uit dan een gewone bout die bijvoorbeeld doormiddel van een steeksleutel of ringsleutel kan worden aangedraaid. De standaard bouten hebben meestal een zeshoekige kop. Een lasbout heeft geen zeshoekige kop. In plaats daarvan is de kop van een lasbout gewoon rond. Er is echter wel een klein opvallend puntje op de kop van de lasbout aanwezig.

Lasbouten aanbrengen
Dit puntje wordt ook wel de ontstekingslip genoemd en wordt tijdens het stiftlassen in contact gebracht met het werkstuk. Naast de ontstekingslip worden ook twee contactpunten van het stiftlaspistool in contact gebracht met het werkstuk. De bout wordt in het midden van deze contactpunten ingeklemd in het stiftlaspistool. Zowel de bout als de contactpunten van het stiftlaspistool raken de metalen ondergrond van het werkstuk op het moment dat de las aangebracht moet worden. Als men het stiftlaspistool aan doet ontstaat er kortstondig een heftige elektrische boog. Dit komt door de ontlading van de condensator bij het condensatorstiftlassen. De elektrische boog zorgt er voor dat het ontstekingslipje vastsmelt aan de metalen ondergrond van het werkstuk.

Lasboutverbinding
Er zijn lasbouten in verschillende lengtes en verschillende diameters beschikbaar. Ook het schroefdraad van de lasbouten kan verschillen in de spoed. Verder kunnen lasbouten zowel ferro-metaal als non-ferro metaal zijn gemaakt. Als een lasbout eenmaal is vastgelast aan een ander metalen object kan deze verbinding niet eenvoudig ongedaan worden gemaakt. Men zal met geweld de bout los moeten slijpen. De lasbout zelf is echter voorzien van schroefdraad. Aan de lasbout zelf kan men wel een moer draaien of een ander object dat voorzien is van het juiste binnenschroefdraad.

Wat is een inschroefmoer?

Een inschroefmoer wordt ook wel een rampamoer genoemd. Dit is een bijzondere moer omdat deze zowel aan de binnenkant schroefdraad bevat als aan de buitenkant. Aan de binnenkant bevat de inschroefmoer metrische schroefdraad. Dit houd in dat men aan de binnenkant van de inschroefmoer een bout kan draaien met een passende diameter die goed aansluit op de metrische schroefdraad. Aan de buitenkant van de inschroefmoer bevind zich ook schroefdraad.

Dit is hele scherpe draad met een grove spoed. Dit houdt in dat er veel ruimte is tussen de schroefdraadranden. Het schroefdraad is aan de buitenkant scherp omdat men daardoor de inschroefmoer in bijvoorbeeld een houten balk kan draaien. Men moet daarvoor wel eerst een gat boren. Dat gat zorgt er voor dat er voldoende ruimte is voor de inschroefmoer. De ruimte is tevens nodig om een voldoende uitsparing te creëren voor een bout die in de inschroefmoer wordt gedraaid.

Aanbrengen van inschroefmoer
Uiteraard dient men voor het plaatsen van de bout eerst wel de inschroefmoer aan te brengen. Deze wordt in een gat geschroefd. Aan één uiteinde van de inschroefmoer is een gleuf. Men kan met een schroevendraaier op deze gleuf voldoende kracht uitoefenen op de inschroefmoer om deze in een gat te draaien. Sommige inschroefmoeren hebben ook een zeskantige uitsparing ten behoeve van een inbussleutel. Het scherpe schroefdraad aan de buitenkant zorgt er voor dat de inschroefmoet zich in de zijkanten van het gat snijd en zich daar verankerd. Pas nadat de inschroefmoer goed is verankerd kan men een bout aan de binnenkant van de inschroefmoer aanbrengen. Deze bout kan men bijvoorbeeld met een dopsleutel, ringsleutel of steeksleutel aanbrengen.

Waar wordt een inschroefmoer toegepast?
Een inschroefmoer is een ideale oplossing als men een boutverbinding wil maken in zacht materiaal. Een bout kan zich bijvoorbeeld niet hechten in hout, spaanplaat of kunststof. Alleen in metalen kan men echt effectief schroefdraad tappen zodat men er een bout in kan draaien. In zachtere materialen zal men gebruik moeten maken van een hulpmiddel zoals een inschroefmoer. Er bestaan echter ook inschroefmoeren voor steen en metaal. In het laatste geval kan bijvoorbeeld het aanwezige schroefdraad in het metaal ernstig versleten of beschadigd zijn waardoor men een inschroefmoer kan toepassen om alsnog een goede boutverbinding te maken.

Wat is een draadtap en waar wordt een draadtap voor gebruikt?

Een draadtap is een langwerpig, staafvormig gereedschap dat wordt gebruikt voor het snijden van inwendig schroefdraad. Een draadtap is hiervoor voorzien van scherpe mesjes aan de zijkanten, deze scherpe mesjes zijn in de dwarsrichting geplaats en snijden als het ware het metaal weg. Deze mesjes worden ook wel tandjes genoemd en zijn zeer scherp. Dat is ook nodig want de tandjes moeten door het dikwijls harde metalen materiaal heen snijden. Daarbij komen spaantjes vrij.

Naast tandjes bevat de draadtap daarom ook een aantal gleuven in de lengterichting waardoor de spaantjes weg kunnen vallen. Een draadtap is meestal gemaakt van zogenaamd snelstaal. Dit wordt ook wel High Speed Steel genoemd en afgekort met HSS. Dit is een hooggelegeerd wolfraam-chroomvanadiumstaal die tot een hitte van 600 °C zijn hardheid blijft behouden. Het harde snelstaal is daardoor uitermate geschikt om als snijdmateriaal te gebruiken voor een draadtap.

Waar wordt een draadtap voor gebruikt?
Het snijden van schroefdraad in een geboord gat noemt men ‘tappen’ daarom heeft men het over een draadtap. Een draadtap wordt dus gebruikt voor het snijden van inwendige schroefdraad in een gat. Het tappen van schroefdraad kan men zowel machinaal als handmatig doen. Over het algemeen maakt men gebruik van een set tappen. Als men bijvoorbeeld metrische schroefdraad wil tappen maakt men gebruik van 3 tappen. Voor het snijden van gasschroefdraad maakt men gebruik van 2 tappen. Voor het machinetappen maakt men gebruik van 1 tap. Verder zijn er verschillen in de draairichting van het schroefdraad. Over het algemeen gebruikt men tappen voor het aanbrengen van rechtsdraaiende schroefdraad. Daarnaast zijn er ook tappen voor linksdraaiende schroefdraad.

Snijolie gebruiken bij tappen
Als men schroefdraad gaat tappen zal men sijolie moeten gebruiken. Snijolie is van groot belang voor het behoud van het tapgereedschap en voor het behoud van het werkstuk waarin het schroefdraad gesneden wordt. Hoewel een tap gefabriceerd is van snelstaal kan ook snelstaal gaan slijten als er sprake is van veel wrijving en een hoge temperatuur. Daarom wordt snijolie gebruikt om de wrijving te verminderen en de draadtap te koelen. Door de eerder genoemde groeven worden niet alleen de spaantjes afgevoerd maar wordt ook de snijolie afgevoerd.

Het spreekt voor zich dat de snijolie goed vloeibaar moet zijn en daardoor een lage viscositeit moet hebben. Anders kan de snijolie niet goed uitvloeien over het snijgereedschap. De snijolie kan tijdens het wegstromen overigens ook de kleine spaantjes afvoeren die tijdens het draadsnijden zijn ontstaan. Dat is gunstig want de kleine spaantjes kunnen tussen de draadtap en het werkstuk als een soort schuurmiddel dienen waardoor er beschadigingen kunnen optreden. Snijolie kan de kans op schade beperken.

Wat is krachtopsluiting in de verbindingstechniek?

In de techniek maakt men gebruik van verschillende verbindingen. Het aantal verbindingen in de techniek is zo divers dat er een speciale categorie binnen de techniek is ontstaan: de verbindingstechniek. Krachtopsluiting is een verzamelnaam van verschillende soorten verbindingen die gebaseerd zijn op een zekere kracht die de te verbinden delen op elkaar drukt. Als deze kracht wegvalt is de verbinding niet meer stevig en niet meer geborgd. De kracht moet dus opgesloten blijven in de verbinding, vandaar de naam krachtopsluiting.

Men kan het principe van krachtopsluiting weer onder verdelen in verschillende verbindingen:

  • Drukkracht
  • Wrijvingskracht
  • Voorspanningskracht

Hieronder staan een aantal voorbeelden van uitneembare verbindingen die gebaseerd zijn op het principe van krachtopsluiting.

Voorbeeld 1krachtopsluiting in een bout-moer  verbinding
Een toonaangevend voorbeeld van krachtopsluiting is een bout-moer verbinding in bijvoorbeeld een flensverbinding. Men kan twee pijpen die voorzien zijn van flenzen aan elkaar verbinden doormiddel van bouten en moeren. Tussen de flenzen wordt meestal pakkingmateriaal aangebracht. Dit pakkingmateriaal kan bijvoorbeeld een rubberen ring zijn. Rubber is comprimeerbaar, dit houdt in dat men rubber in elkaar kan drukken.

Als men dat doet zal men wel een bepaalde kracht moeten uitoefenen want het rubber keert anders terug naar zijn oorspronkelijke vorm. Als men een flensverbinding maakt doormiddel van bouten en moeren zal het rubberen pakkingmateriaal kracht blijven uitoefenen op de flenzen en dus op het schroefdraad van de bouten. Er ontstaat door de bout-moer verbinding in combinatie met het in-elkaar drukken van het pakkingsmateriaal een voorspanningskracht, kortom er is in deze verbinding sprake van krachtopsluiting.

Voorbeeld 2 krachtopsluiting in een schroefverbinding
Een ander voorbeeld waarmee krachtopsluiting kan worden geïllustreerd is een schroefverbinding waarbij men doormiddel van een schroef twee houten delen van een constructie aan elkaar verbindt. Met de schroef worden de twee delen van de constructie tegen elkaar gedrukt en het schroefdraad zorgt er voor dat de verbinding stevig blijft. De kracht waarmee de schroef de twee delen van een verbinding tegen elkaar drukt moet groter zijn dan de kracht die op de verbinding wordt uitgeoefend om de verbinding uiteen te halen. Als de kracht die de verbinding uiteen wil trekken groter is zal de verbinding losbreken. Hierdoor weet men dat de voorspankracht die men toepast bij een verbinding die gebaseerd is op krachtopsluiting altijd groter moet zijn dat de tegenwerkende kracht die op de verbinding werkt.

Voorbeeld 3 krachtopsluiting bij een verbinding met een wig
In de techniek maakt men ook wel gebruik van een verbinding doormiddel van een wig. Deze verbinding is gebaseerd op wrijvingskracht. Een wig wordt in een gat geslagen om te voorkomen dat bijvoorbeeld een wiel van een as af kan schuiven. De wig wordt stevig klem geslagen en schiet niet makkelijk los omdat dan behoorlijke wrijvingskrachten moeten worden overwonnen. Meestal slaat me een wig ook weer met veel kracht uit het gat om de verbinding uiteen te halen. De kracht die men daarvoor gebruikt moet groter zijn dan de wrijvingskracht die de wig op de plaats houdt. Men zegt ook wel dat de wrijvingskracht altijd tegengesteld moet zijn aan de kracht die op de verbinding uitgeoefend wordt als men de verbinding in stand wil houden.

Wat is een waterpomptang en waarvoor wordt deze gebruikt?

Waterpomptang

Waterpomptangen worden veel gebruikt in de techniek. Oorspronkelijk was de waterpomptang een gereedschap dat behoorde tot de uitrusting van een loodgieter en installateur. De naam waterpomptang is ook afgeleid van de werkzaamheden van de loodgieter. Deze zorgde er namelijk voor dat onder andere waterleidingen en wateraansluitingen werden aangelegd en onderhouden. De waterpomptang behoort tegenwoordig tot het handgereedschap van verschillende vaklieden waaronder werktuigbouwkundigen.

Hoe ziet een waterpomptang er uit?

Waterpomptang
Waterpomptang

Een waterpomptang is een stuk handgereedschap dat niet elektrisch wordt aangedreven. De tank heeft een ‘bek’ en de boven en onderkant van deze ‘bek’ bevatten kleine tandjes die voor een goede grip zorgen. In het midden van de ‘bek’ van de waterpomptang bevind zich een ronde of driehoekige uitsparing. Door deze uitsparing kan men nog beter een buis, staaf, of een moer omvatten met de ‘bek’ van de tang.

Een waterpomptang bevat een scharnier die aan het eerste ‘been’ is bevestigd. Dit scharnier is verstelbaar over een gleuf in het tweede ‘been’ in te stellen. De tang kan door deze mogelijkheid tot verstellen een groot aantal verschillende diameters omvatten. Er zijn verschillende waterpomptangen te koop. De lengte van de waterpomptangen kan verschillen en ook de kwaliteit en het soort staal waarvan ze gemaakt zijn verschilt. Een goede waterpomptang is meestal van chroomvanadiumstaal gemaakt. Het chroom zorgt er voor dat roest wordt tegengegaan en daarnaast is het materiaal van deze tang hard en tegelijkertijd niet bros.

Sokkentang
Een sokkentang is een tang die lijkt op een waterpomptang alleen is de sokkentang wel groter dan de waterpomptang. Daarnaast wordt de sokkentang doormiddel van een moer op één been van de tang in positie gedraaid. Ook deze tang werkt met een hefboomprincipe.

Hoe hanteert men een waterpomptang?
Een waterpomptang kan in de techniek op zeer veel manieren worden gebruikt. Over het algemeen gebruikt men een waterpomptang om een ronde aansluiting mee te omvatten en aan te draaien. Hierbij kan men denken aan de koppelingen en sokken die gebruikt worden in waterleidingen. Daarvoor is de waterpomptang in beginsel ook bedoelt. Door het hefboomprincipe kan men grote kracht uitoefenen op de tang en de koppeling. Men moet er voor waken dat men de koppeling of buis niet vervormd door de kracht die men uitoefent.

Niet geschikt voor bouten en moeren
Soms wordt een waterpomptang ook gebruikt om moeren en bouten vast te draaien of vast te houden zodat men met een sleutel de moer van de bout af kan draaien. Dit is echter niet verstandig omdat de moer of bout kan beschadigen. De bek van de waterpomptang bevat (scherpe) tanden die hun sporen na laten in metaal. Bouten en moeren kunnen behoorlijk beschadigen als men deze omvat met de ‘bek’ van de waterpomptang. Daarom is ook hier weer van toepassing: het juiste gereedschap gebruiken voor de klus.

 

Wat is torx, een torxschroef of torxbout?

Verschillende torx bits

Voor schroefdraadverbindingen maakt men gebruik van schroeven, bouten en moeren. Om een schroef wordt geen moer aangebracht om een bout wel. De kop van een schroef kan verschillende vormen hebben. Zo kan de dikte van de schroefkop verschillen en zijn er daarnaast bouten die bijvoorbeeld zeskantig, rond of vierkant van vorm zijn. Aan de bovenkant van een schroef of bout kan een uitsparing zijn aangebracht waarin men een stuk gereedschap kan plaatsen om de schroef of bout vast te draaien of los te draaien. Dit kan bijvoorbeeld een streep zijn of een kruis. Het is ook mogelijk dat er een binnen zeskant is aangebracht. Voor een standaard binnen zeskant word een inbussleutel gebruikt. Er zijn echter ook binnen zeskanten waarvan de zijkanten van het zeshoek iets naar binnen glooien. Op deze speciale zeskanten past een torxsleutel of torxschroevendraaier.

Torx normaal en torx plus
Twee verschillende torx vormen: torx standaard en torx plus

Torxschroef of torxbout?
Een schroef verschilt van een bout een schroef heeft verlopende schroefdraad en de diameter van de schroef wordt vanaf de kop kleiner en loopt meestal uit in een scherpe. Door het schroefdraad kan de schroef zich vasthechten in het materiaal.  Er zijn bijvoorbeeld schroeven die worden gebruikt voor hout en spaanplaat. Om het schroefdraad van een schroef wordt meestal geen moer gedraaid. Er zijn echter uitzonderingen. Zo bestaan er machineschroeven die zijn voorzien van metrische schroefdraad. Om deze machineschroeven zouden dus een metrische moer kunnen worden gedraaid. Deze machineschroeven zijn zeer gangbaar in dunne diameters en hebben dikwijls een kleine kop. Machineschroeven worden niet doormiddel van aangrijpen om de kop (door bijvoorbeeld een steeksleutel)  aangedraaid omdat in de praktijk een steeksleutel van bijvoorbeeld maat 5.

Machineschroeven en andere schroeven worden aangedraaid door een uitsparing in de kop. Hierin verschilt een schroef ook van een bout.In de praktijk wordt er vaak rond/vanaf M4-M5 een boutkop toegepast. Een bout wordt doormiddel van aangrijpen van “buiten” de kop aangedraaid, bijvoorbeeld door een steeksleutel. Omdat torx worden aangedraaid door een uitsparing in de kop is er feitelijk geen sprake van een torxbout. Desondanks hanteren we de term ‘torxbout’ wel in deze tekst. Met de term torksbout bedoelen we een bedoelen een metrische torxschroef, deze is voorzien van schroefdraad waar wel een bout omheen kan worden gedraaid.

Een torxbout kan op een aantal verschillende manieren worden toegepast. Een bout kan bijvoorbeeld samen met een moer gebruikt worden om een uitneembare tot stand te brengen. Indien gewenst kan men om de bout ook nog één of twee pakkingringen plaatsen. Zowel de kop van de schroef als de bout kan een uitsparing bevatten in de vorm van een torx zeskant. Men kan deze met een torxsleutel vastzetten, een torxschroevendraaier of een schroefmachine voorzien van een torxbitje. Torxbouten zijn bijvoorbeeld te vinden in de voertuigenindustrie in motorblokken. Torxschroeven worden onder andere gebruikt in de houtskeletbouw (HSB). Torxschroeven en torxbouten zijn er in verschillende maten. Ook de stervormige, zeskantige uitsparing kan in omvang verschillen maar de vorm blijft gelijk en is het herkenningspunt voor torx.

Sinds de komst van de torx- en torx-plus schroef- en bout-koppen , kan er weer gewerkt worden met hogere aandraaimomenten en zullen de diameters van metrische “schroeven” in de toekomst ook toenemen. Het moment wat een torx kop aankan is zelfs hoger dan het moment van een vergelijkbare imbus-kop.

Een torx-bout wordt dus van de buitenkant aangedraaid. Deze bout is veel voorkomend in de auto industrie in bijvoorbeeld deurscharnieren.

Voordeel van torx
De vorm van het binnenvlak van de kop van de schroef heeft de afgelopen jaar steeds een complexere vorm gekregen. De meest eenvoudige vorm is de rechte streep die op een schroef is aangebracht. Hierop kan een (platte) schroevendraaier worden geplaatst om de schroef aan te draaien. Er zijn ook schroeven met een kruis of een zeskantig binnenvlak (inbus). Door de jaren heen is de vorm van het binnenvlak steeds complexer geworden. De torx is één van de meest complexe vormen omdat deze zowel zeshoekig als een beetje stervormig is. Het grote voordeel van de torx is dat de overbrenging van de kracht op de schroef nog optimaler verloopt dan bij andere vormen. De schroevendraaier schiet minder snel los uit de torxvrom. Hierdoor wordt montage veiliger en eenvoudiger.

Nadeel van torx
Naast het bovengenoemde belangrijke voordeel van torx zijn er ook nadelen. De torx is een zeer bijzondere vorm waardoor je niet met een andere maat dan de juiste maat torxschroevendraaier de torxschroeven kunt vastdraaien en losdraaien. Bij platte schroevendraaiers en kruiskopschroevendraaiers is het vaak wel mogelijk om met een iets kleinere maat de schroeven en bouten vast te draaien. Bij torx schroevendraaiers dient de maat echter exact overeen te komen. Daarom worden de maten van de torx op de verpakking duidelijk aangegeven. Dit gebeurd zowel bij de schroevendraaiers als bij de schroeven. De koppeloverdracht tussen de torxschroevendraaier en de schroef zelf is behoorlijk hoog. Daarom wil de kop van de schroef wel eens afbreken als veel kracht wordt gezet. Dit gebeurd bijvoorbeeld met schroeven die gemaakt zijn van roestvaststaal omdat deze schroeven harde zijn maar ook minder taai dan schroeven die gemaakt zijn van gegalvaniseerd staal.

Verschillende torx bits
Een verzameling torx bits

Maatvoering van torx
De maataanduiding bestaat uit een letter ‘T’ van torx met daarachter een getal waarmee men inzage krijgt in de maat. De maten beginnen bij T3 en lopen op tot en met T10. Vervolgens gaat de maatvoering verder in stappen van vijf:

  • T15
  • T20
  • T25
  • T27
  • T30

Zoals je ziet is er één uitzondering. Dit is de T27 een veelgebruikte variant.

Gereedschap voor torxschroeven
Er zijn verschillende gereedschappen die gebruikt kunnen worden voor het aandraaien en losdraaien van torxschroeven. Er kan bijvoorbeeld gebruik worden gemaakt van een schroevendraaier met een torxuiteinde. Daarnaast zijn er torxsleutels met een soort T-greep aan het uiteinde. Deze gereedschappen behoren tot niet-elektrisch handgereedschap. Als men sneller schroeven wil vastdraaien of losdraaien kan men ook een schroefmachine hanteren met een torxbit of torxschroefbit. Uiteraard dient men wel rekening te houden met het feit dat men exact de juiste maat moet hanteren.

Torx gereedschap
Een voorbeeld van een compact torx gereedschap

Wat is een inbus, een inbusbout of een inbussleutel?

Inbussleutels

In de techniek gebruikt men verschillende bouten en moeren voor het bevestigen van constructiedelen. Deze delen kunnen bijvoorbeeld van metaal, hout of kunststof zijn gemaakt. Verbindingen die doormiddel van bouten en moeren worden gemaakt zijn uitneembaar. Dit is een voordeel wanneer constructiedelen vervangen moeten worden. Verder zijn verbindingen van bouten en moeren handig wanneer men constructiedelen als bouwpakket aanlevert aan de eindgebruiker. Deze kan dan met behulp van een bepaalde sleutel of sleutels de constructdelen in elkaar zetten. Meestal wordt hierbij ook gebruik gemaakt van een bouwtekening of constructietekening.

Inbus
Bouten en moeren kunnen doormiddel van een inbussysteem worden bevestigd. Een inbus is een zeskantige uitsparing aan de binnenkant van de kop van de bout. De moer heeft geen specifieke vorm. Meestal is de moer gewoon een zeskant met de juiste spoed voor de inbusbout. Daarnaast kan men ook gebruik maken van constructiedelen waar schroefdraad in is gesneden. In deze constructiedelen draait men dan de inbusbout vast. Inbusbouten en inbussleutels zijn er in verschillende maten. Deze worden in twee reeksen ingedeeld:

  • metrisch (maten in millimeters)
  • en in inches.

De maat van de INBUS is de afstand tussen twee tegenover elkaar liggende vlakke zijden van het inbus zeskant.

Betekenis van INBUS
De letters INBUS zijn in feite een Duitse afkorting. Deze afkorting staat voor Innensechskantschraube Bauer und Schaurte. Het woord ‘Innensechskantschraube’ is Duits voor ‘binnenzeskantschroef’. De naam  Bauer und Schaurte (Neuss, Duitsland) heeft dit bevestigingssysteem gepatenteerd.

Inbusbouten
Inbusbouten worden vaak geleverd bij bouwpakketten. Dit kan zowel een kas zijn maar ook voor speelgoed en kleine constructies kunnen inbusbouten worden toegepast als bevestigingsmiddel. De inbusbout heeft meestal een dikke kop. Dat is nodig omdat in deze kop een zeskantige uitsparing is aangebracht waar men de inbussleutel in plaatst. Vervolgens draait men de inbusbout met een inbussleutel de gewenste richting op. Daarbij komt er veel druk op de kop van de bout. Over het algemeen heeft men het niet over inbusbouten maar spreekt men gewoon over een bout of een inbus. Men heeft het ook wel over een schroef alleen dat kan wel voor verwarring zorgen. Daarom heeft men het dan ook over een ‘binnenzeskantschroef’ of ‘binnenzeskantbout’.

Inbussleutel

Inbussleutels
Verschillende formaten inbussleutels
De inbussleutel dient precies binnen de zeskantige uitsparing te vallen. Als men een iets te kleine inbussleutel gebruikt draait men de zes hoeken van de inbussleutel kapot. De hoeken worden dan afgerond en de inbussleutel kan dan niet meer worden gebruikt. De juiste maat inbussleutel dient te worden gebruikt voor de uitsparing in de boutkop. Een inbussleutel is een eenvoudig stuk gereedschap dat bestaat uit een metalen staafje dat een zeskantige doorsnede heeft. In dit staafje is een hoek van 90 graden aangebracht. Soms is één uiteinde van de inbussleutel een beetje rond gemaakt zodat men ook onder een bepaalde hoek de inbusbout kan aandraaien of losdraaien. Veel kracht kan men dan echter niet uitoefenen. Een inbussleutel kan ook in de vorm van een T-sleutel worden aangeschaft. Hierbij is de inbusstaaf niet voorzien van een hoek van 90 graden maar is er op één van de uiteinden een dwarsdeel of T-vormig handvat bevestigd. Daardoor kan men meer kracht zetten.

Wat is een sleutel of een moersleutel voor soort gereedschap?

Steeksleutel

Een moersleutel wordt in de techniek ook wel gewoon sleutel genoemd en wordt gebruikt voor het vastdraaien en losdraaien van bouten en moeren. Een sleutel behoort tot het zogenoemde niet-elektrische handgereedschap. Dit gereedschap wordt door verschillende technische medewerkers gebruikt zoals onderhoudsmonteurs, automonteurs, revisiemonteurs en assemblagemedewerkers. Daarnaast worden sleutels ook voor verschillende werkzaamheden gebruikt bij mensen thuis in bijvoorbeeld een garage of privéwerkplaats.

Hoe zien sleutels er uit?
De vorm van een sleutel is aangepast op de vorm van de bout of moer die daarmee moet worden vastgedraaid. Meestal is aan het uiteinde van de sleutel een uitsparing aangebracht waarin een zeskantige bout past. Er zijn echter ook sleutels die voor vierkante bouten en moeren zijn ontwikkelt. Vroeger werd vooral gebruik gemaakt van vierkante bouten en moeren. Niet alleen de vorm is belangrijk bij de keuze van de juiste sleutel. Ook de afmeting is van groot belang. Een te kleine sleutel past niet en met een iets te grote sleutel kan men de randen van de bouten afronden waardoor de bouten en moeren beschadigd worden.

Steeksleutel met aan de onderkant een ringsleutel
Steeksleutel met aan de onderkant een ringsleutel

Afmetingen van sleutels
De omvang van de kop kan verschillen daarom zijn er sleutels in verschillende maten. Meestal worden deze aangegeven in millimeters. Het is echter ook mogelijk dat men de maat van de sleutel aangeeft in fracties zoals bijvoorbeeld de maat 5/8. Als men deze maataanduiding hanteert past men in feite de maatvoering in Engelse duim toe. Bekende sleutelmaten zijn 10 mm, 13 mm, 15 mm en 17 mm. Voor de grote industrie en de off-shore worden sleutels toegepast die veel groter zijn.

Een standaard ringsleutel
Een standaard ringsleutel