Wat is een radiatorsleutel of trapesiumsleutel?

Een radiatorsleutel is een handgereedschap dat door een installatiemonteur wordt gebruikt voor het indraaien en uitdraaien van ventielnippels en kraanstukken in radiatoren. Omdat deze sleutel voor ventielnippels wordt gebruikt noemt men een radiatorsleutel ook wel een ventielsleutel. Ook de benaming trapesiumsleutel wordt in de praktijk gebruikt door installatiemonteurs. Dit stuk handgereedschap is gemaakt van staal dat meestal vernikkeld is.

Toepassing radiatorsleutel
De radiatorsleutel past aan de binnenkant van de kraankoppelingen en fittingen. Hierin zitten namelijk twee nokken waar de trap (vandaar de naam trapesiumsleutel) van de sleutel tussen geplaatst kan worden. Meestal wordt een losse adapter bij de radiatorsleutel geleverd zodat de radiatorsleutel op een standaard ½” ratelsleutel gebruikt kan worden.

Verstelbare moersleutel
Eventueel kan men op de radiatorsleutel ook een steeksleutel of een verstelbare moersleutel plaatsen. Dan kan men de radiatorsleutel aandraaien of losdraaien. De radiatorsleutel heeft een getrapte vorm. Dit is niet voor niets want de getrapte vorm zorgt er voor dat één sleutel voor meerde koppelingen en maten kan worden gebruikt.

Inbussleutel
Veel koppelingen aan de binnenkant van kranen zijn overigens van vorm veranderd en bevatten een zeskantige uitsparing. In dat geval kan men een passende inbussleutel gebruiken. Dat maakt het voor de meeste klussers makkelijker omdat niet iedereen een radiatorsleutel in zijn of haar gereedschapskist heeft liggen.

Wat is het verschil tussen een schroef en een bout?

Bouten en schroeven zijn beide bevestigingsmiddelen. Hiermee kun je uitneembare verbindingen maken. Boutverbindingen en schroefverbindingen worden doormiddel van aandraaien tot stand gebracht. Verder zijn zowel schroeven als bouten voorzien van schroefdraad. Meestal zijn schroeven en bouten vervaardigd van metaal zoals staal of roestvast staal. Tot zover de overeenkomsten tussen schroeven en bouten. Er zijn echter ook verschillen. Het belangrijkste verschil is dat bij een bout de steel is voorzien van een kop die over het algemeen zeskantig van vorm is. Door deze vorm kan de bout aan de buitenkant aangedraaid worden (volgens NEN 5501) doormiddel van bijvoorbeeld een steeksleutel of ringsleutel. Als er een uitsparing is in de kop aanwezig is waarin men een gereedschap kan plaatsen is er sprake van een schroef. De vorm van de uitsparing kan verschillen en de vorm van het gereedschap moet daarop worden aangepast. Een kruisvormige uitsparing vereist een kruiskop schroevendraaier en een zeskantige uitsparing vereist een inbussleutel.

Wat zijn de verschillen tussen schroeven en bouten?
Zoals uit bovenstaande tekst blijkt zijn er meerdere verschillen tussen bouten en schroeven. Deze verschillen zorgen er voor dat in de ene bevestiging beter gekozen kan worden voor een boutverbinding terwijl men bij een andere verbinding beter kan kiezen voor een verbinding doormiddel van schroeven.

Schroeven:

  • Schroeven hebben over het algemeen verlopende schroefdraad terwijl de diameter vanaf de kop van de schroef uitloopt op een punt.
  • Schroeven worden meestal verankerd in het materiaal zonder dat er binnenschroefdraad is gesneden.
  • Schroeven worden aangedraaid door gebruik te maken van een uitsparing in de kop. Dit is ook het geval bij machineschroeven.
  • De uitsparing in de schroefkop kan een verschillende vorm hebben. Zo kan de uitsparing een rechte sleuf zijn of een kruissleuf. Ook een binnenvierkant is mogelijk evenals een binnen zeskant. Verder is een zespuntige ster (torks, torx) ook mogelijk.
  • Schroeven kunnen  zijn voorzien van verschillende soorten schroefdraad worden voorzien waaronder metrische schroefdraad.

Bouten:

  • Bouten hebben een gelijkblijvende schroefdraaddiameter die loopt over de lengte van de bout.
  • Een bout heeft meestal metrische schroefdraad waardoor om de bout een moer kan worden gedraaid die voorzien is van bijpassende metrische binnenschroefdraad.
  • Een bout kan ook worden gedraaid in een gat in bijvoorbeeld een machine of constructie die voorzien is van bijpassend binnenschroefdraad. Dit binnenschroefdraad kan worden gesneden of getapt met speciale schroefdraadtappen.
  • Een bout is aan het uiteinde stomp en is daardoor niet geschikt om zonder voor boren rechtstreeks in hout of andere materiaal te draaien.
  • Verder verschilt de kop van een bout ten opzichte van een schroef. Een schroef wordt aangedraaid door een uitsparing in de kop terwijl een bout meestal een zeskantige kop heeft die doormiddel van aangrijpen aan de buitenkant wordt aangedraaid (volgens NEN 5501). Dit kan bijvoorbeeld doormiddel van steeksleutels, ringsleutels of een hydraulische momentsleutel worden gedaan.

In de meeste technische sectoren zoals de bouw of de werktuigbouwkunde is vaak voorgeschreven welke verbindingsmethodes moeten worden gebruikt. Daarbij zijn de verschillende bevestigingsmaterialen vaak duidelijk aangegeven. Dit is ieder geval zo bij het gebruik van bouten in de werktuigbouwkunde. In de bouw wordt vaak wel gebruik gemaakt van verschillende soorten schroeven om bijvoorbeeld houten constructiedelen aan elkaar te bevestigen. De keuzevrijheid voor schroefverbindingen op de bouw is dus dikwijls groter dan in de werktuigbouwkunde.

Wat is een inbus, een inbusbout of een inbussleutel?

Inbussleutels

In de techniek gebruikt men verschillende bouten en moeren voor het bevestigen van constructiedelen. Deze delen kunnen bijvoorbeeld van metaal, hout of kunststof zijn gemaakt. Verbindingen die doormiddel van bouten en moeren worden gemaakt zijn uitneembaar. Dit is een voordeel wanneer constructiedelen vervangen moeten worden. Verder zijn verbindingen van bouten en moeren handig wanneer men constructiedelen als bouwpakket aanlevert aan de eindgebruiker. Deze kan dan met behulp van een bepaalde sleutel of sleutels de constructdelen in elkaar zetten. Meestal wordt hierbij ook gebruik gemaakt van een bouwtekening of constructietekening.

Inbus
Bouten en moeren kunnen doormiddel van een inbussysteem worden bevestigd. Een inbus is een zeskantige uitsparing aan de binnenkant van de kop van de bout. De moer heeft geen specifieke vorm. Meestal is de moer gewoon een zeskant met de juiste spoed voor de inbusbout. Daarnaast kan men ook gebruik maken van constructiedelen waar schroefdraad in is gesneden. In deze constructiedelen draait men dan de inbusbout vast. Inbusbouten en inbussleutels zijn er in verschillende maten. Deze worden in twee reeksen ingedeeld:

  • metrisch (maten in millimeters)
  • en in inches.

De maat van de INBUS is de afstand tussen twee tegenover elkaar liggende vlakke zijden van het inbus zeskant.

Betekenis van INBUS
De letters INBUS zijn in feite een Duitse afkorting. Deze afkorting staat voor Innensechskantschraube Bauer und Schaurte. Het woord ‘Innensechskantschraube’ is Duits voor ‘binnenzeskantschroef’. De naam  Bauer und Schaurte (Neuss, Duitsland) heeft dit bevestigingssysteem gepatenteerd.

Inbusbouten
Inbusbouten worden vaak geleverd bij bouwpakketten. Dit kan zowel een kas zijn maar ook voor speelgoed en kleine constructies kunnen inbusbouten worden toegepast als bevestigingsmiddel. De inbusbout heeft meestal een dikke kop. Dat is nodig omdat in deze kop een zeskantige uitsparing is aangebracht waar men de inbussleutel in plaatst. Vervolgens draait men de inbusbout met een inbussleutel de gewenste richting op. Daarbij komt er veel druk op de kop van de bout. Over het algemeen heeft men het niet over inbusbouten maar spreekt men gewoon over een bout of een inbus. Men heeft het ook wel over een schroef alleen dat kan wel voor verwarring zorgen. Daarom heeft men het dan ook over een ‘binnenzeskantschroef’ of ‘binnenzeskantbout’.

Inbussleutel

Inbussleutels
Verschillende formaten inbussleutels
De inbussleutel dient precies binnen de zeskantige uitsparing te vallen. Als men een iets te kleine inbussleutel gebruikt draait men de zes hoeken van de inbussleutel kapot. De hoeken worden dan afgerond en de inbussleutel kan dan niet meer worden gebruikt. De juiste maat inbussleutel dient te worden gebruikt voor de uitsparing in de boutkop. Een inbussleutel is een eenvoudig stuk gereedschap dat bestaat uit een metalen staafje dat een zeskantige doorsnede heeft. In dit staafje is een hoek van 90 graden aangebracht. Soms is één uiteinde van de inbussleutel een beetje rond gemaakt zodat men ook onder een bepaalde hoek de inbusbout kan aandraaien of losdraaien. Veel kracht kan men dan echter niet uitoefenen. Een inbussleutel kan ook in de vorm van een T-sleutel worden aangeschaft. Hierbij is de inbusstaaf niet voorzien van een hoek van 90 graden maar is er op één van de uiteinden een dwarsdeel of T-vormig handvat bevestigd. Daardoor kan men meer kracht zetten.

Welke soorten sleutels worden gebruikt in de techniek?

Steeksleutel reparatie

In verschillende technische beroepen maakt men gebruik van niet-elektronisch handgereedschap. Een voorbeeld van een dergelijk gereedschap is een sleutel. Een sleutel wordt gebruikt voor het vastdraaien en losdraaien van bouten en moeren. Er zijn verschillende soorten sleutels die worden gebruikt in de techniek. De keuze van de juiste sleutel is onder andere afhankelijk van de vorm van de moer of bout.

Welke soorten sleutels zijn er?

In de techniek worden onder andere de volgende sleutels gebruikt:

Steeksleutel

Steeksleutel
Een standaard steeksleutel
Deze sleutels hebben aan één of twee uiteinden een open bek die om de bout of moer geschoven of gestoken kan worden. De bekken van de steeksleutels zijn meestal geplaatst in een hoek van 15 graden ten opzichte van de steel van de sleutel. Een steeksleutel kan door zijn vorm makkelijk ergens tussen gestoken worden. Een nadeel van deze sleutel is echter dat alle kracht slechts op twee van de zes kanten van een bout (of twee van de vier kanten van een bout) kan worden uitgeoefend. Daardoor kan de steeksleutel bij veel kracht en druk losschieten of de moer of bout beschadigen.

Ringsleutel

Een standaard ringsleutel
Een standaard ringsleutel
De ringsleutel heeft geen open bek maar een gat in de vorm van een ring met allemaal hoekjes aan de binnenkant. Meestal is een ringsleutel aan de binnenkant zo vormgegeven dat er twaalf kleine hoekjes zijn maar ook een zeskant is mogelijk. Een twaalfhoekige ring bestaat uit twee gelijke zeshoeken die onder een hoek van 30 graden ten opzichte van elkaar verdraaid zijn. De ringsleutel omsluit een moet of boutkop van alle zes kanten waardoor veel kracht kan worden uitgeoefend.

Pijpsleutel

Pijpsleutel
Een pijpsleutel

Deze sleutels bestaan uit een naadloos stalen pijp. Aan beide uiteindes van de stalen pijp is een zeskantige opening. In deze opening past een boutkop of moer. De pijpsleutel wordt doormiddel van een wringstaaf of passende stift aangedraaid.

Dopsleutel

Dopsleutel met losse moerdoppen
Dopsleutel met losse moerdoppen
Bij dopsleutels kunnen verschillende varianten worden gebruikt. Er zijn dopsleutels die bestaan uit een steel met daaraan een of meerdere vaste moerdoppen. Daarnaast zijn er ook sets die bestaan uit een steel met een aantal bijbehorende losse moerdoppen. Dopsleutels met vaste moerdoppen zijn er in verschillende vormen. Een tweetal voorbeelden zijn de kruissleutel en de bougiesleutel. Dopsleutels die bestaan uit losse moerdoppen bevatten een steel met een vierkante stift. Die stift is voorzien van een snapkogeltje. De moerdoppen hebben aan de bovenkant een vierkant gat dat precies pas op de stift. Door het snapkogeltje klikt de dop vast aan de stift en blijft deze daar ook klem zitten. Aan de onderkant zit echter zeshoekige opening die past op een bepaalde moer of bout. Een set moerdoppen bevat doppen met verschillende zeskantige uitsparingen. Daarnaast is er een standaard handgreep. Soms zijn er ook andere handgrepen of een ratelmechanisme aan toegevoegd.

Verstelbare moersleutel of Engelse sleutel

Verstelbare moersleutel
Verstelbare moersleutel
De Engelse moersleutels hebben een verschuifbare bek. De sleutelwijdte van deze sleutels kunnen doormiddel van een stelschroef/ wormwiel worden vergroot of verkleind. Stelsleutels worden tegenwoordig nog vaak met de merknaam Bahco aangeduid. Bahco is echter een merknaam voor verschillende gereedschappen. Toch weten de meeste technici wel dat men een verstelbare moersleutel bedoelt als men het over een Bahco heeft. Een echter Engelse sleutel heeft de verstelbare bek haaks op de steel staan. Daarbij kan de losse bek parallel aan de steel naar boven of beneden worden verplaatst. Doormiddel van een draadspil die in of aan de steel is geplaatst kan men deze bek op de juiste positie brengen.

Inbussleutel

Inbussleutels
Verschillende formaten inbussleutels

De inbussleutels zijn langwerpige zeskantige sleutels die aan één uiteinde onder een hoek van 90 graden zijn gebogen. De inbussleutels worden gebruikt om bouten die voorzien zijn van een binnenzeskant aan te draaien of los te draaien. Sommige inbussleutels hebben een kogelkop waardoor men inbusmoeren ook onder een bepaalde hoek kan aandraaien. De kogelkop is echter minder belastbaar. Op inbussleutels kan daarnaast niet veel kracht worden uitgeoefend. In met name kleine inbussleutels treed nogal veel verwringingskracht op.

T-sleutel

Dit is een dopsleutel met een zeskantige uitsparing aan één kant en aan het andere uiteinde een staaf die haaks op de steel is aangebracht. Hierdoor ontstaat een T-vorm waaraan deze sleutel zijn naam ontleent. Er zijn ook T-sleutels met een inbusvorm.

Verder zijn er nog speciale sleutels

  • Stokeindsleutel. Deze sleutels hebben een handvat met daarop een rol. In deze rol zitten verschillende schroefdraadgaten. Hierbij kan het draadeind van een stokeind worden gedraaid. Door dit systeem kan het houdraaddeel van het stokeind makkelijk in hout of in een plug worden gedraaid.
  • Kraansleutel. Deze sleutels worden gebruikt voor het monteren van kranen bij een aanrecht of bij wastafels. Deze sleutels hebben een beweegbare bek die om de moer van de kraan kan worden geklemd. Deze sleutels worden bediend doormiddel van een lange arm.
  • CV-vulkraansleutel. Dit zijn vaak kleine sleutels met een vierkante uitsparing. Deze sleutels passen op een kraantje voor een cv-installatie of radiator om deze bijvoorbeeld te ontluchten.
  • Passchroefsleutel. Deze sleutel is voorzien van een buis die gemaakt is van massief hout of kunststof. Aan beide uiteinden zijn twee verende uitsteeksels gemaakt. deze worden gebruikt om passchroeven in groepenkasten te demonteren of te monteren. De passchroefsleutel wordt gebruikt door elektromonteurs.

Sommige dopsleutels worden in pneumatisch aangedreven. Zo zijn er pneumatische momentsleutels. Deze worden onder andere gebruikt in de auto-industrie voor het vastdraaien van banden.