Wat is een accuboormachine?

Een accuboormachine is een elektrisch aangedreven handgereedschap dat een accu bevat en een ronddraaiende kop waarin een boor of schroefbitje kan worden geplaatst. De accuboormachine kan worden gebruikt als schroefmachine maar is eventueel ook te gebruiken als lichte boormachine. Daardoor is de accuboormachine een breed inzetbaar elektrisch handgereedschap. Accuboormachines worden op de bouw door verschillende werknemers gebruikt zoals elektromonteurs, installatiemonteurs en natuurlijk door timmermannen. In deze tekst staat algemene informatie over de accuboormachine.

Accuboormachine of accuschroefmachine?
Op de bouw wordt het woord accuboormachine en accuschroefmachine gebruikt. Dit kan verwarrend werken want in feite bedoelt men hetzelfde elektrische handgereedschap. Soms gebruikt men ook de algemene benaming accutol. Ook dit is in feite het zelfde stuk gereedschap. Het is belangrijk te weten dat men met de aanduiding boormachine zowel een boormachine met een accu (accuboormachine) als een elektrische boormachine met lichtnetaansluiting kan bedoelen. Daarom is het belangrijk om goed duidelijk te maken of het om een accuboormachine gaat of om een elektrische boormachine met lichtnetaansluiting. Om die reden gebruiken sommige werknemers voor de accuboormachine liever de term accuschroefmachine en de boormachine die aangesloten wordt op het lichtnet wordt dan klopboor of klopboormachine genoemd.

Accu
Men moet rekening houden met het feit dat de accuboormachine haar elektrische vermogen haalt uit een accu en niet uit het netstroom. Dit zorgt er voor dat een accuboormachine vermogen verliest naarmate de accu leeg raakt. Daarom moet voor een accuboormachine regelmatig de accu worden opgeladen. Daarvoor worden bij de accuboormachine specifieke acculaders geleverd. Deze worden doormiddel van een stekker in een stop in het netstroom geplaatst. De accu zelf kan meestal onder het handvat van de accuboormachine worden geklikt om deze vervolgens in de acculader te plaatsen. Doormiddel van een lichtje/ diode wordt meestal duidelijk gemaakt hoe het is gesteld met de accu. Een volle accu wordt meestal met een groen lichtje aangeduid. Ook kan er muziek of geluid uit de acculader komen om aan te geven dat de accu is opgeladen. Dit is echter per merk en type acculader verschillend.

Accuboormachine NEN 3140
Op de bouw moet de acculader gekeurd zijn conform de NEN 3140 maar de accuboormachine hoeft zelf niet gekeurd te worden. De acculader wordt door een bevoegd persoon gekeurd conform de NEN 3140 richtlijnen. Daarbij wordt onder andere gekeken naar de kabel. Er moet geen kabelbreuk aanwezig zijn. Ook naar het veilig functioneren van de acculader wordt gekeken. Er wordt daadwerkelijk getest maar ook visueel geïnspecteerd conform de NEN 3140.

Accuboormachine voor het boren van gaten
Een accuboormachine kan men zoals de naam doet vermoeden gebruiken als boormachine. De accuboormachine moet men echter niet gebruiken voor zware boorklussen waarbij gaten in steen of beton moeten worden geboord. Voor het boren van gaten van een kleine diameter in hout, bepaalde kunststoffen en ander zacht materiaal is de accuboormachine echter wel geschikt. Voor zwaardere boorklussen kan men vaak beter een klopboormachine gebruiken.

Snelspankop
De meeste accuboormachines bevatten een snelspankop. In deze kop kan een schroefbitje worden geplaatst of een boor. De snelspankop kan worden beschouwd als een boorhouder. Achter de snelspanknop zit meestal een slipkoppeling. Daarbij is doormiddel van cijfers aangeduid wat de maximale koppel is waarmee men kan werken. Hiermee wordt duidelijk hoeveel kracht op de schroef kan worden overgedragen tijdens het schroeven. Dit koppel kan men afstellen en is afhankelijk van de afmeting van de in te draaien schroef. Ook de hardheid van de ondergrond en de hardheid van het te bevestigen onderdeel of materiaal is van belang.

Wat is XZN of multi-torx?

XZN Multi Torx

In de kop van schroeven is meestal een uitsparing aangebracht. Deze uitsparing kan van vorm verschillen. De uitsparing is bepalend voor het gereedschap dat gebruikt kan worden om de schroef vast en los te draaien. Door de jaren heen zijn er veel verschillende vormen ontstaan. De meest eenvoudige is de dunne gleuf of streep die in de kop van schroeven is aangebracht. Op deze dunne gleuf kan een ‘platte’ schroevendraaier worden geplaatst om de schroef aan te draaien.

XZN Multi Torx
XZN Multi Torx

Echter, deze schroevendraaiers schieten wel eens uit de gleuf als er veel kracht wordt uitgeoefend. Daarom zijn er ook andere vormen zoals de + vormige uitsparing die ook wel een ster wordt genoemd. Hiervoor gebruikt men sterschroevendraaiers. Een zeskantige uitsparing is bestemd voor een inbussleutel en een stervormige zeskant duid op torx. Een nog complexere vorm is de XZN. Dit is een veeltand (ster) en wordt ook wel multi-torx of spline genoemd.

De vorm van een XZN multi torx uitsparing
De vorm van een XZN multi torx uitsparing

Verschil tussen XZN en torx
Torx en XZN lijken een beetje op elkaar alleen heeft XZN in totaal twaalf punten in de uitsparing en torx heeft er zes. XZN is als het ware een profiel dat samengesteld is uit drie vierkanten en niet uit twee zeshoeken. De Engelse benaming van XZN is square. De tanden in de uitsparing bevinden zich in een hoek van 90 graden in plaats van 120 graden. Hierdoor kan er geen gebruik worden gemaakt van een inbussleutel om deze schroeven en bouten aan te draaien. Indien men wel een inbussleutel gebruikt zal men de vertanding beschadigen. Het grote aantal tanden zorgt er voor dat een groot aandraaimoment kan worden overgebracht door de sleutel op de kop van de schroef. Deze kan afbreken als men te veel kracht uitoefent. Het bitje van XZN past goed in de uitsparing waardoor het bitje er niet snel uit schiet. Men kan echter niet gebruik maken van een XZN bitje van een andere maat dan exact dezelfde maat sleutel voor de uitsparing in de kop van de schroef. Als de uitsparing vol raakt met vuil kan men de XZN-sleutel er niet goed op plaatsen en komt deze niet diep genoeg. Dit heeft ten gevolg dat de kracht van het aandraaien volledig op de bovenkant van de boutkop/ schroefkop wordt uitgeoefend. De tanden kunnen dan snel slijten en daarnaast loopt men de kans dat de XZN-sleutel uitschiet.

In welke vormen is XZN gereedschap beschikbaar?
Er zijn XZN gereedschappen beschikbaar in de vorm van dopsleutels, L-sleutels en bits voor schroefmachines. Daarbij wordt de maataanduiding meestal in metrische maten aangegeven. De metrische maten 4, 5, 6, 8, 10 en 12 worden veel gebruikt. Er zijn echter ook producenten die gebruik maken van speciale afwijkende maten zodat consumenten/ eindgebruikers zelf geen aanpassingen aan het product kunnen uitvoeren. Zij zijn dan min of meer verplicht om de reparaties of het onderhoud uit te laten voeren door het bedrijf dat het product heeft geleverd.

Waar worden XZN-schroeven toegepast?
XZN-schroeven worden op de bouw bijna niet gebruikt. De schroeven met een XZN-uitsparing worden vooral toegepast in de voertuigenindustrie. In de autoindustrie worden deze schroeven en bouten bijvoorbeeld toegepast voor het vast zetten van cilinderkoppen. Dit gebeurd onder andere bij de Duitse automerken zoals BMW en Mercedes. Ook bij Volkswagen en Porsche worden bepaalde delen nog met XZN bouten vastgezet.

Wat is torx, een torxschroef of torxbout?

Verschillende torx bits

Voor schroefdraadverbindingen maakt men gebruik van schroeven, bouten en moeren. Om een schroef wordt geen moer aangebracht om een bout wel. De kop van een schroef kan verschillende vormen hebben. Zo kan de dikte van de schroefkop verschillen en zijn er daarnaast bouten die bijvoorbeeld zeskantig, rond of vierkant van vorm zijn. Aan de bovenkant van een schroef of bout kan een uitsparing zijn aangebracht waarin men een stuk gereedschap kan plaatsen om de schroef of bout vast te draaien of los te draaien. Dit kan bijvoorbeeld een streep zijn of een kruis. Het is ook mogelijk dat er een binnen zeskant is aangebracht. Voor een standaard binnen zeskant word een inbussleutel gebruikt. Er zijn echter ook binnen zeskanten waarvan de zijkanten van het zeshoek iets naar binnen glooien. Op deze speciale zeskanten past een torxsleutel of torxschroevendraaier.

Torx normaal en torx plus
Twee verschillende torx vormen: torx standaard en torx plus

Torxschroef of torxbout?
Een schroef verschilt van een bout een schroef heeft verlopende schroefdraad en de diameter van de schroef wordt vanaf de kop kleiner en loopt meestal uit in een scherpe. Door het schroefdraad kan de schroef zich vasthechten in het materiaal.  Er zijn bijvoorbeeld schroeven die worden gebruikt voor hout en spaanplaat. Om het schroefdraad van een schroef wordt meestal geen moer gedraaid. Er zijn echter uitzonderingen. Zo bestaan er machineschroeven die zijn voorzien van metrische schroefdraad. Om deze machineschroeven zouden dus een metrische moer kunnen worden gedraaid. Deze machineschroeven zijn zeer gangbaar in dunne diameters en hebben dikwijls een kleine kop. Machineschroeven worden niet doormiddel van aangrijpen om de kop (door bijvoorbeeld een steeksleutel)  aangedraaid omdat in de praktijk een steeksleutel van bijvoorbeeld maat 5.

Machineschroeven en andere schroeven worden aangedraaid door een uitsparing in de kop. Hierin verschilt een schroef ook van een bout.In de praktijk wordt er vaak rond/vanaf M4-M5 een boutkop toegepast. Een bout wordt doormiddel van aangrijpen van “buiten” de kop aangedraaid, bijvoorbeeld door een steeksleutel. Omdat torx worden aangedraaid door een uitsparing in de kop is er feitelijk geen sprake van een torxbout. Desondanks hanteren we de term ‘torxbout’ wel in deze tekst. Met de term torksbout bedoelen we een bedoelen een metrische torxschroef, deze is voorzien van schroefdraad waar wel een bout omheen kan worden gedraaid.

Een torxbout kan op een aantal verschillende manieren worden toegepast. Een bout kan bijvoorbeeld samen met een moer gebruikt worden om een uitneembare tot stand te brengen. Indien gewenst kan men om de bout ook nog één of twee pakkingringen plaatsen. Zowel de kop van de schroef als de bout kan een uitsparing bevatten in de vorm van een torx zeskant. Men kan deze met een torxsleutel vastzetten, een torxschroevendraaier of een schroefmachine voorzien van een torxbitje. Torxbouten zijn bijvoorbeeld te vinden in de voertuigenindustrie in motorblokken. Torxschroeven worden onder andere gebruikt in de houtskeletbouw (HSB). Torxschroeven en torxbouten zijn er in verschillende maten. Ook de stervormige, zeskantige uitsparing kan in omvang verschillen maar de vorm blijft gelijk en is het herkenningspunt voor torx.

Sinds de komst van de torx- en torx-plus schroef- en bout-koppen , kan er weer gewerkt worden met hogere aandraaimomenten en zullen de diameters van metrische “schroeven” in de toekomst ook toenemen. Het moment wat een torx kop aankan is zelfs hoger dan het moment van een vergelijkbare imbus-kop.

Een torx-bout wordt dus van de buitenkant aangedraaid. Deze bout is veel voorkomend in de auto industrie in bijvoorbeeld deurscharnieren.

Voordeel van torx
De vorm van het binnenvlak van de kop van de schroef heeft de afgelopen jaar steeds een complexere vorm gekregen. De meest eenvoudige vorm is de rechte streep die op een schroef is aangebracht. Hierop kan een (platte) schroevendraaier worden geplaatst om de schroef aan te draaien. Er zijn ook schroeven met een kruis of een zeskantig binnenvlak (inbus). Door de jaren heen is de vorm van het binnenvlak steeds complexer geworden. De torx is één van de meest complexe vormen omdat deze zowel zeshoekig als een beetje stervormig is. Het grote voordeel van de torx is dat de overbrenging van de kracht op de schroef nog optimaler verloopt dan bij andere vormen. De schroevendraaier schiet minder snel los uit de torxvrom. Hierdoor wordt montage veiliger en eenvoudiger.

Nadeel van torx
Naast het bovengenoemde belangrijke voordeel van torx zijn er ook nadelen. De torx is een zeer bijzondere vorm waardoor je niet met een andere maat dan de juiste maat torxschroevendraaier de torxschroeven kunt vastdraaien en losdraaien. Bij platte schroevendraaiers en kruiskopschroevendraaiers is het vaak wel mogelijk om met een iets kleinere maat de schroeven en bouten vast te draaien. Bij torx schroevendraaiers dient de maat echter exact overeen te komen. Daarom worden de maten van de torx op de verpakking duidelijk aangegeven. Dit gebeurd zowel bij de schroevendraaiers als bij de schroeven. De koppeloverdracht tussen de torxschroevendraaier en de schroef zelf is behoorlijk hoog. Daarom wil de kop van de schroef wel eens afbreken als veel kracht wordt gezet. Dit gebeurd bijvoorbeeld met schroeven die gemaakt zijn van roestvaststaal omdat deze schroeven harde zijn maar ook minder taai dan schroeven die gemaakt zijn van gegalvaniseerd staal.

Verschillende torx bits
Een verzameling torx bits

Maatvoering van torx
De maataanduiding bestaat uit een letter ‘T’ van torx met daarachter een getal waarmee men inzage krijgt in de maat. De maten beginnen bij T3 en lopen op tot en met T10. Vervolgens gaat de maatvoering verder in stappen van vijf:

  • T15
  • T20
  • T25
  • T27
  • T30

Zoals je ziet is er één uitzondering. Dit is de T27 een veelgebruikte variant.

Gereedschap voor torxschroeven
Er zijn verschillende gereedschappen die gebruikt kunnen worden voor het aandraaien en losdraaien van torxschroeven. Er kan bijvoorbeeld gebruik worden gemaakt van een schroevendraaier met een torxuiteinde. Daarnaast zijn er torxsleutels met een soort T-greep aan het uiteinde. Deze gereedschappen behoren tot niet-elektrisch handgereedschap. Als men sneller schroeven wil vastdraaien of losdraaien kan men ook een schroefmachine hanteren met een torxbit of torxschroefbit. Uiteraard dient men wel rekening te houden met het feit dat men exact de juiste maat moet hanteren.

Torx gereedschap
Een voorbeeld van een compact torx gereedschap