Wat is lamineren?

Lamineren is een techniek waarmee meerdere lagen van materialen aan elkaar worden verbonden. De materialen die men gaat lamineren kunnen zowel gelijk aan elkaar zijn als van elkaar verschillen. Er bestaat een verschil tussen het geautomatiseerde lamineren en het handlamineren. Meestal bedoelt men met lamineren het geautomatiseerde proces dat men gebruikt om folies aan elkaar te verbinden met bijvoorbeeld een papier er tussen. Hiervoor worden lamineermachines gebruikt. Door deze machines te gebruiken kan men papieren voorzien van een beschermlaag van folie zodat het papier beter bestand is tegen vocht of kreukelen. Hoewel dit één van de bekendste vormen is van lamineren, zijn er echter veel verschillende varianten van het lamineren en lamineerproces. Hieronder staan een aantal voorbeelden van lamineerprocessen.

Nat lamineren
Als men gaat nat lamineren gebruikt men lijm in de vorm van een vloeistof. Deze vloeistoflijm brengt men aan tussen de lagen die aan elkaar verbonden moeten worden. De verbinding tussen de lagen komt tot stand zodra de lijm is gedroogd. Omdat men tijdens het lamineren echter wel gebruik maakt van een vloeistoflijm noemt men dit proces nat lamineren.

Droog lamineren
Men kan ook lamineren zonder vloeistoflijm te gebruiken. In dat geval maakt men gebruik van zogenoemde zelfklevende lijm. Deze lijm lijkt op de lijm die ook op plakbandrollen zit. Als men droog gaat lamineren maakt men gebruik van vergelijkbare lijmen en zijn de lijmen dus niet vloeibaar. De verbinding komt tot stand door de verschillende lagen die gelamineerd moeten worden tegen elkaar aan te drukken. Na het aandrukken van de lagen is de verbinding tot stand gekomen.

Thermisch lamineren
Men kan bij sommige materialen ook gebruik maken van thermisch lamineren. Het woord ‘thermisch’ geeft hierbij aan dat men gebruik maakt van warmte. De contactvlakken lagen die men aan elkaar wil verbinden worden doormiddel van warmte vloeibaar gemaakt. Vaak maakt men bij thermisch lamineren ook gebruik van een bepaalde druk. De warmte en de druk zorgen er voor dat de contactvlakken van de materialen in elkaar versmelten. Dit proces lijkt een beetje op het proces dat wordt gebruikt bij kunststof lassen dat ook wel spiegellassen wordt genoemd.

Bij spiegellassen worden twee uiteindes van kunststof buizen tegen een verwarmingselement (spiegel) aangedrukt totdat de contactvlakken gaan smelten. Daarna worden de contactvlakken van het verwarmingselement afgehaald en tegen elkaar gedrukt. Als de gesmolten contactvlakken afkoelen worden ze hard en ontstaat een stevige verbinding. Bij thermisch lamineren is de verbinding dus pas stevig als de gesmolten delen zijn uitgehard.

Toepassing van lamineren
Lamineren is een proces dat breed wordt toegepast. Men kent bijvoorbeeld de doorzichtige en waterdichte laag plastic die over drukwerk heen kan worden aangebracht doormiddel van een lamineermachine. Ook kliklaminaat is een materiaal dat bestaat uit meerdere lagen die voor stevigheid, kleur en kras vastheid zorgen. In gevelbeplating wordt ook wel gebruik gemaakt van gelamineerde platen. Het interessante van lamineren is dat men de eigenschappen van materialen kan combineren in een product dat daardoor beter aan de wensen van de gebruikers voldoet. Producten zoals laminaat kunnen mooier worden maar ook sterker. Daarom wordt het lamineren nog steeds veel toegepast in de techniek en op kantoor.

Wat is vloeilassen en wat is een vloeilas?

Vloeilassen zijn lasverbindingen die worden aangebracht tussen metalen werkstukdelen. Hierbij kan men denken aan aluminium en roestvaststalen werkstukdelen. Soms spreekt men bij bepaalde lasverbindingen van kunststoffen ook wel over vloeilassen.

Kenmerken van vloeilassen

Een vloeilas heeft een aantal kenmerken.  Een belangrijk kenmerk is het hoge afwerkingsniveau. Een vloeilas is een ‘gladde las’. Dit houdt in dat de lasnaad strak is en weinig oneffenheden bevat. Een vloeilas is meestal aangebracht in dunne materialen.  Dit kunnen dunne platen, buizen of kokers zijn die aan elkaar worden verbonden. Veel gebruikte materialen zijn rvs en aluminium.  Ook kunststoffen zijn geschikt al noemt met lassen tussen kunststof leidingdelen meestal spiegellassenmof druklassen. Ook de term conductielassen wordt wel gebruikt.

Hoe komt een vloeilas tot stand?

Doormiddel van een lastoorts kan men bijvoorbeeld twee dunne rvs platen aan de laskant laten smelten waardoor de laskanten vloeibaar worden. Er ontstaat een smeltbad waarbij geen toevoegmateriaal wordt toegepast. Meestal maakt men vloeilassen met een TIG lastoestel. Daarbij wordt een inert gas toepast om het smeltbad te beschermen tegen schadelijke invloeden die de kwaliteit van de las negatief kunnen beïnvloeden. Er wordt tijdens het vloeilassen een dunne zeer nette lasverbinding gemaakt door de verhitting van de lasboog die ontstaat tussen het werkstuk en de laselektrode van de lastoorts.

Deze lasboog oftewel plasmaboog zorgt er namelijk voor dat de temperatuur van het materiaal zo hoog wordt dat deze over het smeltpunt heen gaat. Daardoor gaat het materiaal vloeien. De vloeibare laskanten worden met geringe druk tegen elkaar aan geperst en de lasverbinding komt tot stand door afkoeling.  Tijdens de afkoeling wordt het smeltbad uitgehard. Daardoor ontstaat een onuitneembare lasverbinding. Deze lasverbinding is smal en ondiep.

Wat betekent BW of Butt welding?

Butt welding is een lastechniek die wordt gebruikt om onderdelen van een werkstuk parallel aan elkaar te verbinden zonder dat er sprake is van een overlap in de lasnaad. Butt Welding kan doormiddel van een machine worden uitgevoerd in een continu proces. Butt-Welding is een voordelige en betrouwbare methode om een lasproces uit te voeren. Er zijn geen aanvullende componenten bij dit lasproces nodig. Butt welding wordt op lascertificaten meestal afgekort met de letters ‘bw’.

Butt welding, stuiklassen of stomplassen
In het Nederlands wordt ‘butt welding’ ook wel vertaald met stuiklassen of stomplassen. De laatste term wordt vooral gebruikt in het maken van een lasverbinding tussen twee kunststofbuizen (PP-H leidingen) in elkaars verlengde. Dit wordt bijvoorbeeld gedaan doormiddel van spiegellassen waarbij de twee uiteinden van de buizen tegen een warme plaat worden aangedrukt zodat deze gaan smelten. Vervolgens worden gesmolten uiteinden tegen elkaar aangedrukt waardoor na uitharding een lasverbinding ontstaat.

Waarvoor is butt welding geschikt?
Butt welding wordt in de praktijk vaak gebruikt in de prefabricage van leidingdelen en speciale hulpstukken. Naast het eerder genoemde spiegellassen van kunststofleidingen wordt dit lasproces ook gebruikt bij metalen onderdelen. Hierbij wordt meestal gebruik gemaakt van het MIG lasproces. Als men metalen delen aan elkaar verbind doormiddel van butt welding noemt men dit in het Nederlands meestal stuiklassen.

Dit wordt ook vaak met de hand gedaan door lassers. Als men in de staalconstructie voor bijvoorbeeld de offshore gebruik maakt van het stuiklassen zal men daarvoor certificaten moeten behalen. Meestal is dat onder de Amerikaanse normering. Dit wordt op het certificaat aangeduid met de afkorting AWS. Stuiklassen worden ook toegepast in de scheepsbouw en machinebouw. Bij dik materiaal zal men eerst de delen van het werkstuk, die aan elkaar verbonden moeten worden, voorverwarmen tot de juiste temperatuur om een goede lasverbinding te maken. Als men dat niet doet kunnen door de warmteinbreng tijdens het lasproces scheuren ontstaan in het materiaal van het werkstuk.

LMB en WPS
Butt welding is een proces dat in verschillende vormen kan worden uitgevoerd daarom is het van belang dat de lasser van te voren zich goed in de lasmethodemethodebeschrijving verdiept. In de lasmethodebeschrijving (LMB) of Welding Procedure Specification (WPS) is beschreven aan welke richtlijnen de lasser zich moet houden. Het kan een vereiste zijn dat de lasser een geldig lascertificaat moet hebben om aan het desbetreffende werkstuk te mogen lassen. In dat geval moet de lasser gecertificeerd zijn. De lascertificering moet gebeuren onder toezicht van een daartoe bevoegd instituut. Een lasser dient onder toezicht van een ‘getuige’ de las te conform de lasmethode te maken en de las wordt vervolgens gekeurd in een testlaboratorium.

Conclusie over butt welding
Butt welding, stuiklassen of stomplassen zijn allemaal namen die worden gebruikt voor het verbinden van werkstukonderdelen in elkaars verlengde. Dit kan met verschillende materialen gebeuren zoals kunststoffen en metalen. Bij metalen heeft men nog de onderverdeling tussen ferro-metalen en non-ferro metalen.

Wat zijn messing knelkoppelingen en waar worden deze toegepast?

Knelkoppelingen worden ook wel knelfittingen genoemd. Deze koppelingen of fittingen worden gebruikt om gasleidingen en waterleidingbuizen aan elkaar te verbinden. Een koppeling of fitting is een uitneembare verbinding die wordt aangebracht zonder te lassen of te solderen. Knelkoppelingen worden veel in de installatietechniek gebruikt.

Waaruit bestaat een knelkoppeling?
Een knelkoppeling bestaat uit een aantal onderdelen.  Een deel van de knelkoppeling is een moer waarin binnenschroefdraad is aangebracht. Deze moer wordt om de buisvormige koppeling geschoven. Daarnaast is er een binnenring die aan twee kanten conisch loopt. Een knelkoppeling bevat één binnenring en twee moeren. De onderdelen van een knelkoppeling zijn van messing gemaakt. Eventueel kan men teflontape gebruiken tussen het schroefdraad zodat de knelkoppeling goed stevig dicht zit en er geen water meer uit de koppeling kan lekken.

Hoe wordt een knelkoppeling gemaakt?
De moer, de koppeling en de binnenring worden alledie om de buis heen geschoven. De buis wordt dus in de knelkoppelingonderdelen zelf geschoven. De buitenzijde van de koppeling bevat buitenschroefdraad en de moeren bevatten  binnenschroefdraad. Aan twee kanten van de koppeling worden de moeren aangedraait.  Als men de moeren rondom de koppeling  aandraait gaat de binnenring knellen tegen de buis. De binnenring snijd tijdens dit knellen in de wand van de koperen buis of stalen pijp. Hierdoor ontstaat een stevige knelverbinding.

Verschillende koppelingsstukken
De meest eenvoudige koppeling is een rechte koppeling die twee buizen of pijpen horizontaal in elkaars verlengde met elkaar verbind. Er zijn echter ook andere knelkoppelingen in bijvoorbeeld een hoek of in een T-stuk. Daarnaast zijn er ook verschillende diameters voor knelkoppelingen. Gangbare diameters zijn:  10, 12, 15, 22, 28 en 35 mm. De diameters 28 en 35 mm zijn dusdanig groot dat ze meestal niet bij een gangbare bouwmarkt verkrijgbaar zijn. Verder maakt men ook wel gebruik van verloopstukken om een bredere diameter te laten verlopen naar een kleinere diameter of andersom.

Van wat voor materiaal is een waterleiding gemaakt?

Waterleidingen worden aangelegd voor het transporteren van water. Over het algemeen bedoelt men met waterleidingen de waterleidingen die specifiek voor het transporteren van drinkwater zijn aangelegd. De drinkwaterleidingen bevinden zich in de grond, onder de vloer maar ook in woningen en utiliteit. Omdat waterleidingen drinkwater transporteren is het belangrijk dat het water zuiver blijft zodat mensen het zonder gezondheidsrisico’s kunnen drinken. In Nederland is voor het waarborgen van de kwaliteit en veiligheid van drinkwatervoorzieningen een speciale wet en een besluit opgesteld. Dit zijn de Waterleidingwet en het Waterleidingbesluit. Daarnaast is er de Kaderrichtlijn Water voor de drinkwaterbronnen.

Materialen voor waterleidingen
Waterleidingen kunnen gemaakt worden van verschillende materialen. Door de jaren heen zijn steeds weer nieuwe materialen ingevoerd. Voorbeelden van materialen die werden gebruikt zijn lood en asbestcement. Deze materialen mogen nu echter niet meer worden toegepast. Gegalvaniseerd staal werd ook wel toegepast maar tegenwoordig kiest men steeds vaker voor andere materialen. Verder gebruikte men vroeger ook veel koper voor de aanleg van waterleidingen. Tegenwoordig past men vooral kunststoffen toe zoals polyetheen (PE) en polyvinylchloride (PVC). In de volgende alinea’s is meer informatie weergegeven over de materialen die werden en worden gebruikt voor de vervaardiging van waterleidingen

Waterleidingen gemaakt van lood
Lood werd vroeger wel gebruikt voor waterleidingen. Tegenwoordig wordt lood echter niet meer gebruikt voor dit doel. Soms zijn in oude huizen en gebouwen nog loden leidingen aanwezig. De term loodgieter heeft zijn oorsprong uit de tijd dat men lood nog toepaste in de installatietechniek voor waterleidingen.

Lood gebruikt men niet meer voor waterleidingen omdat het materiaal gezondheidsrisico’s met zich meebrengt. Lood is een metaal dat langzaam oplost in water. Als water stilstaat in deze waterleidingen zal het loodgehalte in het water toe nemen. Ook kunnen er kleine deeltjes van de loden leiding loslaten en worden meegevoerd in het drinkwater. Dit gebeurd vooral als er in de leiding sprake is van snelle drukwisselingen. Hierdoor worden de deeltjes los gestoten van de leiding. Als men het water drinkt uit deze leidingen loopt men de kans op loodvergiftiging. Daarom liet men vroeger eerst even water uit de kraan lopen alvorens men daadwerkelijk het drinkwater ging opdrinken.

Tegenwoordig is er veel aandacht voor veiligheid en gezondheid. De gezondheidsrisico’s zijn beter bekend en daarnaast zijn er ook nieuwe materialen ontwikkelt waardoor het gebruik van lood voor waterleidingen niet meer nodig is en beter vervangen kan worden door andere materialen zoals kunststoffen. Lood is overigens niet alleen minder gezond, het is ook nog eens veel kostbaarder en duurder dan kunststof. Geen wonder dat lood niet meer mag gebruikt worden.

Waterleidingen van gegalvaniseerd staal
De loden waterleidingen werden in het verleden vervangen door leidingen die gemaakt zijn van gegalvaniseerd staal. Leidingen van gegalvaniseerd staal zijn stijver en vormvaster dan loden leidingen. Gegalvaniseerde leidingen zijn gemaakt van staal met een beschermend laagje zink er overheen. Dit zinklaagje zorgt er voor dat het staal onder de zinklaag niet gaat roesten. Gegalvaniseerde leidingen worden aan elkaar bevestigd door koppelstukken die een schroefdraadverbinding bevatten. Deze leidingen zijn minder duur in aanschaf dan leidingen die gemaakt zijn van koper en lood. Daarnaast zijn gegalvaniseerde leidingen robuust en sterk. Het plaatsen van gegalvaniseerde leidingen is echter wel kostbaar omdat een installatiemonteur veel werk moet verrichten met de schroefdraadverbindingen. Daarnaast zijn de leidingen vanwege de stijfheid en robuustheid minder nauwkeurig toe te passen en kan men het leidingnetwerk minder goed uitbreiden nadat het eenmaal is aangebracht. Ook in het gebruik van gegalvaniseerd staal in waterleidingen kunnen op den duur problemen ontstaan. Zo kan er oxide vormen vanuit het zink waardoor de leiding nauwer wordt.  Indien het zinklaagje is afgebroken of afgesleten kan er ook roest ontstaan waardoor de mechanische eigenschappen van de leidingen aanzienlijk achteruit gaan.

Waterleidingen van koper
Koper is een materiaal met gunstige eigenschappen. Dit metaal is redelijk flexibel en kan men daardoor goed in verschillende bochten buigen. Doormiddel van messing knelkoppelingen kan met koperen leidingen aan elkaar bevestigingen. Daarnaast kan men koperen leidingen ook solderen. Hierbij maakt men gebruik van zogenoemde soldeerfittingen en soldeertin. Dit soldeertin mag voor drinkwaterleidingen echter geen lood bevatten. Koper is echter wel kostbaar materiaal waardoor men over het algemeen toch voor andere materialen kiest zoals hieronder is beschreven.

Kunststof waterleidingen
Kunststof is al jaren populair in de bouw. Verschillende materialen zijn door de jaren heen door kunststoffen vervangen. Hierbij kan men denken aan houten kozijnen, boeidelen maar ook aan leidingen. Kunststof leidingen worden over het algemeen gemaakt van polyvinylchloride (PVC) en polyetheen (PE). Deze leidingen zijn niet heel kostbaar in aanschaf en daarnaast kunnen ze redelijk eenvoudig aan elkaar worden bevestigd. Kunststof waterleidingen worden onder andere doormiddel van spiegellassen aan elkaar verbonden. Hierbij worden de uiteinden van de kunststof leiding tegen een gloeiende plaat aan gedrukt. Deze gloeiende plaat wordt ook wel een spiegel genoemd vandaar de naam spiegellassen. De gloeiende plaat zorgt er voor dat de uiteinden van de kunststof leidingen gaan smelten. Als men deze gesmolten uiteinden tegen elkaar aan drukt ontstaat een verbinding na het uitharden van het gesmolten kunststof. De uiteinden van kunststof leidingen worden ook wel stuiken genoemd vandaar dat de benaming stuiklassen ook wel wordt gebruikt voor dit verbindingsproces. Deze verbinding is echter niet uitneembaar. Kunststof leidingen worden ook wel met bepaalde lijmen aan elkaar bevestigd.

Wat zijn gasleidingen en van welke materialen worden deze gemaakt?

Voor het transporteren van verschillende stoffen in gasvorm kan gebruik worden gemaakt van zogenoemde gasleidingen. Deze leidingen zijn buizen die gemaakt zijn van een metaallegering of van een kunststof. Gasleidingen worden in Nederland door verschillende specialistische bedrijven gelegd. Deze bedrijven kunnen onder andere onder de nutsbedrijven vallen zoals de Gasunie. Daarnaast zijn er veel reguliere bedrijven die in opdracht van nutsbedrijven gasleidingen aanbrengen. Het gaat hierbij meestal om aardgasleidingen. Er zijn echter ook andere gasleidingen die worden gelegd. Hieronder is meer informatie weergegeven over materialen die voor gasleidingen worden gebruikt en verschillende gassen die door gasleidingen heen kunnen stromen.

Welke materiaal kiest men voor een gasleiding?
Gasleidingen kunnen van verschillende materialen worden gemaakt. De keuze van het materiaal voor een gasleiding is afhankelijk van een aantal factoren:

  • Het soort gas dat getransporteerd wordt. Hierbij wordt extra aandacht besteed aan de risico’s op ontploffing, brand en ander schadelijke gevolgen zoals vergiftiging en verstikking die kunnen ontstaan wanneer gas uit de gasleiding ontsnapt.
  • De capaciteitseisen die worden gesteld aan het transport door de gasleiding. Kortom hoeveel gas moet worden getransporteerd op een bepaald moment. Dit bepaald mede de diameter van de leiding.
  • De druk waarmee gassen worden getransporteerd. De druk van gas heeft te maken met de capaciteitseisen. Als gassen snel getransporteerd moeten worden zal er veel druk op de gasleiding staan en moet de gasleiding van extra stevig materiaal worden gemaakt. Daarnaast worden ook extra hoge eisen gesteld aan de verbindingen waaruit het gasleidingtraject bestaat.
  • De invloeden van buitenaf die druk uitoefenen op de gasleiding. Hierbij kan gedacht worden aan bewegingen en trillingen die afkomstig zijn van gebouwen en machines waarin de gasleidingen zijn geplaatst.
  • Weersinvloeden zoals wind, sneeuw, hagel en regen kunnen ook invloed hebben op gasleidingen die buiten zijn geplaatst.
  • Temperatuur heeft eveneens een invloed op de gasleiding. Hierbij kan gedacht worden aan de omgevingstemperatuur waar de gasleiding is geplaatst en aan de temperatuur van de gassen die worden getransporteerd.
  • Corrosievastheid is belangrijk wanneer een leiding geplaatst is in de buitenlucht en met name in een omgeving met zouten zoals een zeeklimaat.
  • De prijs is ook van invloed bij het bepalen van het materiaal van een gasleiding.

Welke gassen worden vervoerd door een gasleiding?
Er worden verschillende gassen door gasleidingen getransporteerd. Door gasleidingen of pijpleidingen wordt onder ander aardgas getransporteerd. Daarnaast zijn er gasleidingen waar perslucht doorheen stroomt. Ook zijn er gasleidingen voor zuurstofgas, koolwaterstoffen, stikstofgas en waterstofgas. Dit zijn slechts een aantal voorbeelden. In onder andere de procesindustrie worden zeer veel verschillende gassen doormiddel van pijpleidingen getransporteerd.

Bevestigingsmethodes voor gasleidingen
Gasleidingen kunnen op verschillende manieren aan elkaar worden bevestigd. De bevestigingsmethodes kunnen worden onderverdeeld in uitneembare verbindingen en niet-uitneembare verbindingen. Voorbeelden van uitneembare verbindingen zijn:

  • Verbindingen van flenzen die doormiddel van bouten aan elkaar worden verbonden. Deze verbindingen worden gemaakt door flensmonteurs die hiervoor een speciale opleiding of cursus hebben gehad.
  • Koppelingen die gebaseerd zijn op schroefdraadverbindingen kunnen uit elkaar worden gehaald en zijn dus uitneembaar. Deze koppeldingen kunnen doormiddel van fittingen worden gemaakt en worden gemaakt door pijpfitters en installatiemonteurs.

Niet-uitneembare verbindingen

  • Verbindingen die doormiddel van lassen tot stand worden gebracht. Hierbij kan men denken aan gasleidingen die aan elkaar worden verbonden doormiddel van autogeen lassen, TIG-lassen, Mig/Mag lassen en elektrode lassen. Een bijzonder lasproces dat in de buitenlucht voor gasleidingen kan worden toegepast is fleetwelding hierbij worden zogenoemde pipeline-laselektroden gebruikt.
  • Sommige verbindingen worden doormiddel van vervorming tot stand gebracht. Buizen worden in elkaar geplaatst en vervolgens wordt er met een machine een vervorming zoals een rand aangebracht in de buis. Door deze vervorming kan de leiding niet eenvoudig weer uitelkaar worden gehaald en weer in elkaar worden gezet. Men zal telkens opnieuw een onvervormde leiding of buis moeten gebruiken om een goede verbinding te maken.
  • Spiegelassen wordt ook wel stuiklassen genoemd en wordt onder andere toegepast bij kunststof gasleidingen. Hierbij worden de uiteinden van twee leidingen gesmolten tegen een hete plaat (deze plaat wordt ook wel spiegel genoemd). Na het verwijderen van de spiegel worden de gesmolten uiteindes van de buizen tegen elkaar gedrukt. Na het uitharden van het gesmolten kunststof ontstaat een stevige verbinding. Spiegellassen wordt toegepast bij verschillende kunststoffen zoals polyetheen (HDPE), polypropeen (PP) en Polyvinyldieenfluoride (PVDF). Spiegellassen of stuiklassen kan worden gedaan door een spiegellasser of stuiklasser. Meestal vormt spiegelassen een onderdeel van installatiewerk.

Naast het aansluiten, fitten en lassen van gasleidingen worden ook appendages aangebracht. Dit zijn onderdelen die met de installatie verbonden zijn zoals kleppen en afsluiters. Verder wordt er aan installaties ook meetapparatuur en regelapparatuur gemonteerd. Met meetapparatuur men bijvoorbeeld de temperatuur of de druk meten van de gassen die door de leidingen stromen. Daarnaast is er ook regelapparatuur waarmee onder andere de druk kan worden ingesteld. De meet- en regeltechniek is zeer nauwkeurige techniek waarbij elektrotechnische componenten, elektronica, software en mechanische componenten nauw met elkaar verbonden zijn. Deze apparatuur wordt aangebracht door specialisten. Meestal is dit een instrumentatiefitter, een onderhoudstechnicus Instrumentatie OTI of een servicetechnicus Electro STE.

Wat is stuiklassen in de metaaltechniek en wat is kunststof stuiklassen in de installatietechniek?

Stuiklassen is een lasmethode waarmee twee onderdelen van een werkstuk aan elkaar verbonden worden. Het woord ‘stuik’ komt uit de techniek en wordt ook in de bouw gebruikt. Zo wordt het woord ‘stuik’ gebruikt voor de afgezaagde uiteinden van planken. Planken kan men echter niet doormiddel van lassen aan elkaar verbinden. Stuiklassen heeft daarom niets met hout te maken. Stuiklassen wordt in de metaaltechniek gebruikt en in de installatietechniek. Doormiddel van stuiklassen worden metalen delen van een werkstuk in elkaars verlengde met elkaar verbonden.

Stuiklassen wordt echter ook gebruik voor het verbinden van kunststof leidingen. Een lasverbinding is een niet uitneembare verbinding. Ook een stuiklas is niet uitneembaar. Daarom moet een stuiklas meteen goed aangebracht worden. mocht een stuiklas verkeerd zijn aangebracht dan zal men met geweld de gelaste delen weer uit elkaar moeten halen doormiddel van zagen of snijden.

Stuiklassen in de metaaltechniek
In feite is stuiklassen niets anders dan het verbinden van de ‘stuiken’ van metalen objecten in elkaars verlengde. Kopse las is een ander woord voor stuiklas. Door deze algemene beschrijving zijn er verschillende lasprocessen mogelijk die worden gebruikt voor het maken van een stuiklas. Voorbeelden van deze lasprocessen zijn wrijvingslassen en drukstuiklassen. De term stuiklassen wordt onder andere gebruikt in de scheepsbouw en jachtbouw waarbij grote platen aan elkaar worden verbonden doormiddel van een las. Ook wanneer men de kopse kanten van een plaat slijpt of snijd in de vorm van een V-naad, X-naad of andere lasnaad, spreekt men wel van stuiklassen. De term stuiklassen wordt ook veel gebruikt als verbindingstechniek voor leidingen. Dit gebeurd met name in de installatietechniek. Daarover hieronder meer.

Spiegellassen en stuiklassen van kunststof buizen
Stuiklassen wordt onder andere in de installatietechniek gebruik voor het verbinden van kunststofleidingen en buizen. Stuiklassen is geschikt voor het verbinden van Polyvinyldieenfluoride (PVDF), polyetheen (PE) en polypropeen (PP). Stuiklassen is niet exact hetzelfde als spiegellassen al bedoelt men er in de installatietechniek vaak wel hetzelfde mee. Stuiklassen houdt in dat de uiteinden van bijvoorbeeld buizen of profielen aan elkaar verbonden worden doormiddel van een las. De term spiegellassen maakt duidelijk welk lasproces daarbij wordt gehanteerd. Spiegellassen is daardoor een vorm van stuiklassen.

Wat is spiegelassen?
Spiegellassen wordt alleen maar toegepast bij thermoplastische kunststoffen. Thermoplastische kunststoffen worden doormiddel van hitte zacht en vloeibaar. Bij afkoeling worden de thermoplasten harder. Tijdens het spiegellasproces worden de uiteindes van de kunststof buizen en fittingen tegen een verwarmingselement aangedrukt. Het verwarmingselement wordt ook wel een lasspiegel genoemd. Door de buizen tegen het verwarmingselement aan te drukken wordt het kunststof zacht. Men houdt de buizen tegen het verwarmingselement aan tot de juiste lastemperatuur is behaald. Vervolgens wordt de lasspiegel tussen de twee buizen uitgehaald. Doormiddel van een voorzichtige druk worden de twee zacht geworden uiteindes van de buizen tegen elkaar geplaatst. Hierdoor ontstaat een kleine opstaande rand. De lasverbinding komt tot stand wanneer de samengesmolten buis afkoelt. Spiegellassen kan door een spiegellasser op locatie worden gedaan, maar het lasproces kan ook machinaal worden uitgevoerd.

Wat is het verschil tussen Polypropeen PP en Polyetheen PE?

Polypropeen PP en Polyetheen PE zijn kunststoffen die vallen onder de thermoplasten. Dit houdt in dat deze kunststoffen doormiddel van warmte vervormd kunnen worden. Kunststoffen worden tegenwoordig bijna overal toegepast in de techniek. De eigenschappen van kunststoffen zijn verschillend. Dit zorgt er voor dat bepaalde kunststoffen juist wel of juist niet geschikt zijn voor een specifieke toepassing. Polypropeen en Polyetheen zijn bekende kunststoffen die veel worden gebruikt.

Wat is polypropeen PP?
Polypropeen wordt ook wel afgekort met PP. Deze kunststof is behoorlijk hard en dat maakt het geschikt voor diverse toepassingen. Polypropeen wordt onder andere gebruikt voor containers voor vloeistoffen zoals jerrycans. Daarnaast wordt polypropeen ook gebruikt voor tapijten en meubels. In auto onderdelen kan ook polypropeen worden verwerkt. Ook filtermateriaal en kunststof leidingen kunnen van polypropeen worden gemaakt. Polypropeen leidingen kunnen doormiddel van kunststoflassen aan elkaar worden verbonden. Dit proces kan worden gedaan doormiddel van spiegelassen. Hierbij worden de uiteinden van twee PP leidingen tegen een elektrisch verwarmde plaat aan gedrukt. Zodra deze leidingen doormiddel van de hitte vloeibaar worden kunnen ze tegen elkaar worden gedrukt zodat er een lasverbinding ontstaat.

Wat is polyetheen PE?
Polyetheen is een polymeer en is een kunststof. Deze kunststof wordt het meeste verwerkt van alle kunststoffen die er bestaan. Polyetheen wordt ook wel afgekort met PE. De oude naam van deze kunststof is polyethyleen, deze naam wordt in de praktijk nog veel gebruikt. PE bevat vrijwel alleen koolstof en waterstof. Hierdoor komen tijdens een verbranding geen giftige stoffen vrij. PE wordt onder andere gebruikt als grondstof voor het maken van tassen. Ook emmers en speelgoed worden gemaakt van PE. In de bouw wordt ook gebruik gemaakt van UV-bestendig PE. Deze kan onder andere worden gebruikt voor dakgoten en hemelwaterafvoer. Ook voor isolatie wordt PE gebruikt. Dit wordt ook wel PE schuim genoemd.

Wat is het verschil tussen polypropeen en polyetheen?
Polypropeen lijkt op polyetheen. De prijs van beide kunststoffen is ongeveer gelijk. Polypropeen is echter veel sterker materiaal dan polyetheen. Dit komt doordat PP een hogere weerstand heeft tegen puntbelasting. Daarnaast is PP zeer taai materiaal. Het kan heel vaak heen en weer worden gebogen zonder dat het breekt. Door deze eigenschap wordt PP ook wel het kunststof scharnier genoemd. PP is ook beter bestand tegen agressieve chemische stoffen dan PE.

Wat is spiegellassen en waarvoor wordt dit lasproces gebruikt?

Spiegellassen wordt in het Engels mirror welding genoemd. Het is een vormgeefproces dat veel wordt toegepast bij het aan elkaar verbinden van thermoplastische materialen. Thermoplasten zijn kunststoffen die bij verhitting gaan smelten. Doormiddel van spiegellassen worden twee gesmolten thermoplasten aan elkaar verbonden. De contactvlakken van de kunststoffen worden door verhitting plastisch-vloeibaar en vervolgens tegen elkaar gedrukt. Hierdoor versmelten de contactvlakken samen en ontstaat na afkoeling een stevige verbinding. Bij spiegellassen wordt geen lastoevoegmateriaal gebruikt.

Waarom heet dit proces spiegellassen?
De uiteinden van de thermoplastische kunststoffen moeten worden verwarmd. Hiervoor wordt een verwarmingselement gebruikt. Dit verwarmingselement wordt een spiegel genoemd. De uiteinden van thermoplastische pijpen worden aan beide kanten tegen de spiegel aangedrukt. Na verloop van tijd zorgt de hete spiegel er voor dat de uiteinden zacht worden. Van een vaste kunststof veranderen de uiteinden in een plastisch-vloeibare toestand. Vervolgens wordt de spiegel tussen de twee pijpen verwijdert en worden de pijpen tegen elkaar aangedrukt. De twee pijpen smelten zo aan elkaar vast. Dit samensmelten moet goed en nauwkeurig gebeuren omdat eventuele gaten niet kunnen worden opgevuld. Er wordt namelijk bij spiegellassen geen gebruik gemaakt van lastoevoegmateriaal. Op de plaats waar de ‘las’ is gemaakt stulpt het materiaal iets uit en ontstaat een kleine rand. Spiegellassen wordt vooral gebruikt voor afvoerleidingen en waterleidingen in de installatietechniek. Omdat de leidingen gemaakt zijn van thermoplasten kan er geen warme vloeistof doorheen worden getransporteerd.