Buigen en buigtechniek voor buizen

Buigen is het vervormen van buizen door ze in een bepaalde hoek te vervormen. Het buigen van een buis lijkt eenvoudig maar dat is het niet. Veel buizen worden in de installatietechniek ter plekke in de juiste vorm gebogen. Hierbij kan je denken aan buizen die worden gebruikt voor een waterleidingnetwerk en een verwarmingsinstallatie. Door deze buizen wordt warm of koud water getransporteerd. De buizen worden over het algemeen aangebracht door installatiemonteurs. Het buigen van buizen op de werklocatie wordt ook wel buigen in het werk genoemd. Een andere mogelijkheid is het voor fabriceren van bochten die wordt ook wel prefab genoemd.

Prefab bochten maken
Het buigen van bochten in het werk wordt steeds minder toegepast. Het vereist namelijk veel vakkennis en inzicht om een buis in de juiste bocht te buigen. Daarnaast kost het verhoudingsgewijs veel tijd om buizen handmatig doormiddel van een buigblok of buigijzer in de juiste vorm te brengen. Daarom worden bochten steeds vaker prefab aangeleverd. Dit zijn voorgebogen buizen die door toeleveringsbedrijven worden geleverd op basis van bestelling aan installatiebedrijven. Niet alleen installateurs maken gebruik van voorgebogen buizen of prefab bochten ook andere bedrijven passen deze toe. Hierbij kan men denken aan bedrijven in de machinebouw, maar ook bedrijven in de olie-industrie en procesindustrie.

Toepassing van buiggereedschap
Als men buizen gaat buigen heeft men gereedschap nodig. Voor het buigen van kunststof installatiebuis kan men in principe een buigveer gebruiken. Dat is een eenvoudige veer die in de buis of om de buis wordt aangebracht voordat men de buis in de gewenste bocht gaat buigen. Dit buigen gebeurd met de hand. De buigveer zorgt er voor dat de buis niet gaat knikken.

Voor het buigen van metalen buizen kun je geen buigveer gebruiken. Voor metalen buizen moeten zwaardere gereedschappen worden toegepast. In ieder geval is een buigblok nodig, om een buikgblok wordt namelijk de buis heen gebogen. Daarnaast moet er ook gebruik worden gemaakt van een klemblok. Het klemblok houdt de buis op zijn plaats als de buis in het buigblok wordt gebogen. Er wordt tevens een geleider gebruikt, deze geleider volgt de buis tijdens het buigproces. Om te voorkomen dat een buis gaat knikken wordt een doorn toegepast. Deze wordt gebruikt om de buis rond te houden.

Verder wordt nog een zogenoemde plooienstrijker gebruikt. Deze wordt gebruikt om te voorkomen dat er rimpels oftewel plooien ontstaan aan de binnenkant van de buigbocht. De kans op rimpels is vooral aan de orde bij buizen met een kleine hartlijnstraal. Het is belangrijk dat de plooienstrijker goed wordt ingesteld anders ontstaan er toch rimpels op de bocht en zal ook de plooienstrijker kunnen beschadigen.

Problemen met het buigen van bochten
Het buigen van bochten is zoals eerder benoemd niet eenvoudig. Metalen en kunststoffen zijn altijd in bepaalde mate elastisch. Dit houdt in dat men na het buigen van de bocht nog een kleine vervorming zal merken. Het materiaal veert als het ware een beetje terug. Er komt veel inzicht bij kijken als men een bocht in de gewenste vorm brengt. Men moet de bocht iets verder doorbuigen dan de gewenste maat zodat de vervorming die door de vering ontstaat wordt opgevangen.

Naast het optreden van vering wordt de buitenkant van de buis dunner. Hierdoor wordt de bocht dunner en kan deze kapot scheuren. Ook kan er een knik ontstaan als men de bocht niet goed aanbrengt waardoor de bocht feitelijk onbruikbaar wordt. Aan de binnenkant kunnen rimpels of plooien ontstaan als men de plooienstrijker niet goed gebruikt. Daarom is het van belang dat men de gereedschappen die in de alinea “toepassing van buiggereedschap” zijn benoemt goed gebruikt.

Wat pijptang of stillson-sleutel?

Pijptang of stillson-sleutel

Een pijptang is een gereedschap dat wordt gebruikt om stalen buizen aan te draaien of los te draaien. De pijptang wordt ook wel Stillson-sleutel genoemd naar haar uitvinder Daniel C. Stillson. Een pijptang bestaat is gemaakt van metaal en bestaat uit een lange stang. Haaks op deze stang zijn twee getande bekken geplaatst. De bovenste bek zit vast en de onderste bek is verstelbaar in de lengte richting. Het verstellen van een pijptang gebeurd doormiddel van een wormwiel. De bekken van de pijptang staan niet precies parallel aan elkaar, in plaats daarvan staan de bekken onder een kleine hoek. De tanden van de bekken van de pijptang staan in tegengestelde richting. Door de positionering van de tanden van de pijptang kan een goede grip worden gerealiseerd. De tanden ‘bijten’ zich namelijk in de pijp als men de pijptang vastklemt.

Hoe ziet een Pijptang of stillson-sleutel er uit?

Pijptang of stillson-sleutel
Pijptang of stillson-sleutel

Als men een pijp wil aandraaien of losdraaien zal men de bekken van de pijp voldoende open moeten draaien om de tang over de pijp te schuiven. De harde tanden van de pijptang grijpen zich goed vast in de pijp. Het zachte staal van de buis wordt door de tanden van de pijptang beschadigd. Als men de stang haaks in de te draaien richting van de pijp gaat plaatsen kan men de bekken met grote kracht dichtklemmen. Hoe meer kracht men op de tang uitoefent hoe meer grip men krijgt op de pijp.

Waar wordt een pijptang voor gebruikt?
Pijptangen worden gebruikt voor het draaien van stalen leidingen. Deze leidingen kunnen ook voorzien zijn van een gegalvaniseerde laag. Als deze gegalvaniseerde laag beschadigd raakt bestaat er de kans dat het staal er onder gaat corroderen (roesten). Men gebruikt pijptangen onder andere in de installatietechniek voor het fitten van waterleidingen. Men kan deze tangen ook gebruiken om enorme kracht uit te oefenen om bouten los te draaien. Dit kan maar daarvoor is deze tang niet bedoelt. Zowel de bek van de tang als de bouten raken dan beschadigd. Ook kunnen de roestige bouten losbreken.

Wat zijn terugslagventielen, terugslagkleppen en keerkleppen?

Terugslagventielen zijn ventielen die worden gebruikt om gas, poeder, water of granulaat in één bepaalde richting door te laten. Hierbij duwt over het algemeen de stof die doorgelaten moet worden tegen de klep als het er doorheen stroom. Bij het terugstromen zorgt de zwaartekracht of een veer er voor dat de klep zich sluit. Ook kan de stof zelf er voor zorgen dat het ventiel of de klep wordt gesloten.  Hierdoor kan het materiaal slechts in één richting door het ventiel stromen. Daarom wordt een terugslagventiel ook wel een terugstroombeveiliger genoemd. Als er sprake is van een soort klep die de terugstroom keert dan heeft men het ook wel over een keerklep of een terugslagklep.

Terugslagventielen of terugslagkleppen
Men heeft het over terugslagventielen wanneer men doormiddel van een pomp lucht (gas) door een ventiel van bijvoorbeeld een autoband of fietsband pompt. In hydraulische circuits past men ook wel terugslagkleppen toe die kunnen zowel gestuurd zijn als niet gestuurd.

Keerkleppen
Bij apparaten die aangesloten zijn op het waterleidingnet maakt men gebruik van keerkleppen. De apparaten waarbij keerkleppen toegepast worden zijn bijvoorbeeld vaatwassers en wasmachines. Deze keerklep is een soort beveiliging die er voor zorgt dat verontreinigd water uit het apparaat niet kan terugstromen in de waterleiding waardoor het leidingwater zou kunnen vervuilen. Keerkleppen hebben een belangrijke functie en moeten daardoor regelmatig worden gecontroleerd.

Wat is spiegellassen en waarvoor wordt dit lasproces gebruikt?

Spiegellassen wordt in het Engels mirror welding genoemd. Het is een vormgeefproces dat veel wordt toegepast bij het aan elkaar verbinden van thermoplastische materialen. Thermoplasten zijn kunststoffen die bij verhitting gaan smelten. Doormiddel van spiegellassen worden twee gesmolten thermoplasten aan elkaar verbonden. De contactvlakken van de kunststoffen worden door verhitting plastisch-vloeibaar en vervolgens tegen elkaar gedrukt. Hierdoor versmelten de contactvlakken samen en ontstaat na afkoeling een stevige verbinding. Bij spiegellassen wordt geen lastoevoegmateriaal gebruikt.

Waarom heet dit proces spiegellassen?
De uiteinden van de thermoplastische kunststoffen moeten worden verwarmd. Hiervoor wordt een verwarmingselement gebruikt. Dit verwarmingselement wordt een spiegel genoemd. De uiteinden van thermoplastische pijpen worden aan beide kanten tegen de spiegel aangedrukt. Na verloop van tijd zorgt de hete spiegel er voor dat de uiteinden zacht worden. Van een vaste kunststof veranderen de uiteinden in een plastisch-vloeibare toestand. Vervolgens wordt de spiegel tussen de twee pijpen verwijdert en worden de pijpen tegen elkaar aangedrukt. De twee pijpen smelten zo aan elkaar vast. Dit samensmelten moet goed en nauwkeurig gebeuren omdat eventuele gaten niet kunnen worden opgevuld. Er wordt namelijk bij spiegellassen geen gebruik gemaakt van lastoevoegmateriaal. Op de plaats waar de ‘las’ is gemaakt stulpt het materiaal iets uit en ontstaat een kleine rand. Spiegellassen wordt vooral gebruikt voor afvoerleidingen en waterleidingen in de installatietechniek. Omdat de leidingen gemaakt zijn van thermoplasten kan er geen warme vloeistof doorheen worden getransporteerd.