Buigen en buigtechniek voor buizen

Buigen is het vervormen van buizen door ze in een bepaalde hoek te vervormen. Het buigen van een buis lijkt eenvoudig maar dat is het niet. Veel buizen worden in de installatietechniek ter plekke in de juiste vorm gebogen. Hierbij kan je denken aan buizen die worden gebruikt voor een waterleidingnetwerk en een verwarmingsinstallatie. Door deze buizen wordt warm of koud water getransporteerd. De buizen worden over het algemeen aangebracht door installatiemonteurs. Het buigen van buizen op de werklocatie wordt ook wel buigen in het werk genoemd. Een andere mogelijkheid is het voor fabriceren van bochten die wordt ook wel prefab genoemd.

Prefab bochten maken
Het buigen van bochten in het werk wordt steeds minder toegepast. Het vereist namelijk veel vakkennis en inzicht om een buis in de juiste bocht te buigen. Daarnaast kost het verhoudingsgewijs veel tijd om buizen handmatig doormiddel van een buigblok of buigijzer in de juiste vorm te brengen. Daarom worden bochten steeds vaker prefab aangeleverd. Dit zijn voorgebogen buizen die door toeleveringsbedrijven worden geleverd op basis van bestelling aan installatiebedrijven. Niet alleen installateurs maken gebruik van voorgebogen buizen of prefab bochten ook andere bedrijven passen deze toe. Hierbij kan men denken aan bedrijven in de machinebouw, maar ook bedrijven in de olie-industrie en procesindustrie.

Toepassing van buiggereedschap
Als men buizen gaat buigen heeft men gereedschap nodig. Voor het buigen van kunststof installatiebuis kan men in principe een buigveer gebruiken. Dat is een eenvoudige veer die in de buis of om de buis wordt aangebracht voordat men de buis in de gewenste bocht gaat buigen. Dit buigen gebeurd met de hand. De buigveer zorgt er voor dat de buis niet gaat knikken.

Voor het buigen van metalen buizen kun je geen buigveer gebruiken. Voor metalen buizen moeten zwaardere gereedschappen worden toegepast. In ieder geval is een buigblok nodig, om een buikgblok wordt namelijk de buis heen gebogen. Daarnaast moet er ook gebruik worden gemaakt van een klemblok. Het klemblok houdt de buis op zijn plaats als de buis in het buigblok wordt gebogen. Er wordt tevens een geleider gebruikt, deze geleider volgt de buis tijdens het buigproces. Om te voorkomen dat een buis gaat knikken wordt een doorn toegepast. Deze wordt gebruikt om de buis rond te houden.

Verder wordt nog een zogenoemde plooienstrijker gebruikt. Deze wordt gebruikt om te voorkomen dat er rimpels oftewel plooien ontstaan aan de binnenkant van de buigbocht. De kans op rimpels is vooral aan de orde bij buizen met een kleine hartlijnstraal. Het is belangrijk dat de plooienstrijker goed wordt ingesteld anders ontstaan er toch rimpels op de bocht en zal ook de plooienstrijker kunnen beschadigen.

Problemen met het buigen van bochten
Het buigen van bochten is zoals eerder benoemd niet eenvoudig. Metalen en kunststoffen zijn altijd in bepaalde mate elastisch. Dit houdt in dat men na het buigen van de bocht nog een kleine vervorming zal merken. Het materiaal veert als het ware een beetje terug. Er komt veel inzicht bij kijken als men een bocht in de gewenste vorm brengt. Men moet de bocht iets verder doorbuigen dan de gewenste maat zodat de vervorming die door de vering ontstaat wordt opgevangen.

Naast het optreden van vering wordt de buitenkant van de buis dunner. Hierdoor wordt de bocht dunner en kan deze kapot scheuren. Ook kan er een knik ontstaan als men de bocht niet goed aanbrengt waardoor de bocht feitelijk onbruikbaar wordt. Aan de binnenkant kunnen rimpels of plooien ontstaan als men de plooienstrijker niet goed gebruikt. Daarom is het van belang dat men de gereedschappen die in de alinea “toepassing van buiggereedschap” zijn benoemt goed gebruikt.

Hoe buigt men bochten in pvc-installatiebuis?

Als men een bocht wil buigen in een pvc-installatiebuis doet men er verstandig aan om een binnenbuigveer of een buitenbuigveer te gebruiken. De binnenbuigveer brengt men in de buis die men wilt buigen en de buitenbuigveer schuift men er omheen. Voor de rest van deze tekst gebruiken we het woord ‘buigveer’ in het kader van een binnenbuigveer. In de praktijk worden deze buigveren namelijk het meeste gebruikt door installatiemonteurs.

Hoe maakt men een bocht in een pvc-buis?
Voordat men een bocht gaat buigen in een pvc-buis zal men eerst de plaats moeten bepalen van de bocht. Een bocht in de installatie techniek moet meestal niet in 90 graden worden gebogen omdat men dan in de problemen komt bij het trekken van kabels. In plaats daarvan maakt men meestal bochten van veertig graden. Door deze ‘stompe’  bochten kan men gemakkelijker kabels trekken.

Zodra men de positie van de bocht heeft bepaald brengt men de buigveer in de installatiebuis. De buigveer moet zover worden doorgeschoven dat het midden van de buigveer ongeveer in het midden van de positie is gebracht waar de bocht gemaakt moet worden.

Als men dat heeft gedaan kan men zelf (met de handen) de bocht buigen. Het buigen van bochten vergt weinig kracht. Men kan daarbij de bocht ook buigen over de knie indoen nodig. Men moet de bocht iets verder doorbuigen dan de gewenste hoek. Het pvc veert namelijk altijd een klein beetje terug als men de buis na het buigen loslaat. Het buigen van bochten vereist wat oefening maar op een gegeven moment heeft men in de gaten hoever het pvc terugveert na het buigen.

Aandachtspunten voor het buigen van pvc-buizen
Men dient pvc-buizen een beetje op te warmen als de omgevingstemperatuur kouder is dan 10 °C. Beneden deze temperatuur is het pvc, brozer en kan de buis breken als je deze buigt. Tijdens het buigen mogen de buizen  geen afplatting vertonen. Dit kan men voorkomen door een buigveer met de juiste diameter te gebruiken.

Aan de binnenkant van de bochten mag de diameter van de buis niet kleiner zijn dan drie keer de diameter van de buis. Voordat men de buigveer uit de buis trekt moet men de bocht goed controleren. Dit is belangrijk omdat men na het verwijderen van de buigveer de buigveer heel moeilijk weer door de bocht heen kan trekken. Na het buigen van de bocht in de pvc-buis kan men de buis op de juiste lengte afzagen.

Een bocht in pvc kan niet worden teruggebogen omdat dan het materiaal te zwak wordt en de kans groot is dat de buis breekt.

Verschillende vormen
Met een buigveer kan men in een pvc-buis verschillende vormen aanbrengen. Naast de gewone bocht in verschillende graden (stompe of scherpe bocht) kan men ook een S-bocht aanbrengen. Dit zijn in feite twee bochten achter elkaar. Daarnaast is een zogenoemde ‘kattenrug’ ook mogelijk. Dit is een kleine bocht waardoor men een buis over een andere buis kan aanbrengen.

Wat is een buigveer en waar wordt een buigveer voor gebruikt?

Een buigveer is een gereedschap dat wordt gebruikt voor het maken van bochten in kunststofbuis. Daarnaast wordt een buigveer ook gebruikt voor buizen van zacht koper. Door een buigveer te gebruiken voorkomt men dat men een knik krijgt in de buis tijdens het buigen. Daarom wordt de buigveer in de buis geplaatst voordat men gaat buigen. Het is belangrijk dat men de juiste buigveer hanteert voor de buizen als men deze wil buigen. Buigveren zijn er in verschillende diameters. Men schuift de buigveer in een buis of trekt de buis over de buigveer heen.

Hoe ziet een buigveer er uit?
Een buigveer is gemaakt van staal. Het is een dunne spiraalvormig geheel dat in verschillende bochten bewogen kan worden. De windingen van deze spiraalveer zitten zeer dicht tegen elkaar aan. Daardoor ontstaat er zo weinig mogelijk ruimte als men de spiraalveer buigt. Naast verschillende diameters zijn buigveren ook verkrijgbaar in verschillende lengtes. Buigveren zijn beschikbaar voor alle gangbare maten voor buizen.

Binnenbuigveren en buitenbuigveren
Meestal denkt men aan een buigveer die men in een buis moet aanbrengen. Dit zijn de zogenoemde binnenbuigveren. Er zijn echter ook buitenbuigveren. Deze buigveren schuit men niet in de buis, in plaats daarvan schuift men de buitenbuigveer over de buis heen.

Waarvoor gebruikt men een buigveer?
Buigveren worden veel gebruikt door installatiemonteurs. Zij buigen bijvoorbeeld pvc-installatiebuis ten behoeve van elektrische installaties. Deze buizen mogen tijdens het buigen niet knikken omdat men dan de elektrische bedrading niet door de buis heen kan trekken. In de installatietechniek maakt men voornamelijk gebruik van binnenbuigveren van 5/8 en 3/4 inch (16 en 19 mm). De lengte van de buigveren in de installatietechniek is ongeveer 1 meter. Over het algemeen hebben de buigveren aan beide uiteinden van de veer een oog. Aan dit oog kan men indien nodig een touw of installatiedraad bevestigen. Hierdoor kan men ook in lange buizen een buigveer in de juiste positie trekken.