Wat is een burijn of graveersteker?

Een burijn is een stuk handgereedschap waarmee men doormiddel van een stekende beweging kan graveren. Om die reden wordt een burijn ook wel een graveersteker genoemd. Een burijn wordt zowel in de metaaltechniek gebruikt als in de houtbewerking.

Burijn in de metaaltechniek
Een burijn wordt in de metaaltechniek gebruikt voor het aanbrengen van graveringen. Een burijn die voor graveringen wordt gebruikt lijkt op een naald. Een graveur is iemand die een gravering aanbrengt in bijvoorbeeld koper. Hij of zij duwt de burijn voorzichtig in het metaal en steekt vervolgens kleine spaantjes van het materiaal weg. Zo kunnen dunne ondiepe gleuven worden gemaakt. De producten die een graveur met een burijn maakt zijn bijvoorbeeld kopergravures en droge naald-etsen. Dit zijn sierobjecten. Tegenwoordig wordt er vooral veel machinaal gegraveerd,

Burijn in de houtbewerking
Als men het heeft over een Burijn in de houtbewerking dan bedoelt men een beitel met een V-vormige punt. Bij een burijn zit aan het uiteinde een V-vormige punt, de hoek van de punt lijkt op een vouw. Dit is het geslepen deel van het snijvlak en bevindt zich aan de buitenkant. Een burijn met een V-vorm wordt ook wel een guts genoemd. deze wordt door een houtsnijder gebruikt voor het snijden van houtsnedes en houtgravures . Er zijn verschillende soorten burijnen. Het verschil zit in het formaat en de snijhoek er zijn bijvoorbeeld snijhoeken van 45°, 60° en 90°. Ook het lemmet (metalen deel met snijkant) kan een gebogen of rechte vorm hebben.

Welke handgereedschappen worden voor houtbewerking gebuikt?

Houtbewerking is een woord dat wordt gebruikt als verzamelnaam voor alle technieken die worden gebruikt om hout te bewerken. Er zijn nogal wat houtbewerkingstechnieken te bedenken. In de loop der tijd hebben mensen steeds meer gereedschappen bedacht om het bewerken van hout makkelijker sneller of verfijnder te maken. De ontwikkeling van houtbewerking begon in de steentijd en ging verder in de bronstijd, ijzertijd tot aan de huidige tijd.

Gereedschappen voor houtbewerking
Omdat houtbewerking zo’n lange geschiedenis heeft zijn er verschillende gereedschappen bedacht. De allereerste gereedschappen waren zeer eenvoudige scherpe stenen. In de bronstijd ontstonden messen en eenvoudige bijlen. Die waren echter nog niet heel sterk en moesten voortdurend opnieuw worden gegoten omdat brons niet smeedbaar is. Toen de ijzertijd in West-Europa haar intrede deed ongeveer 800 voor Christus had men een materiaal waarmee men echt goede handgereedschappen kon ontwikkelen. IJzer kan men wel smeden en is veel sterker en harder dan brons. De mechanische eigenschappen van ijzer zorgde er voor dat de mens een aanzienlijke culturele groei kon doormaken. Deze groei startte met de ontwikkeling van de meest uiteenlopende handgereedschappen.

Handgereedschappen
De handgereedschappen vormen de meest eenvoudige gereedschappen die worden gebruikt voor de bewerking van hout. Tegenwoordig zijn een aantal handgereedschappen vervangen door elektrische gereedschappen. Onderstaande handgereedschappen bestaan nog. Daarbij is vermeld voor welke technieken de gereedschappen worden gebruikt.

  • Meten. Voor het meten van hout wordt onder andere een liniaal, duimstok, passer, hoekmeter of winkelhaak gebruikt.
  • Aftekenen. Voor het aftekenen van bijvoorbeeld de maat gebruikt men een:  kraspen, pen, centerpons  of  potlood.
  • Boren. Als men gaten wil boren gebruikt men een: handboor, booromslag, avegaar, verzinkboor of fretboor.
  • Frezen. Voor het frezen van bijvoorbeeld gleuven gebruikt men een frees.
  • Zagen. Voor het verzagen van hout kan men een handzaag gebruiken. Daarnaast zijn er ook beugelzagen en kapzagen. Een schrobzaag is wat kleiner en een gatenzaag is geschikt voor het maken van ronde openingen. Een verstekzaag wordt met een verstekbak of een andere constructie geleverd zodat de zaag onder een bepaalde hoek kan zagen.
  • Hakken. Voor het hakken van gaten, gleuven of omhakken van bomen, palen of stammen gebruikt men een handbijl, dissel of aks.
  • Afwerking, glad maken. Voor het afwerken van de buitenkant van hout kan men uiteenlopende gereedschappen gebruiken. Hierbij kan men denken aan verschillende schaven zoals: een boorschaaf, kantenschaaf, sponningschaaf, grondschaaf en een blokschaaf. Daarnaast kan men een schaafrasp gebruiken. Schuurpapier is ook geschikt om hout glad te maken en is daarnaast heel goedkoop. Een haalmes zorgt ook voor een scherpe snede die daardoor glad is.
  • Draaien. Hout kan men draaien op een houtdraaibank. Hierbij wordt een blok hout in een klem geplaatst. Het hout draait vervolgens met een hoog toerental rond en een beitel aan de zijkant snijd het hout in de juiste vorm. Deze vorm is altijd rond maar kan een verschil in diameter hebben. ook kan men een gleuf aanbrengen over een cilindrische vorm doormiddel van een houtdraaibank.
  • Snijden. Dit kan men doen met een guts, beitel, mes en een burijn (ook wel een wetsteen genoemd).
  • Spijkeren. Met een hamer of klauwhamer kan men spijkers of draadnagels in hout slaan.
  • Lijmen. Als men hout aan elkaar wil verbinden op een permanente manier kan men lijm gebruiken of een kitspuit. Met een lijmklem kan men de verbinding tijdens het drogen van de lijm bijeen houden.
  • Vijlen. Kan men doen met een rattenstaart (ronde vijl) en een platte vijl. Daarnaast zijn er ook raspen in verschillende vormen.
  • Zandsteen en slijpsteen. Deze stenen worden gebruikt als schuurmiddel

Wat is een guts en waarvoor worden gutsen gebruikt?

Een guts is een gereedschap waarmee hout kan worden bewerkt. Gutsen behoort tot de verspanende technieken die voor de houtbewerking kunnen worden gebruikt. Met een guts kan hout worden weggesneden of worden gestoken. Hierdoor ontstaan houtspanen die van het werkstuk afgehaald worden om het werkstuk de gewenste vorm te geven. Hiervoor worden houtsnijgutsen gebruikt. Er zijn verschillende gutsen verkrijgbaar. Het verschil van de gutsen zit in de kwaliteit, vorm en hardheid van het staal. De keuze van de guts is afhankelijk van de houtsoort en de vormen die uitgesneden of uitgestoken moeten worden.

Welke  houtsnijgutsen zijn er?
Houtsnijgutsen worden gebruikt voor het bewerken van hout. Er bestaan twee hoofsoorten houtsnijgutsen: de vermetguts en de steekguts. Daarnaast zijn er ook draaigutsen en gutsen die ‘verkropt’ zijn uitgevoerd. Hieronder volgt een korte omschrijving van deze verschillende gutsen:

  • Vermetgutsen worden gebruikt om gootvormige groeven te snijden. Een vermetguts is aan de bolle achterkant van de guts geslepen.
  • Een steekguts heeft een holle binnenkant. Deze binnenkant is geslepen en wordt gebruikt om gaten strak af te steken. Een steekguts wordt gebruikt om het hout weg te steken van het werkstuk.
  • Voor moeilijk houtsnijwerk worden ook wel gutsen toegepast die ‘verkropt’ zijn uitgevoerd. Dit type guts bevat een blad dat over de lengte een kromming heeft en daarnaast ook nog overdwars is gekromd.
  • Draaigutsen kunnen gebruikt worden om met de hand te gutsen of als gereedschap voor een draaibank. Draaigutsen zijn meestal vermetgutsen en zijn aan de buitenkant geslepen. Gutsen kunnen tijdens het draaien op een draaibank heel warm worden. Daardoor worden gutsen sneller bot.

Gutsen moeten regelmatig geslepen worden om de gutsen scherp genoeg te houden voor de houtbewerking. Hoe vaak een guts geslepen moet worden is afhankelijk van de houtsoort en het metaal waarvan de guts vervaardigd is. Daarnaast moeten gutsen goed worden bewaard in een vochtvrije omgeving.

Metaal gutsen
Het gutsen van metaal is een heel ander proces dan het gutsen van hout. Bij het gutsen van metaal wordt niet gebruik gemaakt van snijgereedschappen. Metaalgutsen word gedaan doormiddel van een autogene vlam van een snijbrander. Ook kan gebruik worden gemaakt van een elektrische boog van een elektrode lastoestel. Het metaal wordt tijdens het gutsen eerst verwarmd. Hierdoor wordt het metaal vloeibaar zodat het weggeblazen kan worden. Omdat metaalgutsen een proces is waarbij veel warmte wordt gebruikt noemt men het ook wel thermisch gutsen. Bij het gutsen van hout wordt juist geen gebruik gemaakt van extra warmte omdat door teveel warmte de gutsen juist sneller bot worden.