Welke elektrische gereedschappen worden voor houtbewerking gebruikt?

Voor het bewerken van hout kan men naast handgereedschappen ook elektrische gereedschappen gebruiken. Handgereedschappen zijn de oudste gereedschappen die door de mensheid wordt gebruikt. Door de ontdekking van elektrische stroom kon men echter uiteenlopende machines en gereedschappen ontwikkelen waarmee het werk van mensen sneller en nauwkeuriger kon worden uitgevoerd.

Algemene informatie voor elektrische gereedschappen
Verschillende handgereedschappen werden in de loop der tijd op de werkplaats vervangen door elektrische gereedschappen. Daarnaast werden ook gereedschappen ingevoerd die op pneumatische basis werken. Deze pneumatische gereedschappen komen echter veel minder voor dan elektrische gereedschappen. De meeste hobbyisten maken gebruik van handgereedschappen en elektrische gereedschappen als ze hout gaan bewerken. De gereedschappen die men gebruikt zijn afhankelijk van de bewerking die men op het hout gaat uitoefenen.

Elektrische gereedschappen zijn effectief omdat men met deze gereedschappen de werkzaamheden sneller kan uitvoeren dan met handgereedschappen. Ook kost het gebruik van elektrische gereedschappen minder kracht dan het gebruik van handgereedschappen. Bij het gebruik van handgereedschappen moet de houtbewerker wel extra veiligheidsvoorschriften in acht nemen. Veel elektrische gereedschappen bevatten draaiende delen waarin loshangende kledingstukken en haren vastgegrepen kunnen worden met alle gevolgen van dien. Voor grotere elektrische machines zoals een zaagtafel krijgen de meeste houtbewerkers duidelijke instructies.

Soorten elektrische gereedschappen voor houtbewerking
In de houtbewerking worden verschillende elektrische gereedschappen gebruikt. De volgende gereedschappen worden onder andere door meubelmakers, timmerfabrieken en jachtbouwers gebruikt:

  • Boormachine. Voor het boren van gaten.
  • Draaibanken. Deze kunnen zowel conventioneel als elektrisch zijn.
  • Schuurmachines. Zijn er in verschillende vormen zodat men precies in de juiste hoeken van het werkstuk kan komen.
  • Frees. Met een frees kan men gleuven frezen. Ook andere vormen zijn mogelijk.
  • Schaafmachine. Deze machines worden gebruikt om houten platen vlak en glad te schaven.
  • Lintzaagmachine. Dit zijn zaagmachines waarbij de het zaagblad de vorm heeft van een lint.
  • Cirkelzaagmachine. Bij deze zaagmachines is het zaagblad cirkelvormig.
  • Handcirkelzaag. Dit zijn kleine cirkelzagen die men met de hand kan bedienen. 

Moet gereedschap gekeurd worden?

Gereedschap behoort tot de arbeidsmiddelen van de werknemer. Door het gebruiken van gereedschap zal het gereedschap slijten en daarnaast zal door intensief gebruik of verkeerd gebruik van gereedschap de kans op defecten toenemen. De veiligheidstechnische staat van bepaalde gereedschap kan door gebruik achteruit gaan. Bij gereedschappen waarbij dit aan de orde is zal men regelmatig een keuring moeten uitvoeren. Deze keuring moet over het algemeen één maal per jaar plaatsvinden. De keuring van gereedschap moet door een erkende instantie worden uitgevoerd.

Eventueel kan de keuring van gereedschap ook door een medewerker van hetzelfde bedrijf worden gedaan maar dan zal deze medewerker ook over de juist papieren moeten beschikken en voldoende ervaring moeten hebben. Een arbeidsmiddel dat gekeurd is moet voorzien zijn van een sticker of andere aanduiding zodat de gebruiker van het arbeidsmiddel kan zien wanneer het gereedschap gekeurd is en wat het resultaat is van de keuring (goedgekeurd of afgekeurd).

CE markering en goedkeuringsteken
Voor machines die in Europa worden geproduceerd en gebruikt is de machinerichtlijn (2006/42/EG) van toepassing. Deze Europese richtlijn schrijft voor aan welke veiligheidscriteria de machine-industrie moet voldoen. Goedgekeurde machines worden voorzien van een CE-markering. Deze markering maakt duidelijk dat de machine of het arbeidsmiddel conform Europese richtlijnen is geproduceerd.

Door het gebruiken van de machines en overige arbeidsmiddelen kan de werking verminderen en kan ook de veiligheid van de machine achteruit gaan. In dat geval kan een arbeidsmiddel wel een CE-markering hebben maar is het arbeidsmiddel feitelijk niet meer veilig. Daarom moeten arbeidsmiddelen gekeurd worden en na afloop van de keuring worden voorzien van een duidelijke sticker. Over het algemeen worden twee soorten stickers gehanteerd: een sticker met afgekeurd en een sticker met een datum waarop het gereedschap is goedgekeurd.

Van de keuring van de arbeidsmiddelen moeten schriftelijke bewijstukken worden opgesteld. Deze bewijsstukken moeten op de werkplek aanwezig zijn.

Europese Richtlijn Arbeidsmiddelen
De regels omtrent de veiligheid en gezondheid van werknemers is in Nederland onder andere in het Arbobesluit vastgelegd. Vanuit Europa zijn er echter ook richtlijnen vastgelegd omtrent de veiligheid van arbeidsmiddelen. Deze kan men onder andere vinden in de Europese Richtlijn Arbeidsmiddelen. Hierin staat onder andere dat een werkgever er voor moet zorgen dat het gebruik van een arbeidsmiddel geen gevaar mag opleveren voor de gezondheid en veiligheid van de werknemer.

Wie is verantwoordelijk voor de veiligheid van arbeidsmiddelen?
De werkgever die werknemers in dienst heeft en arbeidsmiddelen aan hen verstrekt is verantwoordelijk voor de technische veiligheid van de arbeidsmiddelen. Ook de huurder of lener van gereedschap is verantwoordelijk voor de veiligheid van het arbeidsmiddel. Uitzendbureaus met technisch personeel dienen zich ook te houden aan de richtlijnen met betrekking tot de veiligheid van arbeidsmiddelen. Uitzendbureaus die arbeidsmiddelen verstrekken zullen daarom ook regelmatig het gereedschap van de technische uitzendkrachten moeten laten keuren. Elektrisch gereedschap moet bijvoorbeeld voldoen aan de richtlijnen uit de NEN 3140.

Zeven risicoklassen
Arbeidsmiddelen zijn er in verschillende soorten. Handgereedschappen, elektrische gereedschappen, machines, apparaten en installaties behoren allemaal tot de arbeidsmiddelen. Bepaalde arbeidsmiddelen leveren meer arbeidsrisico’s dan andere arbeidsmiddelen. Daarom worden arbeidsmiddelen in verschillende risicoklassen ingedeeld. In totaal zijn er zeven risicoklassen. Arbeidsmiddelen die in een lage risicoklasse worden ingedeeld brengen minder arbeidsrisico’s met zich mee. Arbeidsmiddelen met een hoger arbeidsrisico worden in een hogere risicoklasse ingedeeld.

Mag een werkgever zijn eigen gereedschappen keuren?
Arbeidsmiddelen worden in zeven risicoklassen ingedeeld. Het gaat te ver om in deze tekst een opsomming te geven van alle arbeidsmiddelen en de klassen waartoe deze behoren. Hoe hoger de risicoklasse van het arbeidsmiddel hoe zwaarder de eisen zijn die aan de keurmeesters worden gesteld. Tot categorie 4 tot 6 behoren bijvoorbeeld bepaalde hijsmachines en hefmachines. De arbeidsmiddelen die in de drie hoogste risicoklassen (categorie 5, 6 en 7) zijn ingedeeld worden gekeurd door onafhankelijke deskundigen. Arbeidsmiddelen in lagere risicoklassen mogen echter wel door werknemers van het desbetreffende bedrijf zelf worden gekeurd mits ze daarvoor een gedegen opleiding hebben gevolgd.

Waarom is dagelijks onderhoud van gereedschap belangrijk?

Gereedschap behoort net als machines, apparaten en installaties tot de arbeidsmiddelen die door een werknemer kunnen worden gebruikt bij de uitvoering van de werkzaamheden. De werkgever is volgens het Arbobesluit verplicht om de werkplek van de werknemers zo veilig mogelijk te maken. Hierdoor wordt de gezondheid en veiligheid van de werknemer zoveel mogelijk beschermd. Gereedschappen behoren tot de arbeidsmiddelen die regelmatig worden gebruikt door de werknemers van technische bedrijven. Er wordt bij gereedschap meestal onderscheid gemaakt tussen handgereedschappen en elektrische gereedschappen. Gereedschappen moeten goed onderhouden worden.

Gebruik het juiste gereedschap
Gereedschap is voor het uitvoeren van veel werkzaamheden van groot belang. Denk maar eens aan de schroevendraaiers die op de werkvloer worden gebruikt. Er zijn verschillende soorten schroevendraaiers, bijvoorbeeld platkop en kruiskop, met een schroevendraaier die niet past op de kop van de schroef kan men moeilijk werken. Daarom moet altijd het juiste gereedschap worden gebruikt door de werknemer. Als men dat niet doet kan zowel het gereedschap als het materiaal worden beschadigd. Daarnaast kan ook de veiligheid en gezondheid van de werknemer in het geding komen als men niet het juiste gereedschap gebruikt gedurende de werkzaamheden. Een verkeerde schroevendraaier kan bijvoorbeeld uitschieten en een verkeerde boor kan tijdens het boren afbreken en schade en letsel veroorzaken.

Waarom is goed onderhoud van gereedschap belangrijk?
Ook het onderhoud van gereedschap is van groot belang. In eerste instantie kan veel onderhoud aan gereedschap worden voorkomen als de werknemer het gereedschap op de juiste manier gebruikt. Daarnaast dient een werknemer er voor te zorgen dat gereedschap zorgvuldig wordt opgeborgen. Veel elektrisch gereedschap moet echter ook regelmatig van nieuwe smeerolie worden voorzien zodat de draaiende delen van het gereedschap goed blijven functioneren en de wrijving wordt vermindert.

Goed onderhoud van gereedschap is belangrijk voor de levensduur van het gereedschap. Als er bijvoorbeeld veel wrijving optreed bij de draaiende delen van het gereedschap zal het gereedschap sneller slijten of zelfs vastlopen. Daarnaast wordt het werk voor de werknemer ook zwaarder als het gereedschap in een ondeugdelijke staat van onderhoud is. De werknemer hanteert gereedschap juist om de werkzaamheden te vereenvoudigen en te verlichten. Als het gereedschap niet goed onderhouden is zal de werknemer in de praktijk vaak proberen het gebrek met eigen fysieke middelen te compenseren. Dit zorgt er voor dat het werk zwaarder en gevaarlijker kan worden.

Werknemers moeten zelf gereedschap leren onderhouden
Werknemers die gereedschap op de werkvloer hanteren moeten zelf leren hoe ze het gereedschap moeten onderhouden. Bij verschillende bedrijven in de techniek is het personeel verantwoordelijk voor hun eigen gereedschap. Op de bouw hebben elektromonteurs en installatiemonteurs vaak een eigen gereedschapskoffer met de naam van de werknemer er op. Deze monteurs weten vaak precies hoe ze hun handgereedschap moeten onderhouden. Ook het eenvoudige onderhoud aan elektrisch gereedschap kunnen werknemers vaak goed uitvoeren. Het keuren van gereedschap wordt meestal door een expert gedaan van een externe keuringsinstantie. Sommige bedrijven hebben hiervoor ook zelf specialisten in dienst. Afkeur van gereedschap kan echter worden voorkomen als werknemers zelf het gereedschap goed hebben behandelt en goed hebben onderhouden. Een werkgever kan indien nodig aan werknemers trainingen verstrekken met betrekking tot het onderhouden en gebruiken van bepaalde gereedschappen. Deze trainingen kunnen de veiligheid op de werkvloer vergroten en bevorderen daarnaast de levensduur van het gereedschap voor een bedrijf. Op den duur kan een training met betrekking tot omgaan met gereedschap voor een bedrijf een kostenbesparing opleveren.

Wat zijn arbeidsmiddelen en wie is hiervoor verantwoordelijk?

Arbeidsmiddelen is een verzamelnaam voor alle gereedschappen, apparaten, machines en installaties die op de arbeidsplaats worden gebruikt door werknemers bij het verrichten van werkzaamheden. Arbeidsmiddelen hebben tot doel het werk van de werknemer te vereenvoudigen, te verlichten, te versnellen of de kwaliteit daarvan te verhogen. Verder kunnen arbeidsmiddelen zoals klimmaterialen ook de veiligheid van de werknemer op de werkplek bevorderen. Hijsmiddelen en transportmiddelen worden gebruikt om het werk van de werknemer te verlichten. Handgereedschappen zorgen er voor dat een werknemer technische werkzaamheden nauwkeuriger en sneller kan uitvoeren. Machines en elektrische gereedschappen bevorderen de snelheid en de accuratesse van de werkzaamheden van de werknemer.

Zorgvuldig omgaan met arbeidsmiddelen
Alle arbeidsmiddelen dragen op een bepaalde manier bij aan het verlagen van de belasting van het lichaam van de werknemer die de arbeidsmiddelen gebruikt. Uiteraard dient de werknemer het desbetreffende arbeidsmiddel zorgvuldig te gebruiken en goed te onderhouden. Sommige arbeidsmiddelen moeten regelmatig gekeurd worden zodat de werknemer er zeker van kan zijn dat het arbeidsmiddel veilig gebruikt kan worden. De werkgever is verplicht om voor deugdelijke arbeidsmiddelen te zorgen die veilig kunnen worden gebruikt door werknemers. De gezondheid en veiligheid van de werknemer mogen niet in gevaar komen.

Arbeidsmiddelen onderhouden en keuren
Het Arbobesluit is een belangrijk document voor werkgevers en werknemers. Hierin staan onder andere richtlijnen met betrekking tot de inrichting van de werkplek. De doelstelling van het Arbobesluit in de veiligheid en gezondheid van de werknemers in Nederland te beschermen. Ook arbeidsmiddelen horen bij de werkplek van de werknemers. Het Arbobesluit besteed aandacht aan arbeidsmiddelen en benoemt dat alle machines, apparaten, gereedschappen en installaties die op de werkplek worden gebruikt door de werknemer of in de nabijheid van de werknemer geen gevaar mogen opleveren voor de werknemers en overige aanwezigen op de werkvloer. Werknemers die over voldoende kennis van de arbeidsmiddelen beschikken kunnen zelf verantwoordelijk worden gesteld voor het onderhoud van de arbeidsmiddelen. Echter, de daadwerkelijke keuring van de arbeidsmiddelen moet door een erkende instantie worden gedaan. Het is echter ook mogelijk dat eigen werknemers worden ingezet voor het keuren van arbeidsmiddelen. Hiervoor dient de desbetreffende werknemer over de juiste papieren te beschikken.