Wat is piketdienst, wachtdienst, pieperdienst of consignatiedienst?

De begrippen wachtdienst, piketdienst, pieperdienst en consignatiedienst worden in de praktijk gebruikt als onderdeel van een dienstverband van medewerkers die bereikbaar of beschikbaar moeten zijn bij calamiteiten of andere onvoorziene werkzaamheden. Met de verschillende begrippen wordt in de praktijk hetzelfde bedoelt. Voor het gemak hanteren we in de rest van de tekst het woord piketdienst.

Wat is piketdienst?
Werknemers draaien niet voortdurend een piketdienst. Dit doen werknemers in een bepaalde functiegroep meestal om de beurt. Een piketdienst is gekoppeld aan een specifieke periode. Zo kan een werknemer op een feestdag piketdienst hebben of in een weekend. Ook kan een werknemer een week lang piketdienst hebben.

Tijdens een piketdienst kan een werknemer door een bedrijf worden opgeroepen om werkzaamheden te verrichten. Dit zijn onverwachte werkzaamheden die kunnen ontstaan door brand, storm, ongelukken storingen of andere calamiteiten. De soort calamiteit is afhankelijk van de functie en beroepsgroep van de werknemer. Onderhoudsmonteurs kunnen bijvoorbeeld een piketdienst draaien voor storingen aan het machinepark.

Beschikbaarheid
Een werknemer die piketdienst heeft moet niet alleen bereikbaar zijn voor de werkgever, hij of zij zal ook binnen een bepaalde straal rondom het bedrijf moeten verblijven. Deze straal is meestal een half uur reistijd. Als een werknemer tijdens een piketdienst wordt opgeroepen zal hij of zij zo spoedig mogelijk naar het bedrijf moeten gaan om daar werkzaamheden te verrichten.

Is piketdienst werktijd?
Een piketdienst wordt niet tot de werktijd gerekend. Pas wanneer de werknemer gedurende deze dienst wordt opgeroepen om werkzaamheden te verrichten treed de werktijd in. Dit begint meestal al zodra de werknemer de auto in stapt om naar het bedrijf te reizen na een oproep van het bedrijf gedurende de piketdienst. De reis terug wordt meestal niet gezien als werktijd en daardoor niet vergoed door het bedrijf.

Vergoeding voor piketdiensten
De vergoeding voor piketdiensten moet worden vastgelegd in de cao van het bedrijf waarvoor de werknemer werkzaam is. Het kan ook voorkomen dat de vergoeding voor piketdiensten niet in een cao is vastgelegd. In dat geval maakt het bedrijf afspraken met een vertegenwoordiging van het personeel bijvoorbeeld de ondernemingsraad over de vergoeding voor de piketdienst. Over het algemeen is de vergoeding voor een piketdienst een vast bedrag dat gekoppeld is aan het aantal dagen dat de werknemer voor de werkgever beschikbaar dient te zijn.

De daadwerkelijke uren dat een werknemer op basis van de piketdienst wordt ingezet komen over de vergoeding van de piketdienst heen. Dit kunnen ook uren zijn in de avond of in de nacht worden gewerkt. Ook in het weekend en tijdens feestdagen kan een werknemer met piketdienst worden ingezet bij calamiteiten. Daarvoor ontvangt de werknemer dan wel overuren of toeslaguren. Voor zondagen en feestdagen zijn meestal hogere percentages loon die worden uitgekeerd als de medewerker met piketdienst daadwerkelijk werkzaamheden moet verrichten.

Wat is het verband tussen de arbobeleidscyclus en het Arbobeleid?

Bedrijven zijn volgens de Arbowet verplicht om een Arbobeleid om te stellen en in hun organisatie door te voeren. Een Arbobeleid is gericht op het beschermen van de gezondheid van werknemers en het bevorderen van de veiligheid op de werkvloer. Een Arbobeleid dat goed is opgesteld en goed wordt uitgevoerd heeft een gunstig effect of de bedrijfsvoering en het reduceren van het ziekteverzuim. De veiligheidsrisicos’en gezondheidsrisico’s worden zoveel mogelijk beperkt en de arbeidsomstandigheden geoptimaliseerd. Daarnaast kan een goed arbobeleid ook een gunstig effect hebben op het bevorderen van de re-integratie van werknemers na ziekteverzuim.

Hoe komt een Arbobeleid tot stand?
De overheid biedt doormiddel van de Arbowet verschillende doelvoorschriften aan bedrijven. Deze doelvoorschriften verwerkt het bedrijf in het Arbobeleid. Het arbobeleid van een organisatie komt tot stand door overleg tussen de werkgevers en werknemers of afgevaardigden daarvan. Tijdens dit overleg worden afspraken geformuleerd over de manier waarop de doelen en doelvoorschriften in het bedrijf kunnen worden geïmplementeerd zodat werknemers veilig en gezond kunnen werken.

Het bedrijf is verplicht om werknemers veilig te laten werken en de gezondheid van de werknemers te beschermen. Een bedrijf moet onder andere aan de Arbeidsinspectie kunnen aantonen dat werknemers goed op de hoogte zijn van de veiligheidsaspecten. Een werkgever kan er voor kiezen om werknemers cursussen te laten volgen die verband houden met veilig werken zoals VCA en NEN 3140. De werknemers dienen net als de werkgever het Arbobeleid uit te voeren en zo veilig mogelijk te werken.

Arbobeleidscyclus
Het Arbobeleid van een organisatie bestaat uit een aantal elementen. Deze elementen staan in een bepaalde beleidscyclus centraal. Deze beleidscyclus wordt ook wel arbobeleidscyclus genoemd en  is opgebouwd uit de volgende vijf onderdelen:

  • Willen. Het gaat hierbij om de intentie om met het arbobeleid aan de slag te gaan en duidelijk de doelen vast te stellen die bereikt moeten worden.
  • Weten. In dit onderdeel worden de risico’s vastgesteld. Hierbij komt onder andere de risico-inventarisatie aan de orde.
  • Wegen. Er wordt beoordeeld welke risico’s het eerste worden aangepakt. Hierbij worden duidelijk prioriteiten vastgesteld en een Plan van Aanpak gemaakt.
  • Werken. Het Plan van Aanpak en de bijbehorende actiepunten worden uitgevoerd.
  • Waken. Bij het laatste onderdeel worden de resultaten van de aanpak beoordeeld en in de gaten gehouden. Indien nodig worden doestellingen aangepast en bijgewerkt zodat het arbobeleid optimaler gaat functioneren.

De bovengenoemde stappen van de Arbobeleidscyclus zijn cyclische stappen. Dit houdt in dat deze stappen met regelmaat terugkeren.  Wanneer weer nieuwe risico’s worden vastgesteld beginnen de stappen of een deel van de stappen weer opnieuw.

Arbozorgsysteem
Het Arbobeleid van een organisatie moet goed worden geborgd. Dit kan een bedrijf onder andere doen door het Arbobeleid vast te leggen in een arbozorgsysteem. Er zijn verschillende arbozorgsystemen. Een bekend model dat veel wordt gebruikt is de OHSAS 18001. Doormiddel van een audit kan men met een bepaalde regelmaat toetsen of het arbozorgsysteem nog effectief is. Een audit kan een bedrijf intern doen maar ook extern. Een combinatie van die twee wordt ook vaak gedaan. Hierbij voert het bedrijf zelf een interne audit uit in een bepaalde periode en wordt een externe partij ingehuurd om een externe audit in het bedrijf uit te voeren. Een externe audit is meestal objectiever dan een interne audit.

Wat is de Arbeidsomstandighedenwet of Arbowet?

De Arbeidsomstandighedenwet wordt ook wel afgekort met Arbowet. Deze Nederlandse wet bevat algemene bepalingen en richtlijnen voor werkgevers en werknemers met betrekking tot het beschermen en bevorderen van een gezond en veilig werkklimaat. Het doel van de Arbowet is het voorkomen van ziekten, ongevallen en fysieke of mentale schade ten gevolge van werk.

De vier delen van Arbowetgeving
De Arbeidsomstandighedenwet is een wet waarin geen concrete regels staan genoteerd. In plaats daarvan zijn in deze Arbowet algemene bepalingen opgenomen en worden richtlijnen aan bedrijven gegeven voor het  arbeidsomstandighedenbeleid. De Arbowetgeving kan worden onderverdeeld in vier delen. Deze delen zijn als volgt:

  • de Arbeidsomstandighedenwet
  • het Arbeidsomstandighedenbesluit, ook wel het Arbobesluit.
  • de Arbeidsomstandighedenregeling, ook wel de Arboregeling.
  • de Beleidsregels arbeidsomstandighedenwetgeving. Dit worden ook wel de Arbobeleidsregels genoemd.

Arbowet en arbobeleid
De Arbowet kan worden beschouwd als een kaderwet met algemene bepalingen over de inhoud en vormgeving van het arbobeleid van een onderneming. Een onderneming of werkgever is verplicht om een Arbobeleid te maken op basis van de kaders die worden geboden door de Arbowet. Een ondernemer of werkgever heeft een bepaalde mate van vrijheid om deze kaders aan te passen aan de eigen bedrijfsvoering en procedures.

De kaders van de Arbowet worden geboden door zogenoemde doelvoorschriften. Een doelvoorschrift verschaft een duidelijke richtlijn voor een werkgever met betrekking tot de bescherming van de werknemers. Deze doelvoorschriften kunnen met verschillende factoren te maken hebben zoals valbeveiliging als men op hoogte werkt of gehoorbescherming als het geluid in de omgeving van de werknemer boven de 85 decibel komt. Op basis van de doelvoorschriften maakt de werkgever een arbobeleid dat toegespitst is op de organisatie en omgeving waarin de werknemers werken.

Is een arbobeleid verplicht?
Een arbobeleid moet door werkgevers worden opgesteld. Dit is een verplichting vanuit de wet. In het arbobeleid zijn verschillende onderdelen opgenomen zoals het een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E), bedrijfshulpverlening, preventie en periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek (PAGO). Het arbobeleid wordt door de werkgever opgesteld en de werkgever voert dit beleid uit. Uiteraard dienen de werknemers zich wel aan de richtlijnen uit het arbobeleid van het bedrijf te houden. De werknemers doen dit uiteindelijk voor hun eigen gezondheid en welzijn. Een goed arbobeleid is niet alleen belangrijk voor de werknemers. Een bedrijf is ook gebaad bij lage ongevallencijfers en een gezond personeel dat fit genoeg is en goed in staat is om de werkzaamheden van het bedrijf uit te voeren.

Wel verband bestaat er tussen de Arbeidstijdenwet en het Arbeidstijdenbesluit?

In de Arbeidstijdenwet zijn regels vastgelegd omrent de arbeidstijden en rusttijden voor werknemers. Deze wet wordt ook wel afgekort met ATW en geeft aan hoeveel uren een werknemer per etmaal of per periode mag werken. Verder zijn in de ATW regels opgenomen met betrekking tot de minimale rusttijden die een werknemer per dag of per week moet krijgen van de werkgever. Daarbij is ook aandacht besteed aan de pauzes die werknemers dienen te krijgen. De Arbeidstijdenwet is van toepassing op alle werknemers in het bedrijfsleven. Daarnaast is de ATW ook van toepassing op alle werknemers bij de overheid. Stagiaires en uitzendkrachten vallen eveneens onder de wet- en regelgeving van de Arbeidstijdenwet.

Doel van de Arbeidstijdenwet
In Nederland zijn veel bedrijven gevestigd en zijn veel werknemers werkzaam. Zowel werkgevers als werknemers kunnen de wens hebben dat zoveel mogelijk uren door de werknemer worden gewerkt. Op den duur zal dit echter gevolgen hebben voor de fysieke en mentale gezondheid van de werknemer. Ook de veiligheid van de werknemer en zijn of haar naaste omgeving kan in het geding komen wanneer de werknemer veel uren achter elkaar werkt zonder voldoende rust in acht te nemen.

De Arbeidstijdenwet biedt regels waaraan bedrijven en werknemers zich dienen te houden in arbeidsrelaties. Deze regels moeten het welzijn en de veiligheid van de werknemers zoveel mogelijk waarborgen. Het belangrijkste doel van de arbeidstijdenwet is de werknemers beschermen tegen de schadelijke gevolgen die kunnen ontstaan wanneer werknemers onvoldoende rust krijgen.

Het hoofddoel van de Arbeidstijdenwet heeft duidelijk raakvlakken met de doelen die de Arbeidsomstandighedenwet (ook wel Arbowet) nastreeft. Naast het hoofddoel van de Arbeidstijdenwet streeft de Arbeidstijdenwet ook nog een ander doel na. Dit doel is gericht op het combineren van werk met zorgtaken en andere verantwoordelijkheden voor werknemers.

Arbeidstijdenbesluit
Het Arbeidstijdenbesluit (ATB) houdt verband met de Arbeidstijdenwet. Het Arbeidstijdenbesluit is namelijk een onderdeel van de Arbeidstijdenwet (ATW). In de ATB staan uitzonderingen en aanvullingen op de wet en regelgeving die beschreven is in de Arbeidstijdenwet. Deze uitzonderingen en aanvullingen hebben te maken met bepaalde beroepen en sectoren zoals de mijnbouw en de zorg. Verder staan er in de ATB uitzonderingen die van toepassing kunnen zijn op noodsituaties en calamiteiten.

De uitzonderingen die in de ATB staan genoteerd kunnen niet door alle werkgevers en werknemers worden aangewend. Hierover dienen schriftelijk afspraken te worden gemaakt door de werkgever en een vertegenwoordiging van de werknemers. Deze afspraken worden vastgelegd in een collectieve regeling voor arbeidsvoorwaarden (cao).

Over het algemeen is de wet- en regelgeving die beschreven is in de Arbeidstijdenwet voldoende.

Wat is consignatiedienst?

Consignatiedienst is een term die wordt gebruikt voor de beschikbaarheid van een werknemer buiten het dienstrooster. De werknemer is gedurende consignatiediensten niet aan het werk volgens zijn normale rooster, maar hij of zij kan wel door de werkgever of in opdracht van de werkgever worden opgeroepen om spoedeisend werk te verrichten. De consignatiedienst is bestemd voor onvoorziene omstandigheden zoals storingen en calamiteiten.

Consignatiedienst voor de werknemer
Een werknemer wordt voor een consignatiedienst ingeroosterd. Een werknemer die ingeroosterd is voor een consignatiedienst moet altijd bereikbaar zijn. Daarnaast dient de werknemer in consignatiedienst binnen redelijke termijn op de werkplek aanwezig te kunnen zijn. Gedurende een consignatiedienst mag  de werknemer dus niet een verre reis ondernemen.

Iemand die een consignatiedienst heeft hoeft niet opgeroepen te worden maar moet wel stand-by staan voor de werkgever. Over de periode dat de werknemer in consignatiedienst is krijgt de werknemer een bepaalde vergoeding van de werkgever. Een werknemer die een consignatiedienst heeft kan tijdens pauzes, weekenden en andere perioden worden opgeroepen om naar het bedrijf te komen of in het werkveld (buitendienst) werkzaamheden te verrichten.

Varianten van consignatiedienst
In de vorige alinea is beschreven dat een werknemer binnen redelijke tijd aanwezig moet kunnen zijn op de werkplek wanneer hij of zij in een consignatiedienst ingeroosterd is. Deze vorm van consignatiedienst is gericht op het verrichten van werkzaamheden buiten het huis van der werknemer. Hierbij dient de werknemer zich binnen een bepaalde straal van de werklocatie te bevinden gedurende de consignatiedienst. Deze straal wordt door het bedrijf bepaald en heeft te maken met de tijd waarbinnen de werknemer op zijn werkplek aanwezig dient te zijn.

Een consignatiedienst kan echter in sommige gevallen ook vanuit huis worden verricht. Dit is alleen van toepassing voor werknemers die via een internetverbinding of doormiddel van een telefoon werkzaamheden kunnen verrichten in opdracht van het bedrijf. Deze werkzaamheden kunnen meestal op een willekeurige werklocatie worden uitgevoerd zolang de gewenste communicatievoorzieningen aanwezig zijn. Deze werknemers hoeven gedurende de consignatiedienst niet binnen een bepaalde straal van de werkgever of het bedrijf te bevinden.

Definitie consignatiedienst
De Arbeidstijdenwet (ATW) heeft het begrip consignatiedienst gedefinieerd als de periode tussen twee verschillende diensten waarin de werknemer geen arbeid verricht voor de werkgever maar wel verplicht is om bereikbaar te zijn om naar aanleiding van een oproep arbeid te verrichten in dienst van diezelfde werkgever. Volgens deze wet mogen rusttijden en wettelijke pauzes onderbroken en indien nodig gereduceerd worden in het kader van consignatiedienst.

Reistijd consignatiedienst
De consignatietijd behoort niet tot de arbeidstijd of werktijd van de werknemer. De werktijd gaat pas in wanneer de werknemer wordt opgeroepen voor een klus of werkzaamheden. De werktijd van de werknemer eindigt nadat de klus is afgerond. Meestal geld de heenreis naar de klus in het kader van de consignatiedienst als reistijd gerekend en wordt hier een vergoeding voor betaald door de werkgever. Bij de terugreis wordt de reistijd meestal niet uitbetaald door de werkgever.  Voor de reistijd en de consignatiedienst wordt door de werkgever een vergoeding betaald. Deze vergoeding kan per werkgever verschillen.

Vergoeding voor consignatiedienst
Werkgevers en werknemers leggen afspraken over een consignatiedienst schriftelijk vast in een cao. Hierin kan een werknemer en een werkgever lezen wat er precies is afgesproken over consignatiedienst. Meestal is aan een consignatiedienst een vast bedrag gekoppeld aan de dagen dat een werknemer beschikbaar dient te zijn voor de werkgever. Dit bedrag krijgt de werknemer altijd ook wanneer hij of zij niet daadwerkelijk wordt opgeroepen. Als de werknemer wel wordt opgeroepen komt de werktijd over het bedrag van de consignatiedienst heen.

Wat is drieploegendienst en waar wordt dit ploegensysteem toegepast?

Verschillende bedrijven werken in ploegendienst. De meest voorkomende ploegendiensten zijn tweeploegendienst, drieploegendienst en vijfploegendienst. De keuze van een bedrijf voor een bepaald ploegenrooster is onder andere afhankelijk van de productiesnelheid en de sector waarin het bedrijf actief is. Sommige sectoren zoals de (petro-)chemische industrie draaien volcontinue. Dit houdt in dat er voortdurend werknemers aanwezig moeten zijn om het proces te ondersteunen en te controleren. Dit is ook het geval bij energiecentrales en verschillende productiebedrijven. Bedrijven die volcontinue 24 uur per etmaal, 7 zeven dagen per week operationeel zijn werken meestal met een vijfploegen rooster. Bedrijven die slechts vijf dagen per week volcontinue draaien werken meestal in drieploegendienst. Hieronder is beschreven wat een drieploegenrooster precies inhoudt.

Wat is drieploegendienst of een drieploegenrooster?
Een drieploegendienst wordt in de praktijk meestal gehanteerd door bedrijven die op werkdagen (maandag tot en met vrijdag)  geopend zijn maar in die periode wel volcontinue doordraaien. Kenmerkend voor drieploegendienst is dat het etmaal wordt opgedeeld in 3 ploegen van elk acht uur. In de praktijk worden twee varianten van het drieploegenrooster gehanteerd door bedrijven:

  • Drieploegen voorwaarts roterend. In deze variant van drieploegendienst werkt men in de eerste week een vroege dienst en in de tweede week een late dienst. In de derde week werkt men een nachtdienst. Hierdoor heeft men in drie weken tijd elke dienst gewerkt. In de vierde week start men vervolgens weer met een vroege dienst en begint het ploegenrooster weer opnieuw.
  • Drieploegen achterwaarts roterend. Bij deze vorm van drieploegendienst draait men de eerste week een nachtdienst en de tweede week een late dienst. In de derde week draait men een vroege dienst. Daarna volgt in de vierde week weer een nachtdienst en gaat de volgorde weer verder. Het achterwaartse ploegenrooster gaat precies de tegengestelde richting op van het voorwaartse ploegenrooster.

De begintijden en eindtijden van een drieploegenrooster kunnen per bedrijf verschillen. De tijden worden over het algemeen door de werkgever in samenspraak met de ondernemingsraad afgestemd. Indien er geen ondernemingsraad aanwezig is kan het bedrijf in overleg gaan met een andere personeelsvertegenwoordiging zodat voldoende draagkracht wordt gerealiseerd voor het ploegenrooster. In een drieploegenrooster is de maximale arbeidstijd per nachtdienst maximaal 10 uur.

Vergoeding voor drieploegendienst
De vergoeding die betaald wordt aan werknemers die werken in ploegen is verschillend. Over het algemeen kan men er vanuit gaan dat een flexibele inzet van werknemers wordt beloond. Hoe flexibeler de werknemer wordt ingezet hoe hoger zijn of haar beloning zal zijn. In vijf ploegen is een werknemer bijvoorbeeld ook in het weekend inzetbaar. Dit vereist veel aanpassingsvermogen van de werknemer daarom zal zijn of haar ploegentoeslag hoger zijn dan wanneer er in tweeploegendienst wordt gewerkt.

Bij drieploegendienst zal een werknemer ook nachtdiensten moeten draaien en dat zorgt voor een fysieke en mentale belasting. Daarom wordt aan werknemers die in drie ploegen werken een vergoeding uitgekeerd door de werkgever. De hoogte van de vergoeding is afhankelijk van de afspraken die door de werkgevers met de werknemers zijn gemaakt. De meeste ploegentoeslagen zijn terug te vinden in de cao van de desbetreffende bedrijfstak. Gemiddeld wordt aan medewerkers in drieploegendienst een ploegentoeslag uitgekeerd ter hoogte van 15 procent van het basissalaris.

Wat is tweeploegendienst en waar wordt dit ploegensysteem toegepast?

Ploegendienst kan in verschillende bedrijven voorkomen. Met name in de procesindustrie wordt veel met ploegendiensten gewerkt. Ook in overige technische bedrijven worden ploegendiensten toegepast. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer een bedrijf in een bepaalde periode meer moet produceren dan gebruikelijk is. In tijden van piekproductie kan men eerst doormiddel van overwerken trachten de productiecapaciteit te vergroten. Dit is echter alleen geschikt voor kortstondige piekproductie van beperkte omvang. Wanneer de productie voor een langere periode significant naar boven toe moet worden bijgesteld kan men er voor kiezen om werk uit te besteden of een ploegensysteem in te voeren.

Wat is tweeploegendienst?
Als een bedrijf van dagdienst over gaat op ploegendienst is de meest voor de hand liggende keuze de tweeploegendienst. Deze variant van de ploegendienst vereist de minste aanpassing van het personeel en de bedrijfsprocessen.

Bij tweeploegendienst wordt gewerkt in twee ploegen oftewel twee shifts. Deze shifts duren elk 8 uur en volgen elkaar op. De eerste ploeg werkt de vroege shift of vroege dienst en de tweede ploeg werkt de shift daarop oftewel de late dienst.

Een medewerker in de tweeploegendienst zal de ene week in de ochtenddienst werken en de week daarop in de middagdienst. Over het algemeen is tweeploegendienst ingedeeld in de werkweek. Dit houdt in dat men in het weekend gewoon vrij is en maandag tot en met vrijdag werkt. De werktijden zijn meestal als volgt:

  • Ochtenddienst: van 6:00 uur tot en met 14:00 uur.
  • Middagdienst: van 14:00 uur tot en met 22:00 uur

In twee ploegendienst is een gemiddelde werkweek gewoon 40 uur. Soms heeft men overlappende diensturen en kan bijvoorbeeld de middagdienst beginnen om 13:00. Een bedrijf kan hier voor kiezen om een soepele overdracht tussen de twee diensten te bewerkstelligen. Daarnaast kan men rond 13:00 ook de werkzaamheden zo hebben afgestemd dat tijdelijk meer mensen tegelijk werkzaamheden kunnen uitvoeren zonder dat men elkaar in de weg loopt.

Ploegentoeslag voor tweeploegendienst
Voor de meeste ploegendiensten worden door bedrijven vergoedingen verstrekt aan de werknemers. Over het algemeen wordt onregelmatigheid beloond door bedrijven. Dit houdt in dat een werknemer met een zeer onregelmatig rooster in de praktijk een hogere toeslag krijgt dan een werknemer met een beperkte onregelmatigheid. Voor bedrijven is ploegendienst daarom een kostbare aangelegenheid. Ook voor werknemers is ploegendienst een belasting. Zowel fysiek als mentaal is het werken in ploegen belastend.

In twee ploegendienst valt de belasting nog enigszins mee. Werknemers hebben nog een zekere mate van regelmaat in hun dienstrooster. Daarnaast zijn ze in het weekend gewoon vrij. Daarom is de ploegentoeslag voor tweeploegendienst over het algemeen niet heel erg hoog. Gemiddeld krijgen werknemers in twee ploegen een toeslag van 12% over hun loon. Dit wordt ook wel de ploegentoeslag genoemd.

Wat is vijfploegendienst en waar wordt dit ploegensysteem toegepast?

Bij verschillende bedrijven in Nederland en daar buiten wordt gewerkt met ploegensystemen. Er zijn kenmerkende sectoren waarbij ploegensystemen worden toegepast. Hieronder staan een aantal voorbeelden van deze sectoren:

  • Farmaceutische industrie
  • Zuivelindustrie
  • Papierindustrie
  • Plasticindustrie
  • Foodindustrie
  • Elektriciteitscentrales (kolencentrales)
  • Kerncentrales

Deze sectoren zijn zowel in de voedingsmiddelen als in de chemische sector dit maakt duidelijk dat ploegenroosters in verschillende bedrijfstakken worden gehanteerd. Binnen de genoemde sectoren kan met verschillende ploegendiensten worden gewerkt. In de volgende alinea is beschreven wat ploegendiensten precies zijn.

Wat zijn ploegendiensten?
Een ploegendienst is vastgelegd in een ploegenrooster. In dit rooster zijn bepaalde werktijden opgenomen die binnen kantooruren (9:00 tot 17:00) en vooral ook daarbuiten vallen. Een werknemer die volgens een ploegenrooster werkt zal te maken krijgen met wisselende werktijden. De medewerker kan ‘s ochtends, ’s middag’s, ’s avonds en zelfs ’s nachts worden ingezet. Dit is afhankelijk van de afdeling waar de werknemer werkzaamheden uitvoert en de prossen van het bedrijf. In de praktijk worden de volgende ploegendiensten toegepast:

  • Tweeploegendienst. Dit is een vroege en late dienst.
  • Drieploegendienst. Dit zijn drie ploegen van 8 uur waardoor de ploegendienst over een geheel etmaal is uitgesmeerd. Bedrijven die met deze diensten werken zijn vijf dagen per week operationeel.
  • Vierploegendienst. Hierbij worden de ploegen eveneens over een etmaal verspreid. Bedrijven met vierploegendienst zijn 6 dagen per week operationeel.
  • Vijfploegendienst. Deze ploegendienst wordt toegepast bij bedrijven die 7 dagen per week volcontinue productie draaien.

De vijfploegendienst wordt hieronder verder toegelicht.

Wat is vijfploegendienst?
Vijfploegendienst of vijfploegenroosters worden gehanteerd bij bedrijven die volcontinue operationeel zijn. Dit houdt in dat de bedrijven 24 uur per etmaal 7 dagen per week ‘draaien’. Hiervoor is echter voortdurend personeel nodig die de processen controleert en in bedrijf houdt. Personeelsleden die in vijfploegendienst werken kunnen zowel operators, productiekrachten, logistiek personeel als procesoperators zijn. Daarnaast werken ook verschillende technische werknemers in vijfploegendienst. Hierbij kan gedacht worden aan medewerkers van de technische dienst en technische lijnoperators die machines ombouwen een eerstelijnsstoringen oplossen. De vijfploegendienst behoort tot de meest populaire ploegendienst in de procesindustrie. Dit heeft een aantal redenen. Allereerst wordt het ploegenrooster door de meeste werknemers in deze ploegendienst gewaardeerd. Dit ploegenrooster is meestal zes dagen achter elkaar door:

  • twee ochtenddiensten
  • twee middagdiensten
  • twee nachtdiensten

na afloop van deze 6 werkdagen is de werknemer 4 dagen vrij. Na deze vier vrije dagen volgt het ploegenrooster opnieuw. De dagen die de werknemer vrij is wisselen dus. Een gemiddelde werkweek is door dit systeem 33,6 uur. Het vijfploegendienstrooster is niet bij elk bedrijf gelijk. In de praktijk kent men verschillende varianten van het vijfploegendienstrooster. Naast het eerder genoemde ploegendienstrooster kan men ook als volgt de vijf ploegen indelen:

  • drie nachtdiensten,
  • twee dagen vrij,
  • drie late diensten,
  • twee dagen vrij,
  • drie vroege diensten,
  • twee dagen vrij.

Naast deze voorbeelden zijn er nog veel meer verschillende varianten van vijfploegendienst. De keuze voor een bepaalde indeling van vijfploegendienst is afhankelijk van het type bedrijf en de onderlinge afspraken tussen de leiding van het bedrijf en het personeel.

Ploegentoeslag voor vijfploegendienst
Een werknemer in vijfploegendienst krijgt net als in andere ploegendiensten een ploegentoeslag. Deze ploegentoeslag is gemiddeld 30% van het basissalaris van de desbetreffende werknemer. Vijfploegendienst is bij uitstek geschikt voor volcontinue bedrijven die dag en nacht zeven dagen per week operationeel zijn. Deze bedrijven werken meestal volgens Lean manufacturing. Bij Lean manufacturing worden verschillende Lean principes toegepast zodat het productieproces zo optimaal mogelijk is afgestemd op de wensen van de klant.

Wat is ploegendienst of een ploegenrooster?

Ploegendienst of werken volgens een ploegenrooster houdt in dat er gewerkt wordt op wisselende werktijden volgens een vast rooster. Met name in de procesindustrie wordt veel gewerkt volgens een ploegensysteem. In de procesindustrie draaien alle werkprocessen om de productie van het bedrijf. Hierop worden alle logistieke processen en andere processen afgestemd. Dit houdt in de praktijk in dat de machines voortdurend moeten ‘draaien’ wanneer het bedrijf operationeel is. In volcontinue bedrijven in de procesindustrie komt het er op neer dat de machines vierentwintig uur per etmaal moeten draaien. Hiervoor is personeel nodig:

  • De machines kunnen tegenwoordig in veel gevallen nog niet volledig geautomatiseerd draaien daarom zijn machineoperators nodig die de machines bedienen.
  • Er zullen altijd werknemers in de buurt moeten zijn die er voor moeten zorgen dat grondstoffen worden aangevoerd en producten worden gecontroleerd en afgevoerd. Dit zorgt er voor dat er kwaliteitscontroleurs en logistiek personeel  nodig is wanneer de machines draaien.
  • Ook bij storingen of andere problemen in het proces dienen werknemers in de buurt te zijn om de storingen te lokaliseren en op te lossen. Naast bedieners van machines zijn technische medewerkers nodig zoals onderhoudsmonteurs die volcontinue aanwezig zijn. Zij lossen storingen op en voeren (preventief) onderhoud uit aan machines.
  • Voor de controle op het proces zijn procesoperators nodig. Zij controleren het proces en anticiperen op zaken die het proces belemmeren of verstoren.
  • Verder wordt veel werk in de procesindustrie nog uitgevoerd door productiekrachten. Zij voeren werkzaamheden uit in het productieproces die (nog) niet door machines uitgevoerd kunnen worden.

Naast bovengenoemde functiegroepen zijn er nog verschillende andere medewerkers nodig die er voor zorgen dat bedrijven in de procesindustrie goed kunnen blijven draaien. Hierbij kan gedacht worden aan beveiligers en facilitair personeel. Al deze personeelsleden kunnen in ploegendienst werken.

In welke sectoren werkt men in ploegen?
Ploegendienst komt in Nederland in verschillende sectoren voor. Bij energiecentrales wordt bijvoorbeeld in ploegendienst gewerkt. Deze centrales moeten voortdurend elektrische energie opwekken omdat elektrische energie (nog) onvoldoende efficiënt kan worden opgeslagen. Een elektriciteitscentrale zal volcontinue bemand moeten worden door personeel daarom werkt men in ploegen.

In de chemische sector werkt men eveneens in ploegen. Meestal wordt in deze sector gewerkt met chemische stoffen die zeer gevaarlijk zijn voor de omgeving. Daarom is voortdurend controle nodig en dienen werknemers aanwezig te zijn om te anticiperen op storingen, calamiteiten en andere problemen. In de petrochemische sector werkt men daarom ook in ploegen.

Ook in de voedingsmiddelenindustrie en de farmaceutische industrie wordt in de meeste gevallen gewerkt met een ploegenrooster. Er worden bederfbare waren verwerkt tot nieuwe producten en dat dient met een bepaalde doorloopsnelheid te gebeuren. Dit is één van de redenen waarom men ook in deze industriële sectoren werkt met ploegenroosters.

Wat is een ploegenrooster?
In tegenstelling tot machines kunnen mensen niet volcontinue vierentwintig uur per dag werken. Daarom werken bedrijven die structureel veel langer ‘draaien’ dan veertig uur per week volgens een ploegenrooster. Doormiddel van een ploegenrooster worden de verschillende werknemers achter elkaar ingepland. Een ploegenrooster is een vast rooster met voor elk personeelslid rustmomenten. De doelstelling van het ploegenrooster is het zo goed mogelijk afstemmen van het personeel op de processen van het bedrijf. Personeelsleden moeten een bepaalde regelmaat hebben in het ploegenrooster zodat ze zich aan het ploegensysteem kunnen aanpassen. Het personeel mag volgens het ploegenrooster nooit twee ploegen achter elkaar worden ingezet.

Wat is ploegendienst?
Een werknemer die volgens een ploegenrooster werkt heeft een bepaalde dienst of shift. Dit is de daadwerkelijke ploegendienst waarop de werknemer is ingeroosterd. In een ploegenstelsel kan een werknemer in verschillende ploegendiensten worden ingeroosterd. Voorbeelden van de ploegendiensten die regelmatig in de procesindustrie worden toegepast zijn:

  • Tweeploegendienst: ‘s ochtends en ’s middags dienst.
  • Drieploegendienst:  dit wordt gedaan bij bedrijven die vijf dagen per week open zijn. Er is sprake van 3 ploegen van elk 8 uur. Hierdoor komt het totaal op 24 uur.
  • Vierploegen dienst: bij dit ploegensysteem is het bedrijf meestal 6 dagen per week open en werken medewerkers net als bij drie ploegendienst ook in ploegen van 8 uur achter elkaar door.
  • Vijfploegendienst: wordt toegepast bij bedrijven die 24 uur per dag gedurende 7 dagen per week produceren. Werknemers werken zes dagen achter elkaar en zijn vervolgens vier dagen vrij. De zes dagen zijn verdeeld in twee nachtdiensten, twee ochtenddiensten en twee middagdiensten.

Een ploegendienst is 8 uur per dag of etmaal. In een ploegenrooster wordt over het algemeen elke ploeg achter de andere ploeg gepland. Dit komt er in de praktijk op neer dat de ploegendienst van de ene medewerker ingaat als de andere medewerker zijn ploegendienst heeft afgerond. Soms wordt er in ploegendienst gewerkt met een ‘overlapping’ van de ploegendiensten. Dan werkt de plaatste ploeg kort samen met de daarop volgende ploeg. Dit wordt gedaan voor informatieoverdracht of om piekdrukte op bepaalde momenten op te vangen.

Ploegentoeslag
Als een werknemer in ploegendienst werkt moet deze zich aanpassen aan de tijden van de werkgever. Meestal moet een werknemer in ploegendienst zijn privésituatie eveneens afstemmen op de ploegendienst. Een werknemer kan bijvoorbeeld ‘s nachts werken en zal overdag slaap moeten inhalen. Dit systeem zorgt er voor dat de werknemers extra zwaar belast worden. Deze belasting kan zowel fysiek als mentaal erg zwaar zijn. Werknemers in ploegendienst worden daarom gecompenseerd doormiddel van een toeslag. Dit is de zogenoemde ploegentoeslag. De ploegentoeslag verschilt per ploegendienst. Ook de cao staan meestal duidelijke afspraken over de ploegendienst en de bijbehorende toeslagen voor de werknemers. Over dagdiensten wordt geen ploegentoeslag betaald.

Wat is dagdienst?
Sommige bedrijven werken in ploegendienst én in dagdienst. Bij deze bedrijven kan een dagdienstrooster naast een ploegenrooster worden gehanteerd. Zo kunnen bepaalde mensen bijvoorbeeld op kantoor gewoon in dagdienst werken terwijl machineoperators en productiepersoneel wel in ploegen werken. Dit verschil in dienstrooster heeft te maken met het proces. Operators en productiekrachten zijn werknemers die voortdurend bij het productieproces aanwezig moeten zijn. Kantoorpersoneel is niet noodzakelijk voor het productieproces daarom werken deze werknemers gewoon op kantoortijden. Dit is in de praktijk bijvoorbeeld van 9:00 tot 17:00.

Het is ook mogelijk dat bedrijven in de procesindustrie te maken hebben met verschillende periodes waarin de productie op het ene moment hoger is dan op het andere moment. Deze bedrijven kunnen werken met verschillende dienstroosters. Als er weinig productie wordt gedraaid kan men gewoon in dagdienst werken terwijl men als het drukker wordt met ploegen gaat werken.

Ploegendienst en Lean manufacturing
De meeste bedrijven in de procesindustrie werken volgens Leanprincipes zoals Lean manufacturing. Hierbij staat het kernproces centraal dit is de productie van goederen oftewel datgene produceren dat de klant graag wil kopen. Alle (deel)processen zijn hier op afgestemd. In een bedrijf dat volgens de Leanprincipes werkt zal het personeel zich moeten aanpassen aan het kernproces dat op de klant gericht is. Ploegendienst is één aspect waarin het personeel zijn flexibiliteit zal moeten tonen in de procesindustrie. In de toekomst zullen bedrijven nog meer flexibiliteit van personeel vereisen.

Bedrijven worden steeds klantgerichter en dat is merkbaar in de productiesnelheid en de kwaliteit van de productie. Ook het personeel dat een bijdrage levert aan de productie zal zich aan de Leanprincipes moeten conformeren. Daarom krijgen personeelsleden van veel bedrijven in de procesindustrie trainingen die gericht zijn op Lean management of Lean manufacturing.