Wat is drieploegendienst en waar wordt dit ploegensysteem toegepast?

Verschillende bedrijven werken in ploegendienst. De meest voorkomende ploegendiensten zijn tweeploegendienst, drieploegendienst en vijfploegendienst. De keuze van een bedrijf voor een bepaald ploegenrooster is onder andere afhankelijk van de productiesnelheid en de sector waarin het bedrijf actief is. Sommige sectoren zoals de (petro-)chemische industrie draaien volcontinue. Dit houdt in dat er voortdurend werknemers aanwezig moeten zijn om het proces te ondersteunen en te controleren. Dit is ook het geval bij energiecentrales en verschillende productiebedrijven. Bedrijven die volcontinue 24 uur per etmaal, 7 zeven dagen per week operationeel zijn werken meestal met een vijfploegen rooster. Bedrijven die slechts vijf dagen per week volcontinue draaien werken meestal in drieploegendienst. Hieronder is beschreven wat een drieploegenrooster precies inhoudt.

Wat is drieploegendienst of een drieploegenrooster?
Een drieploegendienst wordt in de praktijk meestal gehanteerd door bedrijven die op werkdagen (maandag tot en met vrijdag)  geopend zijn maar in die periode wel volcontinue doordraaien. Kenmerkend voor drieploegendienst is dat het etmaal wordt opgedeeld in 3 ploegen van elk acht uur. In de praktijk worden twee varianten van het drieploegenrooster gehanteerd door bedrijven:

  • Drieploegen voorwaarts roterend. In deze variant van drieploegendienst werkt men in de eerste week een vroege dienst en in de tweede week een late dienst. In de derde week werkt men een nachtdienst. Hierdoor heeft men in drie weken tijd elke dienst gewerkt. In de vierde week start men vervolgens weer met een vroege dienst en begint het ploegenrooster weer opnieuw.
  • Drieploegen achterwaarts roterend. Bij deze vorm van drieploegendienst draait men de eerste week een nachtdienst en de tweede week een late dienst. In de derde week draait men een vroege dienst. Daarna volgt in de vierde week weer een nachtdienst en gaat de volgorde weer verder. Het achterwaartse ploegenrooster gaat precies de tegengestelde richting op van het voorwaartse ploegenrooster.

De begintijden en eindtijden van een drieploegenrooster kunnen per bedrijf verschillen. De tijden worden over het algemeen door de werkgever in samenspraak met de ondernemingsraad afgestemd. Indien er geen ondernemingsraad aanwezig is kan het bedrijf in overleg gaan met een andere personeelsvertegenwoordiging zodat voldoende draagkracht wordt gerealiseerd voor het ploegenrooster. In een drieploegenrooster is de maximale arbeidstijd per nachtdienst maximaal 10 uur.

Vergoeding voor drieploegendienst
De vergoeding die betaald wordt aan werknemers die werken in ploegen is verschillend. Over het algemeen kan men er vanuit gaan dat een flexibele inzet van werknemers wordt beloond. Hoe flexibeler de werknemer wordt ingezet hoe hoger zijn of haar beloning zal zijn. In vijf ploegen is een werknemer bijvoorbeeld ook in het weekend inzetbaar. Dit vereist veel aanpassingsvermogen van de werknemer daarom zal zijn of haar ploegentoeslag hoger zijn dan wanneer er in tweeploegendienst wordt gewerkt.

Bij drieploegendienst zal een werknemer ook nachtdiensten moeten draaien en dat zorgt voor een fysieke en mentale belasting. Daarom wordt aan werknemers die in drie ploegen werken een vergoeding uitgekeerd door de werkgever. De hoogte van de vergoeding is afhankelijk van de afspraken die door de werkgevers met de werknemers zijn gemaakt. De meeste ploegentoeslagen zijn terug te vinden in de cao van de desbetreffende bedrijfstak. Gemiddeld wordt aan medewerkers in drieploegendienst een ploegentoeslag uitgekeerd ter hoogte van 15 procent van het basissalaris.

Wat is tweeploegendienst en waar wordt dit ploegensysteem toegepast?

Ploegendienst kan in verschillende bedrijven voorkomen. Met name in de procesindustrie wordt veel met ploegendiensten gewerkt. Ook in overige technische bedrijven worden ploegendiensten toegepast. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer een bedrijf in een bepaalde periode meer moet produceren dan gebruikelijk is. In tijden van piekproductie kan men eerst doormiddel van overwerken trachten de productiecapaciteit te vergroten. Dit is echter alleen geschikt voor kortstondige piekproductie van beperkte omvang. Wanneer de productie voor een langere periode significant naar boven toe moet worden bijgesteld kan men er voor kiezen om werk uit te besteden of een ploegensysteem in te voeren.

Wat is tweeploegendienst?
Als een bedrijf van dagdienst over gaat op ploegendienst is de meest voor de hand liggende keuze de tweeploegendienst. Deze variant van de ploegendienst vereist de minste aanpassing van het personeel en de bedrijfsprocessen.

Bij tweeploegendienst wordt gewerkt in twee ploegen oftewel twee shifts. Deze shifts duren elk 8 uur en volgen elkaar op. De eerste ploeg werkt de vroege shift of vroege dienst en de tweede ploeg werkt de shift daarop oftewel de late dienst.

Een medewerker in de tweeploegendienst zal de ene week in de ochtenddienst werken en de week daarop in de middagdienst. Over het algemeen is tweeploegendienst ingedeeld in de werkweek. Dit houdt in dat men in het weekend gewoon vrij is en maandag tot en met vrijdag werkt. De werktijden zijn meestal als volgt:

  • Ochtenddienst: van 6:00 uur tot en met 14:00 uur.
  • Middagdienst: van 14:00 uur tot en met 22:00 uur

In twee ploegendienst is een gemiddelde werkweek gewoon 40 uur. Soms heeft men overlappende diensturen en kan bijvoorbeeld de middagdienst beginnen om 13:00. Een bedrijf kan hier voor kiezen om een soepele overdracht tussen de twee diensten te bewerkstelligen. Daarnaast kan men rond 13:00 ook de werkzaamheden zo hebben afgestemd dat tijdelijk meer mensen tegelijk werkzaamheden kunnen uitvoeren zonder dat men elkaar in de weg loopt.

Ploegentoeslag voor tweeploegendienst
Voor de meeste ploegendiensten worden door bedrijven vergoedingen verstrekt aan de werknemers. Over het algemeen wordt onregelmatigheid beloond door bedrijven. Dit houdt in dat een werknemer met een zeer onregelmatig rooster in de praktijk een hogere toeslag krijgt dan een werknemer met een beperkte onregelmatigheid. Voor bedrijven is ploegendienst daarom een kostbare aangelegenheid. Ook voor werknemers is ploegendienst een belasting. Zowel fysiek als mentaal is het werken in ploegen belastend.

In twee ploegendienst valt de belasting nog enigszins mee. Werknemers hebben nog een zekere mate van regelmaat in hun dienstrooster. Daarnaast zijn ze in het weekend gewoon vrij. Daarom is de ploegentoeslag voor tweeploegendienst over het algemeen niet heel erg hoog. Gemiddeld krijgen werknemers in twee ploegen een toeslag van 12% over hun loon. Dit wordt ook wel de ploegentoeslag genoemd.

Wat is vijfploegendienst en waar wordt dit ploegensysteem toegepast?

Bij verschillende bedrijven in Nederland en daar buiten wordt gewerkt met ploegensystemen. Er zijn kenmerkende sectoren waarbij ploegensystemen worden toegepast. Hieronder staan een aantal voorbeelden van deze sectoren:

  • Farmaceutische industrie
  • Zuivelindustrie
  • Papierindustrie
  • Plasticindustrie
  • Foodindustrie
  • Elektriciteitscentrales (kolencentrales)
  • Kerncentrales

Deze sectoren zijn zowel in de voedingsmiddelen als in de chemische sector dit maakt duidelijk dat ploegenroosters in verschillende bedrijfstakken worden gehanteerd. Binnen de genoemde sectoren kan met verschillende ploegendiensten worden gewerkt. In de volgende alinea is beschreven wat ploegendiensten precies zijn.

Wat zijn ploegendiensten?
Een ploegendienst is vastgelegd in een ploegenrooster. In dit rooster zijn bepaalde werktijden opgenomen die binnen kantooruren (9:00 tot 17:00) en vooral ook daarbuiten vallen. Een werknemer die volgens een ploegenrooster werkt zal te maken krijgen met wisselende werktijden. De medewerker kan ‘s ochtends, ’s middag’s, ’s avonds en zelfs ’s nachts worden ingezet. Dit is afhankelijk van de afdeling waar de werknemer werkzaamheden uitvoert en de prossen van het bedrijf. In de praktijk worden de volgende ploegendiensten toegepast:

  • Tweeploegendienst. Dit is een vroege en late dienst.
  • Drieploegendienst. Dit zijn drie ploegen van 8 uur waardoor de ploegendienst over een geheel etmaal is uitgesmeerd. Bedrijven die met deze diensten werken zijn vijf dagen per week operationeel.
  • Vierploegendienst. Hierbij worden de ploegen eveneens over een etmaal verspreid. Bedrijven met vierploegendienst zijn 6 dagen per week operationeel.
  • Vijfploegendienst. Deze ploegendienst wordt toegepast bij bedrijven die 7 dagen per week volcontinue productie draaien.

De vijfploegendienst wordt hieronder verder toegelicht.

Wat is vijfploegendienst?
Vijfploegendienst of vijfploegenroosters worden gehanteerd bij bedrijven die volcontinue operationeel zijn. Dit houdt in dat de bedrijven 24 uur per etmaal 7 dagen per week ‘draaien’. Hiervoor is echter voortdurend personeel nodig die de processen controleert en in bedrijf houdt. Personeelsleden die in vijfploegendienst werken kunnen zowel operators, productiekrachten, logistiek personeel als procesoperators zijn. Daarnaast werken ook verschillende technische werknemers in vijfploegendienst. Hierbij kan gedacht worden aan medewerkers van de technische dienst en technische lijnoperators die machines ombouwen een eerstelijnsstoringen oplossen. De vijfploegendienst behoort tot de meest populaire ploegendienst in de procesindustrie. Dit heeft een aantal redenen. Allereerst wordt het ploegenrooster door de meeste werknemers in deze ploegendienst gewaardeerd. Dit ploegenrooster is meestal zes dagen achter elkaar door:

  • twee ochtenddiensten
  • twee middagdiensten
  • twee nachtdiensten

na afloop van deze 6 werkdagen is de werknemer 4 dagen vrij. Na deze vier vrije dagen volgt het ploegenrooster opnieuw. De dagen die de werknemer vrij is wisselen dus. Een gemiddelde werkweek is door dit systeem 33,6 uur. Het vijfploegendienstrooster is niet bij elk bedrijf gelijk. In de praktijk kent men verschillende varianten van het vijfploegendienstrooster. Naast het eerder genoemde ploegendienstrooster kan men ook als volgt de vijf ploegen indelen:

  • drie nachtdiensten,
  • twee dagen vrij,
  • drie late diensten,
  • twee dagen vrij,
  • drie vroege diensten,
  • twee dagen vrij.

Naast deze voorbeelden zijn er nog veel meer verschillende varianten van vijfploegendienst. De keuze voor een bepaalde indeling van vijfploegendienst is afhankelijk van het type bedrijf en de onderlinge afspraken tussen de leiding van het bedrijf en het personeel.

Ploegentoeslag voor vijfploegendienst
Een werknemer in vijfploegendienst krijgt net als in andere ploegendiensten een ploegentoeslag. Deze ploegentoeslag is gemiddeld 30% van het basissalaris van de desbetreffende werknemer. Vijfploegendienst is bij uitstek geschikt voor volcontinue bedrijven die dag en nacht zeven dagen per week operationeel zijn. Deze bedrijven werken meestal volgens Lean manufacturing. Bij Lean manufacturing worden verschillende Lean principes toegepast zodat het productieproces zo optimaal mogelijk is afgestemd op de wensen van de klant.

Wat is ploegendienst of een ploegenrooster?

Ploegendienst of werken volgens een ploegenrooster houdt in dat er gewerkt wordt op wisselende werktijden volgens een vast rooster. Met name in de procesindustrie wordt veel gewerkt volgens een ploegensysteem. In de procesindustrie draaien alle werkprocessen om de productie van het bedrijf. Hierop worden alle logistieke processen en andere processen afgestemd. Dit houdt in de praktijk in dat de machines voortdurend moeten ‘draaien’ wanneer het bedrijf operationeel is. In volcontinue bedrijven in de procesindustrie komt het er op neer dat de machines vierentwintig uur per etmaal moeten draaien. Hiervoor is personeel nodig:

  • De machines kunnen tegenwoordig in veel gevallen nog niet volledig geautomatiseerd draaien daarom zijn machineoperators nodig die de machines bedienen.
  • Er zullen altijd werknemers in de buurt moeten zijn die er voor moeten zorgen dat grondstoffen worden aangevoerd en producten worden gecontroleerd en afgevoerd. Dit zorgt er voor dat er kwaliteitscontroleurs en logistiek personeel  nodig is wanneer de machines draaien.
  • Ook bij storingen of andere problemen in het proces dienen werknemers in de buurt te zijn om de storingen te lokaliseren en op te lossen. Naast bedieners van machines zijn technische medewerkers nodig zoals onderhoudsmonteurs die volcontinue aanwezig zijn. Zij lossen storingen op en voeren (preventief) onderhoud uit aan machines.
  • Voor de controle op het proces zijn procesoperators nodig. Zij controleren het proces en anticiperen op zaken die het proces belemmeren of verstoren.
  • Verder wordt veel werk in de procesindustrie nog uitgevoerd door productiekrachten. Zij voeren werkzaamheden uit in het productieproces die (nog) niet door machines uitgevoerd kunnen worden.

Naast bovengenoemde functiegroepen zijn er nog verschillende andere medewerkers nodig die er voor zorgen dat bedrijven in de procesindustrie goed kunnen blijven draaien. Hierbij kan gedacht worden aan beveiligers en facilitair personeel. Al deze personeelsleden kunnen in ploegendienst werken.

In welke sectoren werkt men in ploegen?
Ploegendienst komt in Nederland in verschillende sectoren voor. Bij energiecentrales wordt bijvoorbeeld in ploegendienst gewerkt. Deze centrales moeten voortdurend elektrische energie opwekken omdat elektrische energie (nog) onvoldoende efficiënt kan worden opgeslagen. Een elektriciteitscentrale zal volcontinue bemand moeten worden door personeel daarom werkt men in ploegen.

In de chemische sector werkt men eveneens in ploegen. Meestal wordt in deze sector gewerkt met chemische stoffen die zeer gevaarlijk zijn voor de omgeving. Daarom is voortdurend controle nodig en dienen werknemers aanwezig te zijn om te anticiperen op storingen, calamiteiten en andere problemen. In de petrochemische sector werkt men daarom ook in ploegen.

Ook in de voedingsmiddelenindustrie en de farmaceutische industrie wordt in de meeste gevallen gewerkt met een ploegenrooster. Er worden bederfbare waren verwerkt tot nieuwe producten en dat dient met een bepaalde doorloopsnelheid te gebeuren. Dit is één van de redenen waarom men ook in deze industriële sectoren werkt met ploegenroosters.

Wat is een ploegenrooster?
In tegenstelling tot machines kunnen mensen niet volcontinue vierentwintig uur per dag werken. Daarom werken bedrijven die structureel veel langer ‘draaien’ dan veertig uur per week volgens een ploegenrooster. Doormiddel van een ploegenrooster worden de verschillende werknemers achter elkaar ingepland. Een ploegenrooster is een vast rooster met voor elk personeelslid rustmomenten. De doelstelling van het ploegenrooster is het zo goed mogelijk afstemmen van het personeel op de processen van het bedrijf. Personeelsleden moeten een bepaalde regelmaat hebben in het ploegenrooster zodat ze zich aan het ploegensysteem kunnen aanpassen. Het personeel mag volgens het ploegenrooster nooit twee ploegen achter elkaar worden ingezet.

Wat is ploegendienst?
Een werknemer die volgens een ploegenrooster werkt heeft een bepaalde dienst of shift. Dit is de daadwerkelijke ploegendienst waarop de werknemer is ingeroosterd. In een ploegenstelsel kan een werknemer in verschillende ploegendiensten worden ingeroosterd. Voorbeelden van de ploegendiensten die regelmatig in de procesindustrie worden toegepast zijn:

  • Tweeploegendienst: ‘s ochtends en ’s middags dienst.
  • Drieploegendienst:  dit wordt gedaan bij bedrijven die vijf dagen per week open zijn. Er is sprake van 3 ploegen van elk 8 uur. Hierdoor komt het totaal op 24 uur.
  • Vierploegen dienst: bij dit ploegensysteem is het bedrijf meestal 6 dagen per week open en werken medewerkers net als bij drie ploegendienst ook in ploegen van 8 uur achter elkaar door.
  • Vijfploegendienst: wordt toegepast bij bedrijven die 24 uur per dag gedurende 7 dagen per week produceren. Werknemers werken zes dagen achter elkaar en zijn vervolgens vier dagen vrij. De zes dagen zijn verdeeld in twee nachtdiensten, twee ochtenddiensten en twee middagdiensten.

Een ploegendienst is 8 uur per dag of etmaal. In een ploegenrooster wordt over het algemeen elke ploeg achter de andere ploeg gepland. Dit komt er in de praktijk op neer dat de ploegendienst van de ene medewerker ingaat als de andere medewerker zijn ploegendienst heeft afgerond. Soms wordt er in ploegendienst gewerkt met een ‘overlapping’ van de ploegendiensten. Dan werkt de plaatste ploeg kort samen met de daarop volgende ploeg. Dit wordt gedaan voor informatieoverdracht of om piekdrukte op bepaalde momenten op te vangen.

Ploegentoeslag
Als een werknemer in ploegendienst werkt moet deze zich aanpassen aan de tijden van de werkgever. Meestal moet een werknemer in ploegendienst zijn privésituatie eveneens afstemmen op de ploegendienst. Een werknemer kan bijvoorbeeld ‘s nachts werken en zal overdag slaap moeten inhalen. Dit systeem zorgt er voor dat de werknemers extra zwaar belast worden. Deze belasting kan zowel fysiek als mentaal erg zwaar zijn. Werknemers in ploegendienst worden daarom gecompenseerd doormiddel van een toeslag. Dit is de zogenoemde ploegentoeslag. De ploegentoeslag verschilt per ploegendienst. Ook de cao staan meestal duidelijke afspraken over de ploegendienst en de bijbehorende toeslagen voor de werknemers. Over dagdiensten wordt geen ploegentoeslag betaald.

Wat is dagdienst?
Sommige bedrijven werken in ploegendienst én in dagdienst. Bij deze bedrijven kan een dagdienstrooster naast een ploegenrooster worden gehanteerd. Zo kunnen bepaalde mensen bijvoorbeeld op kantoor gewoon in dagdienst werken terwijl machineoperators en productiepersoneel wel in ploegen werken. Dit verschil in dienstrooster heeft te maken met het proces. Operators en productiekrachten zijn werknemers die voortdurend bij het productieproces aanwezig moeten zijn. Kantoorpersoneel is niet noodzakelijk voor het productieproces daarom werken deze werknemers gewoon op kantoortijden. Dit is in de praktijk bijvoorbeeld van 9:00 tot 17:00.

Het is ook mogelijk dat bedrijven in de procesindustrie te maken hebben met verschillende periodes waarin de productie op het ene moment hoger is dan op het andere moment. Deze bedrijven kunnen werken met verschillende dienstroosters. Als er weinig productie wordt gedraaid kan men gewoon in dagdienst werken terwijl men als het drukker wordt met ploegen gaat werken.

Ploegendienst en Lean manufacturing
De meeste bedrijven in de procesindustrie werken volgens Leanprincipes zoals Lean manufacturing. Hierbij staat het kernproces centraal dit is de productie van goederen oftewel datgene produceren dat de klant graag wil kopen. Alle (deel)processen zijn hier op afgestemd. In een bedrijf dat volgens de Leanprincipes werkt zal het personeel zich moeten aanpassen aan het kernproces dat op de klant gericht is. Ploegendienst is één aspect waarin het personeel zijn flexibiliteit zal moeten tonen in de procesindustrie. In de toekomst zullen bedrijven nog meer flexibiliteit van personeel vereisen.

Bedrijven worden steeds klantgerichter en dat is merkbaar in de productiesnelheid en de kwaliteit van de productie. Ook het personeel dat een bijdrage levert aan de productie zal zich aan de Leanprincipes moeten conformeren. Daarom krijgen personeelsleden van veel bedrijven in de procesindustrie trainingen die gericht zijn op Lean management of Lean manufacturing.