Werktijden en arbeidsduur voor werknemers en stagiairs volgens Arbeidstijdenwet

In Nederland kan iemand op verschillende manieren bij een bedrijf werkzaamheden uitvoeren. Er bestaat een mogelijkheid dat iemand als werknemer in dienst gaat bijvoorbeeld als uitzendkracht, tijdelijke kracht of op basis van een contract voor onbepaalde tijd. Ook stages zijn mogelijk. Stage en BBL is in feite een leer-werkplek voor een leerling of aankomend vakkracht. Als iemand aan de slag gaat als werknemer of een stage gaat volgen is daaraan wet- en regelgeving verbonden. Tjerk van der Meij heeft deze wet- en regelgeving onderzocht tijdens zijn opleiding Human Resource Management waarvan hij de stage heeft gevolgd bij Technicum uitzendbureau. Deze informatie heeft hij verwerkt in deze tekst.

Kaders
De wet- en regelgeving omtrent de arbeidstijden en arbeidsduur is een belangrijk aspect van de functie. Deze vormen de kaders waarbinnen iemand zijn of haar werkzaamheden uitvoert en waaraan een werkgever zich moet houden. De wet- en regelgeving omtrent de arbeidstijden en arbeidsduur is voor stagiairs hetzelfde als reguliere arbeidskrachten. Voor jongeren tot 18 jaar geldt dat ze geen arbeid mogen verrichten tussen de uren van 23:00 tot 06:00, nachtdienst is dus uitgesloten. De verantwoordelijkheid van het naleven op de wet- en regelgeving ligt bij de werkgever. Wanneer werknemers vermoeden dat de Arbeidstijdenwet (ATW) niet nageleefd wordt, kunnen ze naar de ondernemersraad (OR) stappen en hier melding van maken. (Unique, 2014). Binnen de Arbeidstijdenwet (ATW) zijn regels opgesteld over de werktijden en rusttijden waar een werknemer recht op heeft en een werkgever zich aan dient te houden bij het vaststellen van de arbeidsduur voor de werknemers. De regels staan in de wet genoteerd op basis van leeftijdstroepen. Zo deelt de ATW de werknemers in 3 groepen namelijk:

  • Werknemers boven de 18 jaar
  • Werknemers van 16 t/m 17 jaar
  • Werknemers onder de 16 jaar

Per leeftijdscategorie is de ATW hieronder toegelicht.

Regels voor werknemers boven de 18 jaar:

  • Werknemers in deze leeftijdsgroep mogen maximaal 12 uren per dag werken
  • Maximaal gemiddeld over 4 weken 55 uren per week werken, met een maximum van 60 uur
  • Maximaal gemiddeld over 16 weken 48 uur met bovenstaande maxima
  • Na het verrichten van arbeid minimaal 11 uren rust, mogelijkheid om eenmaal per week 8 uur te handteren
  • 36 uren rust naar het voltooien van 36-urige werk week
  • Langer werken dan 36 uren is toegestaan, mits er 72 uren rust volgt
  • Vanaf 5,5 gewerkte uren per dag heeft een werknemer recht op 30 of 2 x 15 minuten pauze
  • Bij diensten langer dan 10 uren, maakt een werknemer aanspraak op 45 minuten pauze
  • Werken op zondag is nooit verplicht, tenzij dit door werknemer en werkgever is overeengekomen, of als de bedrijfsomstandigheden dit vereisen
  • Minimaal 13 x vrij op zondag
  • Niet meer dan 10 uren werken in een nachtdienst
  • Na het werken van een nachtdienst (na 2:00), volgt er een rust van minimaal 14 uren
  • Een werknemer mag 12 uren werken in een nachtdienst, met een maximum van 5 x per 2 weken
  • Na 3 nachtdiensten volgt er een rusttijd van 46 uur
  • Per 16 weken maximaal 36 ’s nachts werken
  • Maximaal 7 aaneensluitende nachtdiensten

Een werkgever kan van deze regels afwijken wanneer dit in de cao staat. (Ministerie SZW, 2011)

Regels voor werkenden onder de 18
Voor het werken onder de 18 jaar heeft de algemene bond uitzendonderneming (ABU) in 2017 een brochure opgesteld over de wet- en regelgeving. De ABU vermeldt expliciet dat de regelgeving niet van toepassing is op stagiairs. De wet- en regelgeving omtrent het werken onder de 18 is alleen op toepassing op werknemers met een arbeidsovereenkomst, dit zijn vaak vakantiekrachten of jongeren met een bijbaan. (ABU, 2017)

Wat is piketdienst, wachtdienst, pieperdienst of consignatiedienst?

De begrippen wachtdienst, piketdienst, pieperdienst en consignatiedienst worden in de praktijk gebruikt als onderdeel van een dienstverband van medewerkers die bereikbaar of beschikbaar moeten zijn bij calamiteiten of andere onvoorziene werkzaamheden. Met de verschillende begrippen wordt in de praktijk hetzelfde bedoelt. Voor het gemak hanteren we in de rest van de tekst het woord piketdienst.

Wat is piketdienst?
Werknemers draaien niet voortdurend een piketdienst. Dit doen werknemers in een bepaalde functiegroep meestal om de beurt. Een piketdienst is gekoppeld aan een specifieke periode. Zo kan een werknemer op een feestdag piketdienst hebben of in een weekend. Ook kan een werknemer een week lang piketdienst hebben.

Tijdens een piketdienst kan een werknemer door een bedrijf worden opgeroepen om werkzaamheden te verrichten. Dit zijn onverwachte werkzaamheden die kunnen ontstaan door brand, storm, ongelukken storingen of andere calamiteiten. De soort calamiteit is afhankelijk van de functie en beroepsgroep van de werknemer. Onderhoudsmonteurs kunnen bijvoorbeeld een piketdienst draaien voor storingen aan het machinepark.

Beschikbaarheid
Een werknemer die piketdienst heeft moet niet alleen bereikbaar zijn voor de werkgever, hij of zij zal ook binnen een bepaalde straal rondom het bedrijf moeten verblijven. Deze straal is meestal een half uur reistijd. Als een werknemer tijdens een piketdienst wordt opgeroepen zal hij of zij zo spoedig mogelijk naar het bedrijf moeten gaan om daar werkzaamheden te verrichten.

Is piketdienst werktijd?
Een piketdienst wordt niet tot de werktijd gerekend. Pas wanneer de werknemer gedurende deze dienst wordt opgeroepen om werkzaamheden te verrichten treed de werktijd in. Dit begint meestal al zodra de werknemer de auto in stapt om naar het bedrijf te reizen na een oproep van het bedrijf gedurende de piketdienst. De reis terug wordt meestal niet gezien als werktijd en daardoor niet vergoed door het bedrijf.

Vergoeding voor piketdiensten
De vergoeding voor piketdiensten moet worden vastgelegd in de cao van het bedrijf waarvoor de werknemer werkzaam is. Het kan ook voorkomen dat de vergoeding voor piketdiensten niet in een cao is vastgelegd. In dat geval maakt het bedrijf afspraken met een vertegenwoordiging van het personeel bijvoorbeeld de ondernemingsraad over de vergoeding voor de piketdienst. Over het algemeen is de vergoeding voor een piketdienst een vast bedrag dat gekoppeld is aan het aantal dagen dat de werknemer voor de werkgever beschikbaar dient te zijn.

De daadwerkelijke uren dat een werknemer op basis van de piketdienst wordt ingezet komen over de vergoeding van de piketdienst heen. Dit kunnen ook uren zijn in de avond of in de nacht worden gewerkt. Ook in het weekend en tijdens feestdagen kan een werknemer met piketdienst worden ingezet bij calamiteiten. Daarvoor ontvangt de werknemer dan wel overuren of toeslaguren. Voor zondagen en feestdagen zijn meestal hogere percentages loon die worden uitgekeerd als de medewerker met piketdienst daadwerkelijk werkzaamheden moet verrichten.

Wat is consignatiedienst?

Consignatiedienst is een term die wordt gebruikt voor de beschikbaarheid van een werknemer buiten het dienstrooster. De werknemer is gedurende consignatiediensten niet aan het werk volgens zijn normale rooster, maar hij of zij kan wel door de werkgever of in opdracht van de werkgever worden opgeroepen om spoedeisend werk te verrichten. De consignatiedienst is bestemd voor onvoorziene omstandigheden zoals storingen en calamiteiten.

Consignatiedienst voor de werknemer
Een werknemer wordt voor een consignatiedienst ingeroosterd. Een werknemer die ingeroosterd is voor een consignatiedienst moet altijd bereikbaar zijn. Daarnaast dient de werknemer in consignatiedienst binnen redelijke termijn op de werkplek aanwezig te kunnen zijn. Gedurende een consignatiedienst mag  de werknemer dus niet een verre reis ondernemen.

Iemand die een consignatiedienst heeft hoeft niet opgeroepen te worden maar moet wel stand-by staan voor de werkgever. Over de periode dat de werknemer in consignatiedienst is krijgt de werknemer een bepaalde vergoeding van de werkgever. Een werknemer die een consignatiedienst heeft kan tijdens pauzes, weekenden en andere perioden worden opgeroepen om naar het bedrijf te komen of in het werkveld (buitendienst) werkzaamheden te verrichten.

Varianten van consignatiedienst
In de vorige alinea is beschreven dat een werknemer binnen redelijke tijd aanwezig moet kunnen zijn op de werkplek wanneer hij of zij in een consignatiedienst ingeroosterd is. Deze vorm van consignatiedienst is gericht op het verrichten van werkzaamheden buiten het huis van der werknemer. Hierbij dient de werknemer zich binnen een bepaalde straal van de werklocatie te bevinden gedurende de consignatiedienst. Deze straal wordt door het bedrijf bepaald en heeft te maken met de tijd waarbinnen de werknemer op zijn werkplek aanwezig dient te zijn.

Een consignatiedienst kan echter in sommige gevallen ook vanuit huis worden verricht. Dit is alleen van toepassing voor werknemers die via een internetverbinding of doormiddel van een telefoon werkzaamheden kunnen verrichten in opdracht van het bedrijf. Deze werkzaamheden kunnen meestal op een willekeurige werklocatie worden uitgevoerd zolang de gewenste communicatievoorzieningen aanwezig zijn. Deze werknemers hoeven gedurende de consignatiedienst niet binnen een bepaalde straal van de werkgever of het bedrijf te bevinden.

Definitie consignatiedienst
De Arbeidstijdenwet (ATW) heeft het begrip consignatiedienst gedefinieerd als de periode tussen twee verschillende diensten waarin de werknemer geen arbeid verricht voor de werkgever maar wel verplicht is om bereikbaar te zijn om naar aanleiding van een oproep arbeid te verrichten in dienst van diezelfde werkgever. Volgens deze wet mogen rusttijden en wettelijke pauzes onderbroken en indien nodig gereduceerd worden in het kader van consignatiedienst.

Reistijd consignatiedienst
De consignatietijd behoort niet tot de arbeidstijd of werktijd van de werknemer. De werktijd gaat pas in wanneer de werknemer wordt opgeroepen voor een klus of werkzaamheden. De werktijd van de werknemer eindigt nadat de klus is afgerond. Meestal geld de heenreis naar de klus in het kader van de consignatiedienst als reistijd gerekend en wordt hier een vergoeding voor betaald door de werkgever. Bij de terugreis wordt de reistijd meestal niet uitbetaald door de werkgever.  Voor de reistijd en de consignatiedienst wordt door de werkgever een vergoeding betaald. Deze vergoeding kan per werkgever verschillen.

Vergoeding voor consignatiedienst
Werkgevers en werknemers leggen afspraken over een consignatiedienst schriftelijk vast in een cao. Hierin kan een werknemer en een werkgever lezen wat er precies is afgesproken over consignatiedienst. Meestal is aan een consignatiedienst een vast bedrag gekoppeld aan de dagen dat een werknemer beschikbaar dient te zijn voor de werkgever. Dit bedrag krijgt de werknemer altijd ook wanneer hij of zij niet daadwerkelijk wordt opgeroepen. Als de werknemer wel wordt opgeroepen komt de werktijd over het bedrag van de consignatiedienst heen.