Wat zijn verschoven diensten, verschoven werktijd en verschoven uren?

In arbeidsrelaties kan er sprake zijn van verschillende soorten diensten. Veel bedrijven werken gewoon in dagdienst terwijl andere bedrijven in ploegendiensten werken. Sommige bedrijven werken echter ook met verschoven werktijd. Verschoven werktijd kan worden onderverdeeld in verschoven diensten en verschoven uren. Deze diensten vormen over het algemeen een uitzondering op het standaard rooster van de werknemer. Hieronder is beschreven wat men bedoelt met verschoven diensten en verschoven uren.

Verschoven uren
Men spreekt van verschoven uren als men buiten de normale werktijden uren gaat werken zonder dat de vastgelegde contracturen per week worden overschreden. De maximale contracturen per week zijn 40 uur. Dit wordt ook wel fulltime genoemd. Over het algemeen werkt een fulltime werknemer 8 uur per dag. Het kan echter voorkomen dat een werknemer op een bepaalde dag minder werk heeft waardoor de werknemer minder uren maakt of hoeft te maken. Op andere dagen kan echter meer drukte worden verwacht. Men kan er dan voor kiezen om de uren van een rustige dag te verschuiven naar een dag waarop meer werkzaamheden worden verwacht. In dat geval spreekt men van verschoven uren. Een voorbeeld:

Om donderdag heeft de werknemer weinig te doen en kan hij zijn werkzaamheden afronden in 7 uur. Op vrijdag wordt er meer werk verwacht en kan de werknemer 9 uur werken. Het uur van donderdag wordt dan verschoven naar de vrijdag. Dit is een verschoven uur en wordt niet beschouwd als een overwerkuur.

Door uren effectief te verschuiven kan een werknemer uiteindelijk toch de contracturen werken bij zijn of haar werkgever. De werkgever kan de inzet van de werknemer aanpassen aan de hoeveelheid werkzaamheden. Over het algemeen zijn aan werken met verschoven uren wel richtlijnen verbonden. Werknemers die met verschoven uren werken zullen tijdig op de hoogte moeten worden gebracht dat er uren gaan verschuiven. Hierover worden door de werkgever en de werknemers afspraken gemaakt. Deze worden meestal schriftelijk vastgelegd in een cao. Hierin kunnen ook vergoedingen staan die van toepassing zijn op verschoven uren.

Verschoven diensten
Als men gebruik maakt van verschoven uren verandert er over het algemeen niet veel voor de werknemer. Hij of zij zal een dag of een paar dagen meer of minder werken. Dit is anders wanneer men met verschoven diensten werkt. Hierbij wordt een complete dienst verschoven. Een werknemer die bijvoorbeeld op een bepaalde dag dienst heeft kan op die dag vrij zijn omdat zijn of haar dienst door de werkgever is verschoven naar een andere dag waarop de werknemer volgens het rooster vrij zou hebben. Werknemers die te maken kunnen krijgen met verschoven diensten moeten zeer flexibel ingesteld zijn.

Over het algemeen worden dit soort diensten toegepast in bedrijven en organisaties die sterk aan veranderingen onderhevig zijn. Een voorbeeld hiervan is de zorgsector op afdelingen waarin het de ene dag heel druk is en de andere dag minder druk. Voor verschoven diensten zijn ook afspraken vastgelegd in de cao van het bedrijf of de bedrijvensector. Hierin staan ook richtlijnen voor de minimale vergoeding die aan de werknemer moet worden verstrekt wanneer zijn of haar dienst wordt verschoven of wanneer de werknemer gedurende een bepaalde periode regelmatig in verschoven diensten werkt

Wat is piketdienst, wachtdienst, pieperdienst of consignatiedienst?

De begrippen wachtdienst, piketdienst, pieperdienst en consignatiedienst worden in de praktijk gebruikt als onderdeel van een dienstverband van medewerkers die bereikbaar of beschikbaar moeten zijn bij calamiteiten of andere onvoorziene werkzaamheden. Met de verschillende begrippen wordt in de praktijk hetzelfde bedoelt. Voor het gemak hanteren we in de rest van de tekst het woord piketdienst.

Wat is piketdienst?
Werknemers draaien niet voortdurend een piketdienst. Dit doen werknemers in een bepaalde functiegroep meestal om de beurt. Een piketdienst is gekoppeld aan een specifieke periode. Zo kan een werknemer op een feestdag piketdienst hebben of in een weekend. Ook kan een werknemer een week lang piketdienst hebben.

Tijdens een piketdienst kan een werknemer door een bedrijf worden opgeroepen om werkzaamheden te verrichten. Dit zijn onverwachte werkzaamheden die kunnen ontstaan door brand, storm, ongelukken storingen of andere calamiteiten. De soort calamiteit is afhankelijk van de functie en beroepsgroep van de werknemer. Onderhoudsmonteurs kunnen bijvoorbeeld een piketdienst draaien voor storingen aan het machinepark.

Beschikbaarheid
Een werknemer die piketdienst heeft moet niet alleen bereikbaar zijn voor de werkgever, hij of zij zal ook binnen een bepaalde straal rondom het bedrijf moeten verblijven. Deze straal is meestal een half uur reistijd. Als een werknemer tijdens een piketdienst wordt opgeroepen zal hij of zij zo spoedig mogelijk naar het bedrijf moeten gaan om daar werkzaamheden te verrichten.

Is piketdienst werktijd?
Een piketdienst wordt niet tot de werktijd gerekend. Pas wanneer de werknemer gedurende deze dienst wordt opgeroepen om werkzaamheden te verrichten treed de werktijd in. Dit begint meestal al zodra de werknemer de auto in stapt om naar het bedrijf te reizen na een oproep van het bedrijf gedurende de piketdienst. De reis terug wordt meestal niet gezien als werktijd en daardoor niet vergoed door het bedrijf.

Vergoeding voor piketdiensten
De vergoeding voor piketdiensten moet worden vastgelegd in de cao van het bedrijf waarvoor de werknemer werkzaam is. Het kan ook voorkomen dat de vergoeding voor piketdiensten niet in een cao is vastgelegd. In dat geval maakt het bedrijf afspraken met een vertegenwoordiging van het personeel bijvoorbeeld de ondernemingsraad over de vergoeding voor de piketdienst. Over het algemeen is de vergoeding voor een piketdienst een vast bedrag dat gekoppeld is aan het aantal dagen dat de werknemer voor de werkgever beschikbaar dient te zijn.

De daadwerkelijke uren dat een werknemer op basis van de piketdienst wordt ingezet komen over de vergoeding van de piketdienst heen. Dit kunnen ook uren zijn in de avond of in de nacht worden gewerkt. Ook in het weekend en tijdens feestdagen kan een werknemer met piketdienst worden ingezet bij calamiteiten. Daarvoor ontvangt de werknemer dan wel overuren of toeslaguren. Voor zondagen en feestdagen zijn meestal hogere percentages loon die worden uitgekeerd als de medewerker met piketdienst daadwerkelijk werkzaamheden moet verrichten.

Wat is consignatiedienst?

Consignatiedienst is een term die wordt gebruikt voor de beschikbaarheid van een werknemer buiten het dienstrooster. De werknemer is gedurende consignatiediensten niet aan het werk volgens zijn normale rooster, maar hij of zij kan wel door de werkgever of in opdracht van de werkgever worden opgeroepen om spoedeisend werk te verrichten. De consignatiedienst is bestemd voor onvoorziene omstandigheden zoals storingen en calamiteiten.

Consignatiedienst voor de werknemer
Een werknemer wordt voor een consignatiedienst ingeroosterd. Een werknemer die ingeroosterd is voor een consignatiedienst moet altijd bereikbaar zijn. Daarnaast dient de werknemer in consignatiedienst binnen redelijke termijn op de werkplek aanwezig te kunnen zijn. Gedurende een consignatiedienst mag  de werknemer dus niet een verre reis ondernemen.

Iemand die een consignatiedienst heeft hoeft niet opgeroepen te worden maar moet wel stand-by staan voor de werkgever. Over de periode dat de werknemer in consignatiedienst is krijgt de werknemer een bepaalde vergoeding van de werkgever. Een werknemer die een consignatiedienst heeft kan tijdens pauzes, weekenden en andere perioden worden opgeroepen om naar het bedrijf te komen of in het werkveld (buitendienst) werkzaamheden te verrichten.

Varianten van consignatiedienst
In de vorige alinea is beschreven dat een werknemer binnen redelijke tijd aanwezig moet kunnen zijn op de werkplek wanneer hij of zij in een consignatiedienst ingeroosterd is. Deze vorm van consignatiedienst is gericht op het verrichten van werkzaamheden buiten het huis van der werknemer. Hierbij dient de werknemer zich binnen een bepaalde straal van de werklocatie te bevinden gedurende de consignatiedienst. Deze straal wordt door het bedrijf bepaald en heeft te maken met de tijd waarbinnen de werknemer op zijn werkplek aanwezig dient te zijn.

Een consignatiedienst kan echter in sommige gevallen ook vanuit huis worden verricht. Dit is alleen van toepassing voor werknemers die via een internetverbinding of doormiddel van een telefoon werkzaamheden kunnen verrichten in opdracht van het bedrijf. Deze werkzaamheden kunnen meestal op een willekeurige werklocatie worden uitgevoerd zolang de gewenste communicatievoorzieningen aanwezig zijn. Deze werknemers hoeven gedurende de consignatiedienst niet binnen een bepaalde straal van de werkgever of het bedrijf te bevinden.

Definitie consignatiedienst
De Arbeidstijdenwet (ATW) heeft het begrip consignatiedienst gedefinieerd als de periode tussen twee verschillende diensten waarin de werknemer geen arbeid verricht voor de werkgever maar wel verplicht is om bereikbaar te zijn om naar aanleiding van een oproep arbeid te verrichten in dienst van diezelfde werkgever. Volgens deze wet mogen rusttijden en wettelijke pauzes onderbroken en indien nodig gereduceerd worden in het kader van consignatiedienst.

Reistijd consignatiedienst
De consignatietijd behoort niet tot de arbeidstijd of werktijd van de werknemer. De werktijd gaat pas in wanneer de werknemer wordt opgeroepen voor een klus of werkzaamheden. De werktijd van de werknemer eindigt nadat de klus is afgerond. Meestal geld de heenreis naar de klus in het kader van de consignatiedienst als reistijd gerekend en wordt hier een vergoeding voor betaald door de werkgever. Bij de terugreis wordt de reistijd meestal niet uitbetaald door de werkgever.  Voor de reistijd en de consignatiedienst wordt door de werkgever een vergoeding betaald. Deze vergoeding kan per werkgever verschillen.

Vergoeding voor consignatiedienst
Werkgevers en werknemers leggen afspraken over een consignatiedienst schriftelijk vast in een cao. Hierin kan een werknemer en een werkgever lezen wat er precies is afgesproken over consignatiedienst. Meestal is aan een consignatiedienst een vast bedrag gekoppeld aan de dagen dat een werknemer beschikbaar dient te zijn voor de werkgever. Dit bedrag krijgt de werknemer altijd ook wanneer hij of zij niet daadwerkelijk wordt opgeroepen. Als de werknemer wel wordt opgeroepen komt de werktijd over het bedrag van de consignatiedienst heen.

Wat is arbeidstijdverkorting en arbeidsduurverkorting?

Arbeidstijdverkorting wordt meestal afgekort tot ATV. De arbeidstijdverkorting houdt in dat het totaal aantal werkdagen van een werknemer structureel wordt ingekort. Deze structurele verkorting van arbeidsdagen is van toepassing voor alle medewerkers die onder een cao vallen waarin de desbetreffende arbeidstijdverkorting is opgenomen. De arbeidsduurverkorting ADV kan echter ook van toepassing zijn op het dienstverband van de werknemer of werkneemster. Tussen deze twee termen zit een verschil. Dit is onder andere hieronder beschreven.

Invoering van ATV
De arbeidstijdverkorting is voor het eerst ingevoerd in 1982, dit gebeurde naar het akkoord van Wassenaar. Door de invoering van arbeidstijdverkorting trachtte men de werkloosheid te bestrijden. Het beschikbare werk zou over een groter aantal personeelsleden kunnen worden verdeeld. In de praktijk heeft de invoering van ADV en ATV nog niet overduidelijk een positief effect gehad op de vergroting van de werkgelegenheid. Werkgevers hebben de ADV en ATV voornamelijk gebruikt voor het vergroten van de arbeidsproductiviteit van de werknemers die ze in dienst hebben.

ATV, ADV en de cao
De cao’s in Nederland zijn verschillend, in sommige sectoren wordt ATV en ADV wel opgenomen in de cao en in andere sectoren niet. Bedrijven die actief zijn in de sector Industrie & nijverheid passen over het algemeen het meest het gebruik van ATV toe. Bedrijven die actief zijn in de sector Zakelijke dienstverlening passen ATV het minste toe in Nederland.

Wat is ATV?
Doormiddel van ATV wordt het totaal aan werkdagen van een werknemer of werkneemster structureel vermindert. Dit komt er in de praktijk op neer dat een werknemer of werkneemster een paar dagen vrij is per jaar. De dagen die een werknemer vrij krijgt worden soms door de werknemers zelf bepaald maar het is ook mogelijk dat het bedrijf verplichte ATV-dagen hanteert. De manier waarop een bedrijf met ATV omgaat is vastgelegd in de cao waaronder het bedrijf valt.

Wat is ADV?
ADV is arbeidsduurverkorting. Dit houdt in dat de werknemer of werkneemster tot zijn of haar pensioen minder uren per week hoeft te werken. De ADV kan op verschillende manieren worden ingevoerd. Meestal kiest men er voor om de werkweek met een aantal uren in te korten. Ook kan men er voor kiezen om een VUT-regeling te treffen.

Verschil tussen ADV en ATV
De arbeidstijdverkorting ATV verschilt met de arbeidsduurverkorting ADV. De ATV is een structurele verkorting van het aantal werkdagen van een werknemer. Bij ATV worden deze worden de roostervrije dagen ingepland. ADV is meer gericht op het verkorten van de werkweek. Werknemers met ADV hebben een kortere werkweek van bijvoorbeeld 38 of 36 uur.

Wat is werktijdverkorting?

Een bijzondere vorm van arbeidsduurverkorting ADV is de Werktijdverkorting (WTV). Deze regeling is door de Nederlandse overheid ingesteld in 2008. De Bijzondere regeling werktijdverkorting werd toen ingesteld om de gevolgen van de kredietcrisis te beperken voor bedrijven. De overheid probeerde met deze regeling te voorkomen dat het aantal faillissementen ten gevolge van de crisis nog verder zou oplopen.

Doelstelling werktijdverkorting
De doelstelling is van de werktijdverkorting is het beperken van het omzetverlies in bijzondere omstandigheden zoals overstromingen, brand en zoals in 2008 een financiële crisis. Alleen wanneer door deze omstandigheden een omzet verlies van 30 procent ontstaat mag de regeling door bedrijven worden aangewend.

Vergunning aanvragen voor werktijdverkorting
Een bedrijf zal dan echter wel een vergunning voor werktijdverkorting moeten aanvragen. Dit kan een bedrijf doen bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid SZW. De vergunning heeft een maximale duur van zes weken. Indien nodig kan een verlenging worden aangevraagd van de vergunning nadat de zes weken zijn verlopen.

Werktijdverkorting in de praktijk
Als de werktijdverkorting door een bedrijf mag worden doorgevoerd kan een werkgever de werknemers minder uren per week aan het werk zetten. Dit kost een werknemer echter geld. De overheid compenseert dit door de werktijdverkorting af te dekken met de WW. In de praktijk betaald het bedrijf gewoon het volledige loon uit aan de werknemers en werkneemsters. Het bedrijf krijgt echter de WW-uitkering vanuit het UWV. Hier kan het bedrijf de werktijdverkorting mee bekostigen.

Gevolgen voor werknemer
Werktijdverkorting is met name gericht op het bedrijf en het voortbestaan van het bedrijf. Voor de werknemers en werkneemsters bij het bedrijf verandert er weinig. Alleen wanneer een werknemer of werkneemster binnen 26 weken na het begin van de werktijdverkorting wordt ontslagen zal dat gevolgen hebben voor de opgebouwde WW rechten.

Deeltijd-WW
De regeling werktijdverkorting is opgevolgd door de deeltijd-WW. Doormiddel van deze regeling worden bedrijven eveneens ondersteund wanneer ze in economisch zwaar weer terecht zijn gekomen. Een bedrijf kan deeltijd-WW aanvragen bij het UWV. Ook aan deze regeling zijn voorwaarden verbonden. Eén van deze voorwaarden is bijvoorbeeld het draagvlak onder het personeel. Het personeel zal het eens moeten zijn met het bedrijf dat de deeltijd-WW wil aanvragen.

Een werknemer of werkneemster die zich in deeltijd-WW bevind zal officieel nog in dienst zijn van zijn werkgever. De werknemer of werkneemster zal echter minder uren dan de afgesproken contracturen daadwerkelijk binnen het bedrijf werkzaam zijn. De contracturen die een werknemer vanwege de deeltijd-WW misloopt worden door de WW gecompenseerd.