Wat is omscholen?

Omscholen is het geheel van opleidingen, trainingen, cursussen en andere activiteiten waarmee iemand nieuwe vaardigheden en kennis aanleert die hem of haar in staat stellen om een ander beroep uit te oefenen dan men tot op heden heeft uitgeoefend en waar men aanvankelijk voor is opgeleid. Deze definitie voor omscholen heeft schrijver Pieter Geertsma van Technischwerken.nl geformuleerd om het begrip omscholen te verduidelijken. Het is duidelijk dat omscholen zorgt voor een verandering in de loopbaanmogelijkheden van de desbetreffende persoon. Deze verandering vereist inspanning en wordt daarom met een reden of vanwege meerdere redenen in werking gezet. In de volgende alinea zijn een aantal redenen genoemd waarom iemand kiest voor omscholen.

Waarom omscholen?
Omscholen doet men meestal niet zomaar. Meestal kost omscholen geld en behoorlijk wat inspanning. Er worden andere keuzes gemaakt en men neemt vaak afscheid van een bepaald beroep of beroepsgroep. Voordat men dit doet moet men goed nadenken en de keuze voor een omscholing naar andere beroepsgroep goed motiveren. Er kunnen verschillende redenen zijn waarom iemand besluit tot omscholen. We zetten een aantal veelvoorkomende redenen op een rijtje:

  • Met de opleiding die men aanvankelijk heeft gevolgd heeft men geen mogelijkheden op een betaalde baan op de arbeidsmarkt.
  • Men ondervind fysieke of psychische klachten bij het uitoefenen van de huidige functie waardoor men een omscholingstraject nodig heeft om een andere baan te kunnen krijgen.
  • De huidige loopbaan biedt weinig perspectieven en heeft ongunstige arbeidsvoorwaarden.
  • Er ontstaan nieuwe functies en beroepen door nieuwe technologieën en andere ontwikkelingen die de interesse wekken en mensen laten overwegen om zich om te scholen.
  • Vrienden of kennissen maken iemand geïnteresseerd in andere functies waardoor men overweegt om een omscholingstraject in te gaan.
  • Door ontslag of door een reorganisatie raakt iemand zijn of haar functie kwijt en besluit hij of zij om de loopbaan en loopbaanperspectieven een nieuwe invalshoek te geven doormiddel van een omscholing.
  • Iemand komt er tijdens een gesprek of loopbaanbegeleidingstraject met een loopbaanbegeleider achter dat hij of zij toch geschikter is voor een andere functie dan hij of zij op dit moment uitoefent.

Hierboven staan een paar redenen voor omscholing. Zoals je ziet hebben veel redenen te maken met beeldvorming over beroepen en functies. Deze beeldvorming kan veranderen na verloop van tijd. Daarnaast veranderen functies ook. Doormiddel van nieuwe technologieën, gereedschappen, robotisering en automatisering verdwijnen functies, worden functies aangepast en komen er nieuwe functies bij. Omscholen en bijscholen worden daardoor steeds vaker ter sprake gebracht binnen bedrijven en bij loopbaanbegeleidingstrajecten.

Omscholen begint met kiezen
Omscholen begint in feite bij de werknemer of werkzoekende zelf en zijn of haar omgeving. Door veranderingen in de werksituatie en persoonlijke (lichamelijke en psychische) situatie kan er behoefte ontstaan aan omscholing. Zodra deze behoefte ontstaat is het belangrijk dat deze behoefte en veranderde beeldvorming getoetst wordt. Dit kan door een gesprek aan te gaan met een loopbaanbegeleider of met een decaan. Ook kan het nuttig zijn om op internet informatie te zoeken met betrekking tot opleidingen en beroepen. Vacatures en functieprofielen kunnen belangrijke informatie geven over wat werkgevers voor opleidingsachtergrond eisen in bepaalde beroepen. Een keuze voor omscholing is vaak een keuze voor een bepaald beroep of functie. De beeldvorming over dit beroep of deze functie moet goed worden getoetst bij werknemers die een dergelijk beroep uitoefenen. Werknemers die daadwerkelijk dezelfde functie uitoefenen kunnen vaak een eerlijk beeld geven van de positieve en negatieve aspecten van de functie. Zo kan men een helder beeld krijgen en een goede beslissing maken om juist wel of niet een omscholingstraject in te gaan. Als je niet zeker weet of je een omscholingstraject in wilt gaan is het verstandig om geen overhaaste beslissingen te nemen. Een omscholing naar een ander beroep kost vaak veel tijd en geld en daarom moet een omscholingstraject zorgvuldig in werking worden gezet.

Hoe werkt omscholen?
Omscholen doe je meestal niet alleen maar samen met je werkgever een outplacementbureau, het UWV of een andere instantie. Deze zal je vaak advies geven over de opleiding en het opleidingsinstituut waar je de opleiding zou kunnen volgen. Vaak kun je zelf afspraken maken met het opleidingsinstituut over de aanvang en duur van de opleiding. Ook weet het opleidingsinstituut vaak goed te vertellen wat de loopbaanmogelijkheden en loopbaanperspectieven zijn met een bepaalde opleiding. Omscholingstrajecten kun je fulltime doen maar ook naast je werk. Op die manier kun je naast je werk jezelf ontwikkelen voor een andere beroepsgroep. Denk hierbij aan avondstudies, werken en leren of zelfs BBL.

Vooropleiding voor omscholen
Er zijn veel opleidingen in Nederland. Toch kun je niet elke opleiding zomaar volgen. Meestal wordt er een vooropleiding vereist. Omdat er sprake is van een omscholingstraject is de kans groot dat iemand niet over de vereiste vooropleiding beschikt. Daarom wordt vaak gekeken naar het opleidingsniveau. Heeft iemand bijvoorbeeld een HBO niveau of een MBO niveau dan is het vaak mogelijk om op hetzelfde niveau een andere opleiding te volgen in een andere richting. Of iemand voor bepaalde modules en vakken vrijstelling kan krijgen is afhankelijk van de opleiding, het opleidingsinstituut en individuele afspraken die hierover gemaakt kunnen worden voordat men met de opleiding start. De meeste ROC’s en HBO-opleidingsinstituten hebben vaak duidelijke regels en voorschriften met betrekking tot vrijstelling en vooropleiding. Daarom is het belangrijk om met deze opleidingsinstituten hierover in contact te treden voordat men zich aanmeld voor een opleiding in het kader van omscholing.

Wat is loopbaancoaching en wat doet een loopbaancoach?

Loopbaancoaching is een diensterverlening die gericht is op het ondersteunen van mensen bij het bepalen van de koers van hun loopbaan. Loopbaancoaching kan als traject worden aangeboden door een loopbaancoach. Deze persoon is een specialist in het begeleiden van mensen met betrekking tot loopbaanvraagstukken. Naast loopbaancoaches kunnen ook andere mensen loopbaancoachingtrajecten begeleiden. Hierbij kan gedacht worden aan personeelsfunctionarissen, loopbaanbegeleiders, loopbaanadviseurs, decanen en opleidingsadviseurs.

Voor wie is loopbaancoaching bedoelt?
Loopbaancoaching kan aan verschillende mensen worden aangeboden. Grofweg kunnen de mensen die gebruik maken van loopbaancoaching ingedeeld worden in drie groepen: studenten & starters op de arbeidsmarkt, werknemers en werklozen. Deze drie groepen worden hieronder beschreven.

Studenten & starters op de arbeidsmarkt
De groep studenten en starters op de arbeidsmarkt staat aan het begin van hun loopbaan. Mensen die tot deze groep behoren hebben meestal nauwelijks werkervaring en moeten zich nog oriënteren op hun toekomst. Een loopbaancoach zal voor deze groep een belangrijke rol kunnen spelen in het concretiseren van de studiekeuze of beroepskeuze. Hierbij is het verstrekken van informatie over opleidingen en beroepen van groot belang voor de beeldvorming die deze groep mensen kan vormen over hun eigen loopbaan. Deze beroepsbeeldvorming is een basis voor de verdere keuzes en stappen die mensen zetten in hun loopbaan.

Werknemers
Werknemers hebben werkervaring en zijn daarnaast in bezit van verschillende opleidingen. Deze ervaring zorgt voor een belangrijk referentiekader dat gebruikt zal worden voor verdere loopbaankeuzes. Een loopbaancoach zal van werknemers verschillende loopbaanvraagstukken kunnen krijgen. Werknemers kunnen bijvoorbeeld uitgekeken zijn op hun huidige beroep of vakgebied. Daarnaast kunnen werknemers ook overwegen om door te groeien of te specialiseren. Een loopbaancoach kan voor werknemers een belangrijke ondersteuning bieden in het oplossen van deze vraagstukken. Loopbaancoaches kunnen binnen een bedrijf aanwezig zijn waar de werknemer werkt. Zo kan bijvoorbeeld de personeelsfunctionaris de rol van loopbaancoach op zich nemen. De personeelsfunctionaris is echter wel gebonden aan de organisatie waar de werknemer werkt. Hierdoor zal de loopbaancoaching nooit geheel objectief zijn. Sommige werknemers kiezen er daarom voor om een externe loopbaancoach te benaderen met hun vraagstukken.

Werklozen
Mensen die tot de beroepsbevolking behoren en geen werk hebben worden ook wel werklozen genoemd. Deze mensen hebben meestal werk gehad en zijn in bezit van opleidingen. Om verschillende redenen is hun dienstverband bij hun laatste werkgever beëindigd. De ervaring die ze hebben opgedaan bij hun werkgever(s) nemen ze echter wel mee in hun verdere loopbaan. De werkervaring staat op het cv. Werklozen kunnen echter onzeker worden over hun loopbaan. Willen ze door met dezelfde loopbaanrichting of willen ze juist iets anders doen? Dat zijn belangrijke vragen die een werkloze werkzoekenden zichzelf zal stellen. Een loopbaancoach kan hierbij belangrijke ondersteuning bieden.

Wat doet een loopbaancoach?
Een loopbaancoach zal loopbaanvraagstukken samen met zijn of haar cliënt trachten op te lossen. De loopbaancoach neemt de rol op van een coach. Dit houdt in dat de problemen en vraagstukken niet door de loopbaancoach zelf worden opgelost. In plaatst daarvan ondersteund hij of zij de cliënt bij het oplossen van de vraagstukken. De cliënt zal hierbij zelf ook een actieve rol moeten nemen. De uiteindelijke beslissing van de koers van de loopbaan ligt bij de cliënt zelf. Samen met de cliënt stelt de loopbaancoach een loopbaanprogramma op. Hierin staan verschillende stappen die nodig zijn om de loopbaanvraag of loopbaanvragen helder te krijgen. Daarnaast worden verschillende activiteiten benoemd die de cliënt zou kunnen ondernemen om de loopbaanvraag(en) op te lossen. De cliënt zal tijdens het loopbaantraject verschillende begeleidingsgesprekken hebben met de loopbaancoach. In de alinea hieronder is meer informatie weergegeven over de inhoud van loopbaanbegeleidingstrajecten.

Waaruit bestaat een loopbaanbegeleidingstraject?
Loopbaanbegeleidingstrajecten zijn maatwerk. Dit maatwerk is noodzakelijk omdat loopbaanvraagstukken verschillen. Daarnaast zijn de achtergronden van de cliënten die deelnemen aan loopbaanbegeleidingstrajecten verschillend. Ondanks het verschil in de inhoud en koers van deze trajecten bestaan de meeste loopbaanbegeleidingstrajecten uit de volgende onderdelen:

  • Concretiseren van loopbaanvraag of loopbaanvraagstukken.
  • Onderzoeken van eigen kennis, vaardigheden en competenties.
  • Arbeidsmarkt onderzoek. Daarbij kan ook aandacht worden besteed aan social media, vacaturessites en andere media waarin vacatures gevonden kunnen worden.
  • Indien nodig oriënteren op opleidingen die de mogelijkheden op de arbeidsmarkt vergroten.
  • Sollicitatievaardigheden zoals schrijven van briefen en het opstellen van een cv.
  • Trainingen met betrekking tot het voeren van sollicitatiegesprekken.

De loopbaancoach biedt tijdens het loopbaanbegeleidingstraject ondersteuning aan de cliënt bij het oplossen van het loopbaanvraagstuk. De daadwerkelijke inspanningen worden door de cliënt zelf geleverd. De cliënt evalueert de resultaten van zijn of haar inspanningen met de loopbaancoach. Indien nodig stuurt de loopbaancoach het loopbaanbegeleidingsproces bij.