Wat is een rolmaat of rolmeter?

Een rolmaat is een meetgereedschap dat kan worden gebruikt om objecten en producten tot op een millimeter nauwkeurig op te meten. Een rolmaat is geschikt voor zowel buitenwerkse maten als binnenwerkse maten. Er zijn verschillende soorten rolmaten. Het verschil zit vooral in de lengte. Zo zijn er rolmaten die geschikt zijn voor het opmeten van maten tot en met 1 meter, 2 meter en 3 meter. Daarnaast zijn er ook extra lange rolmaten van 5 meter, 8 meter en 10 meter. Als men objecten wil meten die groter zijn dan tien meter maakt men meestal gebruik van een meetlint of een meetband. Een lang meetlint is een platte band die op een haspel wordt opgerold met behulp van een handslinger.

Hoe ziet een rolmaat er uit?
Een rolmaat is een compacte cirkelvormige doos (ook wel huis genoemd) waarvan één kant van de cirkel plat is gemaakt. Uit die platte kant kan men vanaf de hoek een lipje aantrekken. Als men dit doet wordt een lint uitgetrokken met daarop een maataanduiding in centimeters en millimeters. Dit lint is meestal gemaakt van een zeer dun buigzaam en veerkrachtig staal. De band heeft een holle doorsnede. Deze holle doorsnede zorgt er voor dat de band een veerkrachtige weerstand heeft tegen omknikken. Daardoor blijft de band recht als deze wordt uitgetrokken.

Een rolmaat wordt vaak op de bouw gebruikt en kan daardoor in aanraking komen met vocht. Om die reden is het metalen lint van een rolmaat tegen roest beschermd en roestvast gemaakt. Een kwalitatief goede rolmaat heeft dikwijls een speciale coating die slijtvast is. Deze slijtvastheid zorgt er voor dat de maataanduiding goed leesbaar blijft ook bij herhaaldelijk gebruik.

Een rolmaat is zelfoprollend. Dit houdt in dat de rolmaat, indien deze niet wordt tegengehouden, automatisch opgerold wordt als men het lipje aan het einde van het meetlint loslaat. Het automatisch oprollen komt door een stalen platte veer die verbonden is aan het lint.

Een rolmaat heeft ook een blokkeerknop. De blokkeerknop zorgt er voor dat men het meetlint kan vastzetten zodat het lint niet verder gaat oprollen. Daardoor kan men een maat makkelijker vasthouden als men meerdere malen dezelfde maat moet aftekenen.

Hoe meet je met een rolmaat?
Het meten met een rolmaat is niet complex. Men rolt het meetlint uit en haakt met het lipje achter een hoek van een muur of iets dergelijks. Vervolgens leest men de maat af. Op die manier meet men de buitenwerkse maat.

De binnenwerkse maat kan men eveneens afmeten met een rolmaat. Hierbij duwt men het lipje van de rolmaat tegen een object of muur en duwt men vervolgens met de andere kant van de rolmaat tot zover als men wenst.  De maat van de behuizing van de rolmaat telt men bij de maataanduiding van het meetlint op om tot de totale maat te komen.

Wat is een schuifmaat en waar wordt een schuifmaat voor gebruikt?

Een schuifmaat is een meetinstrument. Dit meetinstrument wordt gebruikt voor het meten van verschillende maten. Men kan een schuifmaat gebruiken voor het meten van:

  • Buitenmaten
  • Binnenmaten
  • Dieptematen

Een schuifmaat wordt ook wel een schuifpasser genoemd. Met dit meetgereedschap kan men nauwkeuriger meten dan wanneer men een duimstok, rolmaat of liniaal gebruikt. er zijn verschillende schuifmaten maar de gebruikelijke schuifmaten kan men gebruiken tot een meetnauwkeurigheid van 1/10 of 1/20 mm.

Hoe ziet een schuifmaat er uit?
Schuifmaten bestaan uit een vast meetdeel, dit is een meetlat die verdeeld is in centimeters en millimeters. Vaak is een schuifmaat ook verdeeld in inch. Aan het uiteinde van de schuifmaat zijn twee meetbekken geplaatst.

Het beweegbare deel bestaat uit een schuif met daarop een nonius (secundaire meetschaal) met twee meetbekken. Het schuifbare kan men langs het vaste meetdeel schuiven. Deze schuif bevat een meetpen. Daarnaast heeft de schuif een klemlip waarmee men de schuif na het indrukken kan verplaatsen langs het vaste meetdeel. Door de klemlip los te laten slaat de schuif vast aan het meetdeel waardoor men de maataanduiding vast kan zetten. Het is ook mogelijk om de schuif vast te zetten met een kartelschroefje.

Nulstand van de schuifmaat
Als men de schuifmaat in gesloten toestand neer legt dan zijn de meetbekken van de liniaal en de schuif tegen elkaar. De meetkanten zijn over het algemeen schuingeslepen. De bovenkant van de bek is meestal recht uitgevoerd. In een gesloten toestand behoren de nonius en de nullijn van de liniaal precies in elkaars verlengde te liggen. Als dat het geval is heeft men de schuifmaat in een nulstand. Als men de schuif beweegt gaat de schuifmaat uit de nulstand. De meetbekken van de binnen en buitenmaten gaan dan open. Op het uiteinde komt dan een meetpen tevoorschijn. Deze meetpen wordt gebruikt om dieptematen te meten.

Hoe kan men een schuitmaat aflezen?
Een schuifmaat is nauwkeuriger dan een meetlat. Het aflezen van een schuifmaat is niet moeilijk als men weet waar men de juiste maat kan vinden. Het lange onbeweegbare deel geeft de maat van een object aan in millimeters. Op het schuifbare deel staat de nonius. Als de nullijn van nonius samenvalt met een millimeterstreepje op het vaste deel kan men de maat in hele millimeters aangeven.

Het is echter ook mogelijk dat de nullijn op de nonius niet samenvalt met een streepje op de op het vaste deel. In dat geval leest men eerst op het vaste deel (de liniaal) de maat af op een hele millimeter. Vervolgens leest men het direct links boven de nullijn van de nonius het streepje af. Daarna dient men te kijken welk deelstreepje van de liniaal precies samenvalt met het deelstreepje op de nonius. Tot slot telt men op de nonius het aantal deeltjes op tussen de nullijn en het gelijkstaande streepje. Dit aantal wordt vermenigvuldigd met 0,1 mm als men gebruik maakt van een schuifmaat met een nauwkeurigheid van 1/20 mm met 0,05 mm. De uitkomst hiervan telt men op bovenop het aantal hele millimeters dat men heeft afgelezen op de liniaal van het vaste deel.

Verschillende schuifmaten
De hiervoor genoemde werkwijze hanteert men bij een gewone schuifmaat. Deze schuifmaat wordt met behulp van een nonius uitgelezen. Er zijn echter ook schuifmaten die worden uitgelezen vanaf een meetklok. Digitale uitlezing is ook mogelijk met een schuifmaat met een elektronisch meetsysteem. Door deze speciale schuifmaten te hanteren wordt de afleesnauwkeurigheid vergroot. Daarnaast wordt bijvoorbeeld de maat duidelijk aangegeven met een digitale schuifmaat waardoor er minder afleesfouten ontstaan. Als men nog nauwkeuriger moet meten gebruikt men een micrometer.

Wat wordt bedoelt met nonius?

De nonius wordt in de meettechniek gebruikt. Het is een secundaire schaal met een afwijkende lengte en afwijkende maatindeling. De nonius kan worden verschoven ten opzichte van een primaire schaal. Een nonius treft men onder andere aan bij schuifmaten, draaibanken, sextanten, waterpastoestellen en hoogtemeters.

De nonius is het gedeelte dat schuift langs de vaste schaalverdeling op het meetinstrument. Men kan bijvoorbeeld de vaste schaal onderverdeeld in millimeters aangeven op een meetinstrument. Hiervoor gebruikt men schaalstreepjes. Tegenover deze vaste schaal kan men op de nonius een kleinere schaal aangeven van 9 millimeter lang. Deze schaal is in 10 even grote delen verdeeld. Men kan door deze extra schaal nog duidelijker de exacte maat bepalen als men de schuifmaat hanteert. Men heeft men een schuifmaat een grote schaal voor de grove maataanduiding en een kleinere schaal voor de exacte maataanduiding.

De noniusschaal is dus een secundaire schaal waardoor men naast de grove schaal een extra nauwkeurige schaal heeft. Men kan bijvoorbeeld met de grove schaal tot hele millimeters nauwkeurig meten terwijl men met de secundaire schaal tot tienden van millimeters nauwkeurig kan meten. De primaire en secundaire schaal vormen gezamenlijk de exacte maat van het gemeten object.

Wat is een hoogtemeter en waar wordt een hoogtemeter voor gebruikt?

Een hoogtemeter is een gereedschap dat wordt gebruikt voor het aftekenen in de metaaltechniek. Doormiddel van een hoogtemeter kan men kraslijnen op een werkstuk aanbrengen. Een hoogtemeter is een combinatie van een krasblok en een standmaat. Als men een hoogtemeter goed wil gebruiken dient men er voor te zorgen dat de voet van de hoogtemeter op een zo vlak mogelijke plaat staat. Om die reden wordt een hoogtemeter vaak op een vlakplaat geplaatst.

Waarvoor wordt een hoogtemeter gebruikt?
Een vlakplaat is als het goed is perfect vlak en perfect horizontaal waterpas. Deze plaat is meestal gemaakt van graniet, gietijzer of gietstaal. Hierop zet men de hoogtemeter neer. Een hoogtemeter is een soort schuifmaat. Langs 1 stang of 2 stangen kan men een meetpunt van boven naar beneden schuiven. Een hoogtemeter is uitgerust met een nonius. Deze zorgt er voor dat men tot 0,1 mm nauwkeurig kan aftekenen. Deze nonius zorgt er voor dat de hoogtemeter op een schuifmaat lijkt. De hoogtemeter bevat twee stelschroeven. Één stelschroef wordt gebruikt voor de grove instelling van de gewenste maat en de andere stelschroef wordt gebruikt voor de fijner afstelling. Het is ook mogelijk dat de hoogtemeter een digitaal afleesvenster heeft in plaats van een nonius.

Aftekenen
Met een hoogtemeter kan men op een verticaal vlak zeer nauwkeurig de gewenste maat aangeven. Men kan deze maat meten maar ook bepalen. Met een kraspen kan men vervolgens de maat op het verticale vlak aftekenen.

Wat is een vlakplaat en waar wordt een vlakplaat voor gebruikt?

Een vlakplaat is een plaat die perfect vlak is. Deze plaat is als het goed is precies waterpas. Meestal is een vlakplaat gemaakt van graniet of staal. De afmetingen kunnen verschillen, daardoor verschilt de omvang van een vlakplaat in de praktijk ook. De omvang van een vlakplaat is afhankelijk van het doel waarvoor men de vlakplaat wil gebruiken.

Vlaktafel
Een synoniem voor een vlakplaat is een vlaktafel. Het woord vlaktafel wordt meestal gebruikt voor een vlakplaat die op een bepaalde werkhoogte is gebracht met een stevig onderstel.

Waarvoor wordt een vlakplaat gebruikt?
Vlakplaten worden gebruikt voor verschillende metingen. Met kan bijvoorbeeld hoogwaardige digitale meetapparatuur op een vlakplaat plaatsen. Deze apparatuur meet  aan de hand van lasers wat de exacte afmeting is van een bepaald product of werkstuk. De digitale meetopstelling kan een werkstuk tot honderdsten en zelfs duizendsten van millimeters controleren.

Naast het meten van werkstukken kan een vlakplaat ook worden gebruikt voor vergelijkingen en het aftekenen van metaalwerkstukken. Hierbij maakt men bijvoorbeeld gebruik van een krasblok met een kraspen.

Wat is SI-stelsel en welke basiseenheden staan hierin?

Het SI-stelsel is voluit het Internationale Stelsel van Eenheden. In het Frans wordt het SI-stelsel voluit geschreven als: Système international d’unités. Dit is het metrieke stelsel van uniforme internationale standaardeenheden voor het meten van diverse grootheden. Op 11 oktober 1960 werd het SI-stelsel ingevoerd. Het stelsel wordt beheerd door het Bureau international des poids et mesures in de Franse plaats Sèvres. Doormiddel van het SI-stelsel kunnen internationaal makkelijker gegevens worden uitgewisseld. Voor 1960 hadden de meeste landen verschillende maatstelsels. Door de invoering van het SI-stelsel ontstond een wettelijke standaard in de Europese Unie.

Toepassing van het SI-stelsel
Het SI-stelsel wordt vooral gebruikt in de handel van grondstoffen en producten. De eigenschappen van grondstoffen en producten moeten worden uitgedrukt in de eenheden die beschreven zijn in het SI-stelsel. In 1978 werd in Nederland het gebruik van het SI-stelsel verplicht gesteld door de invoering van de IJkwet. Hierdoor werd het gebruik van het SI-stelsel verplicht in de handel, onderwijs en in de uitoefening van beroepen. In 2006 is het SI-stelsel vervangen door de Metrologiewet.

Het SI-stelsel is opgebouwd rond een aantal basiseenheden. Deze basiseenheden vormen in combinatie met elkaar afgeleide SI-eenheden. Het SI vormt hierdoor een samenhangend geheel.

De zeven onafhankelijke basiseenheden
In het SI-stelsel staan een aantal basiseenheden. Dit zijn zeven basiseenheden die wereldwijd worden gebruikt voor een eenduidige maatvoering. De zeven basiseenheden zijn onderling onafhankelijk. Hieronder staan de zeven basiseenheden.  Het vetgedrukte woord is de grootheid, de onderstreepte is de naam en het cursiefgedrukte is het symbool.

  • Lengte- meterm
  • Massakilogramkg
  • Tijdsecondes
  • Elektrische stroomampèreA
  • absolute temperatuurkelvin-K
  • hoeveelheid stofmol-mol
  • lichtsterktecandelacd

Lengte, massa, tijd, elektrische stroom, absolute temperatuur, stofhoeveelheid en lichtsterkte worden ook wel de basisdimensies genoemd.

Afgeleide SI-eenheden
Naast de bovengenoemde SI-basiseenheden zijn er andere SI-eenheden dit zijn afgeleide SI-eenheden. Deze afgeleide SI-eenheden worden uitgedrukt in termen die van de basiseenheden zijn afgeleid. Een voorbeeld hiervan is de vierkante meter m² als oppervlakteaanduiding. Een ander voorbeeld is m/s (meter per seconde) als aanduiding voor snelheid.

Wat is het verband tussen een grootheid en een eenheid?

In de natuurkunde wordt gebruik gemaakt van grootheden. Deze grootheden hebben een bepaalde waarde. De waarden van grootheden worden uitgedrukt in eenheden. Een eenheid is een bepaalde maat waarin een grootheid kan worden uitgedrukt. Het verband tussen eenheid en grootheid is dus dat een grootheid wordt uitgedrukt in een eenheid. Hieronder zijn de termen grootheid en eenheid nader omschreven.

Grootheid
Een grootheid is een eigenschap die kwantificeerbaar is. Deze eigenschap kan direct worden gemeten en worden uitgedrukt in andere grootheden. Een grootheid is dus iets wat gemeten kan worden. Een aantal voorbeelden van grootheden zijn: tijd, massa, gewicht, lengte of afstand. De dimensie van de grootheid is dezelfde als die van de eenheid.

Eenheid
Een eenheid is een maataanduiding. Door gebruik te maken van meettechnieken en meetinstrumenten kan de waarde van een bepaalde grootheid numeriek worden vastgesteld. Hierbij wordt de waarde van een grootheid langs een bepaalde ‘meetlat’ gelegd. Door het gebruik van voorvoegsels kan men eenheden op een standaardmanier verkleinen of vergroten. Voorbeelden van eenheden zijn meter, seconde en kilogram.

Het SI stelsel
Het is belangrijk dat een eenheid in een eenduidige vastgestelde maat is die voor iedereen wereldwijd herkenbaar is. Door deze herkenbaarheid kunnen producten, goederen en stoffen worden effectief  verhandelt tussen landen, personen en bedrijven. Om dit te bewerkstelligen zijn standaard grootheden vastgelegd in een internationaal systeem. Dit systeem is het Systeme International  en wordt ook wel het SI stelsel genoemd. Het SI stelsel is ingevoerd in 1960 en wordt beheerd door het Bureau international des poids et mesures  in de plaats Sèvres in Frankrijk. De doelstelling van het SI stelsel is het bewerkstelligen dat landen internationaal zoveel mogelijk met dezelfde standaards werken.

Wat is een parameter of wat zijn parameters?

Een parameter is een in te stellen grootheid in een bepaald model. Dit is een variabele die gebruikt kan worden voor een bepaald doel of een bepaalde werking. Aan een parameter wordt een constante waarde toegekend. Parameters worden in de exacte wetenschappen gebruikt als een belangrijke factor waarmee de uiteindelijk toestand of waarde van een systeem kan worden bepaald. Een parameter moet daarvoor wel een bepaalde waarde toegekend krijgen.

Als men de term parameter hanteert in de installatietechniek en elektrotechniek dan kan een bepaalde stand van een lichtknop een parameter zijn. Ook de stand van de van een thermostaat is een parameter van een verwarmingssysteem. Een parameter kan worden gemeten of worden uitgedrukt in een bepaalde waarde. Zo kan de lichtknop in bijvoorbeeld de dim-stand staan of kan een thermostaat op een bepaalde temperatuur worden ingesteld. Daarnaast kan een temperatuur ook worden gemeten en worden uitgedrukt in graden Celsius. De lichtintensiteit kan worden uitgedrukt lumen.

In bepaalde processen kan men ook geluid en geluidsniveaus meten en instellen. In de techniek wordt de term parameter niet alleen in de installatietechniek en elektrotechniek. Parameters worden ook gebruikt in de procestechniek en industrie. Hierbij worden parameters onder andere gebruikt in de meet- en regeltechniek en aanverwante instrumentatie.

Wat is theodoliet en waar wordt dit instrument voor gebruikt?

Een theodoliet wordt in de landmeetkunde gebruikt voor het meten van hoeken. Dit hoekmeetinstrument wordt gebruikt voor het meten van verticale en horizontale hoeken. Een theodoliet kan worden gebruikt voor het meten met hoge nauwkeurigheid. De nauwkeurigheid van het meetinstrument is daarvoor van groot belang. Een theodoliet is zorgvuldig geassembleerd maar ondanks dat heeft elk toestel een aantal fouten. Deze fouten verschillen per meettoestel. Daarom moet degene die de theodoliet gebruikt goed weten welke afwijkingen en fouten in het apparaat aanwezig zijn. Daar moet rekening mee gehouden worden als men de theodoliet hanteert.

De vormgeving van de theodoliet is eenvoudig. In feite is het toestel een kijker die kan draaien om twee verschillende assen. De eerste as is verticaal en de tweede as is horizontaal.  Aan deze beide assen zit een systeem, hiermee wordt de hoek gemeten. In de theodoliet is een buisniveau gebouwd, de lijkt op een waterpas. Hierdoor kan de theodoliet waterpas worden gezet. Als de theodoliet waterpas staat is de eerste as in een verticale positie en de tweede as in een horizontale positie. Theodolieten zijn er in twee varianten.

  • De oude variant is optisch-mechanisch. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een ringvormige glasplaat. Op deze glasplaat is een verdeling aangebracht. Met behulp van een index en afleesinrichting kan de juiste waarde op deze verdeling worden gelezen.
  • Tegenwoordig wordt veel gebruik gemaakt van een elektronisch theodoliet wanneer hoeken gemeten moeten worden. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een roterende glazen cirkelrand. Op deze cirkelrand is een vast aantal verdelingen aangebracht. De hoekwaarde wordt geleverd door een stel indexen.