Wat is een rolmaat of rolmeter?

Een rolmaat is een meetgereedschap dat kan worden gebruikt om objecten en producten tot op een millimeter nauwkeurig op te meten. Een rolmaat is geschikt voor zowel buitenwerkse maten als binnenwerkse maten. Er zijn verschillende soorten rolmaten. Het verschil zit vooral in de lengte. Zo zijn er rolmaten die geschikt zijn voor het opmeten van maten tot en met 1 meter, 2 meter en 3 meter. Daarnaast zijn er ook extra lange rolmaten van 5 meter, 8 meter en 10 meter. Als men objecten wil meten die groter zijn dan tien meter maakt men meestal gebruik van een meetlint of een meetband. Een lang meetlint is een platte band die op een haspel wordt opgerold met behulp van een handslinger.

Hoe ziet een rolmaat er uit?
Een rolmaat is een compacte cirkelvormige doos (ook wel huis genoemd) waarvan één kant van de cirkel plat is gemaakt. Uit die platte kant kan men vanaf de hoek een lipje aantrekken. Als men dit doet wordt een lint uitgetrokken met daarop een maataanduiding in centimeters en millimeters. Dit lint is meestal gemaakt van een zeer dun buigzaam en veerkrachtig staal. De band heeft een holle doorsnede. Deze holle doorsnede zorgt er voor dat de band een veerkrachtige weerstand heeft tegen omknikken. Daardoor blijft de band recht als deze wordt uitgetrokken.

Een rolmaat wordt vaak op de bouw gebruikt en kan daardoor in aanraking komen met vocht. Om die reden is het metalen lint van een rolmaat tegen roest beschermd en roestvast gemaakt. Een kwalitatief goede rolmaat heeft dikwijls een speciale coating die slijtvast is. Deze slijtvastheid zorgt er voor dat de maataanduiding goed leesbaar blijft ook bij herhaaldelijk gebruik.

Een rolmaat is zelfoprollend. Dit houdt in dat de rolmaat, indien deze niet wordt tegengehouden, automatisch opgerold wordt als men het lipje aan het einde van het meetlint loslaat. Het automatisch oprollen komt door een stalen platte veer die verbonden is aan het lint.

Een rolmaat heeft ook een blokkeerknop. De blokkeerknop zorgt er voor dat men het meetlint kan vastzetten zodat het lint niet verder gaat oprollen. Daardoor kan men een maat makkelijker vasthouden als men meerdere malen dezelfde maat moet aftekenen.

Hoe meet je met een rolmaat?
Het meten met een rolmaat is niet complex. Men rolt het meetlint uit en haakt met het lipje achter een hoek van een muur of iets dergelijks. Vervolgens leest men de maat af. Op die manier meet men de buitenwerkse maat.

De binnenwerkse maat kan men eveneens afmeten met een rolmaat. Hierbij duwt men het lipje van de rolmaat tegen een object of muur en duwt men vervolgens met de andere kant van de rolmaat tot zover als men wenst.  De maat van de behuizing van de rolmaat telt men bij de maataanduiding van het meetlint op om tot de totale maat te komen.

Wat is een schroefmaat of micrometer?

Een schroefmaat of een micrometer is een meetgereedschap waarmee men een klein object met grote nauwkeurigheid kan opmeten. Het meetinstrument kan worden gebruikt om maten en afwijkingen in maten weer te geven tot op 0,01 mm, 0,005 mm of tot op 1 µm nauwkeurig. De micrometer is door Jean Laurent Palmer in 1848 uitgevonden in Paris. Daardoor wordt dit meetinstrument soms ook wel een palmer genoemd.

Micrometer
De naam ‘micrometer’ is niet afgeleid van de schaalverdeling zoals men soms denkt. In plaats daarvan heeft de naam ‘micrometer’ betrekking op het micrometrische schroefdraad van de spindel die wordt gebruikt voor bepalen van de maat.

Toepassing micrometer
Micrometers worden bij bedrijven waarbij de maatvoering erg belangrijk is. In de praktijk worden micrometers gebruikt in de metaalbewerking als men onder zeer nauwkeurige toleranties moet werken. Een tolerantie is een aanduiding van twee maten waarbinnen de maat van een bepaald werkstuk of onderdeel moet vallen om goedgekeurd te worden. In machinefabrieken kunnen onderdelen met behulp van conventionele en CNC aangestuurde machines zeer nauwkeurig worden gedraaid en gefreesd. Met een micrometer kan men vervolgens controleren of het object/ werkstuk daadwerkelijk de gewenste diameter/ afmeting heeft.

Verschillende soorten micrometers
Er zijn verschillende soorten micrometers die in de praktijk kunnen worden gebruikt:

  • Driepuntsbinnenmicrometers worden gebruikt voor het meten van boringen
  • Buitenmicrometers worden gebruikt voor het meten van buitenmaten
  • Schroefdraadmicrometers worden gebruikt voor het opmeten van schroefdraad.
  • De speermicrometer en modulemicrometer worden gebruikt voor het opmeten van tandwielen
  • De dieptemicrometer wordt gebruikt voor het bepalen van de diepte van een object.

Verder zijn er micrometers met een analoge maataanduiding. Deze bevatten een nonius. Ook bestaan er micrometers met een digitale aflezing.  Deze laatste variant kan nauwkeuriger worden afgelezen waardoor fouten in het meetproces kunnen worden geminimaliseerd.

Vormgeving van een micrometer
Een micrometer bestaat uit een beugel met een vast meetvlak. Daarnaast is er een verstelbare meetstift aanwezig met het andere meetvlak. De verstelbare meetstift kan men in beweging brengen door aan de verstelbare afleestrommel te draaien. Hierdoor worden de meetvlakken naar elkaar toe of van elkaar af bewogen. Dit gaat over een zeer fijn schroefmechanisme.

Men brengt de meetstiften zo dicht mogelijk naar het object dat gemeten moet worden. Als de meetbekken het object bijna raken moet men zeer voorzichtig te werk gaan. Men draait dan aan de gevoelsknop. Dit is het onderste draaiknopje aan het handvat van de micrometer.

Zodra de gevoelsknop begint te slippen of te ratelen heeft men met voldoende druk de maat gemeten. Vervolgens kan de maat afgelezen worden. Het gevoelsknopje zorgt er voor dat iedereen met de juiste druk of kracht meet.

Wat is een schuifmaat en waar wordt een schuifmaat voor gebruikt?

Een schuifmaat is een meetinstrument. Dit meetinstrument wordt gebruikt voor het meten van verschillende maten. Men kan een schuifmaat gebruiken voor het meten van:

  • Buitenmaten
  • Binnenmaten
  • Dieptematen

Een schuifmaat wordt ook wel een schuifpasser genoemd. Met dit meetgereedschap kan men nauwkeuriger meten dan wanneer men een duimstok, rolmaat of liniaal gebruikt. er zijn verschillende schuifmaten maar de gebruikelijke schuifmaten kan men gebruiken tot een meetnauwkeurigheid van 1/10 of 1/20 mm.

Hoe ziet een schuifmaat er uit?
Schuifmaten bestaan uit een vast meetdeel, dit is een meetlat die verdeeld is in centimeters en millimeters. Vaak is een schuifmaat ook verdeeld in inch. Aan het uiteinde van de schuifmaat zijn twee meetbekken geplaatst.

Het beweegbare deel bestaat uit een schuif met daarop een nonius (secundaire meetschaal) met twee meetbekken. Het schuifbare kan men langs het vaste meetdeel schuiven. Deze schuif bevat een meetpen. Daarnaast heeft de schuif een klemlip waarmee men de schuif na het indrukken kan verplaatsen langs het vaste meetdeel. Door de klemlip los te laten slaat de schuif vast aan het meetdeel waardoor men de maataanduiding vast kan zetten. Het is ook mogelijk om de schuif vast te zetten met een kartelschroefje.

Nulstand van de schuifmaat
Als men de schuifmaat in gesloten toestand neer legt dan zijn de meetbekken van de liniaal en de schuif tegen elkaar. De meetkanten zijn over het algemeen schuingeslepen. De bovenkant van de bek is meestal recht uitgevoerd. In een gesloten toestand behoren de nonius en de nullijn van de liniaal precies in elkaars verlengde te liggen. Als dat het geval is heeft men de schuifmaat in een nulstand. Als men de schuif beweegt gaat de schuifmaat uit de nulstand. De meetbekken van de binnen en buitenmaten gaan dan open. Op het uiteinde komt dan een meetpen tevoorschijn. Deze meetpen wordt gebruikt om dieptematen te meten.

Hoe kan men een schuitmaat aflezen?
Een schuifmaat is nauwkeuriger dan een meetlat. Het aflezen van een schuifmaat is niet moeilijk als men weet waar men de juiste maat kan vinden. Het lange onbeweegbare deel geeft de maat van een object aan in millimeters. Op het schuifbare deel staat de nonius. Als de nullijn van nonius samenvalt met een millimeterstreepje op het vaste deel kan men de maat in hele millimeters aangeven.

Het is echter ook mogelijk dat de nullijn op de nonius niet samenvalt met een streepje op de op het vaste deel. In dat geval leest men eerst op het vaste deel (de liniaal) de maat af op een hele millimeter. Vervolgens leest men het direct links boven de nullijn van de nonius het streepje af. Daarna dient men te kijken welk deelstreepje van de liniaal precies samenvalt met het deelstreepje op de nonius. Tot slot telt men op de nonius het aantal deeltjes op tussen de nullijn en het gelijkstaande streepje. Dit aantal wordt vermenigvuldigd met 0,1 mm als men gebruik maakt van een schuifmaat met een nauwkeurigheid van 1/20 mm met 0,05 mm. De uitkomst hiervan telt men op bovenop het aantal hele millimeters dat men heeft afgelezen op de liniaal van het vaste deel.

Verschillende schuifmaten
De hiervoor genoemde werkwijze hanteert men bij een gewone schuifmaat. Deze schuifmaat wordt met behulp van een nonius uitgelezen. Er zijn echter ook schuifmaten die worden uitgelezen vanaf een meetklok. Digitale uitlezing is ook mogelijk met een schuifmaat met een elektronisch meetsysteem. Door deze speciale schuifmaten te hanteren wordt de afleesnauwkeurigheid vergroot. Daarnaast wordt bijvoorbeeld de maat duidelijk aangegeven met een digitale schuifmaat waardoor er minder afleesfouten ontstaan. Als men nog nauwkeuriger moet meten gebruikt men een micrometer.