Export van aardgas uit Nederland moet omlaag vanaf 2017

Nederland verdient nog steeds veel geld met het exporteren van laagcalorisch aardgas naar andere landen, waaronder naar België. Hoewel de export van aardgas veel geld oplevert zijn er ook zorgen over de aardgaswinning in Nederland. De provincie Groningen heeft de afgelopen jaren te maken gehad met bodemdaling ten gevolge van de aardgaswinning. Deze bodemdaling heeft vervolgens weer aardbevingen veroorzaakt en veel materiële, financiële en ook emotionele schade veroorzaakt bij de Groningse bevolking. Minister Kamp, de minister van economische zaken van het vorige kabinet, moest uiteindelijk wel de gaswinning in Groningen beperken. De nieuwe minister van economische zaken, Eric Wiebes, ziet naar eigen zeggen geen andere taak voor zichzelf dan het binnenlands verbruik en de export van aardgas naar beneden te krijgen.

Verbruik van aardgas beperken
Minister Wiebes gaf zijn visie over het aardgasbeleid van Nederland donderdag 14 januari aan de Tweede Kamer. Dit deed hij tijdens de begrotingsbehandeling van zijn ministerie. Vanuit de Kamer waren er onder andere vragen van de SP en GroenLinks die graag van de minister wilden horen hoe hij de komende jaren met het aardgas van Nederland om zou gaan. Minister Wiebes gaf in zijn reactie ook aan dat hij desnoods per huishouden een gastoestel zou willen inruilen voor een elektrische variant. Dit is echter een deel van de oplossing. Huishoudens in Nederland zijn nog veelvuldig aangesloten op het aardgasnet. Aardegas wordt onder andere gebruikt voor centrale verwarmingsinstallaties en voor kooktoestellen die in de volksmond ook vaak gastoestellen worden genoemd. Het aanpakken van dit gasverbruik is uiteraard verstandig omdat daarmee het verbruik van laagcalorisch gas omlaag gaat. Echter moet men ook de grootverbruikers van aardgas ondersteunen of verplichten tot een energietransitie. Dit houdt in dat de grootgebruikers in de (zware) industrie zullen moeten overstappen op een andere energiebron of andere energiebronnen. Dat blijkt minder eenvoudig dan men eerder had gehoopt.

Laagcalorisch aardgas
Groningen is één van de belangrijkste gebieden waar laagcalorisch aardgas uit de aardbodem wordt gehaald. Niet alleen veel Nederlandse huishoudens zijn afhankelijk van dit laagcalorische aardgas ook andere landen zijn hiervan afhankelijk. Denk hierbij aan België die een grote afnemer is van het Nederlandse laagcalorische aardgas. Met laagcalorisch wordt overigens duidelijk gemaakt dat het gaat om aardgas met een lagere energiewaarde dan hoogcalorisch aardgas. Voor laagcalorisch aardgas zijn andere installaties vereist dan hoogcalorisch aardgas. Dit houdt in dat men niet zomaar van laagcalorisch aardgas kan overschakelen op hoogcalorisch aardgas. Daarvoor zou men dus de centrale verwarmingsketels moeten aanpassen, gastoestellen en andere gasverbruikende installaties. Dat is niet eenvoudig en zal veel geld kosten. Toch moeten er beslissingen worden genomen op dit gebied. Er zijn namelijk weinig locaties in Europa waar laagcalorisch gas uit de aardbodem wordt gehaald. Als Nederland minder laagcalorisch aardgas produceert dan zal Nederland meer moeten gas moeten importeren uit andere landen. Grote kans dat dit voornamelijk hoogcalorisch aardgas zal zijn met alle technische problemen/ gevolgen van dien.

Export laagcalorisch aardgas beperken
Op dit moment wordt laagcalorisch Gronings aardgas geëxporteerd naar verschillende Europese landen waaronder Duitsland, België en Frankrijk. Nederland heeft in die gevallen te maken met juridische verplichtingen met betrekking tot de levering van aardgas. Deze afspraken moeten worden nagekomen. Wiebes heeft al zijn eerste “wrevelige gesprek met een buitenlandse collega” gehad over deze leveringsverplichting. Het wordt nog een hele lastige kwestie om de export van gas naar andere landen te reduceren.

Wat is affakkelen van gassen in de aardgaswinning en aardolieproductie?

Affakkelen is een term die wel voorkomt in de petrochemische sector. Met affakkelen wordt het verbranden van gassen genoemd die bij het winnen van aardgas, de productie van olie en olieraffinage vrijkomen. Het gaat hierbij om de gassen propaan, ethaan en methaan die tijdens de processen aanwezig zijn. deze gassen worden ook wel “dry gasses” genoemd. Ze kunnen worden hergebruikt als raffinage-brandstof in dat geval spreekt men ook wel van de Engelse term refinery fuel. Bij een teveel aan ethaan, propaan en methaan worden deze gassen in sommige landen nog terplekke verbrand op het boorplatform of bij een raffinaderij. Door het verbranden van deze gassen ontstaan grote vlammen die ook wel flares worden genoemd. Deze flares zijn soms te zien op raffinaderijen.

Affakkelen is verboden in Europa
Het affakkelen van gassen is in Europa verbonden. De reden van dit verbod zit in de luchtverontreiniging die door affakkelen wordt veroorzaakt. Door het verbranden van gassen komt onder andere kooldioxide (CO2) vrij in de lucht. Deze emissie draagt bij aan het broeikaseffect in de atmosfeer. Daarom mogen deze gassen tijdens het winnen en bewerken van olie en gas niet worden verbrand. In sommige gevallen worden gassen echter toch afgefakkeld omdat het zeer onpraktisch of zelfs gevaarlijk is om de vrijgekomen gassen met een andere methode te verwijderen.

Affakkelen van aardgas
In sommige landen en gebieden die ver van de bewoonde wereld liggen wordt aardgas afgefakkeld tijdens het proces van olie winnen. Aardgas wordt dan gezien als een bijproduct van het winnen van olie uit de aardlagen.  Het transporteren van aardgas is niet altijd mogelijk of niet altijd effectief omdat aardgas het beste kan worden getransporteerd in vloeibare toestand. Hiervoor moet aardgas in cryogene toestand worden gebracht. Aardgas dat in cryogene toestand is gebracht wordt ook wel in het Engels liquid natural gas genoemd en afgekort met lng.

Het volume van vloeibaar aardgas is in cryogene toestand 600 maal geringer dan aardgas in atmosferische druk en onder atmosferische temperatuur. Voordat aardgas echter in cryogene toestand is gebracht moet het sterk worden afgekoeld. Daarvoor moeten speciale voorzieningen worden aangebracht en speciaal transport worden geregeld. Dit is echter niet altijd mogelijk daarom kiest men er in sommige landen helaas nog te vaak voor om aardgas af te fakkelen.

Affakkelen of gassen laten ontsnappen in de atmosfeer
Aardgas bestaat voor een groot deel uit methaan. Als men methaan niet affakkelt en gewoon in de atmosfeer laat ontsnappen is methaan echter schadelijker voor de atmosfeer dan wanneer men het wel affakkelt. Methaan heeft namelijk een bijdrage aan het broeikaseffect die ongeveer 25 keer zo hoog is als kooldioxide (CO2).

Wat wordt met energiedichtheid bedoelt?

Met het woord energiedichtheid bedoelt men de hoeveelheid energie, uitgedrukt in een massa-eenheid of volume-eenheid, die is opgeslagen in een bepaalde stof. Deze stof kan bijvoorbeeld een brandbare stof zijn zoals afvalhout, houtpallets, papier of een ander materiaal dat uit een natuurlijk basisproduct kan worden gewonnen. Er zijn echter ook fossiele brandstoffen zoals aardolie en aardgas. Deze stoffen worden uit de aardkorst gehaald en zijn vaak zeer brandbaar.

Als een stof verband moet worden om een bepaalde energie te verkrijgen beoordeeld men de calorische waarde. Zo wordt bijvoorbeeld onderscheid gemaakt tussen laagcalorisch gas een hoogcalorisch gas. Het gas dat in de gasvelden van Groningen wordt gewonnen bestaat voor een groot deel uit laagcalorisch gas. Uit dit gas kan dus in verhouding tot hoogcalorisch gas weinig energie worden gewonnen. In Nederland heeft men voor het gasgebruik van de huishoudens hoogcalorisch gas nodig. Nederland exporteert veel van haar laagcalorisch gas naar het buitenland terwijl Nederland vanuit het buitenland juist hoogcalorisch gas importeert.

Chemische energie en kernenergie
Naast energie die doormiddel van verbranding vrijkomt zijn er ook vormen van energie die door andere processen vrijkomen. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan chemische energie die vrij komt bij de potentiaalverschillen tussen stoffen in een accu. Daarnaast zijn er kernbrandstoffen waar men kernenergie onder een gecontroleerd proces kan winnen.

Wat is de calorische waarde van gas, wanneer spreek je van hoogcalorisch of laagcalorisch gas?

Calorische waarde is de stookwaarde van een brandstof. Hierbij wordt gekeken naar de hoeveel warmte die uit een brandstof kan worden gehaald wanneer deze volledig wordt verbrand.  De calorische waarde van gas bestaat uit het totaal van verschillende gassoorten die zijn samengevoegd. De calorische waarde van een brandstof kan worden berekend. Hierbij maakt men gebruik van het volgende.

Hoe snel brengt de beoordeelde brandstof d1 kilogram water van 14,5 graad Celsius doormiddel van verwarming 1 temperatuurgraad omhoog bij atmosfeerdruk.

De calorische waarde wordt gebruikt om aan te gegeven hoeveel energie er uit gas per kubieke meter kan worden gehaald. De hoeveelheid energie die uit gas gehaald kan worden verschilt omdat gas niet altijd dezelfde samenstelling heeft. Daardoor is calorische waarde van gas niet constant. Gas wordt twee groepen ingedeeld op basis van de calorische waarde. Deze twee groepen zijn: hoogcalorisch gas en laagcalorisch gas. Deze twee verschillende soorten in kwaliteit van gas worden hieronder kort toegelicht.

Hoogcalorisch gas
Hoogcalorisch gas is gas met een hoge calorische bovenwaarde. Deze bovenwaarde ligt tussen de 10,8 kWh/m3 en 12,8 kWh/m3 gas. Uit hoogcalorisch gas kan ten opzichte van laagcalorisch gas veel energie worden gehaald. Hoogcalorisch gas komt in Nederland vooral voor ion kleine gasvelden. Daarnaast wordt er vanuit Rusland en Noorwegen ook hoogcalorisch gas naar Nederland getransporteerd.

Laagcalorisch gas
Laagcalorisch gas heeft een lagere energiewaarde. Deze ligt tussen de 9,5 kWh/m3 en 10,7 kWh/m3. Laagcalorisch gas wordt in Nederland voornamelijk gewonnen in de gasvelden van Slochteren. Daarom krijgt dit gas ook wel de benaming G-gas. G-gas staat voor Groningen-gas.