Olie, de belangrijkste grondstof ter wereld

Olie wordt ook weleens het zwarte goud van deze wereld genoemd. Dit is niet geheel onterecht als je ziet hoe belangrijk de rol van olie voor de wereldeconomie is. Elk land verbruikt honderden of zelfs miljoenen vaten olie per dag en de vraag wordt elk jaar groter. Aangezien het hier een fossiele brandstof betreft die niet overal even eenvoudig te verkrijgen is, zijn er al vele oorlogen uitgevochten over olie.

Hoe groot is de vraag naar olie?
Olie is het meest geëxporteerde product ter wereld. In 2014 werden er meer dan 14 miljoen vaten per dag geëxporteerd, bijna een tiende deel van de totale exportmarkt. Het grootste deel hiervan ging naar de Verenigde Staten en daarna is China de grootste afnemer.

Aangezien veel landen hun eigen oliebronnen hebben, is het totale olieverbruik nog vele malen hoger dan de totale export. Afgelopen jaar lag het wereldwijde verbruik op bijna 90 miljoen vaten per dag. Dit is een stijging van 1.5% ten opzichte van het jaar ervoor. Het land met het laagste olieverbruik ter wereld (het eiland Sint Helena) verbruikt nog altijd 100 vaten per dag.

Hoe komt de olieprijs tot stand?
De olieprijs wordt door vele verschillende factoren beïnvloedt, zoals politieke onrust, belasting en accijnzen, de koers van de dollar, oorlog en zelfs veranderingen in het weer. Dit zorgt ervoor dat de brandstofprijzen in verschillende landen erg uiteen kunnen lopen.

Een liter benzine in Noorwegen kost maar liefst €2.25, terwijl je hier in Venezuela maar 1 cent voor betaald. Hiermee is Venezuela verreweg het goedkoopste land om benzine te kopen. Een rol WC papier is in Venezuela zelfs duurder dan een liter benzine. Omdat er een tekort is aan WC papier, worden rollen op de zwarte markt verkocht voor de prijs van 50 liter benzine.

Oorlog om olie
Het belang van olie wordt wel duidelijk door de vele oorlogen die om olie zijn begonnen. Zo heeft Japan in 1941 al eens de oorlog verklaard aan de Verenigde Staten omdat ze de olietoevoer naar het land grotendeels hadden stopgezet.

In het Midden Oosten heeft de grote aanwezigheid van olie ook voor veel onrust gezorgd. Het tragische dieptepunt hiervan is de verspilling van ruim een miljard liter olie tijdens de Golfoorlog in 1991.

Voor terreurorganisatie IS is olie 1 van de drijvende krachten achter hun succes. De ruwe olie die ze verkopen levert ze maandelijks zo’n €45 miljoen op en stelt ze in staat om hun strijd te financieren.

Infographic

Infographic olie en brandstofprijs
Infographic olie en brandstofprijs door Dr Discount.

Bron: Deze tekst en bijbehorende infographic hebben we kunnen publiceren met dank aan dr-discount voor de illustraties. U kunt ons via de contactpagina een e-mail sturen wanneer u ook een handige infographic heeft laten maken en deze op onze website zou willen publiceren.

Wat is stookolie brandstof?

Stookolie wordt gemaakt van aardolie. Aardolie wordt uit de aardkorst gehaald. Het is een fossiele delfstof die doormiddel van raffinage in raffinaderijen in verschillende eindproducten kan worden omgezet. Tijdens de raffinage van aardolie wordt aardolie in een atmosferische destillatiekolom gescheiden in verschillende soorten brandstoffen. Aardolie kan worden opgedeeld in lpg, nafta, benzine,  petroleum,  kerosine en stookolie. Ook stookolie wordt dus van aardolie gemaakt. Er zijn echter verschillende soorten stookolie. Men deelt stookolie ook wel in drie categorieën:

  • Lichte stookolie,
  • Halfzware stookolie,
  • Zware stookolie.

Hieronder is meer informatie weergegeven over deze drie verschillende stookoliegroepen. Over het algemeen wordt stookolie als brandstof gebruikt voor motoren. In het verleden werd stookolie in Nederland ook wel gebruikt als brandstof voor verwarmingsinstallaties maar tegenwoordig gebruikt men daarvoor aardgas of aardwarmte. Stookolie wordt tegenwoordig echter nog steeds gebruikt voor motoren hoewel het geen duurzame schone brandstof is.

Lichte stookolie

Lichte stookolie is er in verschillende vormen. Dieselolie of gasolie is ook een lichte stookolie. Deze stookolie wordt ook wel gebruikt voor dieselmotoren van vrachtwagens, auto’s en tractoren. Ook voor schepen wordt dieselolie als brandstof gebruikt. Vroeger werd aan dieselolie, die als brandstof diende voor dieselmotoren voor buitenverkeer, een rode kleurstof toegevoegd.  De toevoeging van deze rode kleurstof zorgde er voor dat de dieselolie de naam rode diesel kreeg. Aan rode diesel werd tevens de stof furfural als marker toegevoegd. Deze rode diesel mocht echter alleen voor buitenverkeer zoals landbouwvoertuigen worden gebruikt en niet voor wegverkeer.

Sinds 1 januari 2013 wordt rode diesel echter ook niet meer gebruikt in Nederland als brandstof voor voertuigen voor wegverkeer, landbouwverkeer en overig verkeer op land. Rode diesel wordt nog wel gebruikt als brandstof voor schepen die niet worden gebruikt voor de pleziervaart. Volgens de website van de Rijksoverheid is rode diesel voor de commerciële scheepvaart anno 2016 nog vrijgesteld van accijns. Rode diesel mag elders niet meer gebruikt worden omdat de overheid daardoor inkomsten uit accijns misloopt.

Halfzware stookolie

Halfzware stookolie is een zwaardere stookolie dan lichte stookolie. Deze stookolie wordt onder andere gebruikt als brandstof voor scheepsdieselmotoren. Ook voor grote industriële verwarmingssystemen wordt halfzware stookolie gebruikt. Deze stookolie moet voor gebruik worden voorverwarmd. Halfzware stookolie heeft een hogere viscositeit dan lichte stookolie.

Zware stookolie

Zware stookolie heeft een nog hogere viscositeit dan halfzware stookolie. Dit houdt in dat zware stookolie nog stropiger is. Daardoor is deze stookolie voor veel dieselmotoren niet bruikbaar. Zware stookolie wordt wel als brandstof gebruikt voor grote dieselmotoren van zeeschepen. Zware stookolie is in gekoelde toestand veel te stroperig daarom het verwarmd worden en verwarmd worden opgeslagen.  Het gebruik van zware stookolie is erg milieubelastend omdat er veel schadelijke stoffen vrijkomen bij de verbranding van zware stookolie. Daarom willen verschillende organisaties een vervangende brandstof voor zware stookolie introduceren.

LNG brandstof

Liquid natural gas (LNG) is volgens Shell een zeer goede vervangende brandstof. Er worden in de toekomst steeds meer schepen voorzien van LNG-brandstof om daarmee het milieu te besparen door een lagere CO2 uitstoot. De meeste schepen varen anno 2016 nog op zware stookolie. Havens zoals Rotterdam mainport geven echter echter korting als zeeschepen varen op LNG. Daardoor zal LNG in de toekomst meer worden gebruikt.  Ook de wet en regelgeving kunnen in de toekomst het gebruik van zware stookolie aan banden leggen zodat men genoodzaakt is om minder milieubelastende bandstoffen zoal LNG te gebruiken als brandstof.

Wat is benzeen en waar wordt benzeen voor gebruikt?

Benzeen is een brandbare stof die schadelijk is voor de gezondheid. Het is een stof die onder kamertemperatuur vloeibaar is. Benzeen is een organische verbinding. De brutoformule van Benzeen is brutoformule C6H6. De 6 elektronen zijn gedelokaliseerd in een ringvormige en vlakke structuur. De stof wordt gerekend tot de aromatische verbindingen en is daar één van de bekendste vertegenwoordigers van. De vloeistof heeft een onaangename geur. De stof is helder en kleurloos en vergelijkbaar met stoffen zoals naftaleen, tolueen en xyleen. Benzeen wordt in verschillende landen geproduceerd. In Nederland zijn bekende producenten van deze stof:

  • Shell Pernis,
  • Esso (Botlek),
  • Refinery
  • Voormalig DSM (Koninklijke DSM NV), nu SABIC.

Benzeen wordt over het algemeen getransporteerd in grote tankschepen. Deze chemicaliëntankers vervoeren de stof van en naar chemische bedrijven in binnen en buitenland.

Toepassing van benzeen
Benzeen is een apolair aprotisch oplosmiddel. In het verleden werd de stof gebruikt als een schoonmaakmiddel voor mensen die met ruwe olie werkten of in chemische laboratoria. Toen wist men echter nog niet hoe gevaarlijk de stof benzeen voor de gezondheid is. Deze stof is namelijk onder andere heel kankerverwekkend.

Om die reden wordt benzeen ook niet meer als bestandsdeel voor benzine gebruikt. Benzeen is een schadelijke stof en daarom mag de stof alleen worden gebruikt en verwerkt als er strenge veiligheidsnormen in acht worden genomen. Vaak gebruikt men vervangers van benzeen. De benzeenderivaten tolueen en xyleen zijn namelijk minder schadelijk voor de gezondheid. Men past benzeen nog wel toe in bepaalde soorten napalm. Verder gebruikt men benzeen als uitgangsverbinding voor een grote diversiteit aan andere derivaten. Deze worden vaak via een elektrofiele aromatische substitutie bereid. Een aantal voorbeelden van deze derivaten zijn:

  • aniline,
  • anisol,
  • benzaldehyde,
  • benzoëzuur,
  • chloorbenzeen,
  • cumeen,
  • dureen,
  • fenol,
  • mesityleen,
  • nitrobenzeen,

Wat is de olieprijs?

In veel berichten over de oliemarkt heeft men het over de olieprijs. Wereldwijd wordt er veel waarde gehecht aan de olieprijs omdat veel bedrijven olie als grondstof gebruiken of als brandstof gebruiken. De oliemarkt is daardoor een markt die aan veel markten is gekoppeld. Daarom is het belangrijk om te weten wat de olieprijs precies is. De olieprijs is een prijs waarmee de waarde van olie wordt aangeduid. Meestal wordt deze waarde aangegeven per vat aardolie. De prijs die hiervoor gehanteerd wordt is de prijs op de spotmarkt. De waarde van olie wordt over het algemeen aangegeven in Amerikaanse dollars.

Verschillende soorten olie
De kwaliteit van grondstoffen kan verschillen. Ook de kwaliteit van olie kan verschillen. Daarom zijn er in de praktijk op de oliemarkt ook verschillende olieprijzen. Zo worden olieprijzen aangegeven in een van Brent, West Texas Intermediate (WTI), OPEC en Dubai. Deze benaming maakt duidelijk waar de aardolie vandaan komt.

Oliemarkten
Uiteraard wordt olie ook verhandelt in een bepaalde markt. Er zijn verschillende markten in de wereld waar olie wordt verhandelt. Voorbeelden hiervan zijn de IntercontinentalExchange (ICE) en de New York Mercantile Exchange (NYMEX). Op deze markten wordt de waarde en dus ook de prijs van olie bepaald. Deze prijs komt grotendeels tot stand door vraag en aanbod in de oliemarkt. Daarnaast spelen ook andere factoren een rol zoals politieke conflicten en economische verwachtingen. Ontwikkelingen in de oliemarkt kunnen door oorlogen en andere crisissituaties enorm veranderen waardoor de prijs van olie kan stijgen of dalen. Men heeft het op de oliemarkt ook over speculatie en verwachtingen op de lange en korte termijn.

Waardoor stijgt of daalt de olieprijs?
De olieprijs staat niet vast en kan zelfs binnen een dag of binnen een paar uur dalen of stijgen. Toen bijvoorbeeld Irak en Iran weer actief werden op de oliemarkt nam de olieproductie toe en het aanbod op de oliemarkt ook. Geen wonder dat de olieprijs in 2016 enorm naar beneden is gegaan. Als de economie bovendien nog niet voldoende aantrekt is de vraag naar olie beperkt. De vraag naar olie blijft achter ten opzichte van het aanbod waardoor er een overschot aan olie ontstaat. De oliemarkt raakt verzadigd en de voorraden nemen toe.

Daardoor gaat de prijs steeds verder omlaag tot er een ontwikkeling komt die er voor zorgt dat de oliemarkt weer een nieuwe impuls heeft en de vraag naar olie laat toenemen of het aantal aanbieders van olie laat afnemen. In de loop van 2016 werd er overleg gevoerd tussen de landen van de OPEC en Rusland over het afspreken van een productieplafond voor olie. Alleen al het feit dat men de productie van olie eventueel zou willen reduceren heeft al een effect op de olieprijs. Zo gevoelig en aan verandering onderhevig is de oliemarkt en dus ook de waarde van een vat olie. 

Wat is een jaknikker en waar wordt een jaknikker voor gebruikt?

Jaknikkers zijn pompsystemen waarmee olie uit de aardbodem naar de oppervlakte wordt gepompt. Het bovenste deel van deze pompinstallatie beweegt op en neer. Daardoor lijkt het er op dat het pompsysteem een ja-knikkende beweging maakt. Walter C. Trout is de uitvinder van de jaknikker. Hij bedacht de jaknikker toen hij werkzaam was bij een machinefabriek in Lufkin in de Amerikaanse staat Texas.

Jaknikker in de olie-industrie
De uitvinding van de jaknikker zorgde voor een revolutie in de olie-industrie. Voordat de jaknikker werd ingevoerd maakte men in de olie-industrie gebruik van pompen die voor het overgrote deel uit hout waren geconstrueerd. Deze pompen zetten een horizontale beweging om in een verticale beweging. Trout bedacht echter een pompsysteem in 1925 die verticaal beweegt en tevens een contragewicht gebruikt. Daardoor nam de efficiëntie van de pomp toe.

Met een jaknikker wordt olie uit de aardkorst vandaan gehaald. De jaknikker is zelf een onderdeel van een installatie. Deze installatie bevat naast de jaknikker ook een pomp. De pomp zelf is diep onder de grond geplaatst en wordt gebruikt om olie op te pompen. De aandrijving van de pomp geschied doormiddel van een elektromotor die boven de grond is geplaatst. De jaknikker wordt gebruikt om de mechanische overbrenging naar de zuiger in de ondergrondse pomp te bewerkstelligen.

Hoe ziet een jaknikker er uit?
Een jaknikker is het zichtbare deel van een pompinstallatie dat op en neer beweegt boven een olieput. Het is een hamervormige constructie die doormiddel van een as draait op twee A-vormige steunen. De as is geplaatst in het midden van de steel. De steel van de hamer is de pompstang en wordt in het Engels the Walking Beam genoemd.

De hamer bevat een kop die vanwege de vorm ook wel de paardenkop of in het Engels Horse Head wordt genoemd.  In de pompinstallatie functioneert de kop van de hamer als het balanssegment. Aan de punt van de kop van de hamer zijn een aantal draden bevestigd. Deze draden zijn verticaal verbonden met een dompelpomp die voorzien is van stelwielen. Aan de andere kant van de pompstang (het uiteinde van de steel van de hamer) zijn twee stalen armen bevestigd die ook wel Pitman armen worden genoemd. Deze armen zijn verbonden aan twee zware contragewichten. Deze contragewichten hebben de vorm van een halve cirkel en worden in het Engels “counter weights” genoemd.

Welke landen behoren tot de OPEC?

OPEC is een afkorting die veel voorkomt in de olie-export. De afkorting OPEC is Engels en staat voor Organization of the Petroleum Exporting Countries. In het Nederlands kan dit vertaald worden met Organisatie van olie-exporterende landen. De OPEC is een soort kartel. Door het veranderen van het olieaanbod kan dit kartel invloed uitoefenen op de prijs van olie. Op initiatief van Venezuela is de OPEC op 14 september 1960 opgericht in de Iraakse stad Bagdad. Naast Venezuela behoorden ook Koeweit, Iran, Irak en Saoedi-Arabië tot de oprichters. In totaal horen 12 landen tot de OPEC. Sinds 1 september 1965 is het hoofdkantoor van de OPEC gevestigd in Wenen. Voor deze datum was het hoofdkwartier gevestigd in Genève.

Landen die tot de OPEC behoren
Door de jaren heen zijn verschillende landen tot de OPEC gaan behoren. Op dit moment behoren de volgende landen tot dit oliekartel:

  • Iran (1960)
  • Irak (1960)
  • Koeweit (1960)
  • Saoedi-Arabië (1960)
  • Venezuela (1960)
  • Qatar (1961)
  • Libië (1962)
  • Verenigde Arabische Emiraten (1967)
  • Algerije (1969)
  • Nigeria (1971)
  • Ecuador (1973-1992, opnieuw lid sinds 2007)
  • Angola (2007)

Olieproducerende landen die niet tot de OPEC behoren
Er zijn ook landen die veel olie produceren maar ondanks dat niet behoren tot de OPEC. Dit zijn bijvoorbeeld:

  • Rusland
  • Verenigde Staten
  • Canada
  • Noorwegen
  • Mexico
  • Brazilië
  • Oman

Wat is affakkelen van gassen in de aardgaswinning en aardolieproductie?

Affakkelen is een term die wel voorkomt in de petrochemische sector. Met affakkelen wordt het verbranden van gassen genoemd die bij het winnen van aardgas, de productie van olie en olieraffinage vrijkomen. Het gaat hierbij om de gassen propaan, ethaan en methaan die tijdens de processen aanwezig zijn. deze gassen worden ook wel “dry gasses” genoemd. Ze kunnen worden hergebruikt als raffinage-brandstof in dat geval spreekt men ook wel van de Engelse term refinery fuel. Bij een teveel aan ethaan, propaan en methaan worden deze gassen in sommige landen nog terplekke verbrand op het boorplatform of bij een raffinaderij. Door het verbranden van deze gassen ontstaan grote vlammen die ook wel flares worden genoemd. Deze flares zijn soms te zien op raffinaderijen.

Affakkelen is verboden in Europa
Het affakkelen van gassen is in Europa verbonden. De reden van dit verbod zit in de luchtverontreiniging die door affakkelen wordt veroorzaakt. Door het verbranden van gassen komt onder andere kooldioxide (CO2) vrij in de lucht. Deze emissie draagt bij aan het broeikaseffect in de atmosfeer. Daarom mogen deze gassen tijdens het winnen en bewerken van olie en gas niet worden verbrand. In sommige gevallen worden gassen echter toch afgefakkeld omdat het zeer onpraktisch of zelfs gevaarlijk is om de vrijgekomen gassen met een andere methode te verwijderen.

Affakkelen van aardgas
In sommige landen en gebieden die ver van de bewoonde wereld liggen wordt aardgas afgefakkeld tijdens het proces van olie winnen. Aardgas wordt dan gezien als een bijproduct van het winnen van olie uit de aardlagen.  Het transporteren van aardgas is niet altijd mogelijk of niet altijd effectief omdat aardgas het beste kan worden getransporteerd in vloeibare toestand. Hiervoor moet aardgas in cryogene toestand worden gebracht. Aardgas dat in cryogene toestand is gebracht wordt ook wel in het Engels liquid natural gas genoemd en afgekort met lng.

Het volume van vloeibaar aardgas is in cryogene toestand 600 maal geringer dan aardgas in atmosferische druk en onder atmosferische temperatuur. Voordat aardgas echter in cryogene toestand is gebracht moet het sterk worden afgekoeld. Daarvoor moeten speciale voorzieningen worden aangebracht en speciaal transport worden geregeld. Dit is echter niet altijd mogelijk daarom kiest men er in sommige landen helaas nog te vaak voor om aardgas af te fakkelen.

Affakkelen of gassen laten ontsnappen in de atmosfeer
Aardgas bestaat voor een groot deel uit methaan. Als men methaan niet affakkelt en gewoon in de atmosfeer laat ontsnappen is methaan echter schadelijker voor de atmosfeer dan wanneer men het wel affakkelt. Methaan heeft namelijk een bijdrage aan het broeikaseffect die ongeveer 25 keer zo hoog is als kooldioxide (CO2).

Waarvoor staat een DOT-getal bij remvloeistoffen?

Er zijn verschillende soorten remvloeistoffen. Deze vloeistoffen worden in hydraulische remsystemen gebruikt en zorgen er voor dat de druk van het rempedaal of koppelingspedaal wordt overgedragen op de remschijven of de koppelingsplaten. Het is belangrijk dat de remvloeistof niet comprimeerbaar is. Dit houdt in dat de remvloeistof niet kan worden samengedrukt. Dat zou er namelijk voor zorgen dat de druk die op het rempedaal wordt uitgeoefend niet rechtstreeks wordt overgedragen op de remschijf maar dat er eerst nog een interne druk in het hydraulische systeem moet worden opgebouwd. Kortom de remvloeistof moet dan eerst worden gecomprimeerd alvorens de kracht goed kan worden overgedragen.

Geen water in de remvloeistof
Remvloeistof mag geen water bevatten. Als remvloeistof wel water bevat wordt de remvloeistof comprimeerbaar afhankelijk van het percentage water. Hierdoor gaat het remmen minder goed en voelt de rem als het ware wat sponsachtig aan. Zowel het kookpunt als de mate waarin de vloeistof comprimeerbaar is zijn bepalend voor de kwaliteit van de remvloeistof.

Waar staat DOT of de DOT-waarde voor?
DOT is een afkorting die bij remvloeistoffen wordt aangegeven. Deze afkorting staat voor Department of Transportation. Achter deze afkorting staat een getal. Dit getal maakt duidelijk in welke categorie de remvloeistof is ingedeeld. De volgende DOT-waardes of DOT-getallen zijn er.

  • DOT 3
  • DOT 4
  • DOT 5
  • DOT 5.1

De DOT –waardes DOT3, 4 en 5.1 bevatten allemaal Polyglycol. Dit zorgt er voor dat deze stoffen zeer goede verf-oplossers zijn. DOT5 is gebaseerd op siliconen dit zorgt er voor dat deze stof minder agressief is. Daarnaast is de DOT 5 comprimeerbaar maar is minder hygroscopisch dan de overige DOT waardes.

Remvloeistoffen die gebaseerd zijn op Polyglycol zijn voor een deel hygroscopisch dat houdt in dat remvloeistoffen water uit de omgeving aantrekken. Als er te veel water wordt aangetrokken zal het kooppunt van de remvloeistof verlagen en wordt de comprimeerbaarheid van de remvloeistof vergroot. Dit levert een gevaar op voor de effectiviteit van het remsysteem.

Met de DOT standaard wordt het kookpunt aangegeven van de remvloeistof. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt tussen een droog kookpunt waarbij de remvloeistof 0 procent water bevat en een nat kooppunt waarbij er een maximale verzadiging is opgetreden van 3 procent water. Als men de hiervoor genoemde verschillende DOT waardes in gaat delen in verschillende kookpunten dan komt daar het volgende uit.

  • DOT3 droog kookpunt 401, nat kookpunt 284, 29%
  • DOT4 droog kookpunt 446, nat kookpunt, 311, 30%
  • DOT5 droog kookpunt 500, nat kookpunt 356, 29%
  • DOT5.1 droog kookpunt 518, nat kookpunt 374, 28%

Wat is remvloeistof en welke eisen worden aan remvloeistoffen gesteld?

Remvloeistof is een hydraulische vloeistof. Deze vloeistof wordt in hydraulische remsystemen en hydraulische koppelingen toegepast van verschillende voertuigen zoals, auto’s en motorfietsen. De remvloeistof zorgt er in het remsysteem voor dat de druk wordt overgebracht van het rempedaal of koppelingspedaal naar de rem of de koppeling. Een remvloeistof kan men niet samendrukken een remvloeistof is dus niet comprimeerbaar. Dit komt doordat er geen vrije ruimte tussen de moleculen zit waaruit de vloeistof is opgebouwd. De samendrukkende kracht in het hydraulische systeem wordt door de remvloeistof direct doorgegeven.

Waaruit bestaat remvloeistof?
Soms wordt remvloeistof ook wel remolie genoemd maar remvloeistof is niet gebaseerd op olie/ petroleum. Als remvloeistof wel op olie gebaseerd zou zijn zou dit schadelijke gevolgen hebben voor de rubberen elementen van het hydraulische systeem. Olie tast de rubberen slangen en afdichtingen aan daarom zijn de meeste remvloeistoffen gebaseerd op glycolethers. Naast remvloeistoffen die gebaseerd zijn op polyglycerol zijn er ook remvloeistoffen die samengesteld zijn uit siliconen. Hieraan voegt men additieven toe waardoor de eigenschappen van de remvloeistof worden verbetert.

Welke eisen worden aan remvloeistoffen gesteld?
De remmen van voertuigen zijn zeer belangrijk. Als een rem of remsysteem niet goed functioneert kan dat grote gevolgen hebben voor het voertuigen en de inzittenden. Daarom zijn er strenge eisen aan remsystemen en worden er dus ook strenge eisen gesteld aan remvloeistoffen. De viscositeit is één van de belangrijke eisen die aan remvloeistoffen worden gesteld. Met viscositeit bedoelt men de vloeistofdikte of de vloeibaarheid. Een dunne vloeistof heeft een laag viscositeitgetal. Remvloeistof moet een laag viscositeitsgetal hebben zodat het snel door de remleidingen kan stromen en weinig interne weerstand heeft. Naast de viscositeit zijn er ook andere eisen die worden gesteld aan remvloeistof. Hieronder staan drie belangrijke eisen:

Scheikundig stabiele samenstelling

De samenstelling van remvloeistof moet scheikundig stabiel zijn. Hiermee wordt bedoelt dat de chemische eigenschappen van remvloeistoffen gelijk moeten ongeacht de temperaturen waaronder de vloeistof wordt gebruikt.

Hoog kookpunt
Remvloeistof moet over een hoog kookpunt beschikken. Dit is belangrijk omdat remvloeistof erg heet kan worden. De remvloeistof wordt verhit doordat de hitte van de remblokken word doorgegeven aan de remvloeistof. Het koken van remvloeistof moet worden voorkomen omdat bij het kookproces damp ontstaat. Damp is lucht vermengd met vloeistofdeeltjes en kan worden samengedrukt. Omdat damp kan worden samengedrukt wordt de druk via het rempedaal minder goed doorgegeven op de remschijf. Hierdoor wordt de werking van het remsysteem minder goed en kunnen gevaarlijke situaties ontstaan.

Het kookpunt van remvloeistof wordt aangegeven in een DOT getal. DOT is een afkorting die staat voor Department Of Transportation. Remolie wordt in verschillende DOT waardes aangegeven. Deze waardes zijn: DOT 3, DOT 4. DOT 5 en DOT 5.1.

Geen waterelementen
Een remvloeistof mag geen waterelementen bevatten. Ondanks dat is remvloeistof wel hygroscopisch. Hiermee wordt bedoelt dat remvloeistof water opneemt uit de directe omgeving. Water heeft een relatief laag kookpunt. Als water vermengd wordt met remvloeistof kan het kookpunt van de totale remvloeistof verlagen. Als de remvloeistof bijvoorbeeld 2 procent water bevat zal het kookpunt voor de totale remvloeistof 50 graden Celsius lager worden.

Wat is bitumen en waarvoor wordt bitumen gebruikt?

Bitumen is een stroperige vloeistof die op aardolie gebaseerd is. Door het verwijderen van lichtere fracties uit ruwe aardolie kan tijdens een raffinageproces bitumen worden verkregen. De lichtere fracties die uit ruwe aardolie worden gehaald zijn over het algemeen nafta (aardoliedestillaat), benzine en diesel. De bitumen die na de fractionele destillatie overblijven vormen een halfvast koolwaterstofproduct, dit is het zwaarste bestandsdeel van ruwe olie. Bitumen kunnen ook in de natuur zelf worden gevormd zonder dat de mens bewerkingen uitvoert. Bij een normale omgevingstemperatuur is bitumen een vrijwel vast substantie. Pas als bitumen worden verwarmd worden ze stroperig en gaat de stof vloeien.

Verschil tussen teer en bitumen
Soms wordt teer wel eens verward met bitumen. Steenkoolteer en bitumen zijn twee stoffen met een zwarte kleur en zijn daarnaast allebei kleverige substanties als ze worden verwarmd. Toch zijn deze stoffen verschillend. Een belangrijk verschil tussen teer en bitumen zit in de herkomst van de stoffen. Bitumen worden gewonnen uit ruwe olie terwijl teer wordt gekregen uit hout of steenkool. Steenkoolteer ontstaat door steenkool te verwarmen met zeer hoge temperaturen. In het verleden werd steenkoolteer wel gebruikt als bindmiddel voor wegenasfalt. Sinds 1990 wordt echter geraffineerd bitumen gebruikt als bindmiddel voor asfalt. De reden voor het gebruik van bitumen in asfalt heeft te maken met de hoge concentratie van polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK) in teer.

Waar worden bitumen voor gebruikt
Tegenwoordig is bitumen een belangrijk onderdeel van asfalt. Ongeveer vijfentachtig procent van alle bitumen die worden geproduceerd worden toegepast in de productie van asfalt. Bitumen wordt in het asfaltmengsel gebruikt als bindmiddel waarmee de andere bestanddelen zoals steenslag, zand en vulstof aan elkaar worden verbonden.

Bitumen worden ook gebruikt voor zogenoemde roofing toepassingen. Ongeveer tien procent van de bitumenproductie wordt hiervoor gebruikt. Bitumen zijn geschikt voor dakbedekking vanwege de waterdichtingskwaliteiten van het materiaal. Bitumen worden in de dakbedekking zowel op rollen als in (golf) platen verwerkt.

De overige vijf procent van de bitumenproductie wordt gebruikt voor isolerende of afdichtende doeleinden voor bouwmaterialen. Hierbij kan gedacht worden aan coatings maar ook aan verf. De achterkant van tapijttegels kan eveneens van bitumen worden gemaakt.

Wat is nafta of aardoliedestillaat?

Nafta wordt ook wel aardoliedestillaat of raffinaderijbenzine genoemd. De naam nafta is mogelijk ontleend aan het Grieks. In Griekenland werd aardolie in het verleden ook wel nafta genoemd. Nafta is een condensaat dat ontstaat bij het destilleren van ruwe olie. Nafta is een mengsel dat bestaat uit koolwaterstoffen. De samenstelling van dit mengsel is verschillend en het aantal koolstofatomen is afhankelijk van de temperatuur die men gebruikt voor het destilleren. Tijdens het kraken valt de grondstof door de hitte uiteen in verschillende kleinere onverzadigde moleculen. De volgende soorten nafta zijn bekend:

  • Lichte nafta, dit is het product als men het distilleren doet bij temperaturen lager dan 80°C. Deze nafta bevat een aantal koolstofatomen tot 5.
  • Zware nafta. Distilleert men bij een temperatuur tussen de 80 tot 170 graden Celsius dan noemt men dit ook wel zware nafta. Deze nafta bevat een aantal koolstofatomen van 5 tot 10.

Hoeveel nafta zit er in aardolie?
Gemiddeld kan men uit aardolie twintig procent nafta halen tijdens het destillatieproces. De samenstelling van ruwe aardolie is echter wisselend en is onder andere afhankelijk van de vindplaats. De nafta krijgt nog een nabehandeling zodat de ongewenste delen uit het product worden verwijdert. Het nabehandelen van nafta is aan strenge milieueisen gebonden. Daarom wordt veel zorg besteed aan de nabehandeling in het raffinageproces.

Waar wordt nafta voor gebruikt?
Nafta ontstaat in een kraakinstallatie. Deze stof kan worden gebruikt aanstekerbenzine en wordt daarnaast omgezet in verschillende onverzadigde grondstoffen. Deze omzetting wordt gedaan in het kraakproces dat plaatsvind in naftakrakers. In naftakrakers worden verschillende stoffen geproduceerd waaronder etheen en propeen voor polymeerfabrieken.  Verder ontstaan er in de naftakraker ook co-producten zoals benzeen en butadieen.

Oliedestillaten worden in Europa in verschillende productielocaties omgezet in grondstoffen die gebruikt kunnen worden voor de fabricage van plastic producten. Daarnaast worden de destillaten uit olie ook gebruikt voor de fabricage van meststoffen, insecticiden, geneesmiddelen en zelfs voedingsmiddelen.

Waar staan kraakinstallaties in Europa?
In Europa staat de grootste kraakinstallatie ter wereld. Deze staat in de haven van Antwerpen (België). Daarnaast staan er kraakinstallaties in Moerdijk en Geleen en Terneuzen.

Wat is petrochemie en wat wordt in deze sector verwerkt?

Petrochemie is een sector die zich bezighoudt met het verwerken van petroleum. In deze sector worden verschillende scheikundige processen uitgevoerd in fabrieken en raffinaderijen, daardoor valt de petrochemie onder de chemische industrie. In de petrochemische sector wordt aardolie verwerkt en worden producten uit aardolie gefabriceerd.

In 1920 paste men voor het eerst commercieel een product toe dat uit de petrochemie afkomstig was. Dit was het product isopropylalcohol en wordt voor de cosmetische sector gebruikt. In de petrochemische industrie worden tegenwoordig verschillende processen gebruikt voor het maken van aardolieproducten. Hierbij kan onder andere worden gedacht aan het kraken van aardolie in een aardolieraffinaderij.

Kraken van aardolie
In 1910  wed het kraken van aardolie voor het eerst toegepast. Hierbij werden aardoliefracties omgezet in lichtere fracties. Doormiddel van kraken kom men een groter deel van de ruwe aardolie omzetten in benzine. De kern van het kraken draait om het omvormen van grotere organische moleculen in moleculen met een lager moleculair gewicht of in moleculen die betere eigenschappen bevatten.

Stoomkraken
Stoomkraken is een variant van thermisch kraken en verloopt via een radikaalmechanisme. Hierbij vinden reactie plaats bij een hoge temperatuur van rond 850 °C. Hierbij wordt vloeibare stof zoals bijvoorbeeld benzine of lichte dieselolie of een gasvormige stof zoals ethaan doormiddel van stoom verdund. De stoom zorgt er voor dat de reactieomstandigheden worden verbetert. Er wordt bij stoomkraken meestal gebruik gemaakt van een kortstondige verhitting van enkele milliseconden onder een temperatuur van 850 °C. Daarna wordt het gasvormige reactiemengsel zeer snel afgekoeld. Daarvoor wordt gebruik gemaakt van een warmtewisselaar. Dit zorgt er voor dat de aardolie (of ander mengsel) zo optimaal mogelijk wordt opgedeeld in de gewenste fracties.

Katalytisch kraken
Katalytisch kraken wordt gedaan met behulp van katalysatoren. Deze manier van kraken wordt tegenwoordig steeds meer toegepast omdat thermisch kraken zoals stoomkraken moeilijk te sturen is. Katalytisch kraken wordt in het Engels ook wel cat-cracking genoemd. Bij dit kraakproces zijn minder hoge temperaturen nodig dan bij thermisch kraken. In plaats van radicalen maakt men bij katalytisch kraken meer gebruik van kationische intermediairen.

Wat wordt op het Shell-terrein in Moerdijk geproduceerd?

Shell Nederland Chemie B.V. vestiging Moerdijk wordt ook wel SNC Moerdijk genoemd. Dit terrein bevat vier onderdelen en behoort tot de grootste chemiecomplexen in Nederland. Het totale complex heeft een oppervlakte van 325 hectare. Iedere dag werken op het Shell-terrein ongeveer 1300 medewerkers. Daarvan zijn 800 medewerker van Shell. De overige medewerkers zijn aannemers. Het olie- en chemiebedrijf Shell produceert op dit terrein per jaar 4,5 miljoen ton aan chemische producten.

Het Shell-terrein in Moerdijk werd in de jaren zestig van vorige eeuw door Shell in gebruik genomen. Deze nieuwe vestiging was noodzakelijk voor Shell omdat het bedrijf in Pernis te weinig ruimte had om nieuwe chemische fabrieken te bouwen. De locatie Moerdijk was voor Shell een logische keuze omdat deze locatie centraal ligt en daardoor goed bereikbaar is. Verder konden de Shell-complexen Moerdijk en Pernis via ondergrondse pijpleidingen goed met elkaar verbonden worden. Men koos in de jaren zestig niet voor een locatie in Antwerpen omdat die locatie minder gunstig zou zijn voor de werkgelegenheid van Nederlandse werknemers.

Belangrijkste productieproces van Shell Moerdijk
Shell Moerdijk is een complex waar verschillende chemische processen worden uitgevoerd. Het grootste deel van het proces is het kraken, dit onderdeel wordt ook wel aangeduid met de ‘kraker’. Hierbij wordt gebruikt gemaakt van een zogenoemde stoomkraker met een enorme productiecapaciteit. In de stoomkraker worden verschillende chemische stoffen zoals gasolie, hydrowax, lpg en nafta afgebroken oftewel gekraakt. Door dit kraken ontstaan andere verbindingen. Voorbeelden van de nieuwe verbindingen die kunnen ontstaan doormiddel van kraken zijn propyleen, ethyleen en butadieen. Deze nieuwe verbindingen kunnen worden gebruikt voor de productie van bijvoorbeeld rubber. De ‘kraker’ van Shell in Moerdijk heeft een jaarlijkse capaciteit:

  • van 900.000 ton per jaar
  • propeen: 500.000 ton per jaar
  • 1,3-butadieen: 115.000 ton per jaar

Daarnaast bevat SNC Moerdijk nog twee fabrieken:

  • Moerdijk Etheen Oxide en Derivaten (MEOD) met een productiecapaciteit van 305.000 ton etheenoxide per jaar en 150.000 ton mono-etheenglycol per jaar.
  • Styreenmonomeer en Propeenoxidefabrieken (MSPO) met een productiecapaciteit van 450.000 ton propeenoxide per jaar en een productiecapaciteit van 1.000.000 ton styreen per jaar.

De helft van de grondstoffen wordt aangevoerd vanuit het Shellcomplex in Pernis. De overige helft van de grondstoffen en basisproducten wordt via schepen aangevoerd naar Shell Moerdijk. Slechts een klein deel van de grondstoffen wordt via wegtransport naar deze locatie gebracht.

Waar worden de producten van Shell Moerdijk voor gebruikt?
Shell Moerdijk verwerkt chemische producten tot nieuwe grondstoffen voor nieuwe producten. De grondstoffen van Shell Moerdijk worden vooral gebruikt voor de productie van rubberproducten zoals autobanden en schoenzolen. Daarnaast worden de chemische stoffen ook gebruikt voor de fabricage van verf en plastic producten zoals cd-hoesjes.

Wat doet een pipeline pre-commissioning engineer?

De functie pre-commissioning engineer is een functie die vooral wordt gebruikt in de olie en gas industrie. De functie komt in die sectoren vooral aan de orde bij pijpleidingen. Daarom wordt de functie ook wel pipeline pre-commissioning engineer genoemd. In deze functiebenaming zit het Engelse woord ‘commission’ verwerkt. Met ‘in or out commission’ wordt bedoelt dat een systeem in of buiten werking is gesteld. Een pre-commissioning engineer verricht de laatste controles en werkzaamheden voordat olie, aardgas of andere vloeistoffen of gassen door de leiding heen getransporteerd worden.

Wat doet de pre-commissioning engineer?
De pijpleiding wordt door doormiddel van precommissioning voorbereid op het daadwerkelijke gebruiken van de leiding. Hierbij worden metingen verricht waarmee wordt aangetoond of de leidingen daadwerkelijk veilig zijn en goed zijn aangesloten en afgesloten. Lekkages worden opgespoord en verholpen. Vervolgens worden weer nieuwe controles verricht. Deze controles gaan net zo lang door tot de gehele installatie conform de voorschriften is aangelegd en als veilig kan worden beschouwd. Naast deze controles op het gebied van lekkage worden door een  pre-commissioning engineer de elektrotechnische installaties die verbonden zijn aan de transportleidingen gecontroleerd. Bij deze installaties kan onder andere gedacht worden aan meet en regeltechniek. Met deze techniek kan de temperatuur en de druk van de leidingen worden gemeten.

Pre-commissioning reinigen
Voordat leidingen in gebruik worden genomen worden deze gereinigd. Dit wordt ook wel pre-commission cleaning genoemd. Deze reiniging is belangrijk omdat tijdens werkzaamheden aan leidingen en technische installaties verschillende soorten vuil in de leiding terecht kunnen komen. Hierbij kan gedacht worden aan smeermiddelen en slijpsel. Ook kunnen er spetters van het lassen en delen van de slak van bepaalde lasprocessen in de leiding terecht komen. Deze vervuiling kan de kwaliteit van het vloeistof of het gas dat door de leidingen wordt getransporteerd nadelig beïnvloeden. Wanneer gas en olie onder hoge druk door de leidingen wordt getransporteerd kunnen de vuildeeltjes de leidingen bovendien aan de binnenkant beschadigen.

Daarom moet het vuil zorgvuldig worden weggehaald. De leidingen kunnen voor de ingebruikname op verschillende manieren worden gereinigd. Dit is afhankelijk van de eisen die aan de installatie worden gesteld en de materialen waaruit deze leidingen bestaan. Ook de druk waaronder vloeistoffen en gassen door de leidingen worden getransporteerd is van invloed op de keuze voor een bepaald reinigingsproces. Het reinigen van leidingen behoort ook tot pre-commissioning omdat deze werkzaamheden vlak voor de ingebruikname van de leiding worden gedaan.

Wat is een booreiland of boorplatform en waarvoor dienen deze offshore constructies?

Een booreiland is een grote door mensen vervaardigde constructie die in redelijk ondiep water wordt geplaatst om delfstoffen uit de aardboden te winnen. Een booreiland wordt ook wel een boorplatform genoemd, met beide benamingen wordt in principe hetzelfde bedoelt. Op een booreiland boort men naar aardolie of aardgas. Er zijn echter ook andere constructies in zee die geplaatst zijn waar olie en gas vandaag gehaald kunnen worden. Deze constructies zijn productieplatforms. Een productieplatform is echter wat anders dan een booreiland.

Op een productieplatform wordt meestal niet geboord naar olie of gas. Een productieplatform wordt gebruikt voor het behandelen van olie en gas. Booreilanden worden gebruikt voor het boren in de aardbodem. Daarom zijn deze kunstmatige eilanden voorzien van een boortoren.

Constructie van booreilanden
Een booreiland bevat een ponton. Hierop is de boortoren geplaatst. Er bestaan verschillende booreilanden. Er zijn booreilanden die drijven en er zijn booreilanden die met poten op de zeebodem staan. De poten van de laatste groep booreilanden staan stevig verankerd in de zeebodem. Het gehele eiland wordt door deze poten gedragen en kant enkele tientallen meters boven het wateroppervlak uit getild worden. Deze booreilanden worden ook wel hefeilanden genoemd. In het Engels dragen deze eilanden de naam “Self Elevating Platform”.

Positie van booreilanden die drijven
Booreilanden op poten staan in redelijk ondiep water. Olie en gasvelden kunnen echter ook in diepwater onder de zeebodem worden aangetroffen. In diep water is een constructie met poten niet haalbaar. Daarom worden hiervoor booreilanden gebruikt die drijven. Dit kan doormiddel van boorschepen of half-afzinkbare platforms. Het is belangrijk dat deze platforms goed in positie blijven daarom worden ze op hun plek gehouden doormiddel van ankers. Het is ook mogelijk dat er gebruik wordt gemaakt van dynamic positioning.

Waarvoor wordt een booreiland gebruikt?
Een booreiland wordt voornamelijk gebruikt voor zogenoemde exploratie-boringen. Deze boringen dienen voor onderzoek naar de hoeveelheid gas of aardolie die in de bodem zit. Het is hierbij belangrijk dat kan worden duidelijk gemaakt of de hoeveelheid olie of aardgas de moeite waard is. Als er sprake is van winbare hoeveelheden verwijdert met booreiland en plaatst men in plaats daarvan een productieplatform.

Als het slechts om kleine winbare hoeveelheden gaat kan men ook een speciaal schip gebruiken voor het winnen van olie. Dit schip wordt ook wel een Floating Production, Storage and Offloading (FPSO) genoemd. Deze schepen zijn omgebouwde olietankers en slaan aardolie en aardgas op. Daarnaast kunnen deze schepen aardolie en aardgas behandelen.

Een Floating Storage and Offloading (FSO) is ook een schip alleen dit schip heeft geen productiecapaciteit. De FSO is een schip waarin olie opgeslagen kan worden. Deze schepen worden voor opslag en transport gebruikt.

Wat is NOGEPA en wat betekend deze organisatie voor de olie en gas industrie?

Het winnen van gas en olie uit de Nederlandse aardbodem is geen eenvoudig werk. Er zijn verschillende partijen betrokken bij dit proces. Niet alleen de landelijke en lokale overheden oefenen invloed uit op de manier waarop deze fossiele brandstoffen worden gewonnen. Er zijn verschillende technische bedrijven en instanties die zich inzetten voor een verantwoorde manier van olie en gas winnen. NOGEPA is één van de instanties die bij dit proces betrokken is.

NOGEPA
De afkorting van NOGEPA wordt als volgt voluit geschreven: Nederlandse Olie en Gas Exploratie en Productie Associatie. De organisatie is opgericht in 1974. NOGEPA is een organisatie die verschillende bedrijven vertegenwoordigd. De bedrijven die door NOGEPA worden vertegenwoordigd hebben vergunningen voor het opsporen van olie en gas en het winnen van deze fossiele brandstoffen. Het gaat hierbij om werkzaamheden binnen de grenzen van Nederland en het deel van de Noordzee wat onder Nederland valt. NOGEPA streeft er naar dat er zorgvuldig met de olievoorraden en gasvoorraden van Nederland wordt omgegaan. NOGEPA vind het belangrijk dat gas en olie efficiënt en veilig uit de aardbodem worden gehaald. Daarnaast moet ook het milieu volgens NOGEPA als belangrijke factor niet uit het oog worden verloren.

NOGEPA en belangenpartijen
NOGEPA vertegenwoordigd in dit proces de maatschappijen in Nederland die zich bezig houden met de productie van olie en gas en daarvoor vergunningen hebben. Deze organisaties hebben bepaalde belangen die moeten worden afgestemd op andere belangenpartijen die verbonden zijn aan het winnen van olie en gas. NOGEPA betrekt verschillende overheden en andere belangenorganisaties bij de plannen voor het winnen van olie en gas. Hierbij staat deze organisatie voor een goede communicatie die gebaseerd is op een open dialoog.

Er zijn verschillende maatschappelijke belangen verbonden aan het winnen van fossiele brandstoffen.  De locatie waar de olie en gas uit de grond wordt gehaald heeft natuurlijk lokale bewoners. Deze kunnen zich zorgen maken om hun veiligheid en gezondheid. Deze vragen probeert NOGEPA te beantwoorden namens de partijen waarvan ze de belangen behartigen. Dat hierbij ook overleg wordt gepleegd buiten de landsgrenzen van Nederland is belangrijk. Het uiteindelijke doel van NOGEPA is het winnen van olie op een veilige, efficiënte en milieuverantwoorde manier. Dit doel moet worden bereikt zonder de maatschappelijke context uit het oog te verliezen. Daarbij kijkt NOGEPA ook naar de positie die het Nederlandse gas inneemt als bijdrage voor de energiebehoefte van de Nederlandse bevolking en het Nederlandse bedrijfsleven.

Duurzaamheid en milieu
Duurzaamheid en milieuverantwoord beleid nemen een steeds belangrijker plaats in bij het ontwikkelen van plannen door ondernemingen in Nederland. Deze onderwerpen komen ook aan de orde bij het winnen van olie en gas. Er moet gestreefd worden naar een beleid dat economisch aantrekkelijk is en daarnaast aandacht heeft voor duurzaamheid. Tussen deze onderwerpen moet een balans worden gevonden. NOGEPA zet zich in om een bijdrage te leveren aan een beleid waarmee deze balans kan worden gerealiseerd.

Er word door NOGEPA gekeken naar verschillende mogelijkheden om gas en olie te winnen. De exploitatie en productie  van gas en olie kan op verschillende manieren gebeuren. NOGEPA onderzoekt zowel naar traditionele als onconventionele oplossingen voor vraagstukken omtrent deze productie en exploitatie. Ook wordt door NOGEPA onderzocht hoe de lege gasvelden en olievelden kunnen worden hergebruikt. De beïnvloeding en het overleg dat door NOGEPA wordt gevoerd is breed.

Wat is het belang van smeermiddelen in de werktuigbouwkunde?

In de werktuigbouwkunde worden verschillende machines, apparaten en andere werktuigen ontworpen en gefabriceerd. Naast het ontwerp en de fabricage van deze werktuigen is het ook van belang dat er rekening wordt gehouden met het onderhoud daarvan. Werktuigen moeten een zo lang mogelijke levensduur hebben. Storingen, breuk en slijtage moeten zoveel mogelijk voorkomen worden. Echter, niet alle problemen die in werktuigen kunnen ontstaan kunnen worden voorkomen door de gebruikers van de werktuigen. Een belangrijk deel van het onderhoud dat wél door de gebruikers van werktuigen kan worden gedaan is het beperken van slijtage van het werktuig en bijbehorende onderdelen. Hiervoor kunnen onder andere smeermiddelen worden gebruikt.

Het gevaar van slijtage bij machineonderdelen
Metalen onderdelen zijn nooit helemaal glad. Hoe nauwkeurig metalen onderdelen ook worden afgewerkt er zijn altijd kleine krasjes en hoogteverschillen op de metalen onderdelen aanwezig. Deze verschillen kunnen lang niet altijd met het ‘blote oog’ worden waargenomen. Wanneer men een metaaloppervlak echter sterk zou vergroten ziet men kleine heuveltjes en dalen. Wanneer twee metalen producten elkaar voortdurend zouden raken treed er wrijving op. Deze wrijving wordt ook wel metallisch contact genoemd. Dit metallisch contact is een droge wrijving tussen metalen. Wanneer onderdelen zoals tandwielen onder hoge snelheden roteren kunnen door het metallisch contact hoge temperaturen worden bereikt. Deze temperaturen kunnen zo hoog zijn dat kleine stukjes van de machineonderdelen beginnen te smelten en vervolgens weer beginnen te stollen. De gestolde deeltjes kunnen vervolgens weer losbreken als de onderdelen weer in beweging worden gebracht. De onderdelen beginnen hierdoor te slijten en van vorm te veranderen. Dit slijten wordt ook wel vreten genoemd. Wanneer het slijtageproces niet wordt tegengegaan zullen machineonderdelen dusdanig van vorm veranderen dat de machine niet meer goed loopt. Uiteindelijk kan het slijtageproces er zelfs toe leiden dat de machine in zijn geheel vastloopt. Hierbij kan ook nog extra schade optreden naast de schade die al was ontstaan door de slijtage. Deze situatie moet ten allen tijde worden voorkomen.

Waarom zijn smeermiddelen belangrijk?
Naast een goede afwerking van de metaaloppervlaktes van machineonderdelen is het ook van belang dat het oppervlakte van de metalen onderdelen goed glad wordt gemaakt. Zoals eerder is vermeld kunnen metaaloppervlaktes van machineonderdelen nooit geheel glad worden geproduceerd. De toleranties kunnen nog zo nauwkeurig zijn, er zullen altijd oneffenheden aanwezig zijn op de onderdelen. Deze oneffenheden moeten worden opgevuld. Daarnaast moeten de machineonderdelen die met elkaar in contact kunnen komen van elkaar worden gescheiden door een dunne laag vloeistof of vet toe te voegen. Wanneer dit gebeurd treed er wrijving op in de vloeistof. Dit wordt ook wel vloeistofwrijving genoemd. Bij vloeistofwrijving er sprake van onderlinge wrijving van vloeistofdeeltjes. Deze onderlinge wrijvingsweerstand is hierbij veel lager dan de wrijvingsweerstand die ontstaat wanneer twee metalen onderdelen droog tegen elkaar worden aangewreven. Vloeistoffen en vetten kunnen worden gebruikt om de slijtage van machineonderdelen tegen te gaan. In feite worden de machineonderdelen gesmeerd. Er zijn echter verschillende smeermiddelen. Hierover gaat de volgende alinea.

Welke smeermiddel moet ik kiezen?
Doormiddel van smeermiddelen wordt de wrijving beperkt van onderdelen van werktuigen. Door het beperken van deze wrijving wordt ook de slijtage vermindert en kunnen machines langer worden gebruikt. Er zijn verschillende smeermiddelen die kunnen worden gebruikt. Bij de keuze van het juiste smeermiddel is het onder andere van belang dat er gekeken wordt naar de ruimte tussen de bewegende delen die met elkaar in contact komen. Ook de rotatiesnelheid van machineonderdelen moet goed worden bekeken. Wanneer machineonderdelen snel roteren kan een hoge temperatuur ontstaan. De hoge temperatuur kan de vloeibaarheid van smeermiddelen veranderen. Een goed smeermiddel moet de onderdelen die met elkaar in contact komen onder elke denkbare omstandigheid die logischerwijs in de machine kan ontstaan van voldoende smering voorzien. Voor veel machines en motoren is voorgeschreven welk smeermiddel moet worden gebruikt. Hierbij wordt onder andere gekeken naar de viscositeit van een smeermiddel. Dit is de vloeibaarheid van een smeermiddel. Deze vloeibaarheid is gekoppeld aan een bepaalde temperatuur.

Welke verschillende smeermiddelen zijn er?
Wanneer men de eigenschappen van smeermiddelen goed in beeld heeft kan men het juiste smeermiddel kiezen. Smeermiddelen zijn er in verschillende soorten. Hieronder wordt een kort overzicht weergegeven van verschillende soorten smeermiddelen.

  • Minerale oliën: deze oliën zijn vloeibaar en worden veel toegepast
  • Plantaardige oliën: dit zijn vloeibare oliën die gewonnen worden uit extracten van planten.
  • Dierlijke oliën: dit zijn oliën die worden gewonnen uit dierlijke vetten.
  • Vaste smeermiddelen: dit kunnen poeders zijn van zeer fijn koolstof zoals grafiet.
  • Smeervetten: deze bestaan uit vaste stoffen of stroperige stoffen.

Bovenstaande categorieën zijn zeer breed. Hieronder vallen nog allemaal verschillende indelingen bijvoorbeeld op het gebied van viscositeit. Minerale oliën kunnen onderling sterk verschillen op het gebied van viscositeit. Ook de andere categorieën bevatten smeermiddelen die voor verschillende doeleinden kunnen worden toegepast.

Viscositeit van smeermiddelen wat wordt er mee bedoelt?

Viscositeit is een term die wordt gebruikt om de dikte van een vloeistof aan te duiden. Het wordt ook wel vertaald met de kleverigheid en stroperigheid van vloeistoffen. Hoe hoger de viscositeit hoe meer de vloeistof zich verzet tegen krachten die de vloeistof zouden laten vloeien. Viscositeit geeft in feite de weerstand van een vloeistof aan tegen het stromen. De term viscositeit is afgeleid van het Latijnse woord voor de maretak. Vroeger van de maretak vogellijm gemaakt. De Latijnse naam voor de mare tak is viscum album. Het eerste deel van het woord ‘viscum’ is verwerkt in het woord viscositeit. Veel lijmsoorten hebben een hoge viscositeit. Dit houdt in dat veel lijmsoorten traag vloeiend zijn en een hoge interne weerstand hebben tegen vloeien. Vloeistoffen die een hoge viscositeit bevatten worden viskeus genoemd. Water is een voorbeeld van een vloeistof met een lage viscositeit. Water vloeit over het algemeen zonder veel weerstand weg. Dit is echter wel afhankelijk van de temperatuur van de omgeving. Vloeistoffen kunnen trager of juist sneller vloeien wanneer de temperatuur verandert.

Viscositeit in de techniek
De juiste viscositeit van smeerolie is erg belangrijk bij het bepalen van de geschiktheid van olie om bepaalde machineonderdelen of motoronderdelen te smeren. Olie wordt als smeermiddel gebruikt voor bewegende delen van een machine. Olie vormt hierbij een film tussen de bewegende onderdelen en zorgt er voor dat de onderlinge rechtstreekse wrijving  wordt vermindert. Deze onderlinge wrijving kan ontstaan door metaal-op-metaal contact, dit wordt ook wel metallisch contact genoemd. Door rechtstreeks contact tussen machineonderdelen treed er slijtage op. Dit slijtageproces moet zo langzaam mogelijk verlopen omdat anders machineonderdelen regelmatig vervangen moeten worden en de machine niet goed meer draait. Olie met de juiste viscositeit moet er voor zorgen dat dit slijtageproces wordt vertraagd en de machineonderdelen langer mee gaan.

De juiste viscositeit is belangrijk 
Voor de meeste machines en motoren is in de gebruikshandleiding voorgeschreven welke olie toegepast moet worden. Daarbij is aangegeven over welke viscositeit de olie moet beschikken. Olie zorgt er naast smering ook voor koeling van de machineonderdelen. De koeling van bijvoorbeeld lagers kan niet worden bereikt door de toepassing van een vaste stof of smeervet. Wanneer machineonderdelen draaien kunnen ze heel warm worden. De smeerolie wordt dan echter ook warm en kan er voor zorgen dat de olie vloeibaarder wordt  of juist niet. Het toerental van lagers en andere machineonderdelen is van belang bij het kiezen van de juiste smeerolie. De keuze voor de juiste viscositeit is van groot belang voor de ‘levensduur’ van de machineonderdelen en de motor. Een te hoge viscositeit zorgt er voor dat de vloeistof te traag vloeit en daardoor niet alle machineonderdelen of de gehele motor smeert. Hierdoor kan alsnog slijtage ontstaan. Bij een te lage viscositeit is de oliefilm te dun tussen de bewegende delen en treed er alsnog slijtage op in bijvoorbeeld de vorm van metallisch contact.

Wat is een Driller?

Een Driller is een functie in de offshore. Hij is verantwoordelijk voor het proces waarbij petroleum uit de aarde wordt gehaald. Daarvoor moeten verschillende steekproeven en monsters  van de olie genomen worden. Deze monsters worden vervolgens op verschillende manieren getest. De doelstelling hierbij is dat de kwaliteit van de olie zo hoog mogelijk moet zijn.

De Driller heeft de supervisie op het boren. Het boren en bijbehorende activiteiten worden uitgevoerd door de bemanning. Het is belangrijk dat alles goed en effectief verloopt. De Driller zorgt er voor dat elk lid van de bemanning weet wat hij moet doen. Hij houdt het proces goed in de gaten en brengt rapport uit aan de Rig Manager.

Een Driller wordt je niet zomaar. Het is een functie die veel ervaring vereist. De meeste Drillers hebben verschillende andere werkzaamheden uitgevoerd op het platform. Door hun loopbaan op het platform hebben ze veel ervaring. Voordat je een Driller bent heb je eerst gewerkt als Driller Assistent.