Wat is de WNRA?

Ambtenaren hadden in de jaren voor 2020 andere rechten en plichten dan werknemers in het bedrijfsleven. Vanaf 1 januari 2020 heeft de wetgever dit veranderd en vallen ambtenaren onder het private arbeidsrecht, evenals werknemers in het bedrijfsleven. Deze overgang is bepaald in de WNRA, wat staat voor “Wet Normalisering Rechtpositie Ambtenaren”. Tjerk van der Meij heeft op basis van informatie van de Rijksoverheid de volgende tekst op gesteld over dit onderwerp.

Wat blijft hetzelfde?
In zijn algemeenheid houden ambtenaren ook na het invoeren van de WNRA hun ambtelijke status. Dit is zo bepaald omdat een ambtenaar nog steeds in dienst is van de overheid. Omdat een ambtenaar werkt voor het algemeen belang, blijven de speciale regels voor hen gelden. Deze regels zijn bijvoorbeeld:

• Regels omtrent geheimhouding
• Verplichting om het melden van andere functies
• Verbod om giften aan te nemen en onomkoopbaar te zijn.

Door de invoering van de WNRA verandert er niks voor de ambtenaar op gebied van vakantiedagen & salaris. Andere arbeidsvoorwaarden worden vastgelegd in de cao.

Wat verandert er?
Voor het intreden van de WNRA werkten ambtenaren bij een overheidsinstelling on de een “aanstelling”. Deze is in de WNRA omgezet naar een arbeidsovereenkomst, evenals in het private bedrijfsleven. Ook kende het publieke bedrijfsleven geen cao’s, maar rechtspositieregelingen. Met het intreden van de nieuwe wet kent men in de publieke sector geen rechtspositieregelingen meer, maar vallen ook ambtenaren onder een cao. Bijvoorbeeld de cao gemeente.

Door het overeenkomen van een arbeidsovereenkomst in plaats van een aanstelling, kent de publieke sector nu de private ontslagprocedure. Dit betekent dat bij een ontslag van een ambtenaar de werkgever dit via de kantonrechter, of het UWV moet aanvragen. In het verleden kende de ambtelijke sector een andere ontslagprocedure. Binnen deze procedure werd een ambtenaar in het recht gesteld om bezwaar te maken bij de bestuursrechter. Door het afschaffen van de ambtelijke ontslagprocedure is dit niet meer mogelijk. Door de WNRA is het ontslagrecht gelijk getrokken aan het private ontslagrecht.

Voor wie geldt de WNRA?
De WNRA geldt voor vrijwel alle ambtenaren, inclusief de ambtenaren die altijd al op basis van een arbeidsovereenkomst werken (UWV, SVB, DNB). Toch zijn er enkele uitzonderingen op de wet. Deze uitzonderingen zijn:

• Rechters
• Politiek (Burgermeesters, Kamerleden, etc.)
• Werknemers bij defensie
• Werknemers bij de politie.

Voor de bovengenoemde ambtenaren geldt de WNRA niet. Zij krijgen dan ook niet te maken met privaat arbeidsrecht en werken op basis van de oude regeling.

Wat is de Ambtenarenwet?

De Ambtenarenwet is een Nederlandse wet waarin alle rechten en plichten van ambtenaren zijn vastgelegd met als doel de rechtspositie van ambtenaren te regelen. De Ambtenarenwet is vastgesteld in 1929. Deze rechtspositie van ambtenaren is in een aparte wet geregeld omdat ambtenaren niet onder de burgerlijke wet vallen. Ambtenaren worden door de overheid of een overheidsinstelling eenzijdig aangesteld.

Een aanstelling of arbeidsovereenkomst
Met een ambtenaar wordt dus geen arbeidsovereenkomst in de burgerlijke zin gesloten. Arbeidsovereenkomsten worden gesloten door bedrijven tussen werknemers en werkgevers en zijn tweezijdig. Dit houdt in dat arbeidsovereenkomsten door de twee partijen gezamenlijk worden ondertekend. Een ambtenaar wordt door de overheid eenzijdig aangesteld maar dat gebeurd uiteraard wel in overleg met de (toekomstige) ambtenaar. Dit houdt in dat er met (kandidaat) ambtenaren of mensen die solliciteren bij de overheid ook sollicitatiegesprekken worden gevoerd.

Verschillen in rechtspositie
Een ambtenaar heeft in de praktijk een andere rechtspositie dan werknemers met een arbeidsovereenkomst. De verschillen zitten in de volgende punten:

  • Ambtenaren worden door de overheid aangesteld en deze aanstelling is eenzijdig.
  • Ambtenaren hebben een rechtsbescherming via de bestuursrechter. Werknemers die werken op basis van een arbeidscontract hebben rechtsbescherming via de kantonrechter.
  • Er zijn voor ambtenaren publiekrechtelijke regelingen met betrekking tot de  arbeidsvoorwaarden. Werknemers die werkzaam zijn bij reguliere bedrijven op basis van een arbeidscontract werken op basis van een CAO.

Sollicitatiegesprek en arbeidsvoorwaardengesprek
Tijdens sollicitatiegesprekken voor overheidsfuncties worden de arbeidsvoorwaarden besproken en heeft de sollicitant uiteraard de mogelijkheid om hierop te reageren. Tijdens een arbeidsvoorwaardengesprek zullen de arbeidsvoorwaarden nogmaals worden benoemd. Het arbeidsvoorwaardengesprek vind meestal plaats met de (toekomstig) ambtenaar wanneer deze succesvol de sollicitatieronde is doorgekomen. Niet voor alle overheidsfunctionarissen gelden dezelfde bepalingen. Zo zijn er voor burgemeesters en ministers vaak afwijkende bepalingen.

Verplichtingen voor de overheid
De ambtenarenwet zorgt er voor dat overheden aan bepaalde verplichtingen moeten voldoen. Deze verplichtingen zorgen er voor dat het werken bij de overheid eerlijker en transparanter kan verlopen. Ook tracht men vriendjespolitiek en andere ongewenste zaken te vermijden. Daarom is een overheidsinstelling verplicht om de volgende aspecten door te voeren:

  • een gedragscode
  • een integriteitsbeleid
  • een ambtseed bij aanstelling
  • een klokkenluidersregeling
  • openbaarmaking nevenfuncties
  • een terugkommogelijkheid als men de politiek ingaat

Wat is rechtspositie in arbeidsrelaties?

Rechtspositie is het geheel van rechten en plichten in een arbeidsverhouding tussen een werknemer en een werkgever in een arbeidsverhouding vanuit een juridisch oogpunt beschouwd. De term rechtspositie wordt vooral gebruikt binnen de overheid en overheidsinstellingen. Men heeft het dan bijvoorbeeld over de rechtspositie van een ambtenaar. De rechtspositie van een ambtenaar verschild van de positie die een werknemer heeft bij een regulier bedrijf. Er zijn echter ook een aantal overeenkomsten. De volgende aspecten zijn de belangrijkste overeenkomsten tussen de positie van ambtenaren en werknemers met een arbeidsovereenkomst:

  1. Ambtenaren werken in een gezagsverhouding tot een wederpartij. De wederpartij is in dit geval het overheidsorgaan welke de ambtenaar heeft aangesteld.
  2. Ambtenaren voeren vastgestelde taken en werkzaamheden gedurende vastgestelde tijden uit ten behoeve van zijn wederpartij.
  3. Ambtenaren worden voor hun werkzaamheden betaald door zijn wederpartij oftewel het overheidsorgaan waar de ambtenaren voor werken.

Verschil tussen werknemers en ambtenaren
De bovenstaande punten zijn de overeenkomsten die bestaan tussen de arbeidsverhouding van ambtenaren bij een overheidsinstelling en de arbeidsverhouding tussen werknemers bij een bedrijf. Er zijn naast overeenkomsten ook verschillen. Een belangrijk verschil zit in de juridische zin in de manier waarop ambtenaren worden aangesteld. Zo wordt een ambtenaar doormiddel van een zogenaamde “eenzijdige rechtshandeling” aangesteld door de overheid. Deze aanstelling van de ambtenaar wordt vastgelegd in een besluit. Werknemers die niet bij de overheid werkzaam zijn gaan een tweezijdige arbeidsovereenkomst aan. Deze arbeidsovereenkomst wordt gesloten tussen werkgever en werknemer.

De overheid stelt dus ambtenaren aan doormiddel van een besluit. Dit neemt echter niet weg dat er met de toekomstig ambtenaar en de overheidsinstelling overleg is gepleegd over de voorwaarden waaronder de ambtenaar zal worden aangesteld. Dit gebeurd meestal tijdens een arbeidsvoorwaarden gesprek. Als een ambtenaar akkoord is met de arbeidsvoorwaarden zal hij of zij door de overheid formeel worden aangesteld door een eenzijdige rechtshandeling.

Ambtenarenwet
De wettelijke regels omtrent het aanstellen en ontslaan van werknemers staan in het burgerlijke recht. Ambtenaren vallen niet onder het burgerlijke recht maar onder de Ambtenarenwet en de regelingen die daar onder hangen. In de Ambtenarenwet is de rechtspositie van ambtenaren geregeld. De rechtspositie van de ambtenaar verschilt met die van de werknemer die bij een regulier bedrijf werkt met een arbeidsovereenkomst. De verschillen in de rechtspositie van de ambtenaar zijn de volgende:

  • Een ambtenaar wordt eenzijdig door de overheid aangesteld.
  • De rechtsbescherming van de ambtenaar loopt via de bestuursrechter in plaats van de kantonrechter
  • De ambtenaar heeft te maken publiekrechtelijke regelingen van de arbeidsvoorwaarden in plaats van een CAO

Ambtenaren hebben net als reguliere werknemers het recht om te staken. Toch dienen de overheidsorganen hun plichten voor hun burgers wel uit te kunnen voeren. In sommige gevallen mogen ambtenaren daarom niet staken om aan de minimale dienstverlening te voldoen. Ook staan in de Ambtenarenwet bijzondere regels met betrekking tot het ontslaan van ambtenaren.