Wat is rechtspositie in arbeidsrelaties?

Rechtspositie is het geheel van rechten en plichten in een arbeidsverhouding tussen een werknemer en een werkgever in een arbeidsverhouding vanuit een juridisch oogpunt beschouwd. De term rechtspositie wordt vooral gebruikt binnen de overheid en overheidsinstellingen. Men heeft het dan bijvoorbeeld over de rechtspositie van een ambtenaar. De rechtspositie van een ambtenaar verschild van de positie die een werknemer heeft bij een regulier bedrijf. Er zijn echter ook een aantal overeenkomsten. De volgende aspecten zijn de belangrijkste overeenkomsten tussen de positie van ambtenaren en werknemers met een arbeidsovereenkomst:

  1. Ambtenaren werken in een gezagsverhouding tot een wederpartij. De wederpartij is in dit geval het overheidsorgaan welke de ambtenaar heeft aangesteld.
  2. Ambtenaren voeren vastgestelde taken en werkzaamheden gedurende vastgestelde tijden uit ten behoeve van zijn wederpartij.
  3. Ambtenaren worden voor hun werkzaamheden betaald door zijn wederpartij oftewel het overheidsorgaan waar de ambtenaren voor werken.

Verschil tussen werknemers en ambtenaren
De bovenstaande punten zijn de overeenkomsten die bestaan tussen de arbeidsverhouding van ambtenaren bij een overheidsinstelling en de arbeidsverhouding tussen werknemers bij een bedrijf. Er zijn naast overeenkomsten ook verschillen. Een belangrijk verschil zit in de juridische zin in de manier waarop ambtenaren worden aangesteld. Zo wordt een ambtenaar doormiddel van een zogenaamde “eenzijdige rechtshandeling” aangesteld door de overheid. Deze aanstelling van de ambtenaar wordt vastgelegd in een besluit. Werknemers die niet bij de overheid werkzaam zijn gaan een tweezijdige arbeidsovereenkomst aan. Deze arbeidsovereenkomst wordt gesloten tussen werkgever en werknemer.

De overheid stelt dus ambtenaren aan doormiddel van een besluit. Dit neemt echter niet weg dat er met de toekomstig ambtenaar en de overheidsinstelling overleg is gepleegd over de voorwaarden waaronder de ambtenaar zal worden aangesteld. Dit gebeurd meestal tijdens een arbeidsvoorwaarden gesprek. Als een ambtenaar akkoord is met de arbeidsvoorwaarden zal hij of zij door de overheid formeel worden aangesteld door een eenzijdige rechtshandeling.

Ambtenarenwet
De wettelijke regels omtrent het aanstellen en ontslaan van werknemers staan in het burgerlijke recht. Ambtenaren vallen niet onder het burgerlijke recht maar onder de Ambtenarenwet en de regelingen die daar onder hangen. In de Ambtenarenwet is de rechtspositie van ambtenaren geregeld. De rechtspositie van de ambtenaar verschilt met die van de werknemer die bij een regulier bedrijf werkt met een arbeidsovereenkomst. De verschillen in de rechtspositie van de ambtenaar zijn de volgende:

  • Een ambtenaar wordt eenzijdig door de overheid aangesteld.
  • De rechtsbescherming van de ambtenaar loopt via de bestuursrechter in plaats van de kantonrechter
  • De ambtenaar heeft te maken publiekrechtelijke regelingen van de arbeidsvoorwaarden in plaats van een CAO

Ambtenaren hebben net als reguliere werknemers het recht om te staken. Toch dienen de overheidsorganen hun plichten voor hun burgers wel uit te kunnen voeren. In sommige gevallen mogen ambtenaren daarom niet staken om aan de minimale dienstverlening te voldoen. Ook staan in de Ambtenarenwet bijzondere regels met betrekking tot het ontslaan van ambtenaren.

Wat is een bouwvergunning?

Een bouwvergunning is noodzakelijke meestal schriftelijke toestemming die door een overheid wordt verstrekt aan een bedrijf of particulier om een bouwwerk op te richten of een bestaand bouwwerk te wijzigen. Een bouwvergunning is in veel gevallen verplicht wanneer men een bouwwerk wil plaatsen. Bouwvergunningen worden echter niet altijd verstrekt, een bouwwerk moet namelijk aan bepaalde eisen voldoen. Vanaf 1 oktober is de bouwvergunning in Nederland vervangen door de omgevingsvergunning die veel meer omvattend is. Vaak heeft men het in de volksmond nog wel over een bouwvergunning als men een vergunning aanvraagt voor de bouw van een bouwwerk of de aanpassing daarvan.

Bouwvergunning verplicht
Niet voor alle bouwwerken is een bouwvergunning nodig. Dit wordt in Nederland bepaalt door de overheid. De overheid heeft in de Woningwet vastgelegd voor welke bouwwerken een bouwvergunning is vereist. De Woningwet trad in werking in het jaar 1902. In deze wet is ook vastgelegd dat gemeenten in Nederland verplicht zijn om bouw- en woningverordening op te stellen. Deze verordeningen dienen voorschriften te bevatten waaraan nieuwe bouwwerken waaronder woningen moeten voldoen.

Tevens bevat de Woningwet het verbod dat niemand iets mag bouwen, verbouwen of uitbreiden zonder dat er een bouwvergunning door de gemeente is verstrekt. Een bouwvergunning is in ieder geval voor de bouw van woningen en utiliteit verplicht. Zonder bouwvergunning mag men niet met de bouw van dergelijke bouwwerken starten. Ook voor bouwwerken die niet voor bewoning of als utiliteitscomplex worden gebruikt is vaak een bouwvergunning vereist. Hierbij kan men denken aan bruggen, viaducten en andere civiele kunstwerken. Gemeenten verstrekken de bouwvergunning en toetsen de bouwplannen aan landelijke eisen en regionale eisen die aan bouwwerken worden gesteld.

Waaraan wordt een bouwvergunning getoetst?
Een bouwvergunning wordt niet zomaar verstrekt. Particulieren en bedrijven kunnen hun bouwvergunningsaanvraag bij gemeenten (digitaal) indienen. Vaak wordt het indienen van een bouwvergunning doormiddel van een invullijst of formulier vergemakkelijkt. Er worden in de lijst of op het formulier allemaal vragen gesteld die de indiener van de vergunningsaanvraag dient te beantwoorden. Door de antwoorden op deze vragen krijgt de gemeente de benodigde informatie voor een goede toetsing.

Meestal krijgt men bij eenvoudige bouwaanvragen binnen acht weken bericht of de bouwvergunning wordt verstrekt of niet. Dit is wettelijk ook geregeld vanaf 10 oktober 2010 toen de omgevingsvergunning werd ingevoerd. Daarvoor hadden gemeenten nog 12 weken de tijd om een bouwvergunning te toetsen. In de periode van acht wordt het bouwplan door de gemeente getoetst aan een aantal planen, besluiten en verordeningen. De toetsing vindt in ieder geval plaats op basis van:

  • Het bestemmingsplan;
  • Het Bouwbesluit;
  • De lokale Bouwverordening;
  • De redelijke eisen van welstand.

Bouwvergunning of omgevingsvergunning
Een omgevingsvergunning is een vergunning die in Nederland op 1 oktober 2010 werd ingevoerd ter vervanging van de verschillende vergunningen en aanvraagprocedures van vergunningen voor wonen, ruimte en milieu. De omgevingsvergunning heeft na de invoering de volgende vergunningen vervangen:

  • bouwvergunning,
  • sloopvergunning
  • aanlegvergunning,
  • milieuvergunning,
  • gebruiksvergunning,
  • kapvergunning.

De omgevingsvergunning heeft er voor gezorgd dat iemand die in het verleden één van de bovengenoemde vergunningen wilde aanvragen in de toekomst al deze aanvragen via de omgevingsvergunningaanvraag kan indienen. De omgevingsvergunning is ingevoerd in het kader van de Modernisering van de VROM-regelgeving. Waarbij de letters VROM staan voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer. De doelstelling van de modernisering van de VROM-regelgeving is het aantal wetten en regels op het gebied van de fysieke leefomgeving in Nederland flink te reduceren en te optimaliseren.  Particulieren die in de toekomst een bouwaanvraag willen indienen zullen daarom een omgevingsvergunning moeten aanvragen.

Wat is wachtgeld en voor wie is wachtgeld bestemd?

Wachtgeld is een werkloosheidsuitkering die in Nederland wordt betaald aan bestuurders en politici als deze zonder werk zijn geraakt. Wachtgeld is een informele benaming voor deze uitkering. De bestuurders en politici ontvangen wachtgeld als ze zijn ontslagen of na beëindiging van het mandaat. De wachtgeldvergoeding ontvangt de desbetreffende persoon totdat hij of zij ander werk heeft gevonden of tot aan het pensioen.

Duur en hoogte van wachtgeld
Er is echter wel een maximale termijn voor de uitkering van wachtgeld wettelijk vastgelegd. De maximale duur is vastgesteld op vier jaar. De minimale duur is twee jaar maar als het ministerschap korter heeft geduurd dan drie maanden dan krijgt de voormalig minister maximaal een half jaar wachtgeld. In het eerste jaar na het dienstverband ontvangt de voormalig minister 80 procent van zijn of haar laatstgenoten bezoldiging. In het tweede jaar 70 procent van de laatstgenoten bezoldiging.

Tot het jaar 2001 werd er ook een soort wachtgeldregeling toegepast voor (semi-) ambtenaren in Nederland.

Waar komt de term wachtgeld vandaan?
Wachtgeld is een oude benaming die afkomstig is uit de tijd dat een ambtenaar in Nederland formeel geen ontslag kon krijgen. Als de ambtenaar geen functie meer had moest hij of zij op een nieuwe functie wachten. Wachtgeld is een vergoeding die werd verstrekt om het financiële ‘gat’ op te vullen.

Wat is een uitkering en wat wordt met een uitkeringsgerechtigde bedoelt?

Een uitkering is een bedrag dat iemand ontvangt als hij of zij aan bepaalde voorwaarden voldoet. De term uitkering wordt in Nederland meestal gebruikt als iemand een bepaald bedrag ontvangt van de overheid om ‘rond te kunnen komen’ of om een bepaalde schade te dekken. Het ontvangen van een uitkering is een recht, daarom wordt iemand die in aanmerking kan komen voor een uitkering ook wel een uitkeringsgerechtigde genoemd. De uitkeringsgerechtigde ontvangt de uitkering van een uitkeringsinstelling. De uitkering kan echter ook ontvangen worden vanuit een verzekeringsmaatschappij. Hieronder staan in het kort de verschillen.

Uitkering vanuit de overheid
Een uitkering kan een bedrag zijn dat eenmalig of meermalig wordt betaald namens de overheid in het kader van sociale zekerheid. Hierbij kan men denken aan een werkloosheidsuitkering of een bijstandsuitkering. Ook een arbeidsongeschiktheidsuitkering wordt door de overheid verstrekt al zullen werkgevers voor werknemers in eerste instantie een bepaalde periode (in 2014 was deze periode 2 jaar) de kosten moeten betalen. De uitkeringen worden in Nederland betaald door overheidsinstanties, gemeenten en het UWV. Deze afkorting staat voor Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen.

In België ontvangen werklozen een  werkloosheidsuitkering deze wordt uitbetaald door de Hulpkas voor Werkloosheidsuitkeringen (HVW). Het is echter ook mogelijk dat een uitkering voor ziekte wordt betaald uit een ziekenfonds waar de desbetreffende werknemer bij aangesloten is.

Uitkering vanuit een verzekeringsmaatschappij
Een verzekeringsmaatschappij kan ook een geldbedrag uitkeren aan personen of bedrijven. In dit geval wordt de uitkering van de verzekeraar gebruikt om een bepaalde schade te vergoeden. Ook kan er sprake zijn van een levensverzekeringskapitaal of een lijfrente-uitkering.

Periodieke uitkering
Er zijn verschillende soorten uitkeringen. Als men bijvoorbeeld een periodieke uitkering heeft dan wordt de uitkering in verschillende betalingsmomenten aan de uitkeringsgerechtigde betaald. Bij deze uitkeringen wordt één betaling ook wel een termijn genoemd. De uitkering wordt dus in termijnen betaald aan de uitkeringsgerechtigde.

Inkomensafhankelijke toeslag
Een inkomensafhankelijke toeslag is een benaming voor een uitkering die gekoppeld is aan de hoogte van iemand zijn of haar inkomen. Hierbij kan ook het gehele inkomen van een gezin of partners worden bekeken door de uitkeringsinstantie.

Wat zijn nutsbedrijven en wat doen deze bedrijven?

Nutsbedrijven zijn vaak door de overheid opgericht en dienen voor het algemeen ‘nut’. De diensten van nutsbedrijven zijn van openbaar nut en zijn vaak zo belangrijk voor de maatschappij dat men er eigenlijk niet meer zonder kan. Daarom wil de overheid garanderen dat haar burgers van de diensten van nutsbedrijven gebruik kunnen maken. Concurrentie en economische belangen zoals winstgevendheid zijn vaak van ondergeschikt belang. Nutsbedrijven bevinden zich vaak in een monopolypositie waardoor concurrentiestrijd vaak niet aan de orde is. In de negentiende en twintigste eeuw zijn er door de overheid in Nederland veel nutsbedrijven opgericht.

Voorbeelden van nutsbedrijven
Er zijn verschillende voorbeelden van bedrijven die een algemeen nut dienen en daardoor belangrijk zijn voor het functioneren van een samenleving of maatschappij. Hieronder staan een aantal belangrijke voorbeelden van voorzieningen die door een nutsbedrijf geleverd worden.

Watervoorziening
Nutsbedrijven kunnen zich richten op drinkwatervoorziening omdat drinkwater van levensbelang is voor mensen. Burgers moeten er zeker van zijn dat ze drinkwater ter beschikking hebben. Daarnaast moeten burgers er van uit kunnen gaan dat het drinkwater van voldoende kwaliteit is om daadwerkelijk te drinken.

Elektriciteitsvoorziening
Ook de elektriciteitsvoorziening is in handen van een nutsbedrijf. Zonder elektriciteit kunnen veel bedrijven niet draaien en hebben ook ziekenhuizen, scholen en overheidsgebouwen een probleem. Naast de utiliteit zijn ook de burgers afhankelijk van elektriciteit. Hoewel de elektriciteitsvoorziening in handen is van een nutsbedrijf zijn de burgers wel vrij om te kiezen voor een energieleverancier.

Gasvoorziening
Naast elektriciteit is ook de voorziening van gas in handen van een nutsbedrijf. Gas is voor een samenleving van groot belang. Doormiddel van gas kan onder andere worden gekookt en kunnen daarnaast gebouwen van warmte worden voorzien. Daarom is ook de gasvoorziening in handen van een nutsbedrijf.

Openbaar vervoer
Ook openbaar vervoer is in handen van nutsbedrijven. De overheid wil graag dat burgers in Nederland verzekerd zijn van een mogelijkheid om zich doormiddel van openbaar vervoer te verplaatsen. Ook afgelegen plaatsen zijn vaak doormiddel van openbaar vervoer te bereiken.

Invloed van de overheid op nutsbedrijven
De overheid heeft invloed op nutsbedrijven. Toch hebben veel nutsbedrijven de afgelopen jaren door de overheid meer vrijheid gekregen in de besluitvorming. De politiek is verdeeld over de vrijheid die nutsbedrijven hebben in hun besluitvorming over belangrijke investeringen. Het geld wat nutsbedrijven besteden wordt namelijk door de overheid verstrekt. De belastingbetaler betaalt uiteindelijk de nutsbedrijven en het personeel wat daar werkzaam is. Bepaalde politieke partijen willen dat de overheid meer invloed heeft op wat er met het geld wordt gedaan. Zo moet de overheid volgens deze partijen meer invloed kunnen uitoefenen op de geplande investeringen en de benoeming van managers in hoge bestuursfuncties.

Overheid wil invloed vergroten in staatsbedrijven

Op vrijdag 18 oktober kwam opmerkelijk nieuws uit Den Haag. Minister Dijsselbloem van Financiën wil dat de overheid meer inspraak krijgt in staatsbedrijven. Volgens hem moeten bedrijven zoals Schiphol en ABN Amro de staat eerder betrekken bij beslissingen op strategisch niveau. Ook de Gasunie moet als staatbedrijf gehoor geven aan het besluit van minister Dijsselbloem.

Wat zijn staatsbedrijven?
Men spreekt van staatsbedrijf of overheidsbedrijf wanneer het bedrijf in handen is van de overheid of de overheid groot aandeelhouder is van het bedrijf. Staatsbedrijven komen in verschillende politiek systemen voor, van communistische tot kapitalistische systemen en van totalitaire tot democratische regeringsvormen. Een staatsbedrijf is meestal om een bepaalde reden in handen van een overheid. Vaak gaat het om essentiële functies die door het bedrijf in de economie worden vervuld. Zo heeft Schiphol een belangrijke logistieke functie voor Nederland. De Gasunie heeft op het gebied van energie een belangrijke rol. Uit bijna elk staatsbedrijf is te herleiden wat het belang daarvan is voor de Nederlandse maatschappij.

Belang van gas en elektriciteit voor Nederland
Gas en elektriciteit zijn zeer belangrijk voor het Nederlandse bedrijfsleven en de Nederlandse huishoudens. Deze energiedragers of energiebronnen zijn van dusdanig groot belang dat veel bedrijven en huishoudens er niet zonder kunnen. De overheid heeft daarom besloten dat de Gasunie en Tennet in handen van de staat blijven. Het belang van de gasnetten en elektriciteitsnetten is eenvoudigweg te groot om het uit te besteden of te verkopen aan commerciële bedrijven. Het functioneren van de Nederlandse maatschappij hangt voor een groot deel af van de kwaliteit van deze energienetten.

Invloed van de overheid op gas en elektriciteit
Vanaf 1 januari 2014 wil de overheid eerder betrokken worden bij grote beslissingen van staatsbedrijven. De drempel waarbij de overheid moet worden geraadpleegd bij een beslissing wordt omlaag gebracht. Ook bij het benoemen van bestuurders, commissarissen en andere belangrijke functies van staatsbedrijven wil de overheid meer betrokken worden. De overheid wil met het vergroten van haar invloed er voor zorgen dat er capabele bestuurders worden aangenomen dat er verantwoord met het geld van de Nederlandse burgers wordt omgegaan.

NS en Schiphol
De Nederlandse  Spoorwegen (NS) en Schiphol vormen met hun belangrijke logistieke functie een sleutelpositie in de mobiliteit van Nederlandse goederen en personenvervoer per spoor en in de lucht. Ook op dit gebied moeten de Nederlanders verzekerd zijn van kwaliteit en veiligheid. Daarom wil minister Dijsselbloem dat deze bedrijven ook nog geruime tijd in staatshanden blijven.

Reactie Technisch Werken
Het is begrijpelijk dat de overheid haar burgers wil garanderen dat ze op een veilige en verantwoorde wijze worden bediend van energie en de mogelijkheid om zich per spoor of in de lucht te verplaatsen. Het is niet meer dan vanzelfsprekend dat de overheid wil weten wat er met het geld van de burgers gebeurd wanneer dat wordt geïnvesteerd in staatsbedrijven. Torenhoge bonussen die worden toegekend aan bestuurders, zonder dat die duidelijke resultaten  hebben geboekt, vormen een doorn in het oog voor veel mensen. Wanneer naast het toekennen van hoge bonussen ook ontslagen volgen voor lager personeel is de maatschappelijke verontwaardiging groot. Staatsgeld komt zo in de verkeerde handen terecht. Wie controleert de bestuurders en is verantwoordelijk voor het aannamebeleid? Ik kan me goed voorstellen dat Dijsselbloem hierop invloed wil uitoefenen. Daarnaast is het goed dat de bedrijven niet in commerciële handen vallen. Het elektriciteitsnet is nu vrijwel op alle plekken in Nederland aanwezig. Ook commercieel minder aantrekkelijke plaatsen zoals kleine dorpen of verspreide boerderijen zijn voorzien van elektriciteit en gas. Deze netwerken moeten onderhouden worden. Een commercieel bedrijf zou de keuze kunnen maken om deze minder rendabele regio’s af te stoten maar de overheid kan dat niet. Dit is ook van toepassing op het openbaar vervoer dat door de Nederlandse Spoorwegen wordt geboden.

Randstad verliest rechtszaak tegen overheid

Uitzendbureau Randstad had een kort geding aangespannen tegen de Nederlandse staat. Dit deed Randstad omdat de Staat een ander uitzendbureau een grote overheidsopdracht had gegund. Bij die opdracht zou gebruik worden gemaakt van veel inleenpersoneel. Randstad hoopte de opdracht binnen te halen. Een ander uitzendbureau kreeg de opdracht echter gegund. Daarmee kreeg de concurrent van Randstad de mogelijkheid om aan de Staat haar uitzendkrachten aan te bieden.

Randstad stapt naar de rechter
Randstad uitzendbureau was het niet eens met de beslissing van de Staat. Volgens Randstad had de overheid een verkeerde beslissing genomen en onterecht geconcludeerd dat Randstad in 2012 niet aan de financiële eisen voor de opdracht voldeed. Doormiddel van de rechter probeerde Randstad de beslissing van de overheid ongedaan te maken.

Uitspraak rechter
Dinsdag 10 september 2013 werd bekend gemaakt dat Randstad volgens de rechtbank terecht was uitgesloten. De rechtbank concludeerde dat Randstad op het gebied van de liquiditeitseis niet aan de richtlijnen en voorwaarden van de Staat voldeed. Hierop had de overheid het recht om de opdracht aan een ander uitzendbureau te gunnen.

Randstad ongelijk
Uitzendbureau Randstad noemde de eisen van de overheid in de gunningvoorwaarden buitenproportioneel. De rechter gaf daarop aan dat deze eisen van te voren bekend waren. Randstad had voor de inschrijving op de opdracht bezwaar moeten maken tegen de eisen die in de opdracht waren genoemd. Door het inschrijven op de opdracht werden de voorwaarden aanvaard aldus de rechter.

De winnaar
In het nieuwsbericht op Nu.nl wordt niet duidelijk gemaakt welke grote concurrent van Randstad de opdracht heeft gekregen. Het feit dat Randstad het de moeite vond om er een rechtszaak van te maken geeft aan dat het om behoorlijk wat arbeidsplaatsen gaat voor flexwerkers.