Wat is zicht installatie?

Zichtinstallatie of ‘installatie in het zicht’ is dat deel van een installatie dat visueel waarneembaar is na de afmontage en de ingebruikname van het gebouw. Deze definitie geeft Pieter Geertsma, de schrijver van Technischwerken, over zicht installatie. De term zicht installatie wordt onder andere gebuikt in de elektrotechniek en installatietechniek. Kenmerkend voor installatie die in het zicht hangt is dat deze installatie met een grotere nauwkeurigheid wordt aangebracht. Omdat de installatie zichtbaar is spreekt men ook wel van zichtwerk.

Zichtwerk is vakwerk
Niet elke elektromonteur of installatiemonteur kan zichtwerkkwaliteit leveren dat is in de meeste gevallen vakwerk vooral wanneer leidingen in bochten gebogen moeten worden en meerdere leidingen naast elkaar, boven elkaar en onder elkaar moeten worden geplaatst. In dat geval is de afstand tussen de leidingen van groot belang ook dienen de leidingen allemaal waterpas en dus recht gemonteerd te worden. Afwijkingen in de installatie vallen namelijk voor ervaren installatiemonteurs en elektromonteurs meteen op omdat ze deze kunnen zien.

Ook een leek ziet al snel of een installatie slordig en onnauwkeurig is gemonteerd of niet. Het is echter goed om te weten dat een installatie er slordig uit kan zien maar wel kan functioneren. Andersom is helaas echter ook mogelijk, sommige installaties lijken heel netjes op het gebied van maatvoering maar zijn niet goed aangesloten en werken ondeugdelijk. Als een zichtinstallatie er goed en nauwkeurig uitziet gaan de meeste mensen er echter al snel van uit dat de installatie ook wel goed en deugdelijk zal werken.

Zichtwerk in de installatietechniek en elektrotechniek kan daardoor vertrouwen scheppen in de kwaliteit van de monteur en het desbetreffende installatiebedrijf. Wanneer een installatiebedrijf aan een opdrachtgever wil aantonen hoever het bedrijf gevorderd is met het installatiewerk wordt er over het algemeen wat zichtwerk geplaatst.

Zichtwerk in elektrotechniek
Zowel in de elektrotechniek als in de installatietechniek wordt zichtwerk geplaatst. Zichtwerk in de installatietechniek ziet er echter wel heel anders uit dan zicht installatie in de elektrotechniek. Dit heeft te maken met het verschil in leidingen, appendages en in geval van elektrotechniek met contactpunten. In elektrotechniek werkt men over het algemeen met kunststof installatiebuis. Dit zijn de bekende gele buizen deze worden onder andere voor zichtinstallaties gebruikt.

De geribbelde flexibele buis wordt niet voor zichtinstallaties gebruikt omdat deze buizen gaan hangen en met veel zadels moeten worden vastgezet om een strak en netjes geheel te krijgen. Zichtinstallaties met installatiebuizen worden vaak op halfsteensmuren aangebracht in bijvoorbeeld garages en schuren. Ook plaatst men dergelijke zichtinstallaties in utiliteitscomplexen met een industriële uitstraling of een industrieel interieur. In de grotere utiliteit gebruikt men echter grote kabelbanen en kabelgoten waarop gebundelde elektriciteitskabels liggen.

De lasdozen en de centraaldozen en contactpunten zijn naast de installatiebuizen ook zichtbaar. Net als elke installatie moet ook zichtinstallatie conform de geldende normen worden geplaatst, geïsoleerd en beschermd. Zichtinstallatie is over het algemeen bereikbaar voor mensen maar deze mogen niet in contact komen met spaninning voerende delen. Als dat gebeurd kunnen mensen onder spanning komen te staan. Uiteraard dient de installatie geaard te worden indien dit is vereist.

Zichtwerk  in installatietechniek
In de installatietechniek worden vloeistoffen zoals warm water en gassen zoals aardgas en stoom getransporteerd binnen woningen, industrie en utiliteitscomplexen. Dit transport gebeurd ook door buizen en leidingen maar die zijn van een andere diameter en een ander materiaal gemaakt dan de installatiebuizen die worden gebruikt in de elektrotechniek. De buizen die voor gas worden gebruikt worden ook wel installatiepijp genoemd de buizen voor stoom worden stoompijp genoemd. Deze pijpen worden doormiddel van flensen en lasverbindingen aan elkaar bevestigd.

Een flens of fitting is een uitneembare verbinding en een lasverbinding is een niet-uitneembare verbinding. Ook deze verbindingen zijn zichtbaar in de zichtinstallatie. Deze leidingen, pijpen en buizen zijn meestal doormiddel van beugels direct onder het plafond geplaatst. Daarbij moet men ook rekening houden met isolatie van leidingen en de veiligheid daarvan. Een installatiesysteem moet in de eerste plaats functioneel zijn en in de tweede plaats aantrekkelijk en netjes om te zien. Als bepaalde leidingen geïsoleerd moeten worden kan dat een lelijk gezicht zijn maar de functionaliteit, veiligheid en energiezuinigheid staan voorop.

Waarvoor is de cursus Werken met twin ferrule fittingen bedoelt?

Twin ferrule fittingen worden gebruikt in klein leidingwerk voor het verbinden van leidingen doormiddel van knelkoppelingen. Dit klein leidingwerk wordt ook wel tubing genoemd. Er zijn verschillende merken Twin ferrule fittingen. Bekende merken zijn Gyrolok, Swagelok en Parker A-lok. De onderdelen van deze merken zijn niet altijd uitwisselbaar. Daarnaast zijn er verschillende typen en maten koppelingen die door een fitter kunnen worden gebruikt voor het verbinden van leidingen.

Het is belangrijk dat een fitter goed weet welke soorten twin ferrule fittingen er zijn en hoe deze veilig en verantwoord kunnen worden gebruikt. Daarom moeten fitters die werken met deze fittingen een goede cursus krijgen waarmee ze de basisvaardigheden aanleren die nodig zijn voor deze bevestigingssystemen. Hiervoor kan een fitter de cursus “Werken met twin ferrule fittingen” (WIF). De letters WIF staat voor het certificaat dat de deelnemers kunnen behalen: H-WIF-PC-0707. Fitters die met name op petrochemische bedrijfsterreinen werken krijgen te maken met twin ferrule fittingen en dienen daarvoor dit certificaat te behalen. De cursus die hiervoor gevolgd moet worden dient te voldoen aan de richtlijnen vanuit het VCA. Voor bedrijven die VCA gecertificeerd zijn is de cursus Werken met twin ferrule fittingen verplicht als medewerkers in de praktijk met deze fittingen moeten werken.  En daarnaast is het belangrijk dat de inhoud van de cursus voldoet aan de SSVV Opleidingen gids (SOG).

Inhoud van de cursus Werken met twin ferrule fittingen
De cursus Werken met twin ferrule fittingen kan bij verschillende gecertificeerde opleidingsinstellingen worden gevolgd. De gemiddelde cursusduur is ongeveer een dag. De cursus is opgedeeld in een theoretisch deel en een praktijk deel.

Theorie van de cursus
In de theorie van de cursus wordt onder andere aandacht besteed aan de doelstelling van de opleiding Werken met twin ferrule fittingen. Hierbij komen ook veiligheidsaspecten aan de orde. Daarnaast wordt aandacht besteed aan de verschillende merken en soorten fittingen. Buisaspecten en materiaalbehandeling komen aan de orde. De wijze waarop buizen moeten worden bevestiging en de manier waarop twin ferrule fittingen moeten worden aangebracht komen in de montagevoorschriften aan de orde.

Praktijk van de cursus
Deelnemers aan de cursus Werken met twin ferrule fittingen leren aan de hand van praktijkvoorbeelden en praktijkoefeningen materialen te herkennen. Ook leren ze de verschillen tussen de diverse merken twin ferrule fittingen en welke maten gebruikt kunnen worden. Doormiddel van een werkopdracht en instructies krijgen de deelnemers een werkopdracht die ze in de praktijk moeten uitvoeren. Hierdoor leren ze de theorie toe te passen. In een montageoefening leren de deelnemers verschillende soorten fittingen te gebruiken.

Examen Werken met twin ferrule fittingen
Na afloop van het theoretische deel en het praktische deel van de cursus Werken met twin ferrule fittingen dient de deelnemer een examen af te ronden. Dit examen bestaat uit een theoretisch deel en een praktijkdeel. Als de deelnemer het examen succesvol heeft afgerond ontvangt hij of zij het certificaat: Werken aan Twin Ferrule Fittingen” H-WIF-PC-0707.

Wat doet een pijpfitter?

Pijpfitters onderhouden en installeren pijpleidingen en sluiten deze aan op apparaten. Een pijpfitter kan te maken krijgen met pijpen van verschillende diameters en wanddiktes. De diameter en wanddikte van een pijpleiding is van een aantal factoren afhankelijk. Deze worden bepaald door onder andere de vloeistoffen of de gassen die er doorheen worden getransporteerd. De druk die op de leiding staat en de hoeveelheid gas of vloeistof die moet worden getransporteerd in een bepaalde tijd is ook van belang bij het bepalen van de doorsnede en de wanddikte van de leiding. Daarnaast hebben vloeistoffen en gassen invloed op de leiding en moeten leidingen in de(petro)chemische sector van hoogwaardig metaal worden vervaardigd om corrosie en oxidevorming tegen te gaan. Ook aan de manier waarop pijpen aan elkaar worden gefit zijn eisen gesteld. Een pijpfitter moet goed weten hoe hij leidingen aan elkaar bevestigt en welke veiligheidsaspecten daarbij aan de orde komen.

Werkzaamheden van een pijpfitter
Een pijpfitter voert werkzaamheden uit aan pijpen en pijpsystemen. De pijpfitter last pijpen aan elkaar vast of soldeert deze. Ook kan een pijpfitter flenzen aan de pijpen lassen zodat er flensverbindingen tot stand kunnen worden gebracht. Tussen de flenzen wordt vaak pakkingmateriaal aangebracht zodat een optimale dichting ontstaat tussen de twee flenzen.

Een pijpfitter maakt daarnaast pijpen op maat door ze de snijden of te zagen. Ook het buigen van bochten kan aan de orde komen. Hierbij moet de pijpfitter de bochten in de juiste graden buigen en daar komt vakmanschap bij kijken. Het maken van bochten en T-stukken wordt meestal op een speciaal daarvoor ingerichte werkplaats gedaan. Wanneer deze speciale vormen van te voren worden gefabriceerd spreekt men van prefab. Prefabricage heeft als voordeel dat men op het traject sneller kan fitten. Wanneer prefab niet mogelijk is moeten bochten tijdens het daadwerkelijke fitproces worden gemaakt. Dit kost meer tijd maar zorgt er meestal wel voor dat dat de bochten meteen in de juiste graden zijn gemaakt.

De juiste materialen om deze werkzaamheden uit te voeren moeten door de pijpfitter worden verzameld en hij moet weten hoe hij de gereedschappen correct moet gebruiken.  Een pijpfitter werkt vaak samen met een lasser. Hierbij zet de pijpfitter het traject uit van de leidingen en last de lasser de leidingen vervolgens aan elkaar vast.

Pijpfitters worden ook wel ingezet voor het beugelen van leidingen of het aanbrengen van een andere draagconstructie die er voor moet zorgen dat de leiding op de juiste plaats blijft zitten. In die positie is een pijpfitter een constructiebankwerker die ook moet boren, schroeven, lassen, verzekeren enzovoort. Veel pijpfitters hebben daarom in de basis verstand van de algemene metaalbewerkingstechnieken.

Pijpfitters zijn niet alleen aan het werk bij het aanleggen van nieuwe leidingen. Ook bestaande leidingen kunnen door ervaren pijpfitters op deugdelijkheid worden gecontroleerd. Pijpfitters zijn in die positie meer aan het werk als onderhoudsmonteurs. Hierbij kan gedacht worden aan het vervangen van leidingen het verhelpen van lekkage of het opnieuw aanbrengen van pakkingmateriaal.

Soorten leidingen die worden gefit
Er kunnen verschillende leidingen door een fitter aan elkaar worden verbonden. Dit is afhankelijk van het toepassingsgebied van de leidingen. Zo bestaan er leidingen die worden aangelegd voor pneumatische circuits. Pneumatische leidingen werken op luchtdruk. Hydraulische leidingen kunnen ook worden aangelegd, deze werken op oliedruk. Naast deze leidingen worden ook leidingen voor verwarming, stoom, water en koeltechniek aangelegd.

Flensverbindingen
Grote leidingen voor bijvoorbeeld de petrochemische sector worden aan elkaar bevestigd doormiddel van niet uitneembare verbindingen zoals lassen. Wanneer verbindingen wel uitneembaar moeten zijn spreekt men in de gasindustrie en petrochemische sector vaak over het koppelen van flenzen. Deze flenzen worden aan leidingen gelast. Omdat bij grote leidingen vaak met flenzen wordt gewerkt noemt men degenen die deze koppelingen leggen flensmonteurs. Flensmonteurs kunnen ook kleppen monteren zoals vlinderkleppen en keerkleppen in grote leidingen.