Wat is stansen en waar wordt deze bewerking voor gebruikt?

Stansen wordt met name in de plaatbewerking toegepast. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een stansmachine. Met deze machine kunnen vormen uit plaat worden gehaald. Met een stansmachine worden delen van het plaatmateriaal uit de basisplaat geslagen. Dit kan men over het algemeen toepassen bij dunne plaat. Daarnaast kan men de plaat in een bepaalde vorm of hoek zetten doormiddel van stempels.

Stempels
Voor het vervormen van plaat doormiddel van een stansmachine worden stempels in de stansmachine geplaatst. Deze stempels worden door gereedschapsmakers of stempelmakers gemaakt doormiddel van verspanende technieken zoals draaien en frezen. Daarnaast worden onderdelen van stempels nauwkeurig aan elkaar bevestigd doormiddel van verschillende verbindingstechnieken zoals lassen en schroefdraadverbindingen. Bij het stansen maakt men gebruik van een bovenstempel en een onderstempel. Deze stempels moeten goed op elkaar aansluiten wanneer men de stansmachine in werking zet.

Een stempel wordt met grote zorgvuldigheid gemaakt omdat de vorm van het stempel in het plaatmateriaal wordt geslagen. Het stansen gebeurd meestal seriematig. Er worden van een bepaalde vorm meerdere exemplaren gemaakt met behulp van een stansmachine. Een stansmachine wordt in de praktijk meestal gebruikt voor het aanbrengen van verschillende vormen in metalen plaat. Daarom zijn in een metaalbedrijf meestal meerdere stempels aanwezig die in de stansmachine kunnen worden geplaatst. Als men weer de dezelfde producten wil fabriceren kan men de stempels weer opnieuw gebruiken. Hierdoor hoeft een metaalbedrijf niet voor elke productieserie opnieuw stempels te laten maken. Het maken van stempels is namelijk zeer kostbaar omdat het werk specialistisch is.

Toepassing van stansen
Doormiddel van stansen kunnen verschillende producten worden gemaakt. Hierbij kan gedacht worden aan metalen bakjes en gereedschapskisten. Ook auto-onderdelen en machineonderdelen kunnen worden gestanst. Daarnaast kunnen de meest uiteenlopende siervormen worden gestanst met een stansmachine. Deze siervormen kunnen worden gebruikt voor bijvoorbeeld hekwerken en woningdecoratie.

Stansen of ponsen
Stansen lijkt op ponsen. De benaming van deze twee bewerkingstechnieken wordt in de praktijk regelmatig doorelkaar heen gebruikt. Over het algemeen bedoelt men met ponsen het slaan van gaten uit een plaatmateriaal. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het ponsen van gaatjes in een blad papier. Ponsen is het aanbrengen van gaten in plaatmateriaal waarbij de plaat het product is en niet de vorm die tijdens het ponsen uit de plaat wordt geslagen of gesneden.

Bij stansen is de vorm die uit het gat komt het product. De plaat waaruit de vorm wordt gestanst is basismateriaal en zal na afloop worden verwijdert. De gestanste vormen worden indien nodig verder in het productieproces bewerkt of verwerkt.

Wat doet een gereedschapmaker en wat is een gereedschapmakerij?

Gereedschapmaker is een beroep dat valt onder de werktuigbouwkunde. Gereedschapmakers maken verschillende gereedschappen voor de machinebouw. Hierbij kan onder andere gedacht worden aan het maken en herstellen van beitels die worden geplaatst in draaibanken en machines die worden gebruikt voor het frezen van producten. Daarnaast worden gereedschapmakers ook ingezet bij het maken van matrijzen en extrusiemallen die worden gebruikt voor extruderen.

Matrijzen en ander gereedschap
Machines die basismateriaal een specifieke vorm geven maken daarbij gebruik van gereedschap. Dit gereedschap kan zeer divers zijn. Sommige machines maken gebruik van een verspanende bewerking. Hierbij worden doormiddel van snijgereedschap zoals beitels langzamerhand spanen van het basismateriaal verwijdert zodat de gewenste vorm overblijft.

Een andere manier van vormgeving gebeurd doormiddel van spuitgietmallen. Hierbij worden bijvoorbeeld kunststoffen door een mal heen gespoten zodat het kunststof in de juiste vorm wordt gebracht. Verder kan in de industrie ook gebruik worden gemaakt van gietmallen, lasmallen en snijstempels en buigstempels.

Daarnaast worden uiteenlopende varianten van matrijzen gebruikt voor de vormgeving van producten. Deze mallen en matrijzen worden onder andere geplaatst in machines voor de procesindustrie. In de procesindustrie worden producten vervaardigd op grote schaal. Daarom moeten matrijzen over een bepaalde stevigheid en slijtvastheid beschikken. De eisen die aan matrijzen worden gesteld zijn hoog.

Wat doet een gereedschapmaker?
Voordat de matrijzen en beitels in machines kunnen worden geplaatst moeten ze eerst worden ontworpen door een vakman. Deze vakman is de gereedschapmaker. De gereedschapmaker is verantwoordelijk voor het ontwikkelen van gereedschappen. Daarnaast zal hij of zij er voor zorg moeten dragen dat de gereedschappen nauwkeurig worden gemaakt conform de richtlijnen met betrekking tot het materiaal en afmetingen.

Een gereedschapmaker maakt niet alleen nieuwe gereedschappen, hij of zij kan ook worden ingezet om oude gereedschappen te repareren zodat deze weer gebruikt kunnen worden. Een gereedschapmaker maakt tijdens zijn of haar werkzaamheden ook gebruik van verschillende gereedschappen. Daarnaast moet een gereedschapmaker goed tekeningen kunnen lezen zodat de gereedschappen goed samengesteld en ingebouwd kunnen worden in machines.

Sommige gereedschappen moeten worden behandeld om tot een bepaalde hardheid te komen. Deze hardheid zorgt er voor dat gereedschappen goed scherp gemaakt kunnen worden en minder snel slijten. Een voorbeeld van gereedschappen waarbij hardheid van belang is zijn beitels. Een gereedschapmaker moet weten hoe de gereedschappen op de gewenste hardheid kunnen worden gebracht. Daarvoor zijn specifieke vaardigheden en ervaring zeer belangrijk. Een gereedschapmaker wordt je over het algemeen in de praktijk. Uiteraard dient de gereedschapmaker wel de basisvaardigheden te leren op een opleiding. Een geschikte opleiding hiervoor is de opleiding MBO werktuigbouwkunde. Tegenwoordig zijn er op MBO niveau echter ook opleidingen die specifiek gericht zijn op het vervaardigen van gereedschappen zoals de opleiding MBO gereedschapmaker.

Wat is een gereedschapmakerij?
Een gereedschapsmaker kan binnen een bedrijf op een eigen afdeling werkzaam zijn. Deze afdeling kan een onderdeel zijn van de ruimte van de technische dienst. Het is ook mogelijk dat er een speciale afdeling voor de gereedschapmaker wordt ingericht. Deze afdeling kan een gereedschapmakerij worden genoemd.

Er zijn ook bedrijven die gespecialiseerd zijn in het maken van gereedschappen. Deze bedrijven worden ook wel gereedschapmakerijen genoemd. Deze bedrijven maken gereedschappen voor verschillende andere bedrijven.

In een gereedschapmakerij is over het algemeen een draaibank en een freesbank aanwezig. Daarnaast zijn er lastoestellen zodat de gereedschapmaker kan lassen wanneer dat nodig is. Een polijstmachine kan ook kan ook aanwezig zijn zodat onderdelen en gereedschappen nauwkeurig kunnen worden gepolijst in de juiste vorm en afmeting.

Wat is een matrijs en waar worden matrijzen voor gebruikt?

Een matrijs wordt ook wel een mal of gietvorm genoemd. In feite is een matrijs de negatieve vorm of contravorm van het product dat men wenst te maken. Er zijn verschillende soorten matrijzen. Het materiaal en de vorm van een matrijs is afhankelijk van het product dat men wil vervaardigen. Daarnaast is ook de temperatuur en druk van groot belang voor het ontwerp en de vormgeving van de matrijs. Matrijzen kunnen in verschillende machines worden geplaatst en worden voor verschillende producten en materialen gebruikt.

Hoe worden matrijzen gebruikt?
Met matrijzen kunnen materialen in een bepaalde vorm worden gebracht. Het basismateriaal kan in de matrijs worden gespoten, gezogen of gegoten. Dit materiaal komt over het algemeen in een vloeibare toestand in de matrijs. Het basismateriaal is zeer divers en kan bijvoorbeeld glas, keramiek, metaal of kunststof zijn. Nadat het basismateriaal in de matrijs is geplaatst wordt het materiaal door de matrijs in de gewenste vorm gebracht. Meestal is het basismateriaal verhit wanneer het in de matrijs terecht komt. Door afkoeling hard het materiaal uit en krijgt het product zijn vorm. Deze werkwijze wordt onder andere gebruikt bij het gieten van metalen zoals brons en bij het vervormen van thermoplastische kunststoffen. Deze materialen zijn vloeibaar door verhitting en harden uit tijdens het afkoelen.

Matrijzen ontwerpen
Het ontwerpen en bouwen van matrijzen is het werk van specialisten. Matrijzenbouw behoort tot de mechanische vormgevingstechnieken. Het ontwerp voor een matrijs moet zorgvuldig worden gemaakt. Hierbij moet aandacht worden besteed aan de vorm. De vorm van de matrijs moet zeer nauwkeurig worden bepaald omdat de mal exact de juiste producten moet vervaardigen conform de gewenste vorm en de gewenste afmeting.

Daarnaast moet ook het materiaal van de matrijs zelf over de gewenste materiaaleigenschappen beschikken. Zo moet de matrijs bestand zijn tegen hoge temperaturen wanneer de matrijs wordt gebruikt om gesmolten metaal in de gewenste vorm te brengen. Bij sommige soorten kunststof of keramische klei is weerstand van de matrijs tegen hoge temperaturen juist niet gewenst.

Als een matrijs wordt gebruikt voor spuitgieten van kunststoffen en andere materialen is het belangrijk dat de matrijs tegen hoge druk bestand is en niet gaat vervormen. Verder moet de matrijs kunnen worden verwijdert zonder dat het product dat uit de matrijs komt beschadigd raakt.

Ook is de materiaalkeuze van de matrijs belangrijk. Sommige matrijzen worden gebruikt voor een éénmalig product. Gieten in deze soort matrijzen wordt ook wel ‘de verloren mal methode’ genoemd. Dit wordt gebruikt voor unieke producten. Voor massaproductie gebruikt men andere matrijzen die langer meegaan.

Matrijzen bouwen
Nadat men het ontwerp en het materiaal van de matrijs heeft bepaald kan men aan de slag met het bouwen van de matrijzen. Ook dit werk is zeer specialistisch. De vormen van de matrijs worden over het algemeen doormiddel van verspaning gemaakt. Met behulp van machinaal draaien en frezen worden onderdelen van de matrijs in de gewenste vorm gebracht. Vervolgens worden de onderdelen van de matrijs door een gereedschapmaker in de gereedschapmakerij samengevoegd tot één complete matrijs. Dit samenvoegen kan gebeurd doormiddel van schroefdraadverbindingen zodat de delen van de matrijs relatief eenvoudig vervangen kunnen worden. het is echter ook mogelijk dat de onderdelen van de matrijs permanent worden verbonden doormiddel van lassen. Lasverbindingen zijn sterke verbindingen die niet uitneembaar zijn. Het lassen van matrijzen moet gedaan worden door een zeer ervaren lasser omdat tijdens het lasproces veel warmte wordt ingebracht waardoor delen van de matrijs kunnen gaan bewegen.