Kanter zetter

Kanter en zetter is een functiebenaming voor plaatwerkers die gebruik maken van een kantbank en/ of een zetbank. Doormiddel van deze vaak grote machines worden platen in de gewenste vorm gevouwen. Dit vouwen kan zowel gedaan worden op conventionele kantbanken en zetbankbanken als op computergestuurde machines. De conventionele kantbanken en zetbanken worden doormiddel van hendels bediend waarmee de plaat handmatig in de gewenste vorm wordt gebogen. Daarbij wordt gebruik gemaakt van een mechanisme die een deel van het gewicht van de plaat draagt. De computergestuurde variant van het kanten en zetten wordt gedaan op een zogenaamde CNC kantbank of CNC zetbank. Deze machines moeten geprogrammeerd worden door de kanter of zetter zelf of door een gespecialiseerde programmeur.

Kantbank/ zetbank
Een kanter/ zetter werkt over het algemeen met plaatmateriaal dat gemaakt is van staal (koolstofstaal) of roestvaststaal (rvs). Daarnaast kunnen platen van verschillende soorten legeringen worden gevouwen op de zetbank en kantbank. De bank bevat aan de bovenkant een soort mes dat op de plaat wordt gedrukt. Dit gebeurd doormiddel van een neerwaartse druk die door de machine wordt gerealiseerd. Het mes drukt de plaat in een soort mal die verschillende vormen kan hebben. Zo kun je een scherpe hoek maken of een ronde hoek in verschillende graden.

Zetvolgorde
Het bepalen van de zetvolgorde is van groot belang bij het kanten en zetten. Sommige complexe vormen die gemaakt moeten worden in het plaatmateriaal vereisen een bepaalde volgorde van werken. Als je die volgorde niet aanhoud kun je niet altijd bij bepaalde hoeken komen die gemaakt moeten worden. Daarom moet een plaatwerker die gaat kanten en zetten goed tekeningen kunnen lezen en op basis daarvan bepalen welke volgorde hij of zij gaat hanteren. Bovendien zorgt het kanten en zetten er voor dat er een deel van de plaat wordt opgenomen.

Kettingmaten

De hoek in het plaatwerk zorgt er voor dat een deel van het plaatmateriaal wordt verbogen. Dit heeft gevolgen voor kettingmaten. Als er meer zettingen achter elkaar moeten worden gemaakt dan zal na elke zetting het materiaal aan de binnenhoek korter worden en aan de buitenzijde juist langer worden omdat het materiaal aan de buitenkant wordt opgerekt en aan de binnenkant in elkaar wordt gedrukt. Een ervaren kanter zetter houdt rekening met deze vervorming tijdens het uitslaan van de maten van de tekening op de plaat. Daarbij komt ook wiskundig inzicht en rekenvaardigheid aan de orde.

Veiligheid
Het is belangrijk dat de kanter/ zetter bij de werkzaamheden de veiligheidsregels in acht neemt. Meestal is er een dodemansknop of een laserbeveiliging die in werking treed wanneer iemand een knop loslaat of met een lichaamsdeel of materiaal over de laser beweegt. Deze beveiligingen moeten gehanteerd worden en niet worden verwijderd.

Wat is stansen en waar wordt deze bewerking voor gebruikt?

Stansen wordt met name in de plaatbewerking toegepast. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een stansmachine. Met deze machine kunnen vormen uit plaat worden gehaald. Met een stansmachine worden delen van het plaatmateriaal uit de basisplaat geslagen. Dit kan men over het algemeen toepassen bij dunne plaat. Daarnaast kan men de plaat in een bepaalde vorm of hoek zetten doormiddel van stempels.

Stempels
Voor het vervormen van plaat doormiddel van een stansmachine worden stempels in de stansmachine geplaatst. Deze stempels worden door gereedschapsmakers of stempelmakers gemaakt doormiddel van verspanende technieken zoals draaien en frezen. Daarnaast worden onderdelen van stempels nauwkeurig aan elkaar bevestigd doormiddel van verschillende verbindingstechnieken zoals lassen en schroefdraadverbindingen. Bij het stansen maakt men gebruik van een bovenstempel en een onderstempel. Deze stempels moeten goed op elkaar aansluiten wanneer men de stansmachine in werking zet.

Een stempel wordt met grote zorgvuldigheid gemaakt omdat de vorm van het stempel in het plaatmateriaal wordt geslagen. Het stansen gebeurd meestal seriematig. Er worden van een bepaalde vorm meerdere exemplaren gemaakt met behulp van een stansmachine. Een stansmachine wordt in de praktijk meestal gebruikt voor het aanbrengen van verschillende vormen in metalen plaat. Daarom zijn in een metaalbedrijf meestal meerdere stempels aanwezig die in de stansmachine kunnen worden geplaatst. Als men weer de dezelfde producten wil fabriceren kan men de stempels weer opnieuw gebruiken. Hierdoor hoeft een metaalbedrijf niet voor elke productieserie opnieuw stempels te laten maken. Het maken van stempels is namelijk zeer kostbaar omdat het werk specialistisch is.

Toepassing van stansen
Doormiddel van stansen kunnen verschillende producten worden gemaakt. Hierbij kan gedacht worden aan metalen bakjes en gereedschapskisten. Ook auto-onderdelen en machineonderdelen kunnen worden gestanst. Daarnaast kunnen de meest uiteenlopende siervormen worden gestanst met een stansmachine. Deze siervormen kunnen worden gebruikt voor bijvoorbeeld hekwerken en woningdecoratie.

Stansen of ponsen
Stansen lijkt op ponsen. De benaming van deze twee bewerkingstechnieken wordt in de praktijk regelmatig doorelkaar heen gebruikt. Over het algemeen bedoelt men met ponsen het slaan van gaten uit een plaatmateriaal. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het ponsen van gaatjes in een blad papier. Ponsen is het aanbrengen van gaten in plaatmateriaal waarbij de plaat het product is en niet de vorm die tijdens het ponsen uit de plaat wordt geslagen of gesneden.

Bij stansen is de vorm die uit het gat komt het product. De plaat waaruit de vorm wordt gestanst is basismateriaal en zal na afloop worden verwijdert. De gestanste vormen worden indien nodig verder in het productieproces bewerkt of verwerkt.