Wat is een machinefabriek en met welke kernprocessen houden deze fabrieken zich bezig?

Binnen de werktuigbouwkunde zijn verschillende bedrijven actief. Hieronder vallen onder andere constructiebedrijven, verspaners en plaatwerkbedrijven. Deze bedrijven maken allemaal producten of halffabricaten. De bedrijven in de werktuigbouwkunde kunnen rechtstreeks aan klanten leveren maar kunnen ook als toeleverancier voor andere werktuigbouwkundige bedrijven actief zijn. Een machinefabriek is een voorbeeld van een type bedrijf dat in de werktuigbouwkunde actief is. In een machinefabriek worden apparaten en machines gemaakt. Van oudsher horen machinefabrieken tot de zware industrie. De machinebouw is echter zeer divers. Er zijn ook kleine bedrijven actief in dit segment van de werktuigbouwkunde. Deze kleinere machinebouwers behoren tot de lichte tot middelzware metaalindustrie. Afhankelijk van de omvang en de complexiteit van de machines die gebouwd worden, kan een machinefabriek alles in eigen beheer maken of machines bouwen in samenwerking met toeleveranciers en andere zakelijke partners

Onstaan van machinefabrieken
In de 19e eeuw ontstonden verschillende bedrijven in Nederland in de industrie. De industriële revolutie deed zijn intrede ook in de metaalsector. Traditionele bedrijven die zich met de metaalbewerking in Nederland bezig hielden waren de gieterijen en smederijen. Deze bedrijven waren echter kleinschalig. De industriële revolutie bracht verschillende grote veranderingen in Nederland. De kleine metaalbedrijven verdwenen langzamerhand en de metaalnijverheid werd een metaalindustrie. Er ontstonden verschillende nieuwe bedrijven waaronder machinefabrieken. Deze fabrieken ontstonden over het algemeen uit smederijen die zich gingen specialiseren in de bouw van werktuigen zoals stoomketels en stoommachines. Deze stoommachines werden ingezet in andere industrieën die daardoor meer konden produceren.  Verder werden ook productiemachines gemaakt door machinefabrieken. Hierbij kan gedacht worden aan textielmachines en transportbanden. Verder werden ook machines vervaardigd voor de landbouwmechanisatie. De landbouwsector werd namelijk ook steeds meer gemechaniseerd. Uiteindelijk werd de mechanisatie in de landbouwsector pas na de Tweede Wereldoorlog geprofessionaliseerd. De machinefabrieken hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan de professionalisering van de landbouwsector.

Moderne machinefabrieken
Innovatie en werktuigbouwkunde zijn twee begrippen die tegenwoordig vaak samen worden genoemd. Binnen de werktuigbouwkunde worden voortdurend nieuwe machines, gereedschappen en apparaten ontwikkelt waarmee werkzaamheden, sneller, effectiever en professioneler kunnen worden uitgevoerd. Er zijn verschillende bedrijven die zich een machinefabriek noemen. Er worden door deze bedrijven zeer uiteenlopende machines en apparaten gemaakt. Veel bedrijven bouwen gespecialiseerde productiemachines voor de procesindustrie maar er zijn ook bedrijven in de machinebouw die maatwerkmachines leveren aan klanten in andere segmenten. In het verleden werden vooral stoommachines geproduceerd en machines die een verbrandingsmotor bevatten. Tegenwoordig zijn veel machines elektrisch aangedreven met behulp van een elektromotor.

De nieuwste ontwikkelingen in de machinebouw zijn vooral gericht op automatisering. Hierbij komt veel elektronica en software aan de orde. Verder wordt precisie werk ook belangrijk. Daarom zijn er verschillende machinebouwers die zich richten op fijnmechanica. Hiervoor zijn specialistische machines ontwikkelt die zich richten op eroderen en vonkverspanen. Deze machines zijn nog nauwkeuriger dan de gebruikelijke machines in de verspaning die met beitels werken.

Machinerichtlijn (2006/42/EG)
De voortdurende ontwikkelingen zorgen er voor dat er steeds complexere machines worden ontwikkelt en geproduceerd. Het is echter wel belangrijk dat machines aan strenge eisen voldoen. Machines zijn arbeidsmiddelen en zijn bedoelt om werknemers te ondersteunen bij werkzaamheden. Een machine is daarmee een middel om arbeid te verrichten of om arbeid te vergemakkelijken. Voor machines is de Europese Richtlijn Arbeidsmiddelen van toepassing. Hierin staan richtlijnen met betrekking tot de veiligheid van arbeidsmiddelen. Daarnaast is de Machinerichtlijn (2006/42/EG) van toepassing in de machinebouw. In deze richtlijn staan eveneens verschillende eisen waaraan bedrijven in de machinebouw zich moeten houden. Deze eisen van de Machinerichtlijn zijn gericht op de veiligheid van verschillende aspecten in de machinebouw en kent het volgende toepassingsgebied:

  • Machines
  • Verwisselbare uitrustingsstukken
  • Veiligheidscomponenten
  • Hijs- en hefgereedschappen
  • Kettingen, kabels en banden
  • Verwijderbare mechanische overbrengsystemen
  • Niet voltooide machines

Wat doet de machine-industrie of machinebouw?

De machinebouw is een sector die gericht is op het produceren en onderhouden van machines. Deze sector is zeer breed en is zowel gericht op machines voor bedrijven als voor machines die bestemd zijn voor particulieren. De diversiteit aan machines die in de machinebouw worden geproduceerd is enorm. De machinebouw is een industrie, daarom wordt deze sector ook wel de  machine-industrie of machinebouwindustrie genoemd. Deze industrie behoort tot de zware industrie. Er zijn veel grote bedrijven actief in deze sector. Daarnaast is er een toenemend aantal kleine bedrijven actief in de machinebouw. Deze bedrijven kunnen behoren tot de middelzware of lichte industrie.

Wat is de rol van machinefabrieken in de machine-industrie?
In de werktuigbouwkunde of metaaltechniek worden sommige bedrijven een machinefabriek genoemd. Deze bedrijven zijn gericht op het produceren van machines. Een machinefabriek valt onder de machine-industrie. Echter niet alle bedrijven in de machine-industrie zijn machinefabrieken. De term machinefabriek is een algemene benaming voor bedrijven die machines maken. Veel machinefabrieken zijn gericht op het maken van unieke machines die specifieke bewerkingen kunnen uitvoeren. Hierbij kan gedacht worden aan machines voor de medische sector. Deze machines zijn kwalitatief hoogwaardig en zeer nauwkeurig.

Daarnaast zijn er in de werktuigbouwkunde ook machinebouwers actief die gericht zijn op het produceren van machines voor de procesindustrie. In de procesindustrie wordt regelmatig gemoderniseerd. Deze modernisering heeft meestal te maken met het professionaliseren van bedrijfsprocessen. In de procesindustrie wordt door veel bedrijven Lean manufacturing ingevoerd. Hierbij wordt verspilling zoveel mogelijk gereduceerd. Een professioneel energiezuinig machinepark kan een belangrijke rol innemen in Lean manufacturing. Daarvoor moeten innovatieve machines worden ontworpen en geproduceerd. Omdat er een zeer grote diversiteit  aan machines in de procesindustrie aanwezig is, zijn er maar weinig machinebouwers die zo zijn ingericht dat ze alle soorten machines kunnen fabriceren.

De meeste machinebouwers die in Nederland machines produceren zijn specialisten. Ze zijn gespecialiseerd in een bepaalde sector. Hierbij kan naast de medische sector ook gedacht worden aan defensie, zuivelindustrie, beveiliging en complexe installaties voor klimaatbeheersing.

De machine-industrie is breed
De machinefabrieken vormen slechts een klein segment van de machine-industrie. De machine-industrie is veel breder. Binnen deze industrie worden ook werktuigen en productiemiddelen vervaardigd voor de bouwsector en de landbouw. Ook voor de mijnbouw en offshore worden in de machine-industrie grote machines en apparaten vervaardigd en onderhouden. Voor de distributie van elektriciteit, gas en water zijn ook machines nodig. Deze machines moeten van hoge kwaliteit en veiligheid zijn omdat de samenleving afhankelijk is van gas, water en elektriciteit. Nutsbedrijven zijn verantwoordelijk voor deze distributienetwerken. Deze bedrijven zijn sterk geboden aan de overheid. Ze kunnen echter niet zonder de machine-industrie. De machine-industrie levert de machines die nutsbedrijven gebruiken voor de distributie van gas, water en elektriciteit. De machine-industrie is een hele brede sector die zowel voor de overheid, bouw, werktuigbouwkunde als wel de gezondheidssector machines produceert. Daarom is deze sector niet weg te denken uit de economie van een land.

De machine-industrie en machineonderhoud
Het fabriceren van machines is niet het enige waar de machine-industrie zich mee bezig houdt. Productiemachines worden in bedrijven ook wel kapitaalgoederen genoemd. Dit komt omdat bedrijven veel kapitaal investeren in deze machines investeren. Daarnaast zijn productiemiddelen ook belangrijk voor de afzet en omzet van een bedrijf. Machines vormen voor veel bedrijven een belangrijk kapitaal om geld mee te verdienen. Het is daarom noodzakelijk dat dit kapitaal goed wordt onderhouden. Productiebedrijven in de procesindustrie hebben hiervoor meestal zelf een technische dienst. Voor grootschalig machineonderhoud is de technische dienst van een productiebedrijf meestal te klein. Daarom worden voor grote onderhoudsprojecten meestal externe bedrijven ingezet. Deze externe bedrijven zijn gespecialiseerd in onderhoudstechniek. Daarnaast worden bedrijven uit de machine-industrie ingezet voor het verplaatsen en vervoeren van machines. Hierbij komt ook het aansluiten en inregelen van machines aan de orde. In Nederland zijn specialistische bedrijven die zich richten op deze specifieke tak van de machine-industrie.

Machine-industrie en de toekomst van de economie
De machine-industrie is van groot belang voor de toekomst van de economie. Verouderde machines zorgen er voor dat de kwaliteit van de producten achter blijft ten opzichte van landen die wel moderne machines gebruiken in hun productie. Er zal daarom een voortdurende innovatie moeten plaatsvinden in de machine-industrie. Hoogwaardige technieken zorgen er voor dat bedrijven sneller en goedkoper kunnen produceren. Ook duurzaamheid en energiezuinigheid zijn van groot belang voor het imago en de rendabiliteit van een bedrijf. De machine-industrie zal daarom ook voor de toekomst een belangrijke sector moeten blijven waarin doelgericht geïnvesteerd moet worden.