Kenmerken machine volgens de Europese Machinerichtlijn

De Europese machinerichtlijn (2006/42/EG) is een richtlijn die in Europa wordt gehanteerd voor de machine-industrie en bevat veiligheidscriteria waaraan machines die in Europa gebouwd en gebruikt worden moeten voldoen. De machinerichtlijn is een belangrijk middel om er voor te zorgen dat de machines die geproduceerd en gebruikt worden veilig zijn. Zo moeten bijvoorbeeld draaiende onderdelen van de machine worden afgeschermd zodat er geen kledingstukken, haren of andere loshangende delen in de machine getrokken kunnen worden. De machinerichtlijn is natuurlijk een goed middel om er voor te zorgen dat veilige machines worden gemaakt en gebruikt maar dan moet men wel weten wat de Europese Machinerichtlijn onder machines verstaat. Daarover gaat dit artikel.

Wat is een machine volgens de Europese Machinerichtlijn
De Europese Machinerichtlijn geeft aan dat een machine over de volgende kenmerken moet beschikken:

  • Er is een aandrijfmechanisme gemonteerd.
  • Minimaal één onderdeel kan bewegen.
  • Er is een vermogensschakelaar of bedieningsschakelaar gemonteerd.

Onder deze algemene richtlijnen vallen zeer veel verschillende machines die worden gebruikt voor de productie van bijvoorbeeld voedingsmiddelen, gebruiksvoorwerpen en verpakkingsmaterialen. De
Europese Machinerichtlijn heeft daarom ook verschillende definities voor machines opgesteld. Deze definities staan in de volgende alinea.

Definities voor machine’s uit de Europese Machine Richtlijn
De
Europese Machine Richtlijn geeft een aantal definities voor machines. De volgende definities geeft de Europese Machine Richtlijn voor machines:

1. een samenstel, voorzien van of bestemd om te worden voorzien van een aandrijfsysteem – maar niet op basis van rechtstreeks gebruikte menselijke of dierlijke spierkracht -, van onderling verbonden onderdelen of componenten waarvan er tenminste één kan bewegen, en die samengevoegd worden voor een bepaalde toepassing;

2. een samenstel als bedoeld onder 1, waaraan slechts de componenten voor de montage op de plaats van gebruik of voor de aansluiting op kracht- of aandrijfbronnen ontbreken;

3. een samenstel als hierboven bedoeld dat gereed is voor montage en dat alleen in deze staat kan functioneren na montage op een vervoermiddel of montage in een gebouw of bouwwerk;

4. samenstellen van machines zoals hierboven bedoeld en/of niet voltooide machines als die, teneinde tot hetzelfde resultaat te komen, zodanig zijn opgesteld en worden bestuurd dat zij als één geheel functioneren;

5. een samenstel van onderling verbonden onderdelen of componenten waarvan er tenminste één kan bewegen en die in hun samenhang bestemd zijn voor het heffen van lasten en die uitsluitend rechtstreeks aangedreven worden door menselijke spierkracht.

Belang van de definities van de Europese Machine Richtlijn
Wanneer een product voldoet aan één van deze definities dan is het product volgens de Europese Machinerichtlijn een machine en zal de fabrikant, voordat de machine op de markt wordt gebracht of gebruikt wordt, er voor moeten zorgen dat de machine aan de eisen van de Europese Machinerichtlijn voldoet. Dit betekend dat de machine aan de veiligheidseisen van de richtlijn moet voldoen evenals de overige richtlijnen met betrekking tot de gezondheid en het milieu. Daarnaast moet door de fabrikant een technisch constructiedossier worden opgesteld en moeten de gebruiksgrenzen van de machine worden bepaald. Dit zijn slechts een paar voorbeelden van verplichtingen die uit de Europese Machinerichtlijn voortvloeien.

Wat is een machinefabriek en met welke kernprocessen houden deze fabrieken zich bezig?

Binnen de werktuigbouwkunde zijn verschillende bedrijven actief. Hieronder vallen onder andere constructiebedrijven, verspaners en plaatwerkbedrijven. Deze bedrijven maken allemaal producten of halffabricaten. De bedrijven in de werktuigbouwkunde kunnen rechtstreeks aan klanten leveren maar kunnen ook als toeleverancier voor andere werktuigbouwkundige bedrijven actief zijn. Een machinefabriek is een voorbeeld van een type bedrijf dat in de werktuigbouwkunde actief is. In een machinefabriek worden apparaten en machines gemaakt. Van oudsher horen machinefabrieken tot de zware industrie. De machinebouw is echter zeer divers. Er zijn ook kleine bedrijven actief in dit segment van de werktuigbouwkunde. Deze kleinere machinebouwers behoren tot de lichte tot middelzware metaalindustrie. Afhankelijk van de omvang en de complexiteit van de machines die gebouwd worden, kan een machinefabriek alles in eigen beheer maken of machines bouwen in samenwerking met toeleveranciers en andere zakelijke partners

Onstaan van machinefabrieken
In de 19e eeuw ontstonden verschillende bedrijven in Nederland in de industrie. De industriële revolutie deed zijn intrede ook in de metaalsector. Traditionele bedrijven die zich met de metaalbewerking in Nederland bezig hielden waren de gieterijen en smederijen. Deze bedrijven waren echter kleinschalig. De industriële revolutie bracht verschillende grote veranderingen in Nederland. De kleine metaalbedrijven verdwenen langzamerhand en de metaalnijverheid werd een metaalindustrie. Er ontstonden verschillende nieuwe bedrijven waaronder machinefabrieken. Deze fabrieken ontstonden over het algemeen uit smederijen die zich gingen specialiseren in de bouw van werktuigen zoals stoomketels en stoommachines. Deze stoommachines werden ingezet in andere industrieën die daardoor meer konden produceren.  Verder werden ook productiemachines gemaakt door machinefabrieken. Hierbij kan gedacht worden aan textielmachines en transportbanden. Verder werden ook machines vervaardigd voor de landbouwmechanisatie. De landbouwsector werd namelijk ook steeds meer gemechaniseerd. Uiteindelijk werd de mechanisatie in de landbouwsector pas na de Tweede Wereldoorlog geprofessionaliseerd. De machinefabrieken hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan de professionalisering van de landbouwsector.

Moderne machinefabrieken
Innovatie en werktuigbouwkunde zijn twee begrippen die tegenwoordig vaak samen worden genoemd. Binnen de werktuigbouwkunde worden voortdurend nieuwe machines, gereedschappen en apparaten ontwikkelt waarmee werkzaamheden, sneller, effectiever en professioneler kunnen worden uitgevoerd. Er zijn verschillende bedrijven die zich een machinefabriek noemen. Er worden door deze bedrijven zeer uiteenlopende machines en apparaten gemaakt. Veel bedrijven bouwen gespecialiseerde productiemachines voor de procesindustrie maar er zijn ook bedrijven in de machinebouw die maatwerkmachines leveren aan klanten in andere segmenten. In het verleden werden vooral stoommachines geproduceerd en machines die een verbrandingsmotor bevatten. Tegenwoordig zijn veel machines elektrisch aangedreven met behulp van een elektromotor.

De nieuwste ontwikkelingen in de machinebouw zijn vooral gericht op automatisering. Hierbij komt veel elektronica en software aan de orde. Verder wordt precisie werk ook belangrijk. Daarom zijn er verschillende machinebouwers die zich richten op fijnmechanica. Hiervoor zijn specialistische machines ontwikkelt die zich richten op eroderen en vonkverspanen. Deze machines zijn nog nauwkeuriger dan de gebruikelijke machines in de verspaning die met beitels werken.

Machinerichtlijn (2006/42/EG)
De voortdurende ontwikkelingen zorgen er voor dat er steeds complexere machines worden ontwikkelt en geproduceerd. Het is echter wel belangrijk dat machines aan strenge eisen voldoen. Machines zijn arbeidsmiddelen en zijn bedoelt om werknemers te ondersteunen bij werkzaamheden. Een machine is daarmee een middel om arbeid te verrichten of om arbeid te vergemakkelijken. Voor machines is de Europese Richtlijn Arbeidsmiddelen van toepassing. Hierin staan richtlijnen met betrekking tot de veiligheid van arbeidsmiddelen. Daarnaast is de Machinerichtlijn (2006/42/EG) van toepassing in de machinebouw. In deze richtlijn staan eveneens verschillende eisen waaraan bedrijven in de machinebouw zich moeten houden. Deze eisen van de Machinerichtlijn zijn gericht op de veiligheid van verschillende aspecten in de machinebouw en kent het volgende toepassingsgebied:

  • Machines
  • Verwisselbare uitrustingsstukken
  • Veiligheidscomponenten
  • Hijs- en hefgereedschappen
  • Kettingen, kabels en banden
  • Verwijderbare mechanische overbrengsystemen
  • Niet voltooide machines

Wat is de machinerichtlijn (2006/42/EG) en waarop is deze van toepassing?

De machinerichtlijn (2006/42/EG) is een richtlijn die in Europa van toepassing is op de machine-industrie. Deze richtlijn is van toepassing op de machines die in Europa worden gebouwd en gebruikt. De machinerichtlijn gaat met name over de veiligheidscriteria waaraan machines moeten voldoen. Machines zijn arbeidsmiddelen en moeten voldoen aan strenge richtlijnen met betrekking tot veiligheid.

Machines bevatten meestal meerdere draaiende delen. Deze delen moeten worden afgeschermd omdat kledingstukken en haren doormiddel van de draaiende delen naar de machine kunnen worden getrokken en voor letsel en schade kunnen zorgen. Naast het afschermen van draaiende delen dienen op de machinedelen die niet kunnen worden afgeschermd waarschuwingsmarkeringen te worden aangebracht.

Sommige machines produceren zaagsel en spaantjes van hout of metaal. Deze stukjes materiaal kunnen mensen in de omgeving van de machine verwonden. Daarom moeten machines zo zijn vormgegeven dat deze spaanjes en het zaagsel goed worden afgevoerd en niet in contact kunnen komen met de werknemers in de omgeving van de machinebankwerker. Fijn stof moet worden afgezogen en gefilterd met een luchtfilterinstallatie zodat het stof niet in de luchtkanalen van de werknemers terecht kan komen.

De machinerichtlijn schrijft voor dat elk veiligheidsrisico dat weggenomen kan worden ook daadwerkelijk weggenomen moet worden. Kortom machines moeten zo veilig mogelijk worden gemaakt.

Wat is het toepassingsgebied van de machinerichtlijn?
De machinerichtlijn heeft verschillende toepassingsgebieden. Op de volgende toepassingsgebieden geldt de machinerichtlijn:

  • Machines
  • Verwisselbare uitrustingsstukken
  • Veiligheidscomponenten
  • Hijs- en hefgereedschappen
  • Kettingen, kabels en banden
  • Verwijderbare mechanische overbrengsystemen
  • Niet voltooide machines