Gezondheidsrisico’s van Asbest

Asbest is een verzamelnaam die wordt gebruikt voor verschillende vezelvormige minerale delfstoffen die bestaan uit microscopisch kleine naaldachtige vezels. Asbest kan vrij eenvoudig worden gewonnen en werd in het verleden breed toegepast op de woningbouw, utiliteitsbouw maar ook in de scheepsbouw. Het woord asbest is afgeleid van het Griekse asbestos, dit betekent `onverwoestbaar’. Er zijn verschillende soorten asbest. De bekendste soorten asbest die werden gebruikt in de bouw, industrie en in de techniek zijn de volgende:

  • Bruine asbest (amosiet)
  • Blauwe asbest (crocidoliet)
  • Witte asbest (chrysotiel)

Blauwe asbest (crocidoliet) is voor de gezondheid het meest gevaarlijk. Asbest is vaak in het nieuws, vooral wanneer er brand is uitgebroken maakt men bekend of er asbest in de atmosfeer is vrijgekomen of niet. Dit is geen nutteloze informatie maar is juist erg belangrijk voor de gezondheid van de omwonenden rondom de brandhaard. Wanneer er namelijk asbest vrijkomt in de atmosfeer kan dat gevaar opleveren voor de gezondheid van mensen en dieren als de asbestvezels worden ingeademd. Men zou zich af kunnen vragen waarom asbest in het verleden werd gebruikt. Deze vraag is beantwoord in de volgende alinea.

Waarom werd asbest toegepast?
Asbest heeft bepaalde eigenschappen die er voor zorgen dat het materiaal in het verleden veel werd toegepast in de techniek en in de bouw. Asbest is bijvoorbeeld onbrandbaar en heeft goede isolerende eigenschappen voor zowel warmte als elektriciteit. Daarnaast is asbest materiaal dat gemakkelijk verkregen kan worden. Dit zorgt er voor dat asbest goedkoop is. Verder kan men asbest makkelijk verwerken tut asbestplaten of tot cement. Daarnaast kan men asbest ook verwerken tot een doek, schuim of draad.

Om deze redenen werd asbest in het verleden veel toegepast in de industrie als bijvoorbeeld isolatiemateriaal maar ook in de bouw. Den hierbij aan de bekende asbestgolfplaten die veel op daken van garages en schuurtjes werd aangebracht. Asbest mag nu echter niet meer gebruikt worden als bouwmateriaal. Daarnaast mag asbest niet worden verhandelt en dient het verwijderen van asbest te gebeuren door deskundige asbestsaneerders die daarvoor gebruik maken van speciale kleding en veiligheidsvoorzieningen. Er is dus een behoorlijke omslag geweest in de houding die men aanneemt ten opzicht van asbest. Eerst was asbest een populair materiaal dat veel werd toegepast maar nu is asbest een materiaal dat verboden is. De reden voor deze omslag in de houding ten opzichte van asbest staat in de volgende alinea.

Waarom is asbest gevaarlijk?
Asbest is niet zonder reden een verboden (bouw)materiaal geworden. Men is er achter gekomen dat asbest een groot gevaar met zich meebrengt voor de gezondheid. Als men asbest met rust laat, niet bewerkt en niet verband dan valt het gevaar voor de gezondheid wel een beetje mee. Pas wanneer men asbest gaat verwerken wordt het materiaal gevaarlijk voor de gezondheid. Vooral als men asbest gaat schuren, slijpen, zagen of boren wordt het materiaal zeer gevaarlijk wanneer men de kleine stofdeeltjes inademt.

Ook wanneer asbest breekt of slijt kunnen kleine deeltjes asbest in de atmosfeer terechtkomen en daardoor in de luchtwegen van mensen belanden. De filterharen en slijmvliezen van het menselijke lichaam houden de zeer kleine asbestdeeltjes niet tegen als de asbestdeeltjes worden ingeslikt of ingeademd. Doordat de kleine asbestdeeltjes niet worden tegengehouden kunnen deze doordingen tot diep in de longen. Daar kunnen de asbestdeeltjes zich vasthechten en een grote bedreiging vormen voor de longen en de gezondheid. Rondom de asbestdeeltjes kan bindweefsel ontstaan. Dit bindweefsel zorgt er voor dat het longoppervlak en daarmee de longinhoud kleiner wordt. Daardoor ontstaat asbestose of kortademigheid.

Asbestose
Mensen die veel met asbest in aanraking zijn gekomen en veel met asbest hebben gewerkt lopen een grote kans om asbestose op te lopen. Asbestose is een beroepsziekte en is een soort stoflongziekte. Dit is echter één schadelijk aspect. Asbestose zorgt namelijk ook voor een verhoogde kans op longkanker. Het is bewezen dat bij ongeveer 36 procent van de mensen met asbestose longkanker ontstaat. Asbestose merk je vaak niet op het moment dat je werkt met asbest. De ziekte heeft namelijk een bepaalde incubatietijd van vijftien tot vijfentwintig jaar. Na het verstrijken van deze periode worden de schadelijke effecten van asbest merkbaar.

Dat zorgt er voor dat veel mensen in het verleden dachten dat de schadelijke effecten van asbest voor de gezondheid wel meevielen. Pas later kwamen ze er achter dat asbest wel degelijk schadelijke effecten heeft voor de gezondheid, maar toen was het te laat. Asbestose kan niet worden genezen en wordt in de praktijk na verloop van tijd alleen maar ernstiger. Naast Asbestose kan men ook mesothelioom oplopen. Dit is een soort kanker die ontstaat in de longen of het buikvlies. Vooral bij mensen die aan hoge concentraties blauwe asbestvezels zijn blootgesteld lopen de kans op mesothelioom.

Verbod op toepassing asbest
Er zijn verschillende wetten en besluiten in Nederland waarbij regels zijn aangegeven omtrent asbest. Zo staan er in de Arbeidsomstandighedenwet bepalingen omtrent asbest maar ook in het Arbeidsomstandighedenbesluit. Naast deze Arbowet en het Arbobesluit is ook het Asbestverwijderingsbesluit een belangrijk besluit omtrent asbest en dan met name de verwijdering daarvan. Het Arbobesluit maakt duidelijk:  asbest mag niet gebruikt of bewerkt worden. In sommige situaties zal men er echter niet aan kunnen ontkomen dat men omgaat met asbest. Denk hierbij aan bedrijven in de asbestsanering die op een deskundige en veilige wijze asbest verwijderen. Bedrijven die zich bezighouden met het verwijderen en slopen van asbest moeten voldoen aan specifieke regels. Daarom mogen werkzaamheden aan asbest alleen worden uitgevoerd door een deskundig bedrijf dat daarvoor gecertificeerd is. Een deskundig bedrijf op het gebied van asbest beschikt over een Deskundig Toezichthouder Asbest (DTA). Een Deskundig Toezichthouder Asbest wordt je door het bepalen van een opleiding DTA. Na het succesvol afronden van het DRA examen ontvangt de deelnemer een officieel diploma dat is erkend door de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Alternatieven voor asbest
Asbest mag men niet meer toepassen op de bouw. In plaats daarvan moet men andere materialen gebruiken die beschikken over de gewenste eigenschappen van asbest maar niet of nauwelijks schadelijk zijn voor de gezondheid. Zo maakt men gebruik van keramische vezels, slakkenwolvezels en glaswolvezels. Verder zijn verschillende kunststof golfplaten ontwikkeld die de asbestgolfplaten vervangen. Keramische vezels blijken echter ook niet goed te zijn voor de gezondheid. Daarom zijn er voor deze vezels door de overheidsinspectiedienst Veiligheid en Gezondheid richtlijnen uitgegeven voor het werken met deze vezels. Ook voor glaswol en steenwol zijn dergelijke richtlijnen ontwikkeld.

Waarvoor is de opleiding Deskundig Inventariseerder Asbest DIA bedoelt?

Asbest mag niet meer toegepast worden op de bouw. De Nederlandse wetgeving omtrent asbest is vastgelegd in het bouwbesluit 2012 in artikel 7.19. Hierin is onder andere vastgelegd dat het verboden is om asbest te bewerken, verwerken of op voorraad te houden. Desondanks bevatten verschillende gebouwen in Nederland nog asbest of asbestresten. Dit kan zowel asbestcement zijn als spuitasbest. Er zijn verschillende soorten asbestcement die in meer en mindere mate schadelijk zijn wanneer deeltjes daarvan worden ingeademd door mensen of dieren. De asbestdeeltjes komen vrij wanneer asbest wordt bewerkt of gesloopt. Daarom moet het verwijderen van asbest gebeuren door speciale bedrijven met specialistisch personeel. Uiteraard moet asbest herkend worden voordat men op een bouwlocatie bezig gaat met sloopwerkzaamheden of renovatiewerk. Daarvoor is de opleiding Deskundig Inventariseerder Asbest onder andere bedoelt.

Inhoud opleiding Deskundig Inventariseerder Asbest
De opleiding Deskundig Inventariseerder Asbest is een opleiding op mbo niveau. Het is belangrijk dat iemand over voldoende kennis beschikt om aan de opleiding deel te nemen. Een diploma mbo bouwkunde op niveau vier is over het algemeen gewenst of zelfs verplicht voor mensen die de opleiding DIA willen volgen. daarnaast is ervaring in de asbestbranche over het algemeen wenselijk

Deze opleiding wordt door verschillende gecertificeerde opleidingsinstituten aangeboden. Gedurende de opleiding Deskundig Inventariseerder Asbest komen verschillende onderwerpen aan bod. Uiteraard leert de deelnemer aan de opleiding asbestverdachte materialen te herkennen. Hierbij komt het onderzoeken van materialen op asbest aan de orde. Asbestonderzoek moet op een zorgvuldige en veilige manier worden gedaan. Er moet tijdens dit onderzoek aan een aantal verplichtingen worden voldaan in het kader van de SC-540. Deze verplichtingen komen tijdens de opleiding Deskundig Inventariseerder Asbest aan de orde zodat de deelnemer precies weet waar hij of zij zich in de praktijk aan moet houden tijdens het uitvoeren van asbestonderzoek.

In de opleiding Deskundig Inventariseerder Asbest is volop aandacht voor de praktijk. In de praktijk moet de Deskundig Inventariseerder Asbest goed weten welke handelingen hij of zij moet verrichten. Daarom worden praktijksituaties tijdens de opleiding nagebootst. De deelnemers worden hierdoor getraind in praktijkvaardigheden en het snel herkennen van asbestsoorten.

Examen en certificaat opleiding Deskundig Inventariseerder Asbest
Na afloop van de opleiding Deskundig Inventariseerder Asbest moet de deelnemer een praktijkexamen en een theorie-examen doen conform de eindtermen zoals deze zijn benoemd in de SC560. Deze examens dienen beide met een voldoende te worden behaald. Als dit het geval is ontvang de deelnemer een certificaat. Dit certificaat is het persoonscertificaat DIA).  Het certificaat is persoonsgebonden. De geldigheidsduur van het certificaat is drie jaar.

Waarvoor is de Deskundig Toezichthouder Asbestverwijdering (DTA) bestemd?

De opleiding Deskundig Toezichthouder Asbestverwijdering is bestemd voor leidinggevenden die werkzaam zijn als leidinggevende in asbestverwijderingsprojecten. Hierbij kan gedacht worden aan voorlieden, hoofduitvoerders en uitvoerders in de asbestverwijdering en werknemers in de asbestverwijderingsindustrie.

Daarnaast dienen ook bedrijfsleiders en werkvoorbereiders de opleiding te volgen. Verder is de opleiding ook bedoeld voor opdrachtgevers en directies van woningbouwverenigingen. De opleiding Deskundig Toezichthouder Asbestverwijdering wordt door sommige opleidingsinstituten ook wel Deskundig Toezichthouder Asbestsloop genoemd. De afkorting van deze opleiding is DTA. De eindtermen voor deze opleiding zijn opgesteld in de SC-510.

Theorie opleiding Deskundig Toezichthouder Asbestverwijdering
De opleiding DTA is op mbo niveau. Een deelnemer aan de opleiding moet over dit opleidingsniveau beschikken. Ook relevante werkervaring is belangrijk.  De opleiding bestaat uit een praktijkdeel en een theoretisch deel. Het theoretische deel van de opleiding behandeld veel verschillende aspecten die bij asbestverwijdering aan de orde komen.

Hierbij krijgt de deelnemer onder andere informatie over verschillende soorten asbest zoals asbestcement en spuitasbest. Onder deze hoofdgroepen vallen echter nog vele verschillende asbestsoorten die in meer en mindere mate schadelijk voor de gezondheid kunnen zijn wanneer deeltjes daarvan in de luchtwegen terecht komen. De verschillende gezondheidsrisico’s komen bij de opleiding DTA aan de orde. Hierdoor leert de cursist welke risico’s verbonden zijn aan de verschillende asbestsoorten.

De plaatsen en manieren waar asbesthoudende materialen worden toegepast zijn divers. Daarom wordt tijdens de opleiding aandacht besteed aan de gebouwen en andere plekken waar asbest kan worden aangetroffen. Hierbij komen onder andere visuele inspectie en metingen aan de orde.

Uiteraard zijn ook de wettelijke bepalingen en certificeringen belangrijk bij de verwijdering van asbest. Een Deskundig Toezichthouder Asbestverwijdering moet er namelijk op toezien dat de Deskundig Asbest Verwijderaars de werkzaamheden conform de wet en regelgeving uitvoeren. Hij of zij moet weten hoe de medewerkers op de locatie moeten worden geïnstrueerd. Ook dient de DTA leiding te geven en toezicht te houden op de locatie.

Het beheersen en beperken van risico’s is één van de belangrijkste taken die verbonden zijn met de werkzaamheden in de asbestverwijdering. Ook organisatorische maatregelen en het opstellen van werkplannen en werkprocedures is hierbij belangrijk. Hierbij komen ook technische aspecten aan de orde.

Uiteraard zal de Deskundig Toezichthouder Asbestverwijdering ook theoretische informatie krijgen over persoonlijke beschermingsmiddelen en ademhalingsbeschermingsapparatuur. Het gebruik van onderdrukventilatieapparatuur, filters en beveiligingsmiddelen komt ook in de DTA opleiding aan bod. Evenals de decontaminatie-unit en containment.

De behandelingsmethoden van asbest en het asbestafval komen tijdens de opleiding ook aan der orde. Asbest moet zorgvuldig worden verwijderd en het asbestafval moet goed worden verpakt in de daarvoor bestemde materialen. Tijdens de hele procedure van asbestsanering moet men handelen volgens een arbeidshygiënische strategie.

Praktijk opleiding Deskundig Toezichthouder Asbestverwijdering
Naast de theorie komt in de opleiding Deskundig Toezichthouder Asbestverwijdering ook praktijk aan de orde. Hierbij leert de cursist hoe hij of zij een containment moet bouwen. Daarnaast wordt aandacht besteed aan de decontaminatieprocedure en de apparatuur die daarbij gebruikt moet worden. Ook aan het bouwen van een luchtsluis op basis van een frame van PVC-buizen wordt aandacht besteed. Verder wordt geoefend met een rooktest en leert men een asbestcouveusezak gebruiken.

De theorie van persoonlijke beschermingsmiddelen is in het theoretische gedeelte van de opleiding aan de orde gekomen. In het praktijkgedeelte leert de cursist deze beschermingsmiddelen te gebruiken. Doormiddel van verschillende praktijkoefeningen wordt het gebruik van beschermingsmiddelen zoals afhankelijke adembescherming geoefend. In de praktijk zal de DTA niet alleen zelf gebruik moeten maken van persoonlijke beschermingsmiddelen. Hij of zij moet ook Deskundig Asbest Verwijderaars en andere medewerkers moeten aansturen en controleren op het juist gebruik van de beschermingsmiddelen.

Hoe lang is een DTA certificaat geldig?
Na afloop van het theoretische deel en het praktijk deel van de opleiding DTA volgt een theoretisch examen en een praktijkexamen. Als deze examens succesvol zijn afgerond ontvangt de deelnemer een TUV certificaat DTA. Dit certificaat is drie jaar geldig. Een Deskundig Toezichthouder Asbestverwijdering kan toezicht houden en uitvoering geven aan alle activiteiten die horen bij het demonteren en verwijderen van asbest.

Waarvoor is de opleiding Deskundig Asbest Verwijderaar (DAV) bestemd?

Verschillende opleidingsinstituten bieden de opleiding Deskundig Asbest Verwijderaar aan. Deze opleiding wordt ook wel afgekort met DAV en duurt gemiddeld twee dagen. De opleiding Deskundig Asbest Verwijderaar is bestemd voor werknemers die asbest moeten verwijderen. Het verwijderen van asbest is niet zonder risico’s. Daarom heeft een asbestverwijderaar voldoende kennis nodig van asbest en de wijze waarop dit materiaal veilig kan worden verwijdert. Tijdens de opleiding DAV leert de cursist praktische vaardigheden die nodig zijn voor het verwijderen van asbest.

Daarnaast leert de cursist ook de theoretische aspecten die aan de orde komen bij werken met asbest. Aan de DAV opleiding is een examen verbonden dat door de cursist behaald moet worden. Het examen voldoet aan de eindtermen die zijn benoemd in de SC-520. Na het behalen van dit examen is de cursist een DAV. Een Deskundig Asbest Verwijderaar werkt in de praktijk onder een Deskundig Toezichthouder Asbestverwijdering (DTA). De DAV zal in de praktijk moeten luisteren naar de richtlijnen die door de DTA worden gegeven.

Theorie opleiding Deskundig Asbest Verwijderaar
De opleiding DAV bestaat uit een theoretisch gedeelte en een praktijkgedeelte. In het theoretische gedeelte leert de cursist wat asbest is en wat de gevaren van asbest zijn voor de gezondheid van de mensen die er mee werken en in de naaste omgeving aanwezig zijn. Daarnaast wordt aandacht besteed aan het saneren van asbest. In de theorie wordt aangegeven welke veiligheidsaspecten aan de orde komen bij asbest saneren. Er wordt informatie gegeven over de apparaten en gereedschappen die gebruikt kunnen en mogen worden bij het verwijderen van asbest.

De gezondheidsaspecten spelen een grote rol bij de theorie van de cursus DAV. Asbest is namelijk zeer schadelijk wanneer asbestdeeltjes worden ingeademd. Deze deeltjes komen vrij bij het breken, zagen of boren van asbestcement. Ook spuitasbest is gevaarlijk. Dit materiaal is breekbaarder dan asbestcement. Daarom moet spuitasbest met zeer veel voorzichtigheid en veiligheidsmaatregelen worden verwijdert. Voordat men asbest gaat verwijderen moet het materiaal eerst herkend worden. Aan het herkennen van asbest wordt tijdens de cursus aandacht besteed in de theorie.

De asbestverwijderaar moet goed beschermd worden tegen de asbestdeeltjes. Hiervoor zijn speciale onderdrukmachines en beschermende kleding bestemd. Tijdens de DAV opleiding leert de cursist deze te gebruiken. Daarnaast leert de cursist adembeschermingsapparatuur gebruiken en te controleren.

De cursist krijgt ook een inleiding met betrekking tot het werkplan en de DTA. Ook de wetgeving en de eindtermen met betrekking tot asbestsanering worden behandeld in het theoretische deel van de opleiding DAV.

Praktijk opleiding Deskundig Asbest Verwijderaar
De praktijk vormt ook een belangrijk onderdeel van DAV. Tijdens de praktijkoefeningen leert de cursist hoe hij of zij moet omgaan met asbest. Daarnaast wordt aandacht besteed aan de beschermingsmiddelen en veiligheidsprocedures die hierbij aan de orde komen. In de opleiding DAV krijgen cursisten praktijktraining over het gebruik van een luchtsluis of toegangssluis. Het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen zoals adembeschermingsapparatuur wordt geoefend. De decontaminatieprocedure komt aan de orde. Verder leert de cursist een asbest couveusezak gebruiken en leert deze asbest conform de voorschriften te verpakken. Het praktijkgedeelte van de opleiding DAV wordt afgesloten met een praktijktoets. Hierbij wordt gebruik gemaakt van asbestmonsters van asbesthoudend materiaal.

Hoe lang is een DAV certificaat geldig?
Na het succesvol afronden van het praktijkgedeelte en het theoretische gedeelte van de opleiding Deskundig Asbest Verwijderaar ontvangt de deelnemer een diploma  c.q. certificaat. Het TUV (Technischer Überwachungsverein) certificaat heeft een geldigheidsduur van drie jaar. Daarna dient de asbestverwijderaar het certificaat opnieuw te behalen als hij of zij in de asbestsanering blijft werken.