Wat is een transformatiewoning?

Een transformatiewoning is een woning die uit een verbouwing van een bestaand pand met een andere bestemming is getransformeerd. Transformatiewoningen komen vooral in gebieden voor waar er sprake is van een tekort aan woningen. Als er te weinig woningen beschikbaar zijn om aan de vraag te voldoen dan wordt er steeds vaker gekeken naar bestaande panden met een andere bestemming om deze vervolgens om te bouwen tot woningen en woonruimten.

Utiliteit ombouwen tot woningen
Een tansformatiewoning is dus een woning die ontstaan is uit een pand met een andere functie. In de praktijk worden scholen en kantoren regelmatig tot transformatiewoningen omgebouwd. Daarnaast worden ook andere bedrijfspanden en utiliteit omgebouwd tot woningen. Zo kunnen zelfs loodsen, fabrieken, kazernes en stallen van boerderijen tot woningen of appartementen worden omgebouwd. Bouwbedrijven en projectorganisaties worden steeds creatiever op dit gebied. Ook investeringsmaatschappijen zien geld in het ombouwen van bestaande panden tot transformatiewoningen.

Woningtransformatie als oplossing

Op die manier kan er wat worden gedaan aan het tekort aan woning maar kan ook meer geld worden verdiend met de verkoop en de verhuur van transformatiewoningen. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) waren er in 2018 in totaal 13.000 transformatiewoningen ontstaan. Dat maakt duidelijk dat een groot deel van de toename in het aanbod aan woningen wordt gerealiseerd door gebouwen te transformeren tot woningen.

Hoe kunnen woningen worden omschreven?

De woningbouw is een belangrijk segment van de bouwsector. Daarnaast is de woningbouw zeer nauw verbonden met de huizenmarkt en de hypotheeksector. Deze twee elementen vormen belangrijke onderdelen van de economie. Er zijn in Nederland veel bedrijven actief in de woningbouw. Het gaat hierbij niet alleen om bedrijven die woningen bouwen. Er zijn namelijk ook talloze bedrijven die verantwoordelijk zijn voor het aanleggen van installaties op het gebied van elektra, water en gas.

Verder zijn er veel bedrijven actief in het maken van bouwmaterialen, zoals dakpannen, bakstenen, elementen, heipalen, kozijnen, ramen en andere materialen die gebruikt worden bij het bouwen van woningen. De woningbouw heeft om die reden de aandacht van het bedrijfsleven en de politiek. De woningbouw is veelomvattend ook in de vormgeving en typen van de woningen in onderstaande tekst is beschreven wat men onder een woning verstaat.

Definitie van een woning?
Een woning wordt ook wel vertaald met een huis. Dit is een gebouw dat gebruikt wordt door mensen om in te verblijven en te wonen. Het woord wonen kan worden gedefinieerd als het verblijven in een gebouw. Dit gebouw dient als verblijfplaats voor de bewoner of bewoners. Een woning kan vervolgens worden gedefinieerd als woonruimte of ruimte die bedoelt is om in te wonen.

Algemene eigenschappen van een woning
Een gebouw moet aan een aantal eigenschappen voldoen om als woning te kunnen worden gebruikt en gedefinieerd. De basiseigenschappen zijn gekoppeld aan de bewoonbaarheid van de woning. Een woning is bewoonbaar wanneer deze muren bevat en een dak. Deze muren en het dak moeten van voldoende stevig materiaal zijn gemaakt en goed zijn geconstrueerd. Een goed geconstrueerde woning is bestand tegen weersinvloeden en kan daarnaast worden afgesloten zodat de bewoners veilig in de woning kunnen vertoeven.

De meeste woningen bevatten meerdere kamers maar dat hoeft niet. Als men de hiervoor genoemd beschrijving hanteert vallen veel gebouwen onder de noemer woning. In de praktijk blijken er echter verschillen te bestaan onder wat men onder een woning verstaat. De eenvoudige onderkomens van mensen in sloppenwijken worden door die bewoners als woningen beschouwd terwijl andere mensen deze gebouwtjes beschouwen als onbewoonbare krotten. In warme streken zien woningen er daarnaast anders uit dan in woningen die in koude klimaten zijn gebouwd.

Vertrekken in woningen
Woningen kunnen verschillende vertrekken bevatten. In veel Westerse landen bevatten woningen meerdere kamers. Er is een woonkamer waarin men een groot deel van de tijd doorbrengt. Daarnaast zijn er slaapkamers en is er meestal een bijkeuken. De keuken kan een aparte ruimte zijn maar kan ook ingebouwd zijn in de woonkamer. Verder hebben veel woningen een zolder of een bergruimte.

In het verleden hadden veel woningen ook een kelder maar tegenwoordig worden in de woningbouw nauwelijks nog kelders gebouwd. Daarentegen bouwt men wel vaak een garage aan de woning vast die door een deur vanuit de woning kan worden bereikt. Verder bevatten veel woningen ten minste één toiletruimte en een badkamer. De badkamers worden regelmatig omgebouwd tot complete wellness ruimtes waarin mensen kunnen ontspannen.

Wensen van woninggebruikers veranderen door de jaren heen

Een huis wordt ook wel een woning genoemd. Dit is een gebouw of bouwwerk dat bedoelt is voor bewoning door mensen. Een huis is een gebouw of een deel van een gebouw dat muren bevat en een dak. De vormgeving van een huis kan verschillend zijn evenals de afmetingen kunnen verschillen. Een woning bevat naast buitenmuren meestal ook binnenmuren en kan één verdieping of meerdere verdiepingen bevatten maar dat hoeft niet. Een woning moet vooral beschutting en bescherming bieden aan de bewoners. Deze bescherming moet geboden worden tegen weersinvloeden zoals wind, neerslag, zon en extreme temperaturen.

Woning als bescherming
Daarnaast dient een woning bescherming te bieden aan haar bewoners tegen ongewenste bezoekers zoals dieven en inbrekers. Verder dient een woning ook bescherming te bieden tegen (grote) dieren. De mate van deze bescherming is echter afhankelijk van de plek waar de woning wordt gebouwd. In sommige landen zijn bepaalde risico’s relevanter dan in andere landen. Daarom zijn er grote verschillen in de wereld met betrekking tot de woningbouw.

Ook de eisen aan woningen verschillen wereldwijd. In sommige werelddelen is er bijvoorbeeld sprake van aardverschuivingen, hierdoor worden extra zware eisen gesteld aan het fundament en de constructie van de woningen. Andere gebieden in de wereld zijn juist extreem warm of extreem koud. Al deze aspecten hebben invloed op de vormgeving en constructie van de woning.

Wettelijke eisen met betrekking tot woningbouw
Een paar honderd jaar geleden vond men het vooral belangrijk dat een woning stevig was en een goede bescherming bood tegen het weer en de tocht. Tegenwoordig wordt dat gezien als een vanzelfsprekendheid. Een woning bevat meerdere vertrekken en er zijn strenge eisen ontwikkelt met betrekking tot de veiligheid en de duurzaamheid van een constructie. In het Bouwbesluit zijn veel van deze eisen terug te vinden. De meeste bouwmaterialen moeten gekeurd worden en voorzien zijn van een keurmerk (CE) voordat ze mogen worden gebruikt op de bouw. Niet alleen aan het gebouw zelf zijn strenge eisen gesteld ook aan het bouwproces. Dit moet conform strenge voorschriften gebeuren. De Arbowet en de arbeidsinspectie zijn hierbij belangrijke elementen. Om de veiligheid op de bouw te vergroten worden verschillende veiligheidstrainingen gegeven zoals basis VCA en VCA VOL.

Wensen van de gebruiker van de woning
De wensen van mensen met betrekking tot comfort nemen toe. Dit ziet men ook terug in de woningbouw. Men wil zichzelf vooral behaagelijk voelen in een woning. Doormiddel van domotica en domoticasystemen is men in staat om ‘slimme woningen’ te bouwen. Een woning of huis met domotica bevat een speciaal computersysteem waarmee de verlichting en de verwarming nauwkeurig kunnen worden afgestemd op de wensen van de gebruiker. Centrale verwarming, vloerverwarming en vergaande ontwikkelingen op het gebied van wellness en sanitair zorgen er voor dat mensen zich in een woning zeer comfortabel kunnen voelen. Met name de aanpassingen op het gebied van sanitair zorgen er voor dat mensen complete sauna’s en ontspanningsruimtes hebben waarin ze kunnen ‘onthaasten’ of ‘relaxen’.

Duurzaamheid in de woningbouw
Verder willen mensen ook dat een woning duurzaam is. Termen zoals CO2 neutraal worden bij veel bouwprojecten genoemd. Woningen worden doormiddel van verschillende moderne technologieën zo duurzaam mogelijk gemaakt. Dit is niet alleen de wens van de gebruikers ook de wet dwingt projectontwikkelaars en bouwbedrijven om duurzamer te bouwen.

Woningbouw in de toekomst
Woningen zullen in de toekomst nog meer voorzieningen en installaties bevatten die het gebruiksgemak en woongenot van de bewoners bevorderen. Domotica zal steeds verder ontwikkelt worden en nieuwe functies bieden aan de eigenaren van woningen. Verder zullen woningen ook energiezuiniger worden. Hierbij kan gedacht worden aan het gebruiken van gerecyclede materialen bij de bouw en aan natuurlijke dakbedekking in de vorm van groene daken of vegetatiedaken. Deze daken worden tegenwoordig als steeds meer toegepast.

Verder is er ook veel aandacht voor zonnepanelen, zonnekegels en andere voorzieningen die gebaseerd zijn op het benutten van zonne-energie. Ook is er meer aandacht voor aardwarmte en aardstralen. De technologie staat op deze gebieden niet stil. De natuur biedt onuitputtelijke energiebronnen die rendabel moeten worden gemaakt. Uiteindelijk zal men er naar streven dat woningen zoveel mogelijk in staat zijn om hun eigen energie op te wekken. Hierdoor wordt men ook minder afhankelijk van kolencentrales en gasleveranciers. De machtsverhoudingen in de wereld kunnen hierdoor ook veranderen omdat een groot deel van de machtsverhoudingen gebaseerd zijn op voorraden fossiele brandstoffen.

De woningbouw is een sector die nauw verbonden is met de economie en de politiek. Ook met de arbeidsmarkt heeft de woningbouw een sterke band. De werkgelegenheid in Nederland met name in de bouwsector leeft op als er meer woningen worden gebouwd. Voor het zover is moet de koopkracht en het consumentenvertrouwen wel toenemen op de markt. Deze factoren hebben echter weer te maken met de economie en de politiek. Hierdoor is alles met elkaar verbonden. De woningbouw is en blijft belangrijk voor de politiek.

Wat is renovatie en wat is renoveren in woningen en utiliteit?

Renovatie is een woord dat regelmatig wordt gebruikt in de bouw van woningen en utiliteit. Het woord renovatie is afgeleid van het Latijnse woord “renovare”, dat in het Nederlands vertaald kan worden met vernieuwen. Het werkwoord renoveren is afgeleid van renovatie. Als men woningen of utiliteit gaat renoveren bedoelt men daarmee dat men deze panden gaat vernieuwen. Het gaat hierbij om bestaande gebouwen die geheel of gedeeltelijk vernieuwd worden. Renovatie zorgt er voor dat het pand weer wordt geoptimaliseerd en aangepast aan de nieuwe normen en maatstaven die aan het pand worden gesteld.

Monumentale panden renoveren
In dorpen en steden kunnen verschillende monumentale panden staan. Deze panden zijn meestal tientallen of honderden jaren oud. Net als alle bouwwerken hebben ook monumentale panden onderhoud nodig. Monumentale panden zijn beeldbepalend voor een dorp of stad. Ze geven een dorp of stad een bepaalde uitstraling of sfeer. Daarom mogen deze panden niet zomaar gesloopt worden. Ook aan het renoveren van deze panden zijn strenge eisen gesteld. De eigenaren van monumentale panden moeten zich houden aan deze eisen.

Desondanks moeten ook monumentale panden regelmatig worden verbouwd en verstevigd. Er kunnen scheuren ontstaan in de muur en het hout van deze panden kan op den duur gaan rotten. Renovatie is soms niet alleen gewenst maar ook noodzakelijk omdat het pand niet meer aan de veiligheidseisen voldoet. Daarnaast veranderen de eisen met betrekking tot woongenot en levensstandaard. Waar vroeger een open haard of gaskachel werd gebruikt wordt tegenwoordig gebruik gemaakt van centrale verwarming cv. Deze verwarming wordt ook toegepast in monumentale panden. Ook isolatie kan worden gebruikt om het woongenot en de energiezuinigheid van monumentale panden te verbeteren. Dit zorgt echter voor technische vraagstukken. Renovatie van monumentale panden is niet eenvoudig. Speciale bouwbedrijven en installatiebedrijven worden hiervoor ingezet.

Wie werken er in de renovatie van woningen en utiliteit?
In de renovatie van woningen en utiliteit kunnen verschillende werknemers worden ingezet. Hieronder staan een aantal voorbeelden van functies in die in de renovatie worden uitgeoefend.

  • Voegers. In de renovatie kunnen voegers worden ingezet om aan de buitenkant van de woning nieuwe voegen aan te brengen. Vaak zijn dit speciale gesneden voegen die een zeer fraai uiterlijk aan de woning of utiliteitspand geven.
  • Timmermannen. Er worden in de renovatie echter ook timmermannen ingezet. Veel monumentale panden bestaan vrijwel volledig uit natuurlijk materiaal zoals stenen en hout. Het gebruik van kunststoffen zoals kunststof kozijnen is voor monumentale panden meestal verboden. Hout vergt echter wel onderhoud. Ondanks dat kunnen gedeeltes van de woning vervangen moeten worden. Renovatietimmermannen kunnen nieuwe kozijnen en vloeren plaatsen. Dit is echt vakwerk omdat veel op het oog moet worden gedaan. In oude woningen is het houtwerk lang niet allemaal meer waterpas. Daarom moet een renovatietimmerman goed weten wat voor het oog netjes lijkt in de woning. Soms moet iets wel of juist niet waterpas geplaatst worden om tot een mooi geheel te komen.
  • Metselaars. Wanneer de muren geheel of gedeeltelijk vervangen moeten worden zullen metselaars worden ingezet. Deze metselaars moeten meestal gebruik maken van oude stenen die passen bij het monumentale pand. Daarnaast moeten de metselaars ook precies in hetzelfde verband metselen als de rest van de woning. Renovatiemetselaars zijn daarom vaklieden.
  • Installatiemonteurs. In de renovatie wordt ook regelmatig gebruik gemaakt van installatiemonteurs. Deze monteurs moeten er voor zorgen dat de woning goed verwarmd wordt. Tegenwoordig brengen installatiemonteurs cv-installaties aan in oude woningen. Hierbij vervangen ze de verouderede gaskachels. Ook moeten installatiemonteurs in de renovatie het waterleidingnetwerk regelmatig controleren op lekkage. Het bestaande gasleidingnetwerk zorgt ook voor de nodige aandacht. Het is belangrijk dat de gasleidingen veilig zijn. Een installatiemonteur in de renovatie moet daarom een echte vakman zijn.
  • Elektromonteurs. Op den duur  raakt de elektrische installatie van monumentale panden verouderd. Deze installatie is niet altijd door vakmensen aangelegd omdat vroeger minder strenge eisen van toepassing waren in de elektrotechniek op de bouw. Een elektromonteur in de renovatie kan meestal ook geen gebruik maken van bestaande tekeningen over de installatie. Dit zorgt voor de nodige uitdagingen. Elektromonteurs in de renovatie zullen met een multimeter verschillende metingen moeten verrichten om na te gaan op welke draden spanning staat. De kleuren van elektriciteitskabels in oude panden kan verschillen. Daarom moeten elektromonteurs in de woningbouw vakkundig te werk gaan bij het vervangen van bedrading.

Naast bovengenoemde beroepen  kunnen ook verschillende andere beroepen werkzaam zijn in de renovatie zoals glaszetters, schilders, tegelzetters en vloerenleggers. Al deze mensen zullen bij hun werkzaamheden rekening moeten houden met de oorspronkelijke staat van de woning als het een monumentaal pand betreft. Het is echter ook mogelijk dat renovatie wordt uitgevoerd in een pand dat niet als monument wordt bestempeld. In dat geval zijn de richtlijnen met betrekking tot de renovatie iets ruimer.

Nieuwbouw of herbouw
Soms is nieuwbouw of herbouw van een woning noodzakelijk. Een pand kan zo onveilig zijn dat het volledig gesloopt moet worden. Vervolgens kan het pand dan weer worden herbouwd. Een woning die herbouwd wordt is in feite een nieuwbouw woning. Het voordeel hiervan is dat de woning volledig aan de hedendaagse bouwtechnische kwaliteitseisen kan worden aangepast. Hierdoor ontstaat een veiliger woning die constructief meestal steviger is dan de oude woning die daarvoor op het kavel stond. Ook het leefklimaat en de energiezuinigheid kunnen meteen aan de hedendaagse standaards worden aangepast. Herbouw van woningen kan ook plaatsvinden na een brand of een aardbeving. In die gevallen kan een woning of utiliteitspand zo erg beschadigd zijn dat deze niet meer in gebruik genomen mag worden. Soms laat men alleen de karakteristieke voorgevel staan en herbouwd men de rest van het pand. Deze manier van renoveren wordt ook wel façadisme genoemd. Deze term wordt een aantal alinea’s hieronder verder uitgelegd.

Restauratie of restaureren
Renovatie en restauratie kunnen in één project gezamenlijk worden uitgevoerd. Doormiddel van restauratie worden panden of voorwerpen weer in de oorspronkelijke staat gebracht. Deze oorspronkelijke staat kan zijn weergegeven in oude technische tekeningen of op basis van foto’s en schilderijen. Bij restauratie maakt men vaak gebruik van authentieke bouwmaterialen die ook in de tijd werden gebruikt dat het pand oorspronkelijk werd gebouwd. Restaureren gebeurd door een restaurateur. Deze mensen kunnen echter verschillende technische disciplines hebben. Een restaurateur van een molen heeft meestal andere vaardigheden dan een restaurateur van oude kerken of kastelen. Meestal beheersen deze restaurateurs oude ambachten die ook in lang vervolgen tijden werden gebruikt voor de bouw van bepaalde panden.

Façadisme en renovatie
In sommige gevallen wordt alleen de buitenkant van het pand behouden en wordt de gehele binnenkant vervangen door nieuwbouw. Dit wordt ook façadisme genoemd. Dit is een bijzondere manier van renoveren. In feite is het grotendeels nieuwbouw. De voorgevel wordt bewaard als beeldbepalend element van de straat, stad of dorp. Façadisme ontstaat meestal als een soort compromis. De monumentenzorg kan in overleg met projectontwikkelaars tot façadisme besluiten. Het doel van de monumentenzorg is in dat geval het behoud van de karakteristieke buitenkant van de woning. De projectontwikkelaar wil echter dat de rest van het pand volledig wordt aangepast aan de hedendaagse eisen met betrekking tot woongenot en veiligheid.

Façadisme is soms noodzakelijk omdat de binnenkant van het pand niet meer effectief verbouwd kan worden naar de moderne eisen. Monumentenzorgers vinden façadisme over het algemeen een ernstige inbreuk op de esthetische waarde van een pand. Daarom zijn monumentenzorgers erg kritisch op bouwprojecten die gebaseerd zijn op façadisme.