Wat is een kantoortuin?

Een kantoortuin is een grote kantoorruimte waarin meerdere werkplekken aanwezig zijn die niet worden afgeschermd door muren, schermen of andere barrières. Kantoortuinen zijn vanaf 1950 ingevoerd in Duitsland waar een kantoortuin ook wel een Bürolandschaft of Großraumbüro wordt genoemd. Vanaf 1970 werden kantoortuinen ook in de rest van West-Europa steeds vaker ingevoerd. Doordat veel kantoorbanen de afgelopen decennia zijn verdwenen zijn kantoortuinen ook voor een deel uit het bedrijfsleven verdwenen. Grote techbedrijven voerden echter de kantoortuinen weer in. Hierbij kun je denken aan Google, Facebook en Microsoft.

Definitie van kantoortuin
Een kantoortuin is in feite een grote ruimte met meerdere bureaus en werkplekken die niet van elkaar worden afgescheiden. Een echte kantoortuin heeft een behoorlijke hoeveelheid werknemers. Dit zijn meestal meer dan twaalf personen. Doordat er geen scheidingswanden in de kantoortuin aanwezig zijn zou de communicatie tussen werknemers gemakkelijker zijn en bovendien ook laagdrempeliger zijn. De gedachte was dat deze aspecten de productiviteit van werknemers zou bevorderen. Uit onderzoeken komt echter naar voren dat deze gedachte niet klopt.

Kantoortuinen ongezond voor werknemers
Grote kantoortuinen blijken echter volgens onderzoeken niet goed te zijn voor werknemers. Zo zijn werknemers in kantoortuinen tot 62% vaker ziek dan mensen die in een traditionele kantooromgeving werken. Ook blijkt de hoeveelheid communicatie die via de telefoon maar ook face to face plaats vind enorm contraproductief te werken. Werknemers worden afgeleid en kunnen zich niet concentreren. Ook kunnen werknemers harder gaan praten om elkaar te verstaan waardoor het volume in een kantoortuin alleen maar gaat toenemen. Dat kan voor stress zorgen en allemaal spanningen. Veel bedrijven kiezen er daarom voor om van het idee van kantoortuinen af te stappen.

Wat is ergonomie?

Ergonomie is het ontwerpen, ontwikkelen, aanpassen en gebruiken van machines, werktuigen, meubilair en andere elementen van de werkplek op basis van de eigenschappen en fysieke mogelijkheden van mensen zodat de kans op gezondheidsproblemen zo klein mogelijk wordt gemaakt. Ergonomie kan ook worden beschouwd als de wetenschappelijke studie van mensen in relatie tot hun omgeving. Deze omgeving kan zowel de thuissituatie zijn als de werkomgeving oftewel de arbeidsomstandigheden.

Wat betekend ergonomie?
Het woord ergonomie is ontleend aan de Griekse woorden ‘ergon’ dat vertaald kan worden met het Nederlandse woord ‘werk’ en Griekse woord ‘nomos’ dat staat voor het Nederlandse woord ‘wet’. Men zou ergonomie op basis van deze verklaring letterlijk kunnen vertalen met de: ‘wet van het werk’. Als men het in Nederland heeft over de wet van het werk of arbeidsomstandigheden dan heeft men het over de Arbeidsomstandighedenwet die ook wel Arbowet wordt genoemd.

Arbowet
In de Arbowet heeft de Nederlandse overheid allemaal regels opgesteld met betrekking tot het beschermen van de veiligheid, gezondheid en het welzijn van de werknemers. Een werkplek en de arbeidsomstandigheden moeten in Nederland dus veilig zijn en de gezondheid van de werknemer niet in gevaar brengen. een goed ergonomisch ontwerp van werktuigen, gereedschappen en meubilair op de werkplek kan in belangrijke mate bijdragen aan het voorkomen van fysieke klachten van werknemers. Daarom zijn bedrijven verplicht om bij het indelen van de werkplek en het beschikbaar stellen van machines en gereedschappen zoveel mogelijk rekening te houden met de capaciteiten en mogelijkheden van de werknemers.

De Arbowet is een raamwet en bevat daardoor algemene regels met betrekking tot de veiligheid van werknemers en welke verplichtingen in dit kader aan werkgevers worden gesteld. Naast de Arbowet is er ook een Arbobesluit dit besluit is gebaseerd op de Arbowetgeving. Een groot deel van de meer dan 400 artikelen over arbeidsomstandigheden in het Arbobesluit gaan over de Europese Arbowetgeving.

De uitwerking van de Arbeidsomstandighedenwet en het Arbobesluit wordt geboden door de Arboregeling. De Arboregeling bevat een aantal een uitwerking van een aantal onderdelen van het Arbeidsomstandighedenbesluit. Hierin staan bijvoorbeeld een aantal bepalingen met betrekking tot meubilair, apparatuur en programmatuur. Ook de keuring van hijskranen en andere gereedschappen is hierin vastgelegd evenals de taken van de arbodienst.

Wat is een ergonomisch ontwerp?
Een ergonomisch ontwerp is een ontwerp van een product, machine, werktuig of meubel waarbij zoveel mogelijk is rekening gehouden met de afmetingen, capaciteiten en beperkingen van de persoon die ze gebruikt. Men kan bijvoorbeeld stoelen ontwerpen die perfect aansluiten op het lichaam of juist goed ingesteld kunnen worden zodat mensen de stoel zelf kunnen aanpassen aan de beste zithouding voor hun lichaam. Verder kunnen ook de handvaten van gereedschappen zo worden ontworpen dat er voldoende grip is voor de werknemer die ze hanteert. Werknemers kunnen ook een verschillende werkhoogte hebben waardoor in hoogte verstelbare werktafels bij veel bedrijven een belangrijk onderdeel vormen van het ergonomisch verantwoord werken.

Niet alleen stoffelijke zaken kunnen ergonomisch verantwoord zijn, bedrijven kunnen ook met hun bedrijfsbeleid duidelijk rekening houden met ergonomie en de taken en opdrachten aan de mens aanpassen in plaats van andersom. Op die manier kan ook de bedrijfsvoering ergonomisch zijn ‘ontworpen’. Men kan dus ergonomie in een aantal groepen indelen. In de volgende alinea’s wordt eerst de fysieke ergonomie behandeld, daarna cognitieve ergonomie en tot slot organisatie ergonomie.

Fysieke ergonomie
Fysiek is een ander woord voor lichamelijk. Als men het heeft over fysieke ergonomie dan heeft men het over de daadwerkelijke vormgeving van meubels, gereedschappen en machines. Ook woningen, trappen en deuren vallen onder de fysieke ergonomie. Fysieke ergonomie komt ook aan de orde bij de inrichting van auto’s, vliegtuigen, boten, treinen en andere vervoersmiddelen. Vervoersmiddelen die volledig met spierkracht van een mens worden aangedreven zoals een fiets zullen ontworpen zijn met een goed ergonomisch inzicht.

Op de werkplek wordt als het goed is ook aandacht besteed aan fysieke ergonomie. Werknemers moeten bijvoorbeeld op een ergonomisch verantwoorde bureaustoel werken en moeten een goed beeldscherm hebben. Bij zwaar werk waarbij producten van meer dan 23 kilogram of 25 kilogram worden getild zal een bedrijf hefmiddelen en hijsmiddelen beschikbaar moeten beschikbaar stellen. Werktafels moeten op de ideale werkhoogte van de werknemer(s) worden afgesteld. Een ander belangrijk aspect dat vaak vergeten wordt is verlichting. Een goede verlichting en vooral veel daglicht is goed voor de gezondheid van de werknemers en daarnaast bevorderlijk voor de kwaliteit van het werk omdat werknemers een beter zicht hebben op het werk. Dit is ook het geval met temperatuur en luchtvochtigheid. Ook deze factoren zijn van groot belang voor de gezondheid van de werknemer hoewel deze aspecten niet direct kunnen worden verwerkt in een ergonomisch ontwerp.

Cognitieve ergonomie
Cognitieve aspecten hebben te maken met het verstand en het nadenken van mensen. Als men het heeft over cognitieve ergonomie dan doelt men op het aanpassen van informatie en informatiebronnen op het denkvermogen en opleidingsniveau van de werknemers. Ook heeft men het hierbij over een bepaalde logica kortom informatie moet daar kunnen worden aangetroffen waar men logischerwijs naar de informatie zal zoeken. Hierbij kan men bijvoorbeeld denken aan handleidingen waarin de benodigde informatie effectief gevonden kan worden en voorzien is van duidelijke afbeeldingen met een begrijpelijke toelichting. Verder zijn ook duidelijke instructies van belang deze instructies kunnen naast mondeling ook schriftelijk worden gegeven en vastgelegd.

Daarnaast is ook afwisseling tussen taken belangrijk voor de gezondheid van werknemers. Eentonig werk moet vermeden worden. Eentonig werk is niet alleen geestdodend het is vaak ook fysiek belastend omdat door langdurig werken in een statische houding ook de statische belasting van het lichaam toeneemt.

Organisatie-ergonomie
In de cultuur van het bedrijf en de beleidsvoering dient ook aandacht te zijn voor ergonomie. Hierbij heeft men het onder andere over een goede werksfeer en goede communicatielijnen tussen uitvoerende werknemers en hun leidinggevenden. Wanneer werknemers hun werkplek willen aanpassen om de fysieke belasting te verminderen dan moet daar binnen de organisatie een mogelijkheid voor zijn. Dat vergt vaak een ergonomisch beleid.

Datzelfde geld voor het werken in ploegendiensten. Werk in ploegendienst en onregelmatige diensten is meestal niet bevorderlijk voor de gezondheid voor de werknemers. Daarom moet een organisatie rekening houden met het dag-nachtritme van een mens. Als dit niet mogelijk is zal een organisatie er voor moeten zorgen dat het werken in ploegen zo weinig mogelijk gezondheidsschade oplevert voor de werknemers. Werknemers moeten voldoende rust krijgen.

In een ideale organisatie-ergonomie kan een werknemer de werkzaamheden aanpassen op zijn of haar privé-situatie. De balans tussen werk en privé wordt steeds belangrijker in de meeste organisaties. Dat zorgt er voor dat werknemers bijvoorbeeld ook thuis kunnen werken. Het thuis werken biedt echter ook nadelen voor de ergonomie. Een werkgever weet namelijk niet hoe iemand thuis werkt achter zijn of haar bureau. Daardoor weet een werkgever ook niet of de werknemer ergonomisch verantwoord werkt.

Ergonomie voor werkgever en werknemer
Ergonomie is echter ook een aspect van het werk waar een werknemer ook effectief mee bezig moet. Werknemers moeten er namelijk voor zorgen dat ze de arbeidsmiddelen die beschikbaar zijn gesteld door de werkgever op de juiste manier gebruiken. Ook persoonlijke beschermingsmiddelen moeten juist worden gebruikt en goed worden afgestemd op het lichaam van de persoon die ze draagt. Een werkgever is volgens de Arbowet verplicht om de werknemer de arbeidsmiddelen te verstrekken die voldoen aan ergonomische richtlijnen en de werknemer zal deze arbeidsmiddelen op de juiste manier moeten gebruiken.

Wat is onveilig handelen of onveilig werken op de werkplek?

Onveilig handelen of onveilig werken is het uitvoeren van werkzaamheden waarbij men bewust of onbewust de veiligheidsinstructies niet naleeft en daarmee gevaar voor mens, dier en materieel veroorzaakt. Veiligheid op de werkplek is van groot belang als de werkplek onveilig is kan dat gevolgen hebben voor het personeel maar ook voor de werktuigen, machines, gebouwen en installaties die aanwezig zijn op de werkplek. Veel bedrijven besteden daarom aandacht aan veiligheid op de werkplek. Dit zijn bedrijven conform de Arbeidsomstandighedenwet ook verplicht.

Arbeidsomstandighedenwet/ Arbowet
De Arbeidsomstandighedenwet wordt ook wel Arbowet genoemd en bevat richtlijnen en verplichtingen voor zowel leidinggevenden als uitvoerende werknemers. Zo moet een werkgever er alles aan doen om de werkplek zo veilig mogelijk te maken. De werkgever dient de risico’s op de werkplek te inventariseren doormiddel van een Risico Inventarisatie en Evaluatie oftewel een RI&E. In dit RI&E dient een werkgever naast de inventarisatie van de risico’s op de werkplek ook doormiddel van een plan van aanpak aan te geven hoe de risico’s weggenomen kunnen worden. Als het wegnemen van risico’s niet lukt zal een werkgever de risico’s moeten beperken of beheersbaar moeten maken. Dat kan een werkgever echter niet alleen een werkgever zal samen moeten werken met het personeel om de veiligheid op de werkplek te optimaliseren. Daarom is zowel de werkgever als de werknemer verantwoordelijk voor de veiligheid op de werkvloer.

Verantwoordelijkheden werkgever m.b.t. veiligheid op de werkvloer
Werkgevers zijn in belangrijke mate verantwoordelijk voor de veiligheid van de werknemers op de werkvloer. Zo dient de werkgever de eerder genoemde Risico Inventarisatie en Evaluatie op te stellen en het bijbehorende plan van aanpak voor risicobeheersing en risicobeperking. Werkgevers dienen er voor te zorgen dat de machines en werktuigen op de werkplek veilig zijn en indien nodig tijdig zijn gekeurd. Uiteraard is het belangrijk dat de werknemers weten hoe ze de werktuigen, machines en gereedschappen veilig moeten gebruiken. De werkgever dient daarom kundige werknemers in dienst te nemen en de werknemers te voorzien van duidelijke (veiligheids)instructies. Ook zullen werknemers van de werkgever de persoonlijke beschermingsmiddelen moeten ontvangen indien deze zogenaamde pbm’s er voor zorgen dat de werknemers beschermd worden tegen letsel.

Verantwoordelijkheden werknemer m.b.t. veiligheid op de werkvloer
Werknemers hebben ook verantwoordelijkheden met betrekking tot veiligheid op de werkvloer. Werknemers mogen bijvoorbeeld geen gevaar veroorzaken en hun werkzaamheden veilig uit te voeren. Dit houdt in dat werknemers aandacht moeten hebben voor hun eigen veiligheid maar ook voor de veiligheid van hun collega’s en andere personen die op of om de werkplek aanwezig zijn. Daar horen ook omwonenden bij. Werknemers moeten de voorgeschreven persoonlijke beschermingsmiddelen gebruiken en elkaar er op wijzen als sommige werknemers dit niet op de juiste manier doen. Verder dienen werknemers de machines, werktuigen en gereedschappen conform de instructies te gebruiken. Daarnaast hebben werknemers de verlichting om onveilige situaties te melden bij de leidinggevende. Op die manier kunnen werknemers het bedrijf ondersteunen om een zo veilig mogelijke werkplek te realiseren.

Hoe ontstaat onveilig handelen?
Op basis van de alinea’s hierboven wordt duidelijk welke verplichtingen werkgevers en werknemers hebben op het gebied van veiligheid op en rondom de werkplek. Onveilig handelen kan echter op veel verschillende manieren ontstaan, dit kan bewust gebeuren maar ook onbewust. De oorzaak kan bij de werkgever liggen maar ook bij de werknemer. Als de werkgever verzuimd om de werknemer veiligheidsinstructies te geven dan kan de werknemer door gebrek aan kennis onveilig werken. Een werknemer kan echter een leidinggevende aanspreken en een instructie eisen zodat de veiligheid wordt bevordert. Het kan echter ook voorkomen dat een werknemer precies weet hoe hij of zij veilig moet werken maar dit niet doet omdat de werknemer sneller denkt te kunnen werken door de veiligheidsregels te omzeilen. Dit is uiteraard verboden en in de meeste gevallen zal een werknemer die onveilig handelt door de leidinggevende of een collega worden aangesproken. Dit zijn echter een paar voorbeelden er zijn nog veel meer situaties te bedenken. Buitenlandse werknemers die de Nederlandse taal niet machtig zijn kunnen door communicatieproblemen ook voor onveilige situaties zorgen. Werknemers en werkgevers dienen er beide voor te zorgen dat onveilig handelen wordt voorkomen en effectief wordt aangepakt als onveilig handelen wordt geconstateerd.

Onveilig handelen op de werkplek bestrijden
Het bestrijden van onveiligheid op de werkplek is heel belangrijk. Als een werkgever zijn of haar verplichtingen nakomt en de werknemers hetzelfde doen zal de onveiligheid op de werkplek afnemen en worden risico’s beheersbaar. Kortom een werkgever moet de risico’s in kaart brengen en zal er voor moeten zorgen dat de risico’s effectief worden aangepakt op basis van een duidelijk omschreven plan van aanpak. Verder dient de werkgever de werknemer duidelijk te instrueren en dient de werkgever aan de werknemer persoonlijke beschermingsmiddelen te verstrekken. De werknemers dienen de instructies op te volgen en op de eigen veiligheid en de veiligheid van anderen te letten. Onveilige situaties dienen bij de werkgever te worden gemeld zodat de onveilige situatie indien mogelijk bij de bron bestreden kan worden. Daarnaast kan een werkgever de risico’s meenemen in het RI&E. Op die manier start de cirkel weer opnieuw. De werkgever kan het geconstateerde risico omschrijven en daarvoor passende oplossingen bedenken. De werknemer zal dan van de werkgever de juiste instructies ontvangen zodat de werknemer kan bijdragen aan de beheersing of het elimineren van het risico.

Wat is de werkvloer?

De werkvloer is de vloer van de plek waar werk wordt verricht. Het woord werkvloer is daardoor een breed begrip. In de praktijk maakt men vaak onderscheid tussen het kantoor waar administratief werk wordt verricht en de werkvloer waar daadwerkelijk fysiek werk wordt verricht met bijvoorbeeld machines, gereedschappen en andere werktuigen. Het kantoor zou in deze verdeling functioneren als het management waar het beleid wordt gevormd en de werkvloer als het uitvoerende deel van de organisatie. De werknemers op de werkvloer worden ook wel de arbeiders genoemd of de arbeidersklasse.

Toch is dit onderscheid meestal niet zo duidelijk te maken in de praktijk. Meestal heeft men het op kantoor ook over de werkvloer waar werkzaamheden worden uitgevoerd. Bij grote administratieve dienstverleners en financiële instellingen vormt de werkvloer een groot deel van het primaire bedrijfsproces.

Organisatiestructuur op de werkvloer
Op de werkvloer wordt gewerkt, dit klinkt misschien simpel maar dat is het in de praktijk niet. Tegenwoordig is de werkvloer van een bedrijf vaak groter dan vroeger toen mensen in kleine bedrijven producten gingen maken. Veel bedrijven zijn uitgegroeid tot enorme productiefabrieken met een zeer grote verscheidenheid aan machines en personeel. Dat zorgt er voor dat er een bepaalde vorm van organisatie nodig is. Er moet een organisatiestructuur worden opgebouwd om de processen op de werkvloer in goede banen te leiden.

Deze structuur vind zowel plaats onder de werknemers en leidinggevenden als wel in de inrichting van de werkplek en het plaatsen van de machines en werktuigen. Op de werkvloer werkt het personeel over het algemeen onder een productieleider. Deze wordt meestal ondersteund door een aantal leidinggevenden of werkplaatschefs die verantwoordelijk zijn voor een afdeling oftewel een deel van de werkvloer. Deze werkplaatschefs of voormannen geven op hun beurt ook weer leiding aan werknemers. Het aantal werknemers waar een directe baas aan leiding geeft wordt ook wel span of control genoemd.

Het middenkader of middelmanagement zorgt er voor dat de communicatie tussen de directeur(en) en de productieleider goed verloopt. Hoe groter een organisatie is hoe meer functies en “lagen” er vaak ontstaan tussen de werkvloer en de directie. Het aantal lagen dat tussen de werkvloer en de directeur aanwezig is wordt ook wel depth of control genoemd. Bij hele grote organisaties ontstaan er ook staffuncties zoals P&O (personeel en organisatie). Deze staffunctionarissen ondersteunen de directie en het management bij het uitvoeren van hun taken. Een dergelijke organisatiestructuur wordt ook wel een lijn-staf-organisatie genoemd.

Een organisatie waarin wel verschillende lagen zijn aangebracht maar waar de staffuncties nagenoeg ontbreken noemt men ook wel een lijnorganisatie. Er zijn echter ook zogenaamde platte organisatiestructuren. Dit zijn organisatiestructuren waarbij er heel weinig leidinggevende schakels tussen de werkvloer en de directie zijn aangebracht. In deze platte organisaties heeft de directie vaak nauw contact met de werkvloer en wordt er vaak open en informeel met elkaar gecommuniceerd. Welke structuur precies op de werkvloer wordt gehanteerd is vaak afhankelijk van een aantal factoren:

  • De omvang van het bedrijf.
  • Het product dat wordt gemaakt.
  • De financiële middelen.
  • De complexiteit van de organisatie.
  • Het type bedrijf (familiebedrijf, B.V. enz.).
  • Het gehanteerde organisatiemodel of management principe bijvoorbeeld Lean Management of Lean manufacturing.

Wat is een leerwerkplek?

Leerwerkplekken zijn arbeidsplaatsen die door werkgevers ter beschikking worden gesteld voor werknemers die die naast het uitvoeren van werkzaamheden ook leren. Iemand die een leerwerkplek heeft kan zichzelf ontwikkelen. Daarom noemt men dit ook wel een leerbaan. Men heeft immers een baan en leert daarnaast ook doormiddel van een opleiding. Het voordeel is dat iemand meestal loon verdient en tegelijkertijd zijn of haar meerwaarde op de arbeidsmarkt vergroot.

Opleiding tijdens werk
Aan een leerwerkplek of een leerwerkbaan is een opleiding gekoppeld. Daarom is er sprake van werken en leren. De opleiding zorgt met name voor de theoretische basis van de werknemer. Op de leerwerkplek leert men de theorie toepassen en leert men daadwerkelijk vaardigheden te ontwikkelen in een bepaald beroep. De opleidingen kunnen heel divers zijn. Wel is het van belang dat de opleiding past bij de werkzaamheden op een leerwerkplek. Als iemand bijvoorbeeld een opleiding tot lasser volg is het van belang dat hij of zij ook daadwerkelijk laswerkzaamheden kan uitvoeren op de leerwerkplek.

Erkende leerbedrijven
Werknemers kunnen een leerwerkbaan uitoefenen op leerwerkplekken bij verschillende bedrijven in Nederland. Het is wel belangrijk dat het bedrijf een erkend leerbedrijf is. Daardoor is de werknemer verzekerd van een goede begeleiding zodat hij of zij ook daadwerkelijk een goede ontwikkeling kan doormaken tijdens het werk en op de opleiding. Een leerwerkplek kan een goede stap zijn op het gebied van loopbaanontwikkeling daarom moet men echt een bedrijf en opleiding uitkiezen die passend is bij de loopbaanambities.

Er zijn echter grote verschillen tussen de leerbedrijven. Sommige leerbedrijven besteden veel aandacht aan de begeleiding van de werknemers in een BBL-traject of leerwerktraject. Andere bedrijven beschouwen deze werknemers meer als goedkope productiekrachten. Voordat iemand voor een leerwerkplek kiest is het verstandig dat hij of zij zich goed laat informeren.

Leerwerkplek met baangarantie
Voor sommige doelgroepen is het mogelijk om een leerwerkplek te krijgen met baangarantie. Daarvoor moet iemand wel aan een aantal voorwaarden voldoen. Zo moet de persoon een uitkering hebben. Mensen met de volgende uitkeringen kunnen voor een leerwerkplek met baangarantie in aanmerking komen:

  • Wajong- uitkering,
  • WAO-uitkering,
  • WIA-uitkering,
  • WGA-uitkering,
  • ZW-uitkering.

Verder is het van belang dat iemand actief op zoek is naar een baan en geen werk kan vinden op de reguliere wijze. Men heeft bijvoorbeeld niet de mogelijkheid om de werkzaamheden uit te voeren waar men ervaring in heeft en moet omgeschoold worden. Ook mensen met verouderde diploma’s of diploma’s die zou verouderd zijn dat ze geen waarde meer hebben op de arbeidsmarkt.