Wat is DALI of een DALI systeem in de elektriciteit?

DALI is een afkorting die voluit als Digital Addressable Lighting Interface wordt geschreven en is een internationale standaard waarin vastgelegd is hoe de communicatie dient plaats te vinden tussen de regel- en stuursystemen en de componenten in een verlichtingsinstallatie. In feite is DALI en systeem voor het intelligent beheren van verlichting en zorgt het voor een besparing in het verbruik van elektriciteit in het lichtnet. Omdat DALI een internationale standaard is kunnen de componenten van verschillende fabrikanten in één installatie worden gebruikt en uitgewisseld zonder dat de werking van de installatie daarmee bemoeilijkt wordt.

DALI laat verlichting met elkaar communiceren

Elk systeem dat gebaseerd is op DALI bestaat uit een controller en maximaal 64 verlichtingscomponenten. Dit kunnen verschillende soorten verlichtingscomponenten zijn met verschillende kleuren en in verschillende vertrekken van een woning of ander gebouw. Ook de verlichtingssterkte kan worden bepaald. DALI kan worden beschouwd als een ideale oplossing voor het realiseren van een communicatie tussen diverse verlichtingsarmaturen in een installatie. De communicatie kan vanuit verschillende invalshoeken worden benaderd. Zo kan men bijvoorbeeld DALI gebruiken om energie te besparen maar ook voor comfortabele verlichting of bedieningsgemak. Er wordt hierbij gebruik gemaakt van een voorschakelapparaat.

Hoe werkt DALI
De communicatie in een DALI systeem vind plaats doormiddel van zogenaamde adressen. Elk component krijg een uniek adres. Doormiddel van de controller worden opdrachten gestuurd naar deze adressen. In feite is een DALI systeem een intern tweeweg communicatiesysteem voor verlichting binnen een woning of ander gebouw. Dit wordt ook wel een bi-directionele communicatie genoemd. er wordt als ware een opdracht gegeven aan het adres van een bepaald component. Deze opdracht of commando kan bijvoorbeeld aan, uit of dimmen zijn. Daarnaast is er een terugkoppeling die ook wel feedback wordt genoemd. De feedback van het component kan bijvoorbeeld de status van het component zijn. Deze status is dan bijvoorbeeld of het component aan, uit of een bepaald percentage gedimd is. Ook kan de feedback bestaan uit informatie over defecten van het bepaalde component. Verder kan er feedback worden gegeven over het aantal branduren en energieverbruik.

DALI is dimbaar van 0 tot 100%. Op die manier kan men doormiddel van DALI niet alleen verlichting aan en uit doen maar ook de verschillende verlichtingscomponenten dimmen. Het is de bedoeling dat men DALI ook gebruikt om alleen die ruimten te verlichten die daadwerkelijk worden gebruikt. Ruimten die niet worden gebruikt worden niet verlicht zodat er bespaard wordt op elektriciteit.

DALI of gebouwenbeheersysteem
DALI is een intelligent systeem voor verlichting maar geen gebouwbeheersysteem. Men kan DALI beschouwen als subsysteem. Ten opzichte van een gebouwenbeheersysteem is DALI eenvoudiger en minder kostbaar. Een gebouwenbeheersysteem bevat veel meer toepassingen en programmeermogelijkheden. Zo kan een gebouwenbeheersysteem ook worden gebruikt voor bijvoorbeeld verwarming, beveiliging, zonneschermen en andere toepassingen. DALI is specifiek ontwikkeld voor communicatie tussen componenten met betrekking tot de verlichting. Daardoor is DALI eenvoudiger en minder duur in aanschaf. Verder is DALI omdat het eenvoudiger is ook minder gevoelig voor storing. De elektrische installatie wordt eenvoudiger en flexibeler voor de gebruiker. Bovendien kan de elektrische installatie op verlichtingsgebied beter op de gebruiker worden aangepast of deze nu kiest voor energiebesparing, comfort of flexibiliteit en gebruiksgemak.

Wat is een teleruptor?

Teleruptor is een benaming voor een bistabiel relais die op afstand bediend kan worden. Een teleruptor wordt ook wel impulsrelais of afstandschakelaar genoemd waarbij één of meer schakelcontacten van stand veranderen bij elke stroompuls. De stand waarin het schakelcontact is veranderd blijft in stand totdat er een volgende puls heeft plaats gevonden. Teleruptors worden veel in de telektrotechniek gebruikt en onder andere toegepast in verlichtingsinstallaties in woningen en domotica.

Werking van een teleruptor
Net als andere elektromagnetische relais werkt ook de teleruptor volgens een elektromagnetisch principe. Het mechanisme is zo gemaakt dat het schakelcontact van stand veranderd door elke korte stroompuls die door de schakelaar plaatsvind door de ingebouwde spoel. De stand van het relais blijft gehandhaafd totdat er een nieuwe puls plaatsvind. Dit vasthouden kan bijvoorbeeld op mechanische weg geregeld zijn. Men kan hierbij denken aan de schakelaar van verlichting. Men drukt de schakelaar is waardoor een lamp aan gaat. Wanneer ben de knop nogmaals indrukt kan de verlichting uit gaan.  Eén of meer drukknoppen kunnen parallel de teleruptor in de praktijk bedienen. Een teleruptor wordt in de praktijk veelvuldig toegepast en kan onder andere onderdeel vormen van een domotica installatie.

Wat is passieve zonne-energie?

Passieve zonne-energie is het direct gebruiken van de energie uit zonlicht zonder dat men de energie uit zonlicht gaat omzetten in speciale apparatuur. Men kan de energie uit zonlicht passief gebruik door rekening te houden me de stand van de woning of het gebouw ten opzichte van de zon. Ook met de bouw van de woning kan men passieve zonne-energie gebruiken om de woning te verwarmen. Men kan bijvoorbeeld de woning of het gebouw zo ontwerpen dat zoveel mogelijk zonlicht rechtstreeks de woning binnendringt op die manier kan het zonlicht de woning verwarmen.

Men kan er daarnaast voor kiezen om juist aan de noordkant nauwelijks ramen te plaatsen en aan de zuidkant hele grote ramen te plaatsen  omdat aan de zuidkant het meeste zon de woning kan binnen dringen. Daarbij moet men echter wel rekening houden met de bebouwing en beplating rondom de woning. Als deze aanwezige objecten en begroeiing er voor zorgt dat er geen zonlicht door de ramen kan schijnen zal men dit schaduweffect op moeten lossen of zal men het ontwerp van de woning (of ander gebouw) moeten veranderen.

Verschillende soorten passieve zonne-energie
De toepassing van ramen aan de zonzijde van een woning of bouwcomplex is een bekende en eenvoudige vorm van het faciliteren van passieve zonne-energie. Men moet echter wel goede isolerende beglazing gebruiken zodat het zonlicht wel de lucht binnen het gebouw gaat verwarmen maar dat de verwarmde lucht geen warmte verlies door te dunne beglazing en te beperkte isolatie. Het gebruik van ramen voor passieve zonne-energie komt veel voor. Er zijn echter nog veel meer vormen en technieken om passieve zonne-energie te benutten. Hieronder staan een aantal voorbeelden:

  • Men kan een serre of balkon bouwen aan de kant van een gebouw waar de zon het meeste schijnt. De lucht die in deze gedeeltes door de zon wordt verwarmt kan men gebruiken voor de ventilatie voor de woning en zo door de woning transporteren.
  • Dit kan men ook doen door een atrium te plaatsen van grote raampartijen of doorzichtige koepels in het dak.
  • Men kan bouwmassa gebruiken om zonlicht op te vangen. Hierbij kan men denken aan een donkere stenen muur die de warmte opneemt en weer uitstraalt.
  • Men kan ook passieve zonne-energie gebruiken door de zonne-energie zo ver mogelijk de woning in te brengen. Men kan bijvoorbeeld gebruik maken van een vide of een patio. Ook kan men gebruik maken van speciale lichtkokers die het licht van de zon zo ver mogelijk de woning in brengen. Op die manier hoeft men geen elektrische licht te gebruiken.
  • Ook aan de binnenkant van de woning kan men rekening houden met het zonlicht door bijvoorbeeld het toilet en andere ruimten waar men geen zonlicht behoeft zoals de meterkast aan de noordzijde van de woning te plaatsen.
  • Men kan ventilatiesystemen gebruiken om warme lucht en koude lucht door een gebouw te transporteren.

Wat is een voorschakelapparaat (VSA) en waar wordt deze voor gebruikt?

Een voorschakelapparaat is een apparaat dat wordt gebruikt om elektrische stroom door een gasontladingslamp te begrenzen. Meestal wordt er gebruik gemaakt van een smoorspoel. Door het begrenzen van elektrische stroom bij een spoel ontstaan weinig elektrische verliezen. Het voorschakelapparaat wordt gebruikt om er voor te zorgen dat de lamp voldoende stroom krijgt maar niet te veel. Zodra de lamp eenmaal licht afgeeft zal de hoeveelheid elektrische stroom worden verlaagd. Als dat niet gebeurd kan, in bijvoorbeeld een tl-verlichting, een buis uiteenspatten vanwege de te hoge elektrische spanning.

Toepassing van voorschakelapparatuur
Voorschakelapparaat worden in de armaturen van verschillende lampen of verlichtingsbronnen toegepast. Een voorbeeld hiervan is de tl-lamp dit is een gasontladingslamp die is aangesloten op het lichtnet. Hierbij wordt ook gebruik gemaakt van een starter. De starter en het VSA zorgen voor een korte stroomdoorgang in twee gloeidraden. De starter zorgt er voor dat er een piekspanning ontstaat zodat de lamp ontbrand. Maar de piekspanning moet niet te lang duren omdat dan de lamp kapot knalt. Om dit te voorkomen is er een VSA aanwezig. Deze VSA zorgt er voor dat de spanning niet te hoog wordt en binnen de norm blijft. Als er VSA zou worden toegepast in een gasontladingslamp zou de spanning zo hoog worden dat deze er voor zorgt dat de tl-buizen uitelkaar spatten. De VSA is dus een belangrijk onderdeel van de tl-verlichting.

Naast de toepassing in tl-verlichting worden VSA’s ook geplaatst in armaturen voor metaalhalidelampen. Dit zijn hogedrukgasontladingslampen. Verder worden deze apparaten toegepast in fluorescentielampen en in de voet van spaarlampen.

Wat is led en waar staat de afkorting led voor?

Het woord led wordt niet met hoofdletters geschreven maar is wel een afkorting. Led is een afkorting die staat voor light-emitting diode. Wanneer men deze Engelse omschrijving vertaalt in het Nederlands dan si Led een lichtuitstralende diode. Omdat led tegenwoordig veel wordt gebruikt en vaak wordt genoemd wordt het niet meer als afkorting gevoeld. Dit is de reden waarom de Nederlandse Taalunie heeft besloten dat led zonder hoofdletters moet worden geschreven. In het Engels wordt het echter wel als LED geschreven.

Zoals eerder genoemd is een led een lichtuitstralende diode. Een led is elektronisch halfgeleidercomponent.  Dit component zend licht uit als er elektrische stoom doorheen loopt in de doorlaatrichting. Diodes geleiden stroom over het algemeen in één bepaalde richting. In tegengestelde richting geleiden ze praktisch geen stroom. De richting waarin ze stroom geleiden wordt doorlaatrichting genoemd. De richting waarin ze geen stroom geleiden word sperrichting genoemd. Deze diode wordt geplaatst in een kleine behuizing die doorzichtig is. De behuizing is slechts een paar millimeter groot en werkt tevens als lens.

Ledlampen en ledverlichting
Naast de diode wordt ook de term led ook gebruikt voor het gehele systeem dat bestaat uit een halfgeleider, een reflector, een behuizing en een lens samen met de bijbehorende contactpunten. Een samenvoeging van verschillende leds in een grote behuizing wordt ook wel een ledlamp genoemd. Dit is een vorm van van solid-state lighting (afgekort met SSL), een systeem dat zichtbaar licht produceert zonder dat daarbij veel hitte vrij komt. Er zijn verschillende soorten ledlampen. De levensduur van deze lampen is lang. Dat komt doordat ledlampen over het algemeen goed bestand zijn tegen trillingen, schokken en slijtage.

Wat is verlichtingstechniek en waarvoor wordt deze techniek gebruikt?

Verlichting is van groot belang voor het woongenot en het effectief gebruiken van bedrijfsruimtes. Zowel in de woningbouw als in de utiliteit en fabrieken wordt aandacht besteed aan verlichtingstechniek. Deze techniek omvat alle technieken waarmee het licht kan worden beïnvloed. Hierbij wordt niet alleen aandacht besteed aan verlichting van binnenruimten ook de verlichting van buitenruimten valt onder verlichtingstechniek. Daarnaast komt verlichtingstechniek ook aan de orde bij het verlichten van podiums en bij fotografie en het produceren van films.

Natuurlijke verlichting wordt gegeven door de zon en in de nacht door de sterren en de maan die het zonlicht weerkaatst. Deze verlichting is vaak niet voldoende. Bedrijven en woningen bevatten meestal een dak dat natuurlijk licht niet of nauwelijks doorlaat. Daarom moet er gebruik worden gemaakt van verschillende technieken om de gewenste verlichting te realiseren. De eerste middelen in de geschiedenis die hiervoor waren aangewend zijn gebaseerd op verbranding. Hierbij kan gedacht worden aan houtvuur. Later werd gebruik gemaakt van kaarsen en olielampen.

Deze kunstmatige lichtbronnen moesten voortdurend gevoed worden met nieuwe brandbare stoffen. Daarnaast was de hoeveelheid licht zeer lokaal en brandgevaarlijk. In de negentiende eeuw werden elektrische verlichtingsmiddelen toegepast. Er werd gebruik gemaakt van gloeilampen. Daarnaast deden de gasontladingslamp ende fluorescentielamp hun intrede in de verlichtingstechniek. Tegenwoordig wordt ook gebruik gemaakt van led verlichting.

Doel van verlichtingstechniek
Welke vorm van verlichting ook wordt toegepast, het doel van verlichtingstechniek blijft hetzelfde. Dit doel is er op gericht om de gewenste hoeveelheid licht te realiseren in de daarvoor beoogde ruimte of gebied. Hierbij wordt aandacht besteed aan het vertalen van de wensen van de gebruikers van de ruimte of het gebied naar een lichttechnisch ontwerp. Dit ontwerp kan er voor zorgen dat een doelbewuste keuze wordt gemaakt voor bepaalde lichtbronnen. De meeste lichtbronnen die tegenwoordig worden gebruikt zijn aangesloten op het lichtnet of op accu’s. De elektrische energie die lichtbronnen nodig hebben verschilt. Gloeilampen hebben bijvoorbeeld veel meer energie nodig dan spaarlampen. Daarom worden gloeilampen bijna nergens meer gebruikt. Spaarlampen en led verlichting worden tegenwoordig in toenemende mate toegepast. Dit heeft te maken met hun duurzaamheid en energiezuinigheid.

Daarnaast wordt ook gebruik gemaakt van andere vormen van verlichting. De keuze voor een bepaalde lichtbron is afhankelijk van het lichttechnisch ontwerp. Daarin zijn ook berekeningen opgenomen van verlichtingsinstallaties. In het lichttechnisch ontwerp moet echter ook rekening worden gehouden met wetten en regels met betrekking tot verlichting. Verlichting is niet alleen belangrijk voor het woongenot of het benutten van een bedrijfsruimte. Verlichting kan ook belangrijk zijn wanneer men een uitweg moet vinden uit een gebouw. Daarom wordt binnen verlichtingstechniek ook aandacht besteed aan noodverlichting. Niet alleen het soort noodverlichting komt aan de orde, ook de locatie van noodverlichting is een belangrijk aspect van verlichtingstechniek.

Verlichtingstechniek en installateurs
Installateurs krijgen te maken met het daadwerkelijk toepassen van verlichtingstechniek. Meestal wordt dit gedaan door elektriciens, elektromonteurs of specialisten die ervaring hebben met noodverlichting of bijzondere verlichtingstechniek voor fotografie en podiums. Deze monteurs hebben ervaring met het plaatsen en ophangen van lichtbronnen. Ze hebben kennis van verschillende verlichtingsarmaturen en weten welke regelsystemen en veiligheidsbepalingen bij het plaatsen daarvan aan de orde komen. Daarnaast zijn ze in staat om verlichtingsinstallaties te meten en zijn op de hoogte van de functionele eisen met betrekking tot binnenverlichting. Nadat de verlichting volgens de voorschriften veilig is geplaatst worden installateurs vaak ook ingeschakeld bij het zoeken naar storingen in de verlichtingstechniek en het onderhoud daarvan wanneer dit aan de orde komt. Installatiebedrijven zorgen er voor dat hun personeel goed geschoold is om deze werkzaamheden veilig en vakkundig te kunnen uitvoeren.