Wat is een pompwagen of palletwagen?

Een palletwagen of pompwagen wordt soms ook wel transpallet genoemd en een transportmiddel dat wordt gebruikt voor het verplaatsen van lasten en goederen op pallets. De hefhoogte van een pompwagen of palletwagen maximaal 15 cm tot 20 cm. In bedrijven met magazijnen worden pompwagens en palletwagens veel gebruikt naast heftrucks. Daarnaast worden ze ook gebruikt in distributiecentra en aan boord van vrachtwagens. In tegenstelling tot heftrucks kunnen palletwagens en pompwagens niet worden gebruikt om lasten op te stapelen daarvoor is de hefhoogte van palletwagens te laag. Daarvoor gebruikt men vorkheftrucks of mechanische palletstapelaars.

Verschillende soorten pompwagens en palletwagens
Er worden in de praktijk verschillende soorten pompwagens en palletwagens gebruikt. We noemen een aantal bekende voorbeelden:

  • Handpompwagens zijn pompwagens die doormiddel van de hand (spierkracht) omhoog worden gekrikt en die doormiddel van spierkracht in beweging worden gebracht.
  • Elektrisch pompwagens met meerijdplateau. Deze pompwagens worden elektrisch aangedreven. Dit houdt in dat het heffen elektrisch gebeurd en dat men de last ook elektrisch verplaatst. De persoon die de elektrische pompwagen bedient kan zelf op een plateau meerijden.
  • Elektrische pompwagens zonder meerijdplateau. Deze pompwagens zijn grotendeels hetzelfde als de hiervoor genoemde maar bevatten geen meerijdplateau.
  • Meeneemstapelaar/of meeneempompwagen. Dit is een pompwagen die kan worden meegenomen in een bestelbus.

Risico’s bij gebruiken van pompwagens of palletwagens
Er zijn een aantal gevaren waar men rekening mee moet houden bij het gebruik van een palletwagen zijn:

  • Bij verkeerd gebruik van pompwagens kan pijn in schouders of armen ontstaan door het trekken van een palletwagen met te zware lasten.
  • Rugklachten kunnen ook ontstaan door een verkeerde werkhouding.
  • Bekneld raken van lichaamsdelen zoals: voeten, vingers, enkels of tenen.
  • Aanrijden van personen, machines, goederen, constructies of gebouwen.
  • Beschadiging van goederen en uitrusting door verkeerd gebruik.
  • De lading kan tijdens het rijden vallen of kantelen.

Voorkomen van letsel en schade door een pompwagen
De belangrijkste voorzorgsmaatregelen die men kan nemen om de bovenstaande risico’s te voorkomen zijn:

  • Trek een palletwagen achter je aan en duw deze niet voor je uit. Zo belast je de schouders en rug minder en heb je bovendien meer zicht vooruit.
  • Zorg dat de lepels van de palletwagen goed onder de last geplaatst zijn en dat de last in evenwicht op de lepels rust.
  • Rijd rustig met de palletwagen, rem niet abrupt en breng de last niet met snelheid of een krachtstoot in beweging.
  • Zorg er voor dat de palletwagen wordt bestuurd door iemand die hier ervaring mee heeft.
  • Draag veiligheidsschoenen.
  • Rijd op de juiste paden en pas je snelheid aan wanneer andere personeelsleden passeren.

Wat is een hijsjuk en waar wordt een hijsjuk voor gebruikt?

Een hijsjuk is een hijsmiddel of hijwerktuig dat bestaat uit een samenstel met een balk met aan de bovenkant in het midden 1 hijsoog en aan de onderkant een hijsoog aan beide uiteinden en wordt gebruikt om grote, zware voorwerpen te hijsen. Het lijkt een beetje op het houten juk dat vroeger op de schouders werd geplaatst en waar aan beide uiteinden een haak voor een emmer was bevestigd. Een dergelijk juk werd door een persoon gedragen. Een hijsjuk is veel groter en van staal gemaakt en bevat twee ogen waaraan een ketting, ketting of staalkabel kan worden bevestigd.

Een hijsjuk kan echter ook meerdere hijsogen aan de bovenkant en onderkant hebben en kan uit een grotere constructie bestaan voor het geval er hele zware lasten moeten worden gehesen. Als men grotere hijsconstructies gebruikt spreekt men in plaats van een hijsjuk ook wel van een hijsframe.

Voordelen van hijsjukken
Door gebruik te maken van een hijsjuk kan men de last op twee of meerdere punten (afhankelijk van het hijsjuk) bevestigen en optillen. Dat zorgt er voor dat de last niet aan 1 punt wordt opgetild waardoor de kans op doorbuigen en knikken worden verkleind. Daarnaast zorgt net gebruik van een hijsjuk er voor dat men minder ruimte nodig heeft omdat de spreidhoek niet te groot wordt. Dit is vooral nuttig als er boven het hijsjuk weinig ruimte is.

Waarvoor worden hijsjukken gebruikt?
Hijsjukken worden gebruikt voor het verplaatsen van lasten met gecompliceerde afmetingen. Hierbij wordt het hijsjuk precies boven het zwaartepunt ingezet zodat de last in balans hangt. Het hijsjuk voorkomt dat de last gaat kantelen als de last wordt opgehesen.  Door gebruik te maken van een hijsjuk wordt er voor gezorgd dat de spreidhoek niet te groot wordt. Voor containers en andere grote lasten die dezelfde vorm hebben wordt vaak een hijsjuk gebruikt omdat het aanslaan van lasten dan sneller gaat. Dit doet men ook bij betonelementen en andere grote objecten in de bouw.  

Onderhoud en inspectie aan een hijsjuk
Een hijsjuk is een hefmiddel waarmee zware lasten kunnen worden verplaatst. Dit is afhankelijk van het type hijsjuk. Welk gewicht het hijsjuk ook mag verplaatsten het belangrijkste is dat het verplaatsen van lasten veilig gebeurd. Het spreekt voor zich dat een gebruiker van dit hijsmiddel voldoende onderricht en geinstrueerd moet zijn op dit gebied. De werknemer dient in bezit te zijn van een certificaat veilig hijsen. Daarnaast zal een hijsjuk altijd technisch in orde moeten zijn. Het hijsjuk moet gekeurd zijn en voorzien zijn van een CE- markering. Ondanks de keuring die jaarlijks moet plaatsvinden zal de persoon die het hijsjuk gebruikt zelf ook iedere keer moeten controleren of het hijsjuk geen gebreken vertoond. Deze controle moet plaatsvinden voordat het hijsjuk gebruikt wordt. Het hijsjuk moet altijd in de technisch goede staat verkeren omdat anders tijdens het hijsen levensgevaarlijke situaties kunnen ontstaan.

Keuringen voor hijsmiddelen en hefmiddelen

Hijskranen moeten gekeurd worden. Volgens het Warenwetbesluit machines artikel 6d moet elke hijskraan ieder jaar worden gekeurd. Voor hijskranen met een keuringsplicht zal bepaalde documentatie aanwezig moeten zijn in de kraan zodat men kan controleren of de kraan tijdig is gekeurd en of men aan de verplichtingen heeft voldaan. De volgende documentatie is verplicht:

  • Hijstabel met grafiek: waarin staat welk gewicht over welke afstand mag worden verplaatst. Hiermee kan de machinist van de kraan berekenen hoe er veilig gehesen kan worden.
  • Kraanboek: hierin is genoteerd wat voor type kraan het is en op welke datum de jaarlijkse keuringen zijn geweest en welke onderhoudswerkzaamheden zijn uitgevoerd.
  • Certificaten en keuringsbewijzens van hijskabels, lieren, hijsmasten, het hijsjuk en de kettingen: dit zijn materialen die voor het hijsen worden gebruikt en dienen eveneens gekeurd te zijn. Deze dienen een keuringsdatum te bevatten.

Uiteraard dient een machinst ook voldoende ervaring te hebben om het hijsmiddel te gebruiken. De machinist dient in bezit te zijn van een hijsbewijs dat ook wel TCVT bewijs wordt genoemd. De afkorting TCVT is van de stichting Toezicht, Certificering, Verticaal Transport. Naast een hijsbewijs heeft de machinist een geneeskundige verklaring nodig die is afgegeven door een erkende Arbodienst. Ook een persoonlijk registratieboek waarin de ervaring van de machinist is weergegeven zal een machinist bij zich moeten hebben voordat hij gaat werken met het hijsmiddel. Daarnaast bevat het registratieboekje ook informatig oever de hiervoor genoemde onderwerpen. In het registratieboek staat de volgende informatie:

  • Hoeveel ervaring de kraanmachinist heeft
  • Met welke soorten soorten hijswerktuigen de kraanmachinist heeft gewerkt
  • Geneeskundige verklaringen van de bediener van de hijswerktuigen.

Veilig hijsen: een aantal richtlijnen

Als men lasten gaat verplaatsen doormiddel van hijswerktuigen zoals kranen zal men een aantal veiligheidsrichtlijnen in acht moeten nemen. De belangrijkste factoren zijn de mens en het hijgereedschap oftewel de hijswerktuigen. De mens in dit geval de kraanmachinist zal over de benodigde kennis en ervaring moeten beschikken om een kraan veilig te kunnen bedienen. De kraanmachinist moet over hijsbewijs beschikken of een certificaat voor veilig hijsen. Er zijn een aantal algemene veiligheidsaspecten die hieronder in een paar alinea’s zijn geschreven.

Kraanmachinist en aanpikkelateur
Ook de aanpikkelateur die de lasten daadwerkelijk aan de hijsbanden, haken en andere bevestigingsmaterialen van de kraan moet bevestigen zal over de nodige ervaring moeten beschikken. Het aanslaan van lasten is niet eenvoudig. Naast kennis en ervaring moeten de kraanmachinisten en de aanpikkelateurs ook tijdens hun werk hun aandacht goed bij hun werk houden en de veiligheidsinstructies goed opvolgen. Dit houdt ook in dat de aanpikkelateur en de kraanmachinist fysiek en psychisch in staat moeten zijn om het werk veilig en goed uit te kunnen voeren.

Hijswerktuig
Ook het hijsmiddel of hijswerktuig  dient veilig en constructief stevig te zijn. Dit houdt in dat deze werktuigen jaarlijks gekeurd moeten worden door een erkende instantie. Bovendien zal de kraanmachinist dagelijks zelf ook zo verantwoordelijk met zijn of haar werk om moeten gaan dat er regelmatig zelfstandig controles worden gedaan. De kraanmachinist kan in het zogenaamde kraanboek lezen om wat voor soort kraan het gaat, van welk type deze is en welke datum de kraan voor het laatst gekeurd is.

Daarnaast zijn ook de certificaten van de hijskabels van groot belang evenals de certificaten van het kettingwerk als daarvan gebruik wordt gemaakt. Als al deze onderdelen van de hijsinstallatie technisch deugdelijk en veilig zijn kan men met in achtneming van nog een aantal algemene veiligheidsrichtlijnen met het hijsen beginnen. De algemene veiligheidsrichtlijnen zijn in de volgende alinea benoemd en hebben onder andere te maken met de wind en de ondergrond.

Algemene veiligheidsrichtlijnen voor veilig hijsen
Naast de werknemers en de werktuigen zijn ook een aantal algemene aspecten van belang als men gaat hijsen met een hijswerktuig. We noemen de volgende richtlijnen:

  • Hijs nooit meer gewicht dan de toegelaten veilige werkbelasting. Dit wordt ion het Engels ook wel Safety Working Load genoemd en afgekort met SWL.
  • Grote lasten moet men op meerdere punten aanslaan en er voor zorgen dat de last in balans hangt.
  • Als men gebruik maakt van een haak dan moet deze niet op de punt worden belast.
  • Gebruik het juiste hijsgereedschap voor de last.
  • Zorg voor een vlakke, stabiele ondergrond als men de kraan gaat afstempelen of neerzetten. De ondergrond moet niet grote oneffenheden bevatten als men er een stempel op aanbrengt. De druk van de kraan wordt doormiddel van de kraan op de ondergrond overgebracht. Als deze ondergrond zacht of drassig is kan dat er voor zorgen dat de kraan wegzakt wat een groot gevaar oplevert voor de omgeving.
  • Het weer is een belangrijke factor die van invloed kan zijn op het hijsen van lasten. Met name de wind is hierbij van belang. Boven windkracht 6 mag men bijvoorbeeld niet meer hijsen omdat de windkracht dan te groot is en er voor zorgt dat de last niet meer stabiel in de kraan hangt.
  • De aanpikkelateur moet de last op de juiste wijze aanslaan en daarvoor goedgekeurd hijsmateriaal gebruiken.
  • De aanpikkelateur en de kraanmachinist dienen een goed contact met elkaar te hebben doormiddel van communicatieapparatuur in combinatie met gebaren. In het laatste geval is het belangrijk dat de kraanmachinist en de aanpikkelateur elkaar zien. Dit is wel de aanbeveling maar in de praktijk helaas niet altijd mogelijk. Dan zal men zeker een goede manier van communiceren moeten hanteren doormiddel van een telefoonverbinding, walkietalkies of portofoons.
  • Er mag maar één persoon met de machinist communiceren. Dit is meestal de aanpikkelateur.
  • Voordat man gaat beginnen met hijsen moeten de aanpikkelateur en de kraanmachinist goed van elkaar weten wat met bepaalde armseinen wordt bedoelt.
  • Zorg binnen de draaicirkel van een kraan geen mensen werken die daar niets te zoeken hebben.
  • Maak geen last vast buiten de draaicirkel van de kraan. Als dat gebeurd zal de last zodra deze van de grond getild is gaan slingeren en een groot gevaar opleveren.
  • Zowel de machinist van de kraan, de aanpikkelateur en het overige personeel zal de benodigde en voorgeschreven persoonlijke beschermingsmiddelen moeten dragen.
  • Het hijsgereedschap dient uiteraard jaarlijks gekeurd te worden maar ook dagelijks dient er een extra visuele controle te worden gedaan waarmee de kraanmachinist of de aanpikkelateur controleert of het hijsgereedschap veilig gebruikt kan worden.
  • De laatste veiligheidsrichtlijn is een hele belangrijke: ga nooit onder een last staan die opgehesen wordt. Het grootste risico is namelijk dat mensen worden getroffen door vallende lasten.

Zoals je leest zijn voor zowel de mens als het werktuig een cruciale rol weggelegd met betrekking tot de veiligheid. Ook de omgeving en arbeidsomstandigheden zijn onlosmakelijk verbonden met de veiligheid. In een Risico Inventarisatie en Evaluatie besteed een bedrijf aandacht aan alle aspecten die een gevaar (kunnen) vormen op de werkplek. De Risico Inventarisatie en Evaluatie dient ook voorzien te zijn van een plan van aanpak waarmee de risico’s op de werkplek worden aangepakt. Daaruit vloeien verschillende maatregelen voort zoals bronbestrijding maar ook beheersmaatregelen zoals persoonlijke beschermingsmiddelen en duidelijke werkinstructies. Uiteindelijk zullen zowel de werkgever en de werknemer hun verantwoordelijkheid moeten nemen met betrekking tot veilig werken en dus ook veilig hijsen.  

Wat is een handtakel en waar wordt een handtakel voor gebruikt?

Handtakels zijn hijsmiddelen die doormiddel van de spierkracht van een mens in beweging worden gebracht om lasten te verplaatsen. Een handtakel maakt dus geen gebruik van een aandrijving in de vorm van een elektromotor. Deze takels behoren tot de meest eenvoudige hijsmiddelen en bevatten een katrol waarover een ketting loopt met een haak aan het uiteinde bevestigd. De katrol bevind zich hoger dan de haak die aan de ketting is bevestigd. Daarom vormt de katrol als het ware het hoogste punt van de handtakel. Handtakels worden gebruikt om laste op te tillen en verticaal te verplaatsen. Men kan doormiddel van een handtakel een last omhoog of omlaag brengen.

Handtakels zijn er in verschillende uitvoeringen. Er zijn handtakels waarmee men zware lasten kan verplaatsen maar er zijn ook eenvoudiger uitvoeringen waarmee men kleine en lichte objecten kan optillen. Hoewel een handtakel een eenvoudig middel is om lasten op te hijsen is het geen hijgereedschap zonder gevaar. De takel kan bijvoorbeeld bezwijken doordat de ketting is geknapt of de katrol is losgeschoten. Ook zal men de last goed aan de haak van de takel moeten bevestigen. Als dat niet gebeurd kan de last uit de takel vallen en een ernstig ongeluk veroorzaken. Bedrijven moeten er voor zorgen dat werknemers zo veilig mogelijk kunnen werken. Dit zijn bedrijven volgens de Arbowet verplicht.

Bedrijven moeten er voor zorgen dat het materiaal en de machines die het personeel gebruikt veilig zijn. Omdat hijswerktuigen zwaar belast (kunnen) worden en er duidelijke risico’s aanwezig zijn als men hijswerktuigen gebruikt moet men er zeker van zijn dat de hijswerktuigen en hijsmiddelen veilig en goed functioneren. Daarvoor zijn keuringen van belang. In de volgende alinea is informatie weergegeven over de gevaren van werken met een handtakel.

Gevaren van werken met een handtakel
Het werken met een handtakel kan gevaar opleveren. De gevolgende gevaren worden genoemd:

  • Het breken van een onderdeel van de hand takel door onjuist gebruik door de bediener.
  • Het breken van een deel van het materiaal waar de takel aan bevestigd is.

Risicobeheersing werken met een handtakel
De risicp’s van werken met een handtakel kan men beperken door de volgende veiligheidsrichtlijnen in acht te nemen.

  • Hantakels mogen alleen gebruikt worden door werknemers die hiermee om weten te gaan.
  • Vervoer geen lasten boven het hoofd van jezelf en andere mensen.
  • Gebruik stevige aanslagpunten.
  • Gebruik alleen gekeurd materiaal, zowel de takel als de overige hijsgereedschappen dienen veilig en gekeurd te zijn.
  • Belast de haak niet op de punt.
  • Niet overbelasten, hijs nooit meer dan het maximale gewicht waar de handtakel op berekend is.
  • Inspecteer de takel altijd voor gebruik.
  • Bij defect moet de takel niet worden gebruikt en dient het defect gemeld te worden aan een leidinggevende.

Veilig tillen

Tillen wordt veel gedaan op de werkvloer en is een activiteit waarbij een persoon met zijn of haar handen een object zwaarder dan 3 kilogram beetpakt en vervolgens handmatig verticaal verplaatst. Deze handeling dient binnen vijf seconden te zijn voltooit. Als de handeling langer duurt spreekt men van het dragen van een last. Dit is ook het geval wanneer men het object dat opgetild is meeneemt en een persoon zichzelf verplaatst terwijl hij of zij de last blijft vasthouden om bijvoorbeeld de last ergens anders neer te leggen.

Welk gewicht mag je maximaal tillen?
In de meeste sectoren mag men maximaal 23 kilogram tillen. Er zijn echter ook sectoren waarin men 25 kg als maximale gewicht hanteert. Dit is echter een maximum en houdt dus in dat men niet de hele dag 25 kg structureel moet gaan tillen. Als mensen vaak tillen of dragen dan zal het maximale tilgewicht veel lager moeten komen te liggen om schade aan de rug en gewrichten te voorkomen. Naast het gewicht is ook de houding waarmee men tilt van groot belang voor het voorkomen van letsel.

Waar moet je rekening mee houden als je tilt?
Voordat men gaat tillen moet men rekening houden met een aantal aspecten:

  • Wat is het gewicht van het object?
  • Kan het object goed worden beetgepakt?
  • Wat is de afstand tot het object?
  • Kan het object dicht tegen het lichaam worden getild?
  • Hoeft men de romp niet te verdraaien als men gaat tillen?
  • Over welke afstand moet het object opgetild worden en weggezet?
  • Hoe vaak moet er getild worden, kortom de tilfrequentie?
  • Is het object dat getild moet worden niet scherp en bevat het geen gevaarlijke uitsteeksels waaraan men zich kan bezeren?
  • Kan het object veilig worden neergezet?
  • Raken de vingers niet bekneld als het object wordt neergezet?
  • Is het tillen noodzakelijk of kan men gebruik maken van hijgereedschap?
  • Is de vloer niet glad en vrij van obstakels?

Hoe kun je veilig en verantwoord tillen?
Als je rekening houdt met de hiervoor genoemde aspecten dan is een belangrijke eerste stap gezet in het proces van veilig tillen. Er zijn echter nog een aantal aspecten waar men rekening zal moeten houden tijdens het tillen zelf.  Dit zijn de richtlijnen die met name te maken hebben met de activiteit tillen zelf. De volgende richtlijnen zijn van belang:

  • Til maximaal 23 tot 25 kilogram.
  • Ga voordat je start met tillen recht voor de last staan.
  • Til niet met een gedraaide rug.
  • Til de last zo dicht mogelijk tegen het lichaam aan.
  • Zorg dat het zwaartepunt van de last zo dicht mogelijk tegen het lichaam wordt gebracht tijdens het tillen.
  • Houdt de last zo veel mogelijk in balans tijdens het tillen.
  • Gebruik twee handen tijdens het tillen.
  • Pak een last beet bij handvaten of uitsparingen waar men goed grip kan krijgen.
  • Bij het tillen van grote glazen ramen kan men speciale zuignappen aanbrengen waaraan handvaten bevestigd zijn. Er zijn ook elektromagneten met handvaten voor metalen platen die als tilhulp gebruikt kunnen worden.
  • Voorkom dat je moet reiken tijdens het tillen.
  • Ga niet hoger tillen dan schouderhoogte.
  • Til niet met een gebogen rug.
  • Zak voordat je gaat tillen door de knieën.
  • Draag veiligheidsschoenen voor het geval de last uit de handen valt. Ook zijn goedgekeurde veiligheidsschoenen voorzien van een goed profiel zodat de kans op uitglijden minder groot is.
  • Maak de vloer vrij als je de last wil gaan dragen.
  • Neem voldoende pauzes tussen de tilwerkzaamheden.
  • Als je last krijgt van je lichaam tijdens het tillen moet je het tillen stoppen en de last voorzichtig neerzetten.

NIOSH formule of NIOSH tilnorm
Het maximale gewicht dat men kan tillen is afhankelijk van een aantal omstandigheden. Voor het berekenen van het maximale tilgewicht heeft het Amerikaanse Instituut voor Veiligheid en Gezondheid (NIOSH; National Institute of Occupational Safety and Health) een speciale rekenmethode ontwikkeld die ook wel de NIOSH tilnorm of NIOSH formule wordt genoemd. In deze berekeningsmethode wordt rekening gehouden met de verschillende omstandigheden en factoren die van toepassing zijn als men gaat tillen. In de NIOSH formule houdt men rekening met de volgende factoren:

  • afstand tot het lichaam
  • tilhoogte
  • verdraaiing van het bovenlichaam
  • afstand waarover het object verplaatst moet worden.

Dit alles staat in de NIOSH-formule waarmee de Recommended Weight Limmit kan worden berekend. Dit is het aanbevolen maximale tilgewicht en wordt afgekort met RWL :

RWL/ tilgewicht (in kg) = 23kg x Hf x Vf x Df x Af x Ff x Cf

  • Hf = Horizontale factor 25/H (minimaal 25 cm tot maximaal 63 cm)
  • Vf = Verticale factor 1 – 0.003 x |V – 75| (maximaal 175 cm)
  • Df = Verplaatsingsfactor 0,82 + 4,5/D (verplaatsing < 25 cm, dan Df = 1)
  • Af = Assymmetriefactor 1 – 0,0032 A (in °) (rotatie moet < 125° zijn)
  • Ff = Frequentiefactor is het aantal keer per minuut dat men tilt
  • Cf = Contactfactor is hanteerbaarheid (goed = 1)

Wat is een aanpikkelateur?

Een aanpikkelateur is een werknemer op een bouwplaats die vanaf de grond lasten vastmaakt aan de hijskraan die wordt bedient door een kraanmachinist. De aanpikkelateur werkt nauw samen met de kraanmachinist. Hij kan vanaf de grond de kraanmachinist instructies geven. Dat kan met behulp van gebaren maar vaak wordt er ook gebruik van een communicatiesysteem zoals een portofoon. Met hijskranen worden vaak zware lasten verplaatst op de bouwplaats. Denk hierbij aan een torenkraan die zware lasten op grote hoogte en op verhoudingsgewijs lange afstanden kan vervoeren. Het spreekt voor zich dat dit verplaatsen van lasten veilig moet gebeuren. Als dit niet gebeurd kunnen mensen ernstig gewond raken. De Arbowet heeft daarom richtlijnen gegeven voor het gebruik van torenkranen.

Aanpikkelateur en de Arbowet
De bouw is een geweldig interessante werkplek omdat op een bouwplaats gebouwen worden gebouwd. Dat zorgt er voor dat daadwerkelijk fysiek resultaat ontstaat. Daarbij zijn materialen noodzakelijk. Deze materialen kunnen een verschillende vorm en gewicht hebben. Veel materialen worden doormiddel van kranen verplaatst. De Arbowet heeft hiervoor speciale eisen ontwikkeld. Een belangrijke eis is dat de werkgever er voor moet zorgen dat de aanpikkelateur goed op de hoogte is van de werkzaamheden die hij of zij moet uitvoeren. De werkgever moet er ook voor zorgen dat de aanpikkelateur weet welke veiligheidsvoorschriften in acht moeten worden genomen.

Het spreekt voor zich dat de aanpikkelateur alle benodigde materialen dient te krijgen van de werkgever. Deze materialen moeten indien nodig gekeurd zijn zodat de aanpikkelateur weet dat de hijsmiddelen veilig gebruikt kunnen worden. Het is vaak moeilijk voor een werkgever om aan te tonen dat een aanpikkelateur over de gewenste training beschikt en de noodzakelijke instructies heeft gekregen. Daarom kan een werkgever er voor kiezen om een aanpikkelateur een opleiding te volgen. De aanpikkelateur kan dan een certificaat behalen waarmee hij of zij kan aantonen dat er een succesvol een examen is afgelegd op het gebied van veilig aanslaan van bouwlasten.

Niet fulltime aanpikkelateur
De functie aanpikkelateur is een functie die specifiek gericht is op het aanslaan van lasten op een bouwplaats. Er zijn werknemers op de bouw die inderdaad vrijwel de hele dag lasten aanslaan en contact hebben met kraanmachinisten. Deze fulltime aanpikkelateurs dienen uiteraard goed getraind te zijn. Er zijn echter ook werknemers die niet dagelijks hijsmiddelen gebruiken maar daar incidenteel gebruik van maken. Deze werknemers dienen echter ook getraind te zijn op het gebied van hijsmiddelen, het aanslaan van lasten en het communiceren met de machinist in de kraan. In feite moet iedereen die zich hier mee bezighoudt voldoende onderricht te zijn. In de praktijk blijkt dat dit soms niet het geval is waardoor gevaarlijke situaties kunnen ontstaan.

Onderzoek onder kraanmachinisten
Kraanmachinisten hebben over het algemeen een goed beeld van de kwaliteit van aanpikkelateurs omdat deze machinisten nauw met de aanpikkelateurs samenwerken. De vakbond FNV en Vakvereniging Het Zwarte Corps (HZC) hebben onderzoek gedaan naar de ervaring die kraanmachinisten hebben met de ondersteuning op de bouw. Hieruit kwam naar voren dat een groot aantal kraanmachinisten ontevreden is over de ondersteuning die hen wordt geboden vanaf de grond bij het vastmaken van lasten. De restultaten van het onderzoek werden in maart 2017 bekend gemaakt. Slechts 7 procent van de kraanmachinisten was tevreden over de aanpikkelateurs die hen hadden geholpen op de bouw. Ongeveer 40 procent van de 378 kraanmachinisten, die tijdens dit onderzoek waren benaderd, gaf aan dat er in de afgelopen zes maanden een last was losgeraakt tijdens het hijsen. Dit heeft tot bijna ongevallen geleid. Daarom pleiten de FNV en de HCZ voor een strengere naleving van de Arborichtlijnen voor de aanpikkelateur.

Wat is een bovenloopkraan?

Een bovenloopkraan is een kraan die wordt gebruikt voor het hijsen en verplaatsen van lasten in de lengte en breedte van een werkplaats. Een bovenloopkraan rijdt over draagbalken die binnen een loods of werkplaats zijn aangebracht. Hierbij wordt gebruik gemaakt van twee rails die over de lengte zijn aangebracht op de consoles. De kraan verplaatst zich over deze rails, die ook wel de kraanbaan wordt genoemd.

Bovenloopkranen worden over het algemeen elektrisch bediend. Alleen klein oude bovenloopkranen worden soms nog handmatig bediend met behulp van een ketting. De bovenloopkraan is een kraan die veel in de industrie wordt gebruikt. Deze kraan zijn er in twee verschillende varianten: de kokerligger en de profielligger. Daarnaast zijn er enkelligger bovenloopkranen en dubbelligger bovenloopkranen. Een dubbelligger bovenloopkraan, heeft zoals de naam doet vermoeden, twee liggers die zich over de rails bewegen. De kraan bevind zich tussen deze twee liggers in. De enkelligger bovenloopkraan heeft slechts 1 enkele ligger die zich over de rails beweegt. De kraan is onder deze enkelligger bevestigd.

Veilig hijsen
Met bovenloopkranen kunnen zware lasten worden verplaatst van 5 tot enkele tientallen tonnen. Het tonnage wat met een bovenloopkraan kan worden verplaatst staat vaak met grote letters op de kraan vermeld. Aan het verplaatsen van zware lasten zijn risico’s verbonden. Als een zware last ongecontroleerd naar beneden komt kunnen er ernstige ongelukken ontstaan en kunnen mensen gewond raken of erger. Daarnaast kunnen machines en andere materialen worden beschadigd. Om die redenen moeten kranen en de kettingen die gebruikt worden voor het bevestigen, hijsen en verplaatsen van lasten periodiek worden gekeurd. Daarnaast dienen werknemers die bovenloopkranen gebruiken goed geïnstrueerd te worden. Hiervoor worden opleidingen aangeboden zoals veilig hijsen, veilig hijsen en heffen of veilig verplaatsen van lasten.

Waarom heeft een veiligheidshelm een houdbaarheidsdatum?

In de bouw, offshore en in diverse andere technische werkomgevingen is het dragen van een veiligheidshelm vaak verplicht. Ook in productiebedrijven kan het dragen van een veiligheidshelm worden vereist en in een omgeving waarbij lasten worden verplaatst doormiddel van hijskranen en bovenloopkranen. Een veiligheidshelm behoort tot de persoonlijke beschermingsmiddelen (pbm’s) en is ontworpen om het hoofd van de drager te beschermen tegen blessures aan het hoofd. Een veiligheidshelm biedt bijvoorbeeld bescherming tegen vallende objecten mits deze niet te groot of te zwaar zijn. Daarnaast biedt een veiligheidshelm ook bescherming tegen het stoten van het hoofd.

Hoe weet je dat het dragen van een veiligheidshelm verplicht is?
Op werkplekken waar het dragen van een veiligheidshelm verplicht is worden duidelijke markeringen aangebracht. Meestal staan deze markeringen bij de toegangspoort, deur of op het hek waar de werknemers en andere bezoekers van de werkplek naar binnen treden. Het signaal voor het verplicht dragen van een veiligheidshelm wordt aangegeven met een blauw bord. Op dit blauwe bord staat een witte afbeelding met een veiligheidshelm. Soms is onder de veiligheidshelm ook een gezicht afgebeeld.

Houdbaarheidsdatum van een veiligheidshelm
Een veiligheidshelm heeft een maximale datum waarop de helm gebruikt mag worden als persoonlijk beschermingsmiddel. Hoewel een veiligheidshelm meestal van kunststof wordt gemaakt wil dat niet zeggen dat de kwaliteit van de helm niet achteruit gaat na verloop van tijd. De levensduur van een veiligheidshelm is afhankelijk van het materiaal. De levensduur van een helm ligt tussen de drie en tien jaar. De levensduur is meestal duidelijk op de veiligheidshelm aangegeven. Daarnaast dient op een veiligheidshelm een CE markering te worden neergezet. Bij kunststof veiligheidshelmen staat meestal een temperatuur aanduiding van – 20. Dit houdt in dat de desbetreffende veiligheidshelm beneden deze temperatuur over minder goede beschermende kwaliteiten beschikt.

Waarom een houdbaarheidsdatum op een veiligheidshelm?
Kunststoffen en andere materialen die voor een veiligheidshelm kunnen worden gebruikt zijn aan slijtage onderhevig. Daarnaast zorgt de inwerking van de zon en de uv-straling er voor dat de kwaliteit van het materiaal achteruit gaat. Chemicaliën hebben eveneens invloed op het verouderingsproces. Op veiligheidshelmen mogen geen stickers worden aangebracht omdat de lijmen van deze stickers het verouderingsproces van veiligheidshelmen kan versnellen. Al het materiaal van de veiligheidshelm is veroudert en versleten biedt de helm minder bescherming dan verwacht kan worden daarom bevatten veiligheidshelmen een datum waarop de veiligheidshelm maximaal gebruikt mag worden.

Wat is een cursus en wat zijn de kenmerken van cursussen?

Cursussen worden in Nederland door verschillende instituten aangeboden. Met een cursus wordt over het algemeen een korte leerperiode of lesperiode bedoelt waarin een bepaald lesonderwerp wordt behandelt. Een cursus kan worden afgesloten met een toets, test of examen. Op basis hiervan wordt meestal een certificaat verstrekt. De waarde van het certificaat is verschillend en is afhankelijk van het niveau van de cursus, het instituut waar de cursus wordt gegeven en andere aspecten. Een cursus die wordt gegeven voor een lange duur wordt ook wel een leergang genoemd.

Cursist
Iemand die een cursus volgt wordt een cursist genoemd. Soms wordt de naam cursist ook wel gebruikt voor deelnemers aan volwassenenonderwijs. Dit is echter onjuist omdat mensen die een mbo-opleiding in volwassenenonderwijs deelnemers worden genoemd. Cursisten kunnen in verschillende leeftijdscategorieën vallen. Dit is onder andere afhankelijk van het niveau van de cursus

Niveau
Het niveau van een cursus kan verschillen. Er zijn cursussen op lbo, mbo en hbo niveau. Daarnaast zijn er ook nog cursussen op universitair of master-niveau. Het niveau van de cursus wordt meestal door de opleidingsinstelling bekend gemaakt bij de cursusomschrijving. Bij de cursusomschrijving wordt vaak ook duidelijk welke opleidingsrichting of vooropleiding een cursist nodig heeft.

Vooropleiding
Voor sommige cursussen is een bepaalde vooropleiding gewenst of zelfs noodzakelijk. Dit heeft niet alleen te maken met het niveau van de cursus. Een vooropleiding kan ook worden gewenst omdat de cursus in een bepaalde vakrichting wordt gehouden. Iemand dient daarvoor over een relevant kennisniveau over een bepaalde richting te beschikken. Iemand die bijvoorbeeld een technische cursus wil volgen op het gebied van elektrotechniek moet daarvoor meestal aantoonbaar over elektrotechnische kennis beschikken. Dit kan bijvoorbeeld worden aangetoond met een diploma van een opleiding elektrotechniek.

Cursuslocatie
Een cursus kan op verschillende locaties worden gehouden. Er zijn cursussen die thuis gevolgd kunnen worden via een computer in een digitale leeromgeving. Daarnaast zijn er cursussen die worden gehouden op opleidingsinstituten. Soms kiezen bedrijven er voor om cursussen te houden binnen het bedrijf. Deze keuze kan een bedrijf maken op basis van kostenbesparing en uit logistieke overwegingen. De werknemers die de cursus moeten volgen hoeven dan niet elders de cursus te volgen. Dit spaart reiskosten en daarnaast hoeft de opleidingsinstelling niet te worden betaald voor het gebruik van hun ruimte.

Bij een technische cursus of een veiligheidscursus is het soms ook uit praktische overwegingen verstandig om een cursus binnen het bedrijf te volgen. Dan kan namelijk gebruik worden gemaakt van de gereedschappen en apparatuur van het bedrijf. In dat geval gaat een opleider of trainer naar het bedrijf toe en maakt hij of zij gebruik van de middelen van het bedrijf.

Praktijk
In sommige gevallen moet ook in de praktijk geoefend worden. Hiervoor worden dan praktijklessen gegeven aan de cursist. Deze praktijklessen worden in een praktijkruimte gegeven op de werkplek of in een praktijkruimte van een opleidingsinstituut. In de praktijkruimte worden werkzaamheden en vaardigheden aangeleerd en praktijksituaties nagebootst. Voorbeelden van praktijklessen en praktijkcursussen zijn lassen, EHBO, veilig hijsen en veilig werken met een vorkheftruck.

Cursus Veilig Hijsen, voor wie is het bedoelt?

Wanneer personeelsleden gebruik maken van hijs- en hefwerktuigen is het belangrijk dat ze goed weten hoe deze machines bedient moeten worden en welke veiligheidsaspecten hierbij aan de orde komen. Het verplaatsen van (zware) lasten brengt risico’s met zich mee. Wanneer de last niet goed is aangeslagen kan deze naar beneden vallen en materiele en immateriële schade veroorzaken. Dit moet worden voorkomen. Werkgevers zijn volgens de Arbowet verplicht alles in het werk te stellen om een veilige werkplek aan hun medewerkers te garanderen. Een duidelijke instructie over het veilig gebruiken van hijs- en hefwerktuigen is daarom verplicht wanneer medewerkers gebruik maken van deze werktuigen. Een werkgever is verantwoordelijk voor het verstrekken van deze instructies. Hij kan er voor kiezen om de instructies door een opleidingsinstituut te laten uitvoeren. Een opleidingsinstituut heeft hiervoor de benodigde ervaring en theoretische kennis en is daarnaast een externe partij waardoor de waarde van de opleiding en het te behalen certificaat wordt vergroot.

Wat leer je op een cursus Veilig Hijsen?
De opleiding Veilig Hijsen kan zowel bij het bedrijf zelf als bij het opleidingsinstituut worden gehouden. Het opleidingsinstituut en het bedrijf moeten daarvoor wel een geschikte theorieruimte hebben en daarnaast ook over de mogelijkheid beschikken om in de praktijk met diverse hijs- en hefwerktuigen te oefenen. Het theoretische gedeelte van de opleiding Veilig Hijsen gaat onder andere over de Arbowet en de regels die daaruit van toepassing zijn op veiligheid op de werkplek. Daarnaast wordt informatie verstrekt over hijswerktuigen en het Behandelen van lasten. Ook de maximale werkbelasting van hijs- en hefwerktuigen komt aan de orde zodat medewerkers weten welk gewicht maximaal met deze  werktuigen kan worden verplaatst.  Daarnaast wordt aandacht besteed aan aanslagmateriaal,  kabels en hijsbanden en de manier waarop lasten daaraan of daarin kunnen worden bevestigd. In het praktijkgedeelte wordt daadwerkelijk met diverse hijs- en hefwerktuigen geoefend. Hierbij worden de veiligheidsaspecten ook weer benoemd en wordt aangegeven hoe werknemers zich daar het beste aan kunnen houden. De cursus Veilig Hijsen kan een hele dag duren of enkele dagen. Dit is afhankelijk van de faciliteiten die door het bedrijf en het opleidingsinstituut worden geboden.

Geldigheid Veilig Hijsen
Deelnemers moeten na het volgen van het theoriegedeelte en het praktijkgedeelte van de opleiding Veilig Hijsen een examen doen. Dit examen is zowel schriftelijk als in de praktijk. Na het afronden van beide examenonderdelen ontvangt de deelnemer een certificaat: Veilig Hijsen. Dit certificaat is vijf jaar geldig. Natuurlijk is het certificaat geen garantie dat de medewerker niet betrokken kan raken bij ongevallen. Daarom moet in de praktijk gewerkt worden conform de richtlijnen uit de opleiding. Daarnaast moet de medewerker altijd om zijn of haar eigen veiligheid en de veiligheid van de collega’s denken wanneer er lasten worden verplaatst doormiddel van  hijs- en hefwerktuigen. Wanneer het certificaat Veilig Hijsen verlopen is zal de medewerker, wanneer deze in de toekomst hijs- en hefwerktuigen blijft gebruiken, opnieuw het certificaat moeten behalen.