Wat is het Hawthorne-effect?

Het Hawthorne-effect is een benaming die wordt gebruikt voor het effect dat een onderzoek heeft op een deelnemer die aan het onderzoek meedoet en daarbij uitsluitend beschrijft wat de uitwerking is van de deelname aan het onderzoek op de deelnemer. Het Hawthorne-effect gaat daarbij niet in op het onderzoek zelf. Het feit dat iemand aan een onderzoek mag deelnemen heeft volgens het Hawthorne-effect meestal een positieve uitwerking. Werknemers en leerlingen die aan een onderzoek worden onderworpen zullen vaak beter hun best gaan doen om zo succesvol mogelijk te presteren.

Dit doen de deelnemers aan het onderzoek vaak uit een bepaald soort automatisme en dit staat los van het soort onderzoek dat wordt uitgevoerd. Het Hawthorne-effect is overigens niet alleen merkbaar in onderzoeken. Zo kan het effect ook voorkomen als er meer aandacht is voor een bepaalde groep leerlingen of werknemers. De groep die meer aandacht krijgt van het management of van docenten zal juist vanwege deze aandacht vaak beter gaan presteren. Het Hawthorne-effect is een interessant effect dat binnen het humanresourcemanagement en het managementperspectief human relations ook de nodige aandacht krijgt.

Hawthorne-experimenten
Het Hawthorne-effect was eigenlijke een ‘bijvangst’ van de zogenaamde Hawthorne-experimenten die werden uitgevoerd van 10 mei 1927 tot 4 mei 1933. Deze Hawthorne-experimenten waren onderzoeken die door Elton Mayo en Fritz Roethlisberger werden uitgevoerd in de Hawthorne-fabrieken van Western Electric. Tijdens deze onderzoeken werd door Elton Mayo onderzocht wat het effect op werknemers is als de arbeidsomstandigheden worden veranderd. Daarbij werd bijvoorbeeld de verwarming of de verlichting in de werkplaats veranderd. In het onderzoek werd gekeken naar de productiviteit van werknemers als de omstandigheden waaronder ze arbeid moesten verrichten werd veranderd. Daarbij werd gekeken naar de snelheid waarmee de werknemers produceerden en ook naar de kwaliteit.

Tijdens de Hawthorne-experimenten werd gewerkt met twee groepen werknemers: de onderzoeksgroep en de controlegroep. De onderzoeksgroep is de een groep van werknemers waarbij de arbeidsomstandigheden werden gemanipuleerd door bijvoorbeeld de werkplek meer of minder te verwarmen. De controlegroep was de groep werknemers die dezelfde werkzaamheden moest uitvoeren zonder dat de arbeidsomstandigheden werden gewijzigd of gemanipuleerd. Bij de controlegroep bleven de arbeidsomstandigheden constant maar werd de output eveneens geregistreerd.

Met de Hawthorne-experimenten trachten de onderzoekers aan te tonen dat betere arbeidsomstandigheden ook zorgen voor een hogere productie en meer kwaliteit van de producten. De wijzigingen in de arbeidsomstandigheden van de onderzoeksgroep werden vaak zonder aankondiging doorgevoerd. De output van beide groepen toonde tijdens de onderzoeken een verschil. Het bleek dat de onderzoeksgroep en de controlegroep ongeveer dezelfde stijgende lijn in de output toonden. Bij de controlegroep werden echter de arbeidsomstandigheden niet gewijzigd.  Dat maakt het echter bijzonder dat ook bij de controlegroep een positief effect werd gemeten. Dat vonden de onderzoekers merkwaardig.

Hawthorne-effect
De onderzoekers hadden niet verwacht dat de controlegroep net als de onderzoeksgroep tijdens de onderzoeken ook een verbetering liet zien in de productie zowel in kwaliteit als in kwantiteit. Dit effect verbaasde de onderzoekers en ze probeerden het te verklaren. Het effect klopte namelijk niet met de logisch beredeneerde hypothese. Ze wilden graag een antwoord op de vraag waarom er geen aantoonbaar verschil was in de output van de twee groepen. Doormiddel van gesprekken met de arbeiders van zowel de controlegroep als de onderzoeksgroep werd duidelijk dat de belangstelling die de onderzoekers en de betrokken hiërarchische chefs toonden een motiverend en stimulerend effect veroorzaakte bij de arbeiders uit beide groepen. Daarnaast zorgde de belangstelling er ook voor dat er een groepsgevoel ontstond bij de controlegroep en de onderzoeksgroep. De arbeiders uit beide groepen stimuleerden elkaar om samen goede prestaties neer te zetten. Beide groepen werden als groep nauwgezet geobserveerd. Daarom hadden de arbeiders onderling het gevoel dat ze een extra goede prestatie moesten neerzetten. De werknemers bleven een stijgende output genereren of de fysieke arbeidsomstandigheden nu aangepast waren of niet. Dit werd ook wel het Hawthorne-effect genoemd.

Wat maakte het Hawthorne-effect duidelijk?
Het Hawthorne-effect maakte duidelijk dat de aandacht en interesse in de werknemers een positief effect teweeg brengt. De wens om gerespecteerd te worden en de wens om gezamenlijk als groep een resultaat te behalen werd door het Hawthorne-effect aangetoond. Men kan het gedrag van werknemers positief beïnvloeden door aandacht aan werknemers te geven en ze het gevoel te geven dat ze bijzonder zijn. Oprechte belangstelling is al geruim tijd een bekend aspect dat positieve effecten teweeg kan brengen in organisaties en samenwerkingsverbanden tussen mensen onderling. Het is echter wel belangrijk dat men de belangstelling en de uitdaging voor werknemers blijft hanteren in de werkprocessen. Als deze aandacht voor het personeel afneemt zal het Hawthorne-effect ook afnemen.

Wat is een Rugotest en waarvoor wordt deze gebruikt?

Een Rugotest is een gestandaardiseerde  vergelijkingstest. Deze test wordt gebruikt om een oppervlakte met behulp van een referentie te beoordelen op de ruwheid. De referentie vormen hierbij de vergelijkingsplaatjes van een bepaald materiaal. Deze vergelijkingsplaatjes worden naast het te beoordelen materiaal gelegd. De vergelijking wordt optisch gedaan, dit houdt in dat men de vergelijking visueel doet. Daarnaast wordt de test ook gedaan doormiddel van het voelen van de structuur van een object en het vergelijkingsmateriaal met de vingers. De doelstelling van de Rugotest is het indelen van een oppervlak in een bepaalde ruwheidscategorie. Een Rugotestmethode kan bijvoorbeeld gedaan worden door gebruik te maken van de ASTM D 4417 Method A.

Waar wordt de Rugotest toegepast?
De Rugotest wordt voornamelijk gebruikt in werkplaatsen in de werktuigbouwkunde en metaaltechniek. Hier wordt de Rugotest gebruikt voor het beoordelen van de structuur en ruwheid van de oppervlakte van een bepaald product. De Rugotest is snel en eenvoudig te gebruiken voor deze oppervlaktebeoordeling. Er zijn echter ook complexe machines die gebruikt kunnen worden om de ruwheid van een bepaald oppervlak te meten. De Rugotest is minder nauwkeurig omdat een mens deze test toepast en het resultaat in belangrijke mate afhangt van het beoordelingsvermogen van de persoon die de test uitvoert. De test is daardoor zeer subjectief en kan niet worden gebruikt voor oppervlakten die aan bepaalde geclassificeerde standaards moet voldoen. Er dient bij het toepassen van een Rugotest een ruime tolerantie aanwezig te zijn.

Hoe ziet een Rugotest er uit?
Een Rugotest bestaat uit een aantal referentie-oppervlakken of referentie-structuren die op een plaat of bord zijn geplaatst. Bij de verschillende structuren zijn nummers/ codes geplaatst die de classificatie aangeven waar de desbetreffende referentieoppervlak toe behoren. Deze test wordt meestal in een leren tas bewaard zodat de structuren goed beschermd zijn. Een beschadiging van de structuur kan er voor zorgen dat men minder goed kan vergelijken.

Hoe wordt een Rugotest uitgevoerd?
De Rugotest is een eenvoudige test die door een werknemer of werkneemster kan worden uitgevoerd die goed in staat is om materialen visueel en met de tast te vergelijken. Deze werknemer of werkneemster zal aan de hand van de referentie-oppervlaktes (testplaatjes) moeten beoordelen in welke ruwheidscategorie het geteste object valt. Dit wordt visueel beoordeelt door de testplaatjes te vergelijken met de oppervlakte van het object dat beoordeeld moet worden. Hierbij wordt gekeken of de verschillen in de pieken en dalen van de structuur overeen komen. Dit wordt daarnaast ook op de tast gedaan door met een (schone) vinger over het referentieplaatje heen te wrijven om een beeld te krijgen van de structuur en vervolgens over de oppervlakte heen te wrijven van het object dat getest moet worden. Na deze test wordt de ruwheid van de oppervlakte van het object in een bepaalde categorie geplaatst. Deze categorie kan vervolgens worden vergeleken met de oppervlaktestructuur die door de klant gewenst is.