Wat zijn onafhankelijke adembeschermingsmiddelen?

Onafhankelijke adembeschermingsmiddelen voeren schone lucht aan in de maskers van de dragers van deze persoonlijke beschermingsmiddelen. Onafhankelijke adembeschermingsmiddelen filteren de lucht dus niet in tegenstelling tot afhankelijke adembescherming waarbij de lucht uit de atmosfeer wordt gefilterd door filters die afgestemd zijn op het soort stof of het soort gas dat aanwezig is in de atmosfeer van de werkplek waar de werknemer de werkzaamheden moet uitvoeren. Er zijn duidelijke richtlijnen voor de arbeidsomstandigheden waarin werknemers verplicht zijn om adembescherming te dragen en werkgevers uiteraard verplicht zijn om adembescherming te verstrekken.

Risico Inventarisatie en Evaluatie
De werkgever heeft in een Risico Inventarisatie en Evaluatie of een Taak Risico Analyse door specialisten laten uitzoeken welke risico’s op de werkplek aanwezig (kunnen) zijn. Daarbij kunnen ook schadelijke stoffen en gassen in de atmosfeer geconstateerd zijn. Bedrijven zullen deze schadelijke elementen op de werkplek allereerst bij de bron moeten bestrijden. Dit houdt in dat de stoffen van de werkplek of werkvloer verwijderd moeten worden. Soms is het werken met gevaarlijke stoffen onlosmakelijk verbonden met de bedrijfsprocessen en zal een bedrijf technische maatregelen moeten treffen om de mens, dus ook de werknemer, zoveel mogelijk van de bron te scheiden. Als bronmaatregelen en technische maatregelen niet of slechts beperkt mogelijk zijn zal een bedrijf persoonlijke beschermingsmiddelen moeten verplichten en verstrekken. Er zijn een aantal situaties waarin onafhankelijke adembescherming zal moeten worden gebruikt op de werkvloer. Deze situaties staan in de alinea hieronder.

Wanneer moet onafhankelijke adembescherming worden gebruikt?
Onafhankelijke adembescherming zorgt er voor dat de werknemer schone lucht met voldoende zuurstof krijgt aangevoerd in een masker. Deze adembescherming is verplicht in de volgende situaties:

  • Als er minder dan 19% zuurstof in de atmosfeer aanwezig is op de werkplek. Dan is er namelijk kans op verstikking en zal de werknemer extra zuurstof doormiddel van onafhankelijk adembescherming toegediend moeten krijgen.
  • Als er grote concentraties van gevaarlijke stoffen in de lucht aanwezig zijn. Dit kunnen zowel bekende als onbekende schadelijke stoffen zijn. Als de concentratie van schadelijke stoffen boven de wettelijk vastgestelde grenswaarde uitkomt (voorheen MAC waarde) dan moet onafhankelijke adembescherming worden gedragen.

Kenmerken van onafhankelijke adembescherming
Onafhankelijke adembescherming kan verschillende kenmerken hebben en op verschillende manieren worden gedragen. We noemen een aantal voorbeelden:

  • Er is onafhankelijke adembescherming die los over het hoofd gedragen kan worden met steunen op de schouders.
  • Schonen lucht wordt in de luchtkap gebracht doormiddel van een slang.
  • Aan de onderkant van de kap kan de uitgeademde lucht worden afgevoerd.
  • Onafhankelijke adembescherming moet goed aansluiten op het gezicht. Daarom mag men geen baard dragen als men gebruik maakt van deze adembescherming.
  • Er kan gebruik worden gemaakt van perslucht in persluchtflessen maar men kan ook een lange slang toepassen waardoor lucht wordt toegevoerd vanaf een ander punt.

Verschillende soorten onafhankelijke adembescherming
Er zijn verschillende typen onafhankelijke adembescherming. Adembescherming kan worden onderverdeeld in drie hoofdgroepen. Dit zijn de volgende:

  • Ademluchttoestel: deze variant van onafhankelijke adembescherming dient te worden gebruikt door werknemers die hiervoor een speciale training hebben gevolgd. Bij deze adembescherming wordt gebruik gemaakt van ademlucht uit flessen. Deze ademlucht is onder hoge druk in de flessen aanwezig maar wordt gedoseerd naar het masker gevoerd. Het gebruik van een ademluchttoestel is de veiligste onafhankelijke adembescherming die gebruikt kan worden in zuurstofarme ruimten. Een ademluchttoestel geeft de gebruiker schone lucht zonder dat de gebruiker sterk wordt gehinderd in de bewegingsvrijheid. Een nadeel is dat de flessen schone lucht opraken en dat daardoor maar een bepaalde periode met een ademluchttoestel kan worden gewerkt,
  • Kringloopademtoestel: dit is een zuurstofgenererend masker en wordt in de praktijk gebruikt als vluchtmasker. Dit houdt in dat dit masker niet gebruikt wordt om mee te werken maar voor noodgevallen. Als er bijvoorbeeld in een bepaalde ruimte schadelijke stoffen in de atmosfeer terecht komen dan kunnen de aanwezige mensen een kringloopademtoestel (mits deze aanwezig is) gaan dragen en zich zo snel mogelijk in veiligheid brengen.
  • Aansluiting op een ademluchtleidingnet: dit systeem van onafhankelijke adembescherming werkt met leidingen waardoor schone lucht wordt getransporteerd naar het masker van de werknemer. De ademluchtleidingen hebben een belangrijk voordeel en een belangrijk nadeel. Het voordeel is dat ademluchtleidingen voortdurend schonen lucht kunnen transporteren en niet leeg kunnen raken zoals wel het geval is bij een ademluchttoestel. Een nadeel is echter dat de bewegingsvrijheid van de drager van deze adembescherming wel ernstig wordt beperkt. De lengte van de luchtslang bepaald namelijk hoe ver iemand kan lopen vanaf de installatie waardoor de schone lucht wordt binnengebracht in de luchtslang. De actieradius is dus beperkter dan wanneer men werkt met een ademluchttoestel.

Maskers voor onafhankelijke adembescherming
Voor onafhankelijke adembescherming wordt gebruik gemaakt van verschillende soorten maskers. We noemen twee voorbeelden:

Luchtkappen: een luchtkap wordt over het hoofd van de drager heen geplaatst en tegen de borst luchtdicht afgesloten. Luchtkappen kunnen worden gebruikt voor onafhankelijke adembescherming en voor afhankelijke adembescherming. Bij onafhankelijke adembescherming wordt gebruik gemaakt van externe schone lucht die wordt toegevoerd uit flessen of een luchtslang die aangesloten is op een compressor. Bij afhankelijke adembescherming worden de luchtkappen aangesloten op filters.

Volgelaatsmasker: een volgelaatsmasker is meestal van rubber gemaakt. via een ademautomaat of compressor wordt lucht toegevoerd naar dit masker. Een volgelaatsmasker beschermd de ogen ook met een doorzichtig ruit dat gemaakt is van stevig materiaal.

Verschillende soorten filters voor afhankelijke adembescherming

Filtermaskers en andere soorten filtersystemen worden gebruikt als afhankelijke adembescherming voor werknemers. Met afhankelijke adembescherming wordt bedoelt dat de filters geen externe schone lucht toevoeren maar alleen de lucht uit de atmosfeer rondom de werknemer of werkneemster filteren. Filters zijn er in verschillende soorten zo zijn er bijvoorbeeld gasdampfilters en stoffilters. Een gasfilter wordt gebruikt voor het filteren van schadelijke gassen dit houdt in dat een gasfilter niet geschikt is voor het filteren van stof. Een stoffilter is geschikt voor het filteren van stof en niet voor het filteren van gas. Net als bij andere persoonlijke beschermingsmiddelen is het belangrijk dat men het juiste persoonlijke beschermingsmiddel gebruikt voor bepaalde werkzaamheden. Filterklassen

Filterklassen voor stoffilters
Er zijn verschillende soorten filterklassen waarin stoffilters worden ingedeeld:

  • P1 filtermasker: deze filtermaskers worden gebruikt bij niet schadelijk inert stof dat zweeft in de atmosfeer.
  • P2 filtermasker: deze filtermaskers worden gebruikt bij schadelijke stoffen.
  • P3 filtermasker: filters in deze categorie gebruikt bij (bepaalde) giftige stoffen.

Filterklassen voor gasfilters
Gasfilters zijn ontwikkeld om bescherming te bieden tegen schadelijke gassen en worden dus niet tegen stof. We kennen de volgende indeling van gasfilters naar formaat.

  • K1: klein
  • K2: middel
  • K3: groot

Gasfilters beschermen de drager tegen een specifiek gas of tegen een specifieke groep gassen en hebben naast de bovengenoemde code ook een kleurcode en een lettercode. We noemen een aantal voorbeelden:

  • B: grijze kleur: is voor zure gassen.
  • E: gele kleur: is voor zwaveldioxide.
  • K: groene kleur: is voor ammoniak.

Risico Inventarisatie en Evaluatie
Werkgevers hebben doormiddel van een verplichte Risico Inventarisatie en Evaluatie een goed beeld kunnen krijgen van de risico’s in het bedrijf dus ook de aanwezigheid van schadelijke stoffen. Bedrijven zijn verplicht deze risico’s bij de bron te bestrijden. Bij bronbestrijding verwijderen bedrijven de schadelijke stoffen en gassen maar dat is niet altijd mogelijk. Een tweede oplossing is het toepassen van technische maatregelen zoals het afzuigen van stof en gassen bij de bron. Hierdoor komen minder schadelijke stoffen in de atmosfeer. Vaak zijn technische maatregelen wel mogelijk. Denk hierbij aan de boormachines met afzuiging conform de stand der techniek die op bouwlocaties worden gebruikt. Vaak worden naast technische maatregelen ook persoonlijke beschermingsmiddelen verstrekt om te voorkomen dat de stoffen die niet worden opgevangen door de afzuiginstallaties worden ingeademd door de werknemers. Er zijn echter verschillende soorten filtersystemen. Hieronder worden in een aantal alinea’s verschillende filters behandeld.

Snuitje
Een snuitje is de meest eenvoudige filter. Deze filter is gemaakt van papier of van textiel. Een snuitje is rond van vorm en bevat een elastiek waarmee het snuitje achter de oren of om het hoofd kan worden gedragen. Een snuitje is rond, loopt bol en past daardoor precies over de neus en mond van de drager. Bovendien bevat een snuitje ook een klein buigbaar stukje metaal waardoor het snuitje goed om de neus van de drager kan worden gekneld. Snuitjes zijn eenvoudige filters en zijn vaak heel goedkoop. Het zijn wegwerpfilters die men na gebruik weg moet gooien. Er zijn verschillende soorten fijnstofsnuitjes, deze bevatten een  P1-filter, P2- filter of P3-filter

Inlegfilters

Inlegfilters worden is maskers geplaatst en bieden bescherming tegen grof en fijn stof. De inlegfilters zijn er in verschillende soorten. Er zijn inlegfilters met een P1-, P2- en P3-variant. Deze filters zijn geschikt voor stof en bieden geen bescherming tegen gassen of dampen.

Schroeffilters
Halfgelaatsmaskers en volgelaatsmaskers zijn meestal van rubber of kunststof gemaakt en hebben aan de onderkant een opening met binnenschroefdraad. Daarin kan een schroeffilter worden geplaatst. Deze schroeffilters zijn er in verschillende soorten er zijn schroeffilters in een P1-, P2- en P3-uitvoering. Schroeffilters kunnen tegen stof beschermen maar ook tegen gassen of dampen. Lees echter goed de beschrijving en aanduiding op de filterbussen voordat je deze in het gelaatsmasker plaatst.

Afhankelijk adembescherming: filtermaskers met stoffilters en gasdampfilters

Filtermaskers met stoffilter of met een gas/ dampfilter vallen onder de afhankelijke adembescherming. Dit houdt in dat de persoon die deze filtermaskers draagt nog steeds dezelfde lucht inademt als de atmosfeer om hem of haar heen. Het enige verschil is dat deze lucht in een bepaalde mate gefilterd wordt door de filters in het filtermasker. Filtermaskers leveren geen (extra) zuurstof en zuiveren de lucht door de verontreinigingen er uit te filteren.

Gebruik van filters
Het gebruik van filters is verplicht als er sprake is van een concentratie van verontreiniging die hoger is dan de grenswaarde. Filtermaskers kunnen worden gebruikt tijdens het uitoefenen van werkzaamheden maar ook tijdens het vluchten in noodsituaties. Filtermaskers zijn persoonlijke beschermingsmiddelen. Deze beschermingsmiddelen zijn belangrijk omdat hiermee de gezondheid van werknemers en andere personen kan worden beschermd. Bedrijven kunnen er echter veel beter voor zorgen dat er een bronaanpak wordt uitgevoerd op basis van de Risico Inventarisatie en Evaluatie. Door een bronaanpak wordt het ontstaan van giftige of schadelijke stoffen voorkomen. Dit kan door deze stoffen niet meer te gebruiken, niet meer te verwerken of niet meer te bewerken. Dit is echter lang niet altijd mogelijk. Ook technische maatregelen zoals voldoende afzuiging van schadelijke stoffen is in de praktijk niet altijd haalbaar of wordt gedaan in combinatie met het verstrekken van persoonlijke beschermingsmiddelen zoals filtermaskers. Er zijn echter verschillende filterklassen. We geven hieronder een overzicht.

Beschermingsklasse van stoffilters
Stofmaskers bevatten een aanduiding die de beschermingsklasse inzichtelijk maakt. Deze aanduiding begint met de letters FFP. Deze letters staan voor de Engelse woorden Filtering FacePiece Particals. Deze code wordt gevolgd door een cijfer zodat bijvoorbeeld de code FFP 1, FFP 2 en FFP3. Deze code houdt verband met de grenswaarde oftewel de WNG (Wettelijke Nederlandse Grenswaarde). De stoffilters worden ook wel aangeduid met een P-code. Zie onderstaand voorbeeld voor het verband tussen de codes:

P1 of FF1 filtermasker: wordt gebruikt bij inert niet schadelijk zwevend stof. Dit filtermasker biedt maximaal bescherming tot 4 keer de WNG.

P2 of FFP2 filtermasker: wordt gebruikt bij schadelijke stoffen. Dit filtermasker biedt tot maximaal 10 keer de WNG.

P3 of FFP3 filtermasker: wordt gebruikt bij giftige stoffen. Dit filtermasker biedt bescherming tot maximaal 50 keer de WNG. Het gaat hierbij om gevaarlijke stoffen die kanker kunnen verwekken of gevaarlijke  virussen en bacteriën.

LET OP! Kies nooit zelf een filtermasker uit voordat je een ruimte betreed waar gevaarlijke stoffen aanwezig kunnen zijn. Specialisten moeten in de Risico Inventarisatie en Evaluatie de giftige stoffen hebben onderzocht en moeten beoordeeld hebben hoe de concentratie van deze giftige stoffen zich verhoudt tot de grenswaarde (of MAC waarde) van de desbetreffende stof. Deze specialisten zullen na hun onderzoek ook advies uitbrengen over de beheersing van de risico’s en aanbevelingen doen voor bepaalde adembescherming. Bij zeer gevaarlijke stoffen kan men in een aantal gevallen beter kiezen voor onafhankelijke adembescherming dan voor filtermaskers.

Gasdampfilters zijn ingedeeld naar opnamevermogen:
Gasdampfilters zijn ingedeeld naar opnamevermogen van de filter en ook naar het soort damp-gas dat door de filter wordt weerhouden. Gasfilters bieden bescherming tegen schadelijke gassen dus niet tegen stof. We kennen de volgende indeling naar formaat.

K1: klein
K2: middel
K3: groot

Gasfilters beschermen tegen een specifiek gas of tegen een specifieke groep gassen en hebben naast de bovengenoemde code ook een kleurcode en een lettercode. We noemen een aantal voorbeelden:

B: grijze kleur: is voor zure gassen.
E: gele kleur: is voor zwaveldioxide.
K: groene kleur: is voor ammoniak.

Volg de richtlijnen nauwkeurig op!
Bij gasdampfilters geldt net als bij de waarschuwing uit de alinea waarin de stoffilters werden behandelt dat alleen een expert de juiste inschatting kan maken welke adembescherming gebruikt moet worden. Volg de richtlijnen van deze experts altijd op. Indien je twijfels hebt over je veiligheid of gezondheid kun je contact opnemen met je leidinggevende. Hij of zij zal serieus moeten omgaan met je klachten want een werkgever is in belangrijke mate verantwoordelijk voor het welzijn van de werknemers. De werknemers zijn echter verplicht om de juiste persoonlijke beschermingsmiddelen te dragen. Zorg er daarom voor dat je ook de juist persoonlijke beschermingsmiddelen gaat dragen op het gebied van adembescherming. Je bent dit verplicht en daarnaast red je jouw eigen gezondheid en zelfs je eigen leven hiermee.