Wat is schulpen voor houtbewerkingstechniek?

Schulpen is een houtbewerking. Als men gaat schulpen zaagt met hout door in de lengterichting. Men zaagt dan met de richting van de vezels mee. Schulpen is vooral een zaagtechniek die wordt gebruikt om balken en planken te vervaardigen. Men kan daarbij zowel de plank in de dikte doorzagen als in de breedte. Als men de plank in de breedte gaat schulpen ontstaan er steeds dunnere planken.

Zaagmachines
Er kunnen verschillende soorten zagen worden gebruikt voor schulpen.  Men kan bijvoorbeeld een spanzaag of een cirkelzaagmachine gebruiken. Ook een zogenoemde schulpzaag kan uiteraard worden gebruikt. een schulpzaag bevat beitelachtige tanden. Tegenwoordig worden speciale zaagschijven gemonteerd in cirkelzaagmachines waardoor deze zagen ook als schulpzaag kunnen worden gebruikt.

Schulpranden
Men kan ook zogenoemde schulpranden aanbrengen op rabatdelen. Dit zijn overlappende randen die er voor zorgen dat er een soort dakpaneffect ontstaat. De naden die tussen de rabatdelen aanwezig zijn worden door de schulpranden overdekt. Daardoor kan er geen water tussen de naden terecht komen en is de houten verbinding beter beschermd tegen vocht en rotting.

Wat is een rabat of rabatdeel?

Rabat of rabatdelen zijn planken die zijn voorzien van een groef aan de onderzijde en aan de bovenkant een geschulpte rand bevatten. De groef en de geschulpte rand vallen over elkaar heen als men de rabatdelen aan elkaar gaat bevestigingen. Daardoor kunnen verbindingen ontstaan. Rabatdelen worden onder andere gebruikt voor houten hokken, schuren en tuinhuisjes.

Een gebouw dat gemaakt is uit rabatdelen kan men vrij eenvoudig in elkaar zetten. De schulprand van de rabatdelen overdekt de kier die anders tussen de houten planken zou ontstaan. Daardoor kan er geen regenwater tussen de planken achter blijven na een regenbui. Dit is belangrijk voor de duurzaamheid van het object dat doormiddel van rabatdelen is gebouwd.

De rabatdelen kunnen van verschillende soorten materiaal worden gemaakt. Veelgebruikte materialen zijn houtsoorten (zoals red cedar) maar ook kunststoffen kunnen worden toegepast voor de vervaardiging van rabatdelen. De duurzaamheid van houten rabatdelen kan worden vergroot door de rabatdelen te impregneren of te voorzien van een laag beits, lak of verf. Daardoor rotten de delen minder snel.

Wat is een messing en groefverbinding?

Als men een constructie gaat maken van hout kan men verschillende verbindingstechnieken gebruiken. Een voorbeeld van een verbindingstechniek is een messing-en-groefverbinding. Deze verbinding wordt ook wel een mes en groef verbinding genoemd. Bij deze verbinding worden twee stukken hout aan elkaar verbonden over de lengte. Daarbij is de verbinding in de vorm van een groef of gleuf waar het andere deel van het hout in geschoven of geklikt kan worden. Deze verbinding is uitneembaar maar men past ook vaak lijm toe zodat er een verlijmde verbinding ontstaat. Deze verbinding is steviger en minder eenvoudig uitneembaar. Als men een verlijmde mes en groef verbinding uit elkaar wil halen dan breekt het hout meestal in stukken.

Vaste veer in een messing  en groefverbinding
Bij deze verbinding maakt men gebruik van een zogenoemde veer. Deze veer is als het ware het deel van de plank dat over de lengte uitsteekt. Deze veer kan men schuiven in de groef die is aangebracht over de lengte van een andere plank. Een mes en groef verbinding is dus een houtverbinding waarbij delen hout over de lengte met elkaar worden verbonden door ze in elkaar te schuiven of klikken. Dit gebeurd onder andere bij vloerdelen en wandelen.

Meestal zit de veer aan de plank vast. Deze veer ontstaat doordat men over de lengte van de plank een laag van het hout wegfreesd aan twee kanten. Daardoor blijft een veer of messing over. Vaak wordt in dezelfde plank aan de andere kan een groef aangebracht. Deze wordt eveneens over de volle lente (dus parallel aan de messing/veer) aangebracht. In het verleden gebruikte men een ploegschaaf om de groef er met de hand in te schaven. De veer of messing werd er met de veerploeg in geschaafd.

Losse veer in messing en groefverbinding
Men kan echter ook gebruik maken van delen die alleen zijn voorzien van groeven. In dat geval wordt een losse veer tussen de delen geplaatst. Meestal is deze veer van hardhout gemaakt. Deze verbindingen worden in de praktijk vaak doormiddel van verlijming verstevigd.

Andere benamingen voor messing en groefverbinding
Er zijn verschillende benamingen die worden gebruikt voor een messing en groefverbinding. Hieronder staan een aantal voorbeelden.

  • Rabat of rabatdelen.
  • veer-en-groefverbinding.
  • geschaafd en geploegd, dit wordt ook wel afgekort tot gg en gebruikt men als benaming voor vloerdelen.
  • tong-en-groefverbinding is een naam die wordt gebruikt bij underlayment.
  • mes-en-groefverbinding