Wat is de opleiding monteur bedrijfsinstallaties MBI en wat kun je er mee?

In fabrieken en in een industriële omgeving zijn verschillende installaties aanwezig waarmee processen worden aangestuurd en gemeten en geregeld. Deze bedrijfsinstallaties moeten worden onderhouden en aangepast door ervaren installatiemonteurs die op de hoogte zijn van de technische aspecten van bedrijfsinstallaties. Omdat bedrijfsinstallaties meestal niet te vergelijken zijn met andere installaties is aanvullende opleiding voor monteurs meestal noodzakelijk.

Hiervoor kan de monteur een opleiding monteur bedrijfsinstallaties MBI of monteur elektrische bedrijfsinstallaties volgen. ook de laatste opleiding wordt in de praktijk vaak als MBI afgekort. Beide opleidingen komen met betrekking tot inhoud met elkaar overeen. De keuze voor een bepaalde opleidingsnaam is meestal de voorkeur van een opleidingsinstituut. Er zijn verschillende opleidingsinstituten waar een MBI-opleiding gevolgd kan worden. De opleidingen voor monteur bedrijfsinstallaties zijn op MBO niveau.

Werkzaamheden monteur bedrijfsinstallaties
Als iemand de opleiding monteur bedrijfsinstallaties heeft gehaald beheerst deze persoon de basiskennis waarmee hij kan werken aan bedrijfskundige installaties. Bedrijfskundige installaties zijn  divers. Hierbij kan gedacht worden aan krachtinstallaties en signaalinstallaties. Ook verlichtingsinstallaties maken een belangrijk deel uit van bedrijfsinstallaties.

Machines worden bestuurd doormiddel van  softwaresystemen die schakelkasten aansturen. Schakelkasten schakelen stroom in en uit. Daardoor krijgen bepaalde delen van een machine wel stroom en andere delen niet. Deze installaties zijn behoorlijk complex. Een monteur bedrijfsinstallaties kan wel aan deze installaties werken maar zal daarvoor toch goed geïnstrueerd moeten worden. Soms is een aanvullende opleiding noodzakelijk om een machine echt goed te kunnen repareren of storingen te kunnen zoeken. Een monteur elektrische bedrijfsinstallaties zal met name werken aan de elektrische onderdelen van bedrijfsinstallaties. Daarnaast zullen er ook in de praktijk meestal mechanische werkzaamheden aan de orde komen. Hierbij kan gedacht worden aan het vervangen van lagers of andere machineonderdelen.

Storing zoeken is met name een complex onderdeel van de functie monteur bedrijfsinstallaties. Storingen kunnen namelijk op verschillende manieren in een installatie aanwezig zijn. Dit kunnen bijvoorbeeld fouten zijn die ontstaan door mechanische problemen. Het is ook mogelijk dat storingen ontstaan in de elektrische bekabeling van de machine en de relais in schakelkasten. Nog complexer worden storingen in de software van bijvoorbeeld PLC-systemen. Storingen in de software van machines zijn vaak moeilijk op te lossen omdat ze niet direct tastbaar en zichtbaar zijn, dit in tegenstelling tot storingen die mechanisch zijn.

Verantwoordelijkheden monteur bedrijfsinstallaties MBI
Een monteur bedrijfsinstallaties werkt meestal in de technische dienst van een bedrijf. De monteur staat hierbij onder een chef technische dienst of een andere leidinggevende. De technische dienst of onderhoudsdienst van een bedrijf bestaat meestal uit een team technici die verschillende technische specialisaties hebben. Meestal bevat een technische dienst zowel onderhoudsmonteurs op elektrisch gebied als op mechanisch gebied. Er zijn ook onderhoudsdiensten die allround monteurs hebben. Deze monteurs kunnen zowel elektrisch als mechanisch onderhoud uitvoeren en storingen zoeken. Allround onderhoudsmonteurs zijn over het algemeen schaars en moeilijk te vinden.

Meestal begint een monteur binnen een bedrijf met een opleiding op elektrotechnisch of mechanisch gebied. De werkzaamheden die de monteur uitvoert zullen meestal eerst op basis van zijn of haar opleidingskennis worden vormgegeven en uitgevoerd. Naarmate iemand langer in een bedrijf werkt zal hij of zij allrounder worden en ook onderhoud kunnen verrichten op gebieden die buiten de opleidingsrichting vallen. Sommige bedrijven houden onderhoudsmonteurs echter per discipline gescheiden. Dit verschilt per bedrijf.

Een monteur bedrijfsinstallaties is er samen met zijn of haar collega’s verantwoordelijk voor dat het machinepark en de andere bedrijfsinstallaties zo optimaal mogelijk functioneren. Storingen moeten voorkomen worden door goed onderhoud. Daarbij wordt gebruik gemaakt van onderhoudsschema’s. Als er een storing ontstaat dient een storing zo snel mogelijk opgelost te worden. Daarbij kan gebruik worden gemaakt van tekeningen en elektrische schema’s. Deze documenten zijn echter niet altijd aanwezig. Daarnaast kunnen softwaresystemen niet altijd duidelijk de oorzaak van een storing aangeven. Een monteur bedrijfsinstallaties moet daarom goed zelfstandig storing kunnen zoeken.

Uiteraard dient de storing ook opgelost te worden op een zo goed mogelijke manier. Daarbij moet gebruik worden gemaakt van de juiste gereedschappen en materialen. Een storing dient voorkomen te worden daarom zal een monteur bedrijfsinstallaties goed moeten nadenken over verbeteringen in het machineonderhoud. Deze verbetervoorstellen worden meestal in teamverband besproken en geëvalueerd. Sommige bedrijven gebruiken hiervoor Lean manufacturing en Six Sigma modellen.

Ploegendiensten en onderhoudsmonteurs
Veel productiebedrijven in de procesindustrie werken volcontinue. Dit houdt in dat de machines dag en nacht doordraaien. Procesoperators, operators en productiekrachten zijn voortdurend aanwezig om het productieproces aan te sturen en in werking te houden. Dit kan echter niet zonder een goede onderhoudsdienst. Daarom zijn ook onderhoudsmonteurs altijd aanwezig in bedrijven die volcontinue draaien. In sommige gevallen werkt men met een beperkte bezetting en zijn extra onderhoudsmonteurs oproepbaar terwijl ze thuis zitten. Dit wordt ook wel consignatiedienst genoemd.

Verder werken onderhoudsmonteurs net als operators en productiepersoneel in ploegen. Deze ploegendiensten kunnen verschillen. Er zijn bedrijven die werken in twee ploegendiensten, drie ploegendiensten en vijf ploegendiensten. Een monteur bedrijfsinstallaties moet bereid zijn om in ploegendiensten te werken. Het is ook mogelijk dat bedrijven eerst in een vroege en een late dienst werken en op den duur ook in nachtdiensten gaan werken. Het productieproces staat centraal bij bedrijven in de procesindustrie. De onderhoudsmonteurs moeten zich aanpassen aan het productieproces. Dit vereist veel flexibiliteit.

Wat doet een procesoperator voor werkzaamheden in de procesindustrie?

Procesoperators hebben een belangrijke positie in de procesindustrie. Medewerkers in de functie procesoperator contoleren complete processen die plaats vinden in een fabriek. In Nederland zijn verschillende fabrieken waar procesoperators aanwezig zijn. Niet alle fabrieken kennen de functie procesoperator. Kleine fabrieken die niet gericht zijn op massaproductie hebben meestal geen procesoperators in dienst. Grote industriële fabrieken hebben echter wel procesoperators in dienst om processen in goede banen te leiden. Dit kunnen fabrieken zijn in de zuivelindustrie of een andere tak van de levensmiddelenindustrie. Levensmiddelen worden tegenwoordig bijna allemaal in grote fabrieken geproduceerd. De processen die daarbij aan de orde komen worden gecontroleerd en aangestuurd door procesoperators. Naast de levensmiddelenindustrie zijn er bijvoorbeeld ook procesoperators werkzaam in de chemische industrie en de farmaceutische industrie. In energiecentrales  en schakelinstallaties komt de functie procesoperator ook voor.

Wat doet een procesoperator?
Het takenpakket van een procesoperator is divers. Een procesoperator houdt de processen in de gaten die binnen een fabriek worden uitgevoerd. De processen in fabrieken verschillen onderling sterk. Er zijn diverse machines en productielijnen aanwezig die een bewerking uitvoeren op grondstoffen, halfabricaten en producten. Deze processen moeten onderling goed op elkaar worden afgestemd. Een optimale afstemming tussen de deelprocessen van een productieproces zorgt er voor dat er sneller kan worden geproduceerd. Een procesoperator houdt goed in de gaten wat de output is van machines. Als er fouten of storingen ontstaan moet de procesoperator in actie komen. Hij of zij moet er voor zorgen dat het productieproces zo snel mogelijk weer op gang komt. Soms moet een productieproces worden omgeleid omdat bepaalde machines nog niet optimaal functioneren. Een procesoperator treed hierover in contact met verschillende lijnoperators en de technische dienst.

Een procesoperator kan een groot deel van het proces volgen op beeldschermen. Op deze beeldschermen kan worden weergegeven hoeveel productie machines draaien. Ook storingen kunnen op deze schermen worden getoond. Een procesoperator zal echter niet de hele dag achter een beeldscherm zitten. Hij of zij zal zelf regelmatig op de werkvloer contact moeten onderhouden met lijnoperators en de technische dienst. Daarnaast zal een procesoperator ook kwaliteitscontroles moeten uitvoeren. Technische controles en het signaleren van mankementen aan machines kunnen ook tot het takenpakket behoren van een procesoperator. Deze werkzaamheden kan hij of zij in samenwerking doen met de technische dienst.

Verantwoordelijkheden van procesoperators
Een procesoperator zal in sommige gevallen moeten besluiten om een deel van de productie stil te leggen. Het stil leggen van een productielijn heeft grote gevolgen voor de productie. Een machine die stil staat stagneert de productie.  Een zogenoemde ‘shutdown’ moet daarom zo kort mogelijk duren en moet absoluut noodzakelijk zijn. Een procesoperator moet zich daarom houden strikte richtlijnen. Deze richtlijnen zijn genoteerd in handboeken en schriftelijke procedures. Procesoperators voeren niet alleen procedures uit. Ze leveren ook een belangrijke input voor nieuwe procedures. Doormiddel van verbetervoorstellen kunnen procesoperators een bijdrage leveren aan de professionalisering van de processen die plaatsvinden in de industrie.

Ploegendiensten
Procesoperators werken net als operators en productiekrachten in ploegendienst. De ploegendiensten kunnen per bedrijf verschillen. Er zijn bedrijven die werken in twee ploegen. Ook zijn er bedrijven die in drie of zelfs vijf ploegen werken. Bedrijven in de procesindustrie kunnen ook zodanig ingericht zijn dat het productieproces volcontinu doorloopt. In deze bedrijven staan machines bijna nooit stil. Dit zorgt voor een voortdurende input en output in het productieproces. Procesoperators zijn in een  volcontinu productiebedrijf voortdurend aanwezig om het proces te monitoren en indien nodig bij te sturen. In volcontinu bedrijven zijn 24 uur per dag en alle dagen van de week (ook de weekenden) procesoperators actief.

Procesoperators en Lean manufacturing
Lean manufacturing wordt tegenwoordig in een toenemend aantal bedrijven binnen de procesindustrie ingevoerd. Deze methode voor bedrijfsvoering is gericht op het reduceren van verspilling. Binnen de procesindustrie kan verspilling op verschillende manieren en op verschillende momenten plaatsvinden. Een procesoperator heeft een goed zicht op het productieproces. Daarom vervuld hij of zij een sleutelrol in het implementeren van Lean manufacturing. De verbetervoorstellen van procesoperators vormen een belangrijke basis voor het optimaliseren van een productieproces. Het beperken van fouten in de productie en het voorkomen van storingen zijn belangrijke stappen in de richting van een Lean bedrijfsvoering.

Procesoperators en Just in time voorraadbeheersing
Lean manufacturing is ook gericht op het beperken van voorraden. Een voorraad zorgt er voor dat een bedrijf goederen of artikelen moet opslaan. Dit brengt kosten met zich mee. Deze voorraadkasten kunnen worden beperkt wanneer bedrijven artikelen en producten precies op het juiste moment klaar hebben voor transport. Dit wordt ook wel Just in time voorraadbeheersing genoemd. Dit is een systeem waarbij de machines onderling goed op elkaar zijn afgestemd. De deelprocessen tijdens de productie sluiten goed op elkaar aan. Deze afstemming wordt onder andere doormiddel van computers geregeld. In een real time omgeving is goed te zien wat de input en output is van de individuele machines in het productieproces. Een procesoperator houdt deze gegevens bij en zorgt er voor dat de deelprocessen naadloos op elkaar aan blijven sluiten.

Procesoperators in de toekomst
Op dit moment zijn procesoperators een belangrijk onderdeel van een bedrijf in de procesindustrie. In de toekomst zullen deze specialisten nog steeds een sleutelpositie innemen. Bedrijven zullen altijd afhankelijk blijven van mensen die de productie van machines kunnen beoordelen en bijsturen. Het is onwaarschijnlijk dat de automatiering op zo’n hoog niveau wordt doorgestuurd dat procesoperators overbodig worden.

Daarnaast zullen procesoperators belangrijk blijven voor het optimaliseren van processen in de industrie. De kwaliteit en de productiesnelheid kunnen door deze medewerkers worden verbeterd. Deze verbeteringen zijn noodzakelijk om goedkoop en efficiënt te produceren. Bedrijven die een goede afstemming hebben tussen levertijd, kwaliteit en prijs hebben een goede concurrentiepositie op de wereldmarkt.

De concurrentie neemt echter toe zodat bedrijven moeten blijven investeren in hun productiekapitaal. Daarnaast vereist Lean manufacturing een voortdurende bijstelling en afstemming van de verschillende onderdelen van het productieproces. Een procesoperator kan hier aan bijdragen.