Wat zijn de uitgangspunten V&G-wetgeving

De V&G-wetgeving is gericht op het bevorderen van de veiligheid op de werkvloer zodat werknemers onder zo veilig mogelijke arbeidsomstandigheden hun werk kunnen uitvoeren. V&G staat voor Veiligheid en Gezondheid, deze wetgeving wordt dus voluit Veiligheids- en Gezondheidswetgeving genoemd. De V&G-wetgeving schrijft voor dat de planning van de preventie en de uitvoering van V&G op het werk een vast onderdeel moet zijn van de bedrijfsvoering van een bedrijf.

Risicobeheersbeleid en Risico Inventarisatie en Evaluatie
Bedrijven moeten daarom een risicobeheersbeleid opstellen. Dit risicobeheersbeleid vormt een belangrijk onderdeel van het risicobeheerssyteem. De Risico Inventarisatie en Evaluatie vormt de uitwerking van het risicobeheersbeleid. Hierin inventariseert een bedrijf de aanwezige risico’s binnen het bedrijf. Daarnaast schrijft het bedrijf in een plan van aanpak welke stappen ondernomen (zullen) worden om de risico’s weg te nemen of te beheersen. De doelstelling van de Risico Inventarisatie en Evaluatie is het in kaart brengen van de risico’s en het effectief aanpakken van risico’s zodat de werkplek veiliger en gezonder wordt. Dit is een belangrijk doel wat de Nederlandse overheid wil bereiken met de V&G-wetgeving. De V&G-wetgeving heeft een aantal uitgangspunten. Deze staan in de volgende alinea.

Uitgangspunten van de V&G-wetgeving
De V&G-wetgeving heeft de volgende uitgangspunten:

  • Werkgevers en werknemers hebben rechten en plichten als het gaat om veiligheid op de werkvloer.
  • Werkgevers moeten er voor zorgen dat de werknemers hun werk kunnen uitvoeren zonder dat hun gezondheid en veiligheid in gevaar komen.
  • Werkgevers moeten een actief Arbobeleid voeren waar ook een Risico Inventarisatie en Evaluatie toe behoort.
  • Risico’s moeten worden voorkomen zowel door werkgevers als werknemers.
  • Werkzaamheden mogen geen nadelige invloed hebben op de veiligheid en gezondheid van werknemers.
  • Deskundige personen en diensten dienen bedrijven te ondersteunen op het gebied van het Arbobeleid.
  • Er dient overleg te zijn tussen leidinggevenden en werknemers met betrekking tot veiligheid. Een goed voorbeeld hiervan zijn de veiligheidsinstructies die leidinggevenden geven aan werknemers. Ook dient er in toolboxmeetings aandacht te worden besteed aan de veiligheid op de werkplek.
  • Wanneer verschillende werkgevers op dezelfde plek werkzaamheden uitvoeren, bijvoorbeeld op een bouwproject, dan zullen werkgevers met elkaar moesten samenwerken. Ook de veiligheid is daarbij een belangrijk onderwerp waaraan aandacht moet worden besteed.
  • Werkgevers dienen er voor te zorgen dat werknemers over voldoende kennis beschikken om hun werk veilig en goed uit te kunnen voeren. Bedrijven zullen werknemers extra opleidingen aan moeten bieden om er voor te zorgen dat de kennis van de werknemers actueel is.

Arbobegrippen

In de Arbeidsomstandighedenwetgeving en regelgeving komen verschillende woorden voor die beginnen met Arbo. Het woord Arbo is in feite een afkorting van arbeidsomstandigheden. We noemen hieronder een aantal woorden of begrippen die verband houden met de Arbeidsomstandigheden wet en geven daarnaast een korte uitleg van deze begrippen zodat men globaal weet wat er mee bedoelt wordt.

Arbowet
De Arbowet is een verkorte naam voor de Arbeidsomstandighedenwet. Deze Nederlandse wet biedt de wet- en regelgeving met als doel de veiligheid en gezondheid van werknemers te beschermen. Alle bedrijven die in Nederland zijn gevestigd moeten zich aan de Arbowet houden. Ook buitenlandse bedrijven moeten zich aan de Arbowet houden als deze  werkzaamheden verrichten in Nederland.

Arbobesluit
Het Arbobesluit is gebaseerd op de Arbowet. In totaal omvat het Arbobesluit ongeveer 400 artikelen over verschillende arbeidsomstandigheden. Ongeveer negentig procent van deze artikelen gaan over Europese regelgeving op Arbogebied. De resterende tien procent van de regelgeving gaat over de uitvoering van een nationaal beleid dat gevoerd moet worden per land in de Europese Unie. Dit nationale beleid gaat over specifieke onderwerpen zoals gevaarlijke stoffen en hoe ze moeten omgaan met asbest.

Arboregeling
De Arboregeling bevat voorschriften van gedeelten van de Arbowet en het Arbobesluit. Men kan de Arboregeling beschouwen als een uitwerking van de Arbowet en het Arbobesluit. De Arboregeling heeft ook dezelfde indeling als het Arbobesluit.

Arbo-informatiebladen
De Arbo-informatiebladen geven de werkgever en de werknemer voorlichting en achtergrondinformatie voor de over hoe de wettelijke regelgeving op de werkplek nageleefd moet worden.

Arbobeleid
Dit is een bedrijfsgebonden beleid dat door een bedrijf wordt opgesteld en waarin wordt aangegeven op welke wijze een bedrijf de Arbowetgeving gaat omzetten naar beleidsmaatregelen. Een onderdeel van het Arbobeleid van een organisatie is de Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E). daarnaast dient ook een plan van aanpak te worden opgesteld waarmee een bedrijf inzichtelijk maakt hoe de aanwezige risico’s effectief zullen worden bestreden zodat een zo veilig mogelijke werkplek ontstaat.

Wat is een persoonlijke monitor en een persoonlijke explosiemeter?

Veiligheid op de werkvloer is het allerbelangrijkste. Werkgevers dienen er alles aan te doen om de werkplek voor werknemers zo veilig mogelijk te maken. Dit zijn werkgevers verplicht volgens de Arbowet. Daarvoor dienen werkgevers echter wel een goed beeld te krijgen van de aanwezig risico’s op de werkplek. Dit doen werkgevers met een Risico Inventarisatie en Evaluatie. Deze RI&E vormt een belangrijk deel van het Arbobeleid. Nadat de risico’s op de werkplek zijn geïnventariseerd in de Risico Inventarisatie en Evaluatie zal een werkgever doormiddel van een plan van aanpak moeten aangeven hoe de risico’s (voor mensen) worden weggenomen of beheersbaar gemaakt. Het nemen van bronmaatregelen is daarbij het beste. Daarbij worden de gevaren geheel weggenomen. Men zorgt er dan bijvoorbeeld voor dat er geen explosieve stoffen aanwezig zijn zodat geen explosieve mengsels kunnen ontstaan.

Beheersmaatregelen
Het is echter niet altijd mogelijk om de bron van het gevaar weg te nemen. In sommige gevallen zullen altijd explosieve stoffen aanwezig zijn omdat men werkt met bijvoorbeeld fossiele brandstoffen. In dat geval zal men beheersmaatregelen moeten treffen. Beheersmaatregelen zijn maatregelen waarmee men het risico kan beheersen en aanvaardbaar kan maken. Beheersmaatregelen nemen echter de bron van het gevaar niet weg maar zorgen er doormiddel van onder andere technische oplossingen voor dat het gevaar onder controle blijft.

Explosiemeter  en persoonlijke monitor
Mensen hebben zintuigen en daarmee kunnen ze veel gevaarlijke situaties waarnemen. Toch zijn de zintuigen van de mens alleen vaak onvoldoende om de veiligheid op de werkplek te verzekeren. Zo kunnen explosieve mengsels ontstaan in de atmosfeer terwijl men deze nauwelijks kan waarnemen door het reukvermogen van een mens. Daarom heeft een mens hulpmiddelen nodig zoals een persoonlijke explosiemeter. Met deze explosiemeter kan men gevaarlijke explosieve mengsels in de atmosfeer rondom de werknemer meten.

Een explosiemeter en een persoonlijke monitor zijn meetinstrumenten die door werknemers op borsthoogte gedragen worden. Tijdens het uitvoeren van werkzaamheden in gevaarlijke explosiegevoelige ruimtes zijn deze meetinstrumenten van levensbelang. Ze geven namelijk een alarm af wanneer er gevaarlijke stoffen in de atmosfeer aanwezig zijn. Er zijn echter verschillende explosiemeters en persoonlijke monitoren verkrijgbaar. Vaak kan men deze op verschillende manieren instellen en de instelling aanpassen aan de werksituatie en de daarin aanwezige gevaarlijke stoffen. Het is belangrijk dat men de juiste meetinstrumenten gebruikt die zijn ingesteld op de werksituatie waarin de werknemer werkzaam is.

De alarmen van explosiemeters zijn meestal akoestisch. Dit houdt in dat er een luid geluid hoorbaar is. Daarnaast wordt ook gebruik gemaakt van lichtsignalen van bijvoorbeeld LED’s. Verder is er ook een trillarlarm zodat de werknemer op alle gebruikelijke manieren kan worden gewaarschuwd wanneer de atmosfeer rondom hem of haar gevaarlijke stoffen bevat.

Belangrijk
Het dragen van een explosiemeter en een persoonlijke monitor is natuurlijk belangrijk als men in een ruimte werkt waarin gevaarlijke stoffen aanwezig (kunnen) zijn. Het is belangrijk dat men weet hoe men deze meetinstrumenten dient te dragen. Deze draagt men altijd bovenop de kleding! Dus nooit onder de kleding omdat het meetinstrument dan minder goed of helemaal niet werkt. Houdt met een explosiemeter ook rekening met de volgende factoren die invloed hebben op de meetwaarden:

  • De windrichting
  • De mogelijke bron van de gasontsnapping
  • De afstand tot de bron
  • De dichtheid van het gas

Net zo belangrijk is dat men weet hoe men dient te handelen als het alarm van deze veiligheidsinstrumenten af gaat. Het werk dient zodra dit alarm afgaat direct te worden stilgelegd en mensen op de werkplek dienen zich in veiligheid te brengen conform de instructies die ze van de werkgever hebben ontvangen. Er dient een melding te worden gedaan bij de leidinggevenden en veiligheidsfunctionarissen die daarvoor zijn aangewezen. Deze dienen direct actie te ondernemen om het gevaar onder controle te krijgen.   

Hoe verspreiden gassen of dampen zich in een ruimte?

Giftige gassen kunnen aanwezig zijn op een werkplek hoewel een werkgever er alles aan moet doen om de aanwezigheid van gif op de werkplek te voorkomen. Werkgevers zijn verplicht om een Arbobeleid te voeren en als onderdeel daarvan een Risico Inventarisatie en Evaluatie op te stellen en te onderhouden. Hierbij dient ook aandacht te worden besteed aan de aanwezigheid van giftige stoffen. Werkgevers moeten de aanwezigheid van giftige stoffen trachten bij de bron te bestrijden alleen is bronbestrijding meestal niet mogelijk. De meest effectieve bronbestrijding is het wegnemen van de giftige stof.

Vaak worden stoffen die giftig zijn voor mensen juist wel gebruikt in de chemische industrie vanwege andere eigenschappen. Daarom kunnen veel giftige stoffen niet eenvoudig worden vervangen. Bedrijven kunnen dan de bron niet bestrijden maar kunnen wel trachten de risico’s te beheersen door beheersmaatregelen te nemen. Daarvoor is kennis nodig. In dit artikel wordt kort aangegeven op welke manier giftige gassen of dampen zich kunnen verspreiden in een ruimte zodat bedrijven daar effectieve beheersmaatregelen voor kunnen treffen.

Verspreiding van giftige stoffen in de atmosfeer van een ruimte
Giftige stoffen of dampen kunnen op de volgende manier door een ruimte worden verspreid:

  • Luchtbewegingen: door de lucht in beweging te brengen kunnen gassen en dampen makkelijk worden vermengd met de rest van de lucht. Hierdoor kunnen ook giftige gassen en dampen makkelijker worden verspreid.
  • Diffusie: gassen zullen na verloop van tijd worden opgedeeld en zich zo verspreiden in een ruimte. Dit komt onder andere door snelheid van de gasdeeltjes maar ook door het gewicht van gassen. Dit zorgt er voor dat zwaardere gassen naar beneden zullen zakken en lichte gassen zullen opstijgen boven de zwaardere gassen.
  • Temperatuur: als gassen worden opgewarmd wordt de dichtheid minder en stijgt het gas op. Bij verbrandingsgassen komt dit proces voor en zal het gas zich door de ruimte verspreiden.

Bronmaatregelen en beheersmaatregelen
Zoals eerder genoemd is het Arbobeleid van een organisatie er op gericht om de veiligheid en gezondheid van werknemers zoveel mogelijk te beschermen. De beste maatregelen zijn het wegnemen van de bron van het gevaar, in dit geval het gif. Als dat niet kan zal men beheersmaatregelen moeten treffen. Men kan bijvoorbeeld de ruimte gaan ventileren men moet trachten een ruimte vrij te maken van gas. Naast ventilatie zal men ook persoonlijke beschermingsmiddelen moeten verstrekken aan werknemers die deze pbm’s naar behoren dienen te gebruiken.

Adembescherming en beschermende kleding behoren tot de beschermingsmaatregelen en zijn beheersmaatregelen. Voorbeelden onafhankelijke adembescherming is een ademluchttoestel en een ademluchtleidingnet. Het is belangrijk dat een werkgever er voor zorgt dat de persoonlijke beschermingsmiddelen geschikt zijn als beschermingsmiddel tegen het specifieke gas. Ook dienen de pbm’s in goede bruikbare staat te verkeren en dient de werkgever de werknemer juist te instrueren. Meestal zijn speciale veiligheidstrainingen vereist als het om het werken met gevaarlijke stoffen gaat.

Giftige gassen: vertrouw niet alleen op reukwaarneming

Sommige mensen denken dat ze giftige stoffen wel kunnen ruiken en daardoor tijdig actie kunnen ondernemen zodra men de stof doormiddel van reuk kan waarnemen. Dit is echter een onterechte aanname. Er zijn verschillende stoffen die men niet doormiddel van reuk kan waarnemen zoals koolzuurgas, koolstofmonoxide en stikstof. Er zijn ook nog andere stoffen die eigenschappen hebben die er voor zorgen dat men niet op reukwaarneming moet vertrouwen.

Pas ruikbaar boven de grenswaarde
Verder is het bekend dat sommige giftige stoffen pas geroken kunnen worden als de aanwezigheid van de stof al ruim boven de grenswaarde is. De grenswaarde werd voorheen ook wel MAC-waarde genoemd (Maximaal Aanvaarde Concentratie) en is de concentratie die een volwassen man kan verdragen van een bepaald gif zonder gezondheidsklachten te krijgen. Als een stof dus ruim boven de grenswaarde komt brengt de stof schade toe aan het lichaam van de mens. Giftige stoffen die pas geroken kunnen worden als de concentratie ruim boven de grenswaarde ligt kunnen zeer gevaarlijk zijn wanneer men alleen op reukwaarneming vertrouwd.

Gevaarlijke stoffen die juist lekker ruiken
Er zijn ook gevaarlijke stoffen die juist een lekkere geur verspreiden. De aangename geur kan er voor zorgen dat mensen denken dat de giftige stof niet gevaarlijk is maar het tegendeel is waar. Aceton, aromaten zoals benzeen en alcoholen kunnen heel lekker ruiken maar kunnen een (groot) gevaar voor de gezondheid veroorzaken bij inademing. Dit is uiteraard afhankelijk van de duur van de blootstelling en de concentratie van de stof.

Stoffen die alleen bij lage concentratie geroken kunnen worden
Er zijn ook stoffen die alleen bij een lage concentratie waarneembaar zijn. De concentratie van een stof wordt aangegeven in parts per million en aangeduid met ppm. Stoffen die al bij een lage ppm gevaarlijk zijn behoren tot de gevaarlijkste stoffen die er bestaan. H2S is zo’n gevaarlijke stof. Deze stof is echter slechts bij 0,1 ppm tot ongeveer 5,0 ppm merkbaar voor de menselijke reukzin. Mensen merken de aanwezigheid van H2S door de geur die lijkt op die van rotte eieren.

Wordt de concentratie hoger dan ruikt met H2S niet meer en is de stof nog gevaarlijker voor de gezondheid. Vanaf 100 ppm worden de klachten ernstig levensbedreigend. Men kan H2S dan al lang niet meer ruiken maar de reactie zijn hevig. Ademhaling gaat moeilijk en men krijgt last van slijmvorming en de ademhalingsorganen gaan irriteren. Als men langdurig met deze concentratie H2S in aanraking komt zal men sterven. Bij een hogere concentratie zal men nog eerder sterven.

Risico Inventarisatie en Evaluatie
Bedrijven zijn volgens de Arbowetgeving verplicht om er alles aan te doen om de werkplek voor werknemers zo veilig mogelijk te maken. Daarom moeten werkgevers een Arbobeleid opstellen en in de praktijk hanteren. Daarbij behoort als verplicht onderdeel de Risico Inventarisatie en Evaluatie die ook wel wordt afgekort met RI&E. Bedrijven moeten onderzoeken welke giftige stoffen aanwezig zijn en moeten de risico’s van deze giftige stoffen beperken. Dit kan door bronbestrijding door bijvoorbeeld het gif te verwijderen van de werkplek. Als bronbestrijding niet mogelijk is zal men beheersmaatregelen moeten nemen waaronder technische maatregelen door gif alleen in gesloten systemen te gebruiken maar ook het verstrekken van persoonlijke beschermingsmiddelen.

Gebruik meetinstrumenten!
de aanwezigheid en de concentratie van een giftige stof kan lang niet altijd bepaald worden door de reukwaarneming van een mens. Daarnaast verschilt het reukvermogen van mensen onderling vaak. Daarom kan men het beste gebruik maken van speciale meetinstrumenten die de aanwezigheid van giftige stoffen kunnen meten in de atmosfeer. De bekende koolstofmonoxidemelder is daarvan een bekend voorbeeld. Ook is er een persoonlijke explosiemeter waarmee gemeten kan worden of er explosieve mengsels in de atmosfeer aanwezig zijn. Dit zijn slechts een paar voorbeelden. Er zijn veel meer meetinstrumenten voor giftige stoffen. Deze meetinstrumenten moeten gekoppeld worden aan een duidelijk alarm. Daarnaast moeten werknemers duidelijke instructies ontvangen over hoe de meters gebruikt moeten worden en wat voor veiligheidsmaatregelen ze moeten treffen als er een alarm afgaat.

Zuurstof op de werkplek

Zuurstof is van levensbelang bij een gebrek aan zuurstof zullen mensen en dus ook werknemers klachten ervaren. Schone buitenlucht die geen verontreinigingen bevat en die niet verdrongen is door andere stoffen bestaat voor ongeveer 79 procent uit stikstof en 21 procent uit zuurstof. Zuurstof wordt aangeduid met het symbool O wat afkomstig is van het Latijnse woord: oxygenium. Zuurstof is in gasvorm smaakloos, geurloos en kleurloos. In vloeibare vorm krijgt vloeistof een lichtblauwe kleur.

Zuurstof in de techniek
Zuurstof is belangrijk voor levende wezens. Daarnaast wordt zuurstof ook gebruikt in de techniek. Zo wordt zuurstof gebruikt bij CO2 lassen oftewel MAG lassen. De afkoring MAG staat voor Metal Active Gas. Met de aanduiding Active Gas wordt duidelijk dat het om een actief gas gaat en zuurstof is een actief gas. CO2 wordt ook wel koolstofdioxide, koolzuurgas of kooldioxide genoemd dit is een anorganische verbinding van koolstof en zuurstof. De brutoformule van koolstofdioxide is  CO2 die men als term weer terugvind in het CO2 lassen.

Naast het MAG lassen worden zuurstof ook in de medische wereld gebruikt. Zo wordt zuurstof gebruikt voor mensen die moeite hebben met ademhalen. Daarnaast wordt zuurstof gebruikt in de luchtvaart en wordt het gebruikt om mensen tijdens het duiken te laten adem halen.

Dizuurstof of moleculaire zuurstof wordt met O2 aangeduid en is de belangrijkste enkelvoudige stof van het element zuurstof. O2 wordt onder andere toegepast in de ruimtevaart. Daarnaast wordt O2 gebruikt als chemische grondstof.

Zuurstofpercentage op de werkplek
Zuurstof wordt zoals je hebt gelezen in verschillende technische sectoren gebruikt voor uiteenlopende doeleinden. Men moet echter niet vergeten dat mensen ook zuurstof nodig hebben, de aanwezigheid van zuurstof is van levensbelang. Toch zullen er weinig bedrijven zijn die actief de aanwezigheid en de hoeveelheid zuurstof op de plek in de gaten houden. Een te hoog zuurstofpercentage kan echter voor de ademhaling geen kwaad. Toch zorgt een te hoog zuurstofpercentage wel voor een groter risico op brand. De aanwezigheid van zuurstof is een belangrijke voorwaarde voor het ontstaan van brand en het in stand houden van vuur. Hoe meer zuurstof in de lucht aanwezig is hoe gevaarlijker het wordt om open vuur of vonken te laten ontstaan.

Te weinig zuurstof heeft direct gevolgen voor de mens. Het zuurstofpercentage moet nooit minder zijn dan 20 procent van het totale luchtmengsel. Uiteraard dienen er geen giftige stoffen in het luchtmengsel aanwezig te zijn. Een gebrek aan zuurstof lijkt echter op de werking van gif. Dit komt omdat men in ademhalingsmoeilijkheden komt. Daardoor krijgen de hersenen in korte tijd een zuurstoftekort. Daardoor raakt men bewusteloos en verkeerd men in levensgevaar. Als er maar weinig zuurstof op de werkplek aanwezig is kan men direct overlijden.

Te weinig zuurstof op de werkplek
Als er weinig zuurstof op de werkplek aanwezig is zal men er voor moeten zorgen dat er zuurstof op de werkplek komt. Dit kan door ventilatie en extra buitenlucht aan te voeren. Ook dient men zuurstofverdringende gassen te verwijderen. Soms is het de bedoeling dat er juist weinig zuurstof op de werkplek aanwezig is. De werknemers en bezoekers moeten dan voor het betreden van de werkplek worden voorzien van extra zuurstof door speciale maskers waarop zuurstofflessen zijn aangesloten. Dit dient zorgvuldig te gebeuren. Werknemers moeten goed op de hoogte zijn hoe ze de adembescherming moeten dragen en onderhouden. In een zuurstofarme omgeving werkt men met onafhankelijke adembescherming. Daarvan zijn drie hoofdvarianten beschikbaar:

  • Een ademluchttoestel werkt met ademlucht die onder hoge druk in flessen is gebracht. De ademlucht in de flessen wordt gedoseerd en afgestemd op de behoefte naar het masker getransporteerd doormiddel van een slang. Het gebruiken van een ademluchttoestel is de veiligste methode voor werken in een zuurstofarme ruimte. Werknemers die met een ademluchttoestel moeten werken zullen daarvoor een training moeten volgen. Zonder training mag men niet met een ademluchttoestel werken en mag men de zuurstofarme ruimte niet betreden.
  • Kringloopademtoestel zijn zuurstofgenererende toestellen en worden in de praktijk toegepast als vluchtmasker.
  • Een ademluchtleidingnet is ook een mogelijkheid. Hierbij wordt schone en gezonde lucht doormiddel van een leidingnetsysteem naar de gebruiker getransporteerd. Men kan lang met dit systeem werken maar is wel afhankelijk van de lengte van de ademluchtleiding. Daardoor kan men vaak niet heel ver lopen omdat de lengte van de ademluchtleiding de actieradius van de werknemer bepaald.

Gevaar van giftige biologische stoffen op de werkvloer

Biologische stoffen zijn er in verschillende soorten. Zo zijn er biologische stoffen die afkomstig zijn van planten en dieren maar er zijn ook biologische stoffen in de vorm van micro organismen. Deze laatste groep worden in de  Arbeidsomstandighedenwet omschreven biologische agentia genoemd en worden omschreven als de ‘levende organismen die een infectie, allergie of toxiciteit kunnen veroorzaken.’ Er zijn naast levende organismen ook niet levende stoffen met een biologische herkomst die en risico voor de gezondheid opleveren.  In de praktijk deelt men giftige biologische stoffen op verschillende manier in. Zo bestaat de onderverdeling op basis van herkomst van de biologische stof en de indeling op basis van het risico en de schadelijke effecten die de stof veroorzaakt. Hieronder is daarover meer informatie weergeven.

Indeling op basis van herkomst van de stof
Men kan biologische stoffen indelen op het gebied van de herkomst van de desbetreffende stof. Daardoor ontstaat het volgende overzicht:

  • Biologische stoffen die afkomstig zijn van dieren zoals, botten, huid, haren, meststoffen en vlees.
  • Mirco organismen/ biologische agentia zoals virussen, bacteriën, endoparasieten en genetisch gemodificeerde varianten van de hiervoor genoemde organismen (GGO’s).
  • Ziekte verwekkende micro organismen
  • Biologische stoffen die afkomstig zijn uit plantaardige materialen. Dit kunnen sappen zijn van planten, wortels, hout maar ook producten zoals papier en cellulose waar bijvoorbeeld vezelachtig materiaal van wordt gemaakt.
  • Schimmels die ontstaan bij compostering van stoffen.

Indeling op basis van risico van de stof
Biologische stoffen kan men ook op basis van de risico’s die deze stoffen met zich meebrengen. Deze risico’s worden in verschillende categorieën ingedeeld die oplopen van 1 tot 4. Categorie 1 is de minst gevaarlijke categorie en categorie vier bevat de meest gevaarlijke stoffen. Hieronder zijn de categorieën kort omschreven.

Categorie 1
Stoffen die in deze categorie vallen zullen naar alle waarschijnlijkheid geen ziekte bij mensen veroorzaken.

Categorie 2
De giftige stof kan mensen ziek maken. Ook kan de stof gevaar opleveren voor de veiligheid en gezondheid van de werknemers. Er is een goed werkend vaccin voor en de schadelijke effecten van de stof kunnen goed worden behandeld. Het is onwaarschijnlijk dat de stof zich onder mensen verspreid.

Categorie 3
Giftige stoffen in deze categorie kunnen ernstige ziektes veroorzaken bij mensen. Daarnaast is er sprake van een groot gevaar voor de gezondheid en veiligheid van de werknemers. Bovendien is de kans groot dat de ziekte onder mensen verder wordt verspreid. Er bestaat echter wel een effectieve behandeling voor en er is een goed werkend vaccin beschikbaar.

Categorie 4
Mensen kunnen van deze stoffen ernstig ziek worden en er bestaat een grote kans op verspreiding. Daarnaast bestaat er geen effectief vaccin voor. Deze categorie bevat de gevaarlijkste giftige biologische stoffen die er bestaan.

Infecties door giftige biologische stoffen
Gif kan op verschillende manieren het lichaam binnen komen. Zo kan men giftige stoffen inademen of door huidcontact binnen krijgen. Ook inslikken van giftige stoffen kan via het spijsverteringkanaal ernstige gevolgen hebben voor mensen. Mensen kunnen echter verschillende reacties vertonen als ze in contact komen met biologische giftige stoffen.

  • Allergie: men kan overgevoelig reageren op bepaalde giftige stoffen. Het contact met de stof zorgt voor een hevige reactie. Dit kan zowel in de ademhalingsorganen als op de huid optreden.
  • Infectie: giftige stoffen kunnen in het lichaam komen en zich vermenigvuldigen.
  • Schimmels: het is mogelijk dat men in vochtige ruimten in contact komt met schimmels die via inademen voor schadelijke processen kunnen zorgen in het menselijke lichaam.
  • Vergiftiging: als stoffen in de bloedbanen terecht komen van een mens via een wond, inademing en inslikken dan kan dat ernstige gevolgen hebben.

Preventieve maatregelen tegen vergiftiging
Voorkomen is beter dan genezen en daarom dient een werkgever preventieve maatregelen te nemen waardoor de veiligheid en gezondheid van de werknemer beschermd wordt. De beste preventieve maatregelen zijn zogenaamde bronmaatregelen waarbij de bron, in dit geval het gif, uit de organisatie wordt verwijderd. Helaas is het verwijderen van gif niet altijd mogelijk omdat sommige stoffen worden gebruikt of getest in laboratoria of ziekenhuizen. In dat geval kan men trachten de mens zoveel mogelijk gescheiden te houden van de giftige stoffen. Dit kan door de giftige stoffen alleen in gesloten systemen te gebruiken. Ook kan men werken met ruimtes die overdruk bevatten. Het verstrekken van persoonlijke beschermingsmiddelen is ook een oplossing maar het is beter om de mens helemaal niet in contact te laten komen met giftige stoffen.

Schadelijke effect van zuren en logen (basen)

Zuren en logen (basen) hebben een zogenaamde bijtende werking. Dit houdt in dat ze de oppervlakte van materiaal aantasten. Om die reden worden zuren en logen gebruikt om oppervlakten te reinigen van vuil. Het gevaar van zuren en basen is dat ze niet alleen het materiaal aantasten waar deze stoffen op worden aangebracht. Zuren en logen vreten ook de kleding op waar deze stoffen op terecht komen. Ook tasten zuren en logen de huid aan wanneer deze stoffen daar mee in contact komen. Zowel zuren als logen hebben dus een bijtende en destructieve werking op de huid of bij contact met de ogen. Om die reden dient men zeer voorzichtig met zuren en basen om te gaan. De risico’s die verbonden zijn aan zuren en logen houden niet alleen verband met het soort stof en de sterkte daarvan. Ook de werkzaamheden die er mee worden uitgevoerd zijn van invloed op de risico’s van zuren en basen.

Risico Inventarisatie en Evaluatie
Bedrijven die met deze stoffen werken zullen in hun Arbobeleid en bijbehorende Risico Inventarisatie en Evaluatie moeten aangeven welke zuren en logen binnen hun organisatie worden gebruikt en wat daar de risico’s van zijn. Ook dienen ze aan te geven waarom deze giftige stoffen worden gebruikt en waarom ze niet worden vervangen door minder giftige stoffen zodat de gezondheid en veiligheid van de werknemers beter wordt beschermd.

Hoe komen werknemers in contact met zuren en logen?
Werknemers kunnen op verschillende manieren in contact komen met zuren en logen. Daarbij kunnen de zuren en logen op verschillende manieren het lichaam binnen komen. Over het algemeen zullen zuren en logen niet snel via de mond naar binnen komen bij werknemers. Dit is echter wel mogelijk wanneer werknemers met hun handen in contact zijn geweest met zuren en logen en daarna hun handen voor het eten niet hebben gereinigd. Op het moment dat men met vervuilde handen eet kunnen ook deeltjes van zuren en logen het lichaam binnen komen.

Verder kunnen spetters van zuren en logen op de huid komen als men met vloeibare zuren en logen werkt. Deze spetters kunnen niet alleen op de huid maar ook in de ogen komen met een groot risico voor het gezichtsvermogen van de persoon.  Men kan zuren ook inademen zo kunnen dampen van geconcentreerde zuren worden ingeademd en zo de luchtwegen aantasten.

pH van zuren en logen
Met pH wordt de zuurgraad of zuurtegraad van een waterige oplossing aangeduid. Door de pH of pH-waarde wordt duidelijk of men met een zure stof of met een basische stof te maken heeft. De pH waarden worden in een bepaalde schaal aangegeven. Daarbij is de pH een neutrale waterige oplossing rond de 7 bij kamertemperatuur. Stoffen met een pH lager dan 7 behoren tot de zuren en stoffen met een pH hoger dan 7 zijn basisch. Hieronder een aantal voorbeelden

  • pH 0: zure stoffen zoals zoutzuur, azijnzuur, zwavelzuur
  • pH 7: neutrale stoffen zoals water
  • pH 14: basische stoffen zoals soda, natronloog, ammonia

Zuren en logen zijn vloeistoffen met een tegengesteld karakter. Dit houdt in dat ze de werking van elkaar kunnen neutraliseren en daardoor heftig op elkaar reageren. Daarbij kan veel warmteontwikkeling vrijkomen. Over het algemeen zijn zuren bijtende vloeistoffen. Basen zijn meestal vaste stoffen die wel in vloeistoffen kunnen worden opgelost. Door het oplossen van een basische stof in water voert men een alkalische oplossing uit en ontstaat een loog.

Schadelijke effecten van zuren
Zure stoffen hebben een bijtende uitwerking die onmiddellijk merkbaar is. Met name geconcentreerde zuren kunnen een zeer schadelijke uitwerking hebben op de huid en ogen. De huid kan door het contact met zuren rood van kleur worden en dezelfde effecten vertonen als een huid die verband is door contact met vuur of hete voorwerpen. Als zuur in het oog komt kan dit blindheid tot gevolg hebben. Wanneer zure stoffen het lichaam via de mond binnen komen kunnen brandwonden ook aan de binnenkant van het lichaam ontstaan in de mond slokdarm en maag. Het schadelijke effect van zuren is afhankelijk van de concentratie van het zuur en het soort zuur.

Schadelijke effecten van logen
Ook logen hebben een schadelijk effect en kunnen bijtende werking hebben die gelijk is aan die van zuren of zelfs erger is zoals natronloog (NAOH). Logen kunnen daardoor net als zuren een bijtende werking hebben. Die bijtende werking is in de praktijk niet altijd direct merkbaar terwijl dat bij zuren wel het geval is. Logen kunnen ook de ogen beschadigen en blindheid veroorzaken. Er zijn echter verschillende soorten zuren en logen daarom worden de schadelijke effecten van deze stoffen op een duidelijke manier inzichtelijk gemaakt. Daarvoor gebruikt men symbolen en R- en S-zinnen.

Symbolen en R- en S-zinnen
Het is duidelijk dat het werken met zuren en logen risico’s met zich meebrengt. Daarom is de fabrikant van deze stoffen verplicht om op de verpakking van zuren en logen etiketten te plaatsen. Op dit etiket dient in ieder geval de naam van de stof te staan en de naam van de producent en leverancier. Doormiddel van gevaarsymbolen dient inzichtelijk te worden gemaakt met wat voor soort gevaarlijke stof men te maken heeft en wat de effecten daarvan zijn op de gezondheid en het milieu. Bovendien staan er op het etiket van zuren en logen ook ‘R-zinnen’ en ‘S-zinnen’.  De R-zinnen staan voor Risk zinnen oftewel risicozinnen. De S-zinnen staan voor Safety zinnen oftewel veiligheid zinnen.

R-zinnen geven gevaren  of risico’s aan en S-zinnen zijn veiligheidsaanbevelingen. In de R-zinnen zijn de specifieke gevaren van de stof vastgelegd en beschreven. De R-zinnen kunnen waarschuwingen bevatten in de vorm van gezondheidsrisico’s. Ook wordt er in de R-zinnen gewaarschuwd voor andere soorten risico’s zoals brand.

Uitleg R-zinnen
Hieronder staan een aantal voorbeelden van R-zinnen:

R10 Ontvlambaar
R21 Schadelijk bij aanraking met de huid
R22 Schadelijk bij opname door
R23 Vergiftig bij inademing
R26 Zeer vergiftig bij inademing
R27 Zeer vergiftig bij aanraking met de huid
R28 Zeer vergiftig bij opname door de mond
R34 Veroorzaakt brandwonden
R35 Veroorzaakt ernstige brandwonden
R37 Irriterend voor de ademhalingswegen
R50 Zeer vergiftig voor in het water levende organismen

Uitleg S-zinnen
Zoals eerder aangegeven wordt in de S-zinnen duidelijk gemaakt wat men kan doen om de risico’s die in de R-zinnen zijn benoemd te bestrijden. Hieronder zijn een aantal S-zinnen benoemd:

S1 Achter slot bewaren
S2 Buiten bereik van kinderen bewaren
S7 In goed gesloten verpakking bewaren
S9 Op een goed geventileerde plaats bewaren
S16 Verwijderd houden van ontstekingsbronnen. Niet roken.
S23 Gas/rook/damp/spuitnevel niet inademen
S24 Aanraking met de huid vermijden
S25 Aanraking met de ogen vermijden
S26 Bij aanraking met de ogen onmiddellijk met overvloedig water afspoelen en deskundig medisch advies inwinnen
S30 Nooit water op deze stof gieten
S36 Draag geschikte beschermende kleding
S37 Draag geschikte handschoenen
S39 Een bescherming voor de ogen/ voor het gezicht dragen
S45 In geval van ongeval of indien men zich onwel voelt, onmiddellijk een arts raadplegen (indien mogelijk hem dit etiket tonen)
S61 Voorkom lozing in het milieu. Vraag om speciale instructies/veiligheidskaart.