Wat is de olieprijs?

In veel berichten over de oliemarkt heeft men het over de olieprijs. Wereldwijd wordt er veel waarde gehecht aan de olieprijs omdat veel bedrijven olie als grondstof gebruiken of als brandstof gebruiken. De oliemarkt is daardoor een markt die aan veel markten is gekoppeld. Daarom is het belangrijk om te weten wat de olieprijs precies is. De olieprijs is een prijs waarmee de waarde van olie wordt aangeduid. Meestal wordt deze waarde aangegeven per vat aardolie. De prijs die hiervoor gehanteerd wordt is de prijs op de spotmarkt. De waarde van olie wordt over het algemeen aangegeven in Amerikaanse dollars.

Verschillende soorten olie
De kwaliteit van grondstoffen kan verschillen. Ook de kwaliteit van olie kan verschillen. Daarom zijn er in de praktijk op de oliemarkt ook verschillende olieprijzen. Zo worden olieprijzen aangegeven in een van Brent, West Texas Intermediate (WTI), OPEC en Dubai. Deze benaming maakt duidelijk waar de aardolie vandaan komt.

Oliemarkten
Uiteraard wordt olie ook verhandelt in een bepaalde markt. Er zijn verschillende markten in de wereld waar olie wordt verhandelt. Voorbeelden hiervan zijn de IntercontinentalExchange (ICE) en de New York Mercantile Exchange (NYMEX). Op deze markten wordt de waarde en dus ook de prijs van olie bepaald. Deze prijs komt grotendeels tot stand door vraag en aanbod in de oliemarkt. Daarnaast spelen ook andere factoren een rol zoals politieke conflicten en economische verwachtingen. Ontwikkelingen in de oliemarkt kunnen door oorlogen en andere crisissituaties enorm veranderen waardoor de prijs van olie kan stijgen of dalen. Men heeft het op de oliemarkt ook over speculatie en verwachtingen op de lange en korte termijn.

Waardoor stijgt of daalt de olieprijs?
De olieprijs staat niet vast en kan zelfs binnen een dag of binnen een paar uur dalen of stijgen. Toen bijvoorbeeld Irak en Iran weer actief werden op de oliemarkt nam de olieproductie toe en het aanbod op de oliemarkt ook. Geen wonder dat de olieprijs in 2016 enorm naar beneden is gegaan. Als de economie bovendien nog niet voldoende aantrekt is de vraag naar olie beperkt. De vraag naar olie blijft achter ten opzichte van het aanbod waardoor er een overschot aan olie ontstaat. De oliemarkt raakt verzadigd en de voorraden nemen toe.

Daardoor gaat de prijs steeds verder omlaag tot er een ontwikkeling komt die er voor zorgt dat de oliemarkt weer een nieuwe impuls heeft en de vraag naar olie laat toenemen of het aantal aanbieders van olie laat afnemen. In de loop van 2016 werd er overleg gevoerd tussen de landen van de OPEC en Rusland over het afspreken van een productieplafond voor olie. Alleen al het feit dat men de productie van olie eventueel zou willen reduceren heeft al een effect op de olieprijs. Zo gevoelig en aan verandering onderhevig is de oliemarkt en dus ook de waarde van een vat olie. 

Wat is een jaknikker en waar wordt een jaknikker voor gebruikt?

Jaknikkers zijn pompsystemen waarmee olie uit de aardbodem naar de oppervlakte wordt gepompt. Het bovenste deel van deze pompinstallatie beweegt op en neer. Daardoor lijkt het er op dat het pompsysteem een ja-knikkende beweging maakt. Walter C. Trout is de uitvinder van de jaknikker. Hij bedacht de jaknikker toen hij werkzaam was bij een machinefabriek in Lufkin in de Amerikaanse staat Texas.

Jaknikker in de olie-industrie
De uitvinding van de jaknikker zorgde voor een revolutie in de olie-industrie. Voordat de jaknikker werd ingevoerd maakte men in de olie-industrie gebruik van pompen die voor het overgrote deel uit hout waren geconstrueerd. Deze pompen zetten een horizontale beweging om in een verticale beweging. Trout bedacht echter een pompsysteem in 1925 die verticaal beweegt en tevens een contragewicht gebruikt. Daardoor nam de efficiëntie van de pomp toe.

Met een jaknikker wordt olie uit de aardkorst vandaan gehaald. De jaknikker is zelf een onderdeel van een installatie. Deze installatie bevat naast de jaknikker ook een pomp. De pomp zelf is diep onder de grond geplaatst en wordt gebruikt om olie op te pompen. De aandrijving van de pomp geschied doormiddel van een elektromotor die boven de grond is geplaatst. De jaknikker wordt gebruikt om de mechanische overbrenging naar de zuiger in de ondergrondse pomp te bewerkstelligen.

Hoe ziet een jaknikker er uit?
Een jaknikker is het zichtbare deel van een pompinstallatie dat op en neer beweegt boven een olieput. Het is een hamervormige constructie die doormiddel van een as draait op twee A-vormige steunen. De as is geplaatst in het midden van de steel. De steel van de hamer is de pompstang en wordt in het Engels the Walking Beam genoemd.

De hamer bevat een kop die vanwege de vorm ook wel de paardenkop of in het Engels Horse Head wordt genoemd.  In de pompinstallatie functioneert de kop van de hamer als het balanssegment. Aan de punt van de kop van de hamer zijn een aantal draden bevestigd. Deze draden zijn verticaal verbonden met een dompelpomp die voorzien is van stelwielen. Aan de andere kant van de pompstang (het uiteinde van de steel van de hamer) zijn twee stalen armen bevestigd die ook wel Pitman armen worden genoemd. Deze armen zijn verbonden aan twee zware contragewichten. Deze contragewichten hebben de vorm van een halve cirkel en worden in het Engels “counter weights” genoemd.

Wat leer je op de opleiding servicetechnicus Electro STE?

De opleiding servicetechnicus Electro wordt ook wel afgekort met STE. Deze opleiding komt overeen met de Opleiding technicus instrumentatietechniek OTI. Op de meeste vacatures die gericht zijn op het onderhouden, reviseren, inregelen en het storing zoeken in instrumentatie kan men met beide opleidingen solliciteren. De opleiding servicetechnicus Electro STE is net als de OTI een opleiding op mbo-niveau 4. De opleiding wordt gegeven als een BBL-traject.

Dit houdt in dat de deelnemer aan de opleiding door de week werkzaam is bij een bedrijf en in de avond of op één doordeweekse dag naar een opleidingsinstituut moet voor de theoretische aspecten van de opleiding. Hiervoor dient de deelnemer aan de opleiding servicetechnicus Electro echter wel een relevante werkplek te hebben. Een BBL-traject wordt ook wel ‘werken en leren’ genoemd. Dit heeft voor de deelnemer een aantal voordelen. Zo verdient de BBL-er een salaris en wordt door de opleiding zijn of haar kennisniveau vergroot.

Vooropleiding voor opleiding servicetechnicus Electro STE
De opleiding servicetechnicus Electro is een mbo opleiding op niveau 4. Het is belangrijk dat deelnemers aan deze opleiding over voldoende niveau beschikken. De lesstof van de opleiding STE is zeer specialistisch en gericht op met name elektrotechniek. Daarom is een elektrotechnische opleiding op mbo niveau 3 minimaal vereist. Ook relevante opleidingen met vergelijkbare lesstof kunnen worden geaccepteerd als voldoende vooropleiding. Voor meer informatie over de vooropleiding kan men het beste contact opnemen met een opleidingsinstituut waar de opleiding servicetechnicus Electro wordt gehouden. Verder volgt er altijd een intakegesprek voordat men aan de opleiding mag beginnen.

Inhoud opleiding servicetechnicus Electro STE
De duur van de opleiding STE is twee jaar. De opleiding wordt in de middag of avond gegeven. Dit is meestal afhankelijk van het opleidingsinstituut. Gedurende de opleiding werkt de deelnemer ook bij een bedrijf in een relevante sector en doet de deelnemer ook relevante werkzaamheden. Hierbij kan gedacht worden aan bedrijven in de procesindustrie of andere bedrijven waar men zich richt op onderhoudstechniek en meet- en regeltechniek. Tijdens de werkzaamheden leert de deelnemer veel praktische vaardigheden aan die bij het beroep servicetechnicus Electro van toepassing zijn. Tijdens de leermomenten op school worden theoretische aspecten en achtergronden behandelt. Het practicum vindt meestal plaats in een speciaal praktijkcentrum dat gericht is op procesbesturing.

Tijdens de opleiding leert de deelnemer meet- en regelsystemen geïnstalleerd moeten worden. Naast het in bedrijfstellen van deze systemen leert de deelnemer deze systemen ook onderhouden en te kalibreren. Ook het werken met onderhoudsschema’s wordt geleerd zodat de aankomend servicetechnicus Electro in de praktijk methodisch aan de slag kan.

Een bijzonder aspect van de opleiding is gericht op het samenwerken met andere medewerkers binnen de procesindustrie. Een servicetechnicus Electro moet in de praktijk vaak nauw samenwerken met collega’s in verschillende functies. Hierbij kan gedacht worden aan mechanisch onderhoudsmonteurs maar ook aan operators en productiemedewerkers. In sommige gevallen zal de servicetechnicus Electro als een soort coördinator moeten werken bij het oplossen van storingen. Daarvoor moet hij of zij goed kunnen communiceren en samenwerken. Het overdragen van informatie is erg belangrijk bij het oplossen van storingen en het voorkomen van storingen in de instrumentatie en alle apparatuur die daarmee verbonden is. Daarom wordt aan dit aspect ook aandacht besteed tijdens de opleiding STE.

Verder is veiligheid een belangrijk aspect. Met name in de chemische sector kunnen de gevolgen van onachtzaam handelen zeer groot zijn. Daarom leren de deelnemers aan de opleiding verschillende veiligheidsaspecten die tijdens de uitvoering van het werk aan de orde kunnen komen.

De opleiding STE wordt afgesloten  met een Proeve van Bekwaamheid. Nadat de deelnemer deze succesvol heeft afgerond ontvang hij of zij het diploma servicetechnicus Electro. Dit is een mbo-diploma met waarde op de arbeidsmarkt.

Wat kun je met de opleiding servicetechnicus Electro STE?
De procesindustrie vormt een belangrijk onderdeel van het bedrijfsleven in Nederland. Verschillende bedrijven zijn actief in deze sector die ook wel de ‘maaksector’ wordt genoemd. In de procesindustrie worden namelijk verschillende producten gemaakt. Hierbij kan gedacht worden aan medicijnen, voedingsmiddelen, gebruiksvoorwerpen maar ook aan petrochemische producten. De fabrieken waarin deze producten worden geproduceerd zijn even divers als de producten zelf. Dit houdt in dat er verschillende systemen in de fabrieken aanwezig zijn die het proces aansturen, meten en controleren.

Met name op het gebied van meet- en regeltechniek is de servicetechnicus Electro inzetbaar. De meetapparatuur moet goed zijn afgesteld zodat precies de juiste hoeveelheden, de juiste snelheden of de juiste temperatuur wordt gemeten. Ook de samenstelling van producten en stoffen kan men meestal met meetapparatuur in kaart brengen. De afstelling van meetapparatuur wordt ook wel kalibratie of kalibreren genoemd. Een servicetechnicus Electro kan deze kalibratie uitvoeren en moet daarvoor zeer nauwkeurig te werk gaan.

Ook regelapparatuur is volop aanwezig in de procesindustrie. Doormiddel van deze apparatuur worden verschillende parameters van proces geregeld. De instrumentatie die hiervoor gebruikt wordt is zeer divers. Sommige instrumentatie is gericht op het verhogen van de temperatuur andere instrumentatie vergroot juist de snelheid van stoffen. Zo zijn er nog veel meer voorbeelden op te noemen. Een servicetechnicus Electro kan deze regelapparatuur instellen en controleren. Dit is een belangrijke taak die grote gevolgen kan hebben voor het proces.

De geautomatiseerde installaties en apparaten worden door de servicetechnicus Electro ook geprogrammeerd. Hierbij komt besturingstechniek aan de orde met bijbehorende software zoals PLC’s en SCADA.

Een servicetechnicus Electro zal in de praktijk veel moeten samenwerken met andere collega’s zoals onderhoudsmonteurs, procesoperators, operators en productiepersoneel.

Ploegendienst en consignatie
In de procesindustrie draaien veel bedrijven volcontinue. Dit houdt in dat deze bedrijven dag en nacht doordraaien. De meeste processen zijn niet volautomatisch en er zal daardoor altijd personeel nodig zijn om processen in beweging te houden, te controleren en reparaties te verrichten. Ook de servicetechnicus Electro zal in de praktijk regelmatig nodig zijn buiten de gebruikelijke ‘kantooruren’. Deze monteurs werken daarom regelmatig in ploegendienst. Een ploegendienst is ingepland op een ploegenrooster. Er zijn verschillende ploegendiensten zoals tweeploegendienst, drieploegendienst, vierploegendienst en vijfploegendienst. De keuze voor een bepaalde ploegendienst is afhankelijk van het bedrijf en de processen die daarbij plaatsvinden.

Naast ploegendienst kan een servicetechnicus Electro ook consignatiediensten draaien. Deze diensten worden ingepland in een rooster. Tijdens een consignatiedienst is de STE oproepbaar bij storingen of calamiteiten. De STE moet tijdens deze diensten meestal binnen een bepaalde straal van het bedrijf verblijven. Als het bedrijf de monteur nodig heeft moet deze vaak binnen een half uur aanwezig zijn bij het bedrijf.

Wat leer je op de opleiding Onderhoudstechnicus Instrumentatie OTI?

De opleiding Onderhoudstechnicus Instrumentatie wordt ook wel afgekort met OTI. Deze opleiding duurt 2,5 jaar en wordt gegeven aan verschillende opleidingsinstituten in Nederland. De opleiding OTI is BBL-opleiding dit houdt in dat deelnemers aan de opleiding werken en leren. De deelnemers zijn door de week werkzaam bij een bedrijf in een relevante sector en voeren werkzaamheden uit die verband houden met de opleiding. De theoretische aspecten en inhoud van de OTI opleiding leert de leerling op het opleidingsinstituut. De theorie van de opleiding kan in de avonduren worden gevolgd of één dag per week op het opleidingsinstituut. De overige dagen werkt de deelnemer gewoon bij het bedrijf.

Vooropleiding voor OTI
De opleiding OTI is een mbo opleiding op niveau 4. Voordat men aan deze opleiding kan deelnemen dient men te beschikken over een relevante vooropleiding. De opleiding OMEI op niveau 3 en niveau 3 Elektrotechniek worden als relevante vooropleidingen beschouwd. Ook andere opleidingen van soortgelijk niveau kunnen als relevante vooropleidingen worden beschouwd. Een opleidingsinstituut kan beoordelen of een opleiding relevant (genoeg) is.

Inhoud opleiding Onderhoudstechnicus Instrumentatie OTI
De opleiding OTI is een opleiding waarin verschillende technische aspecten worden aangeleerd met betrekking tot het inregelen en onderhouden van instrumentatie. Daarbij wordt ook aandacht besteed aan onderhoudsmanagement. Ook PLC’s, logicaschema’s en bijbehorende besturingstechniek komen aan de orde. Instrumentatie kan op verschillende manieren worden voorzien van energie. Dit kan bijvoorbeeld elektrische energie zijn of pneumatische (lucht) druk. Tijdens de opleiding OTI wordt aan deze verschillende systemen aandacht besteed. Verder leren deelnemers tijdens de opleiding hoe ze meet- en regelapparatuur kunnen testen en gebruiken. Na afloop van de opleiding volgt een examen met een praktijkgedeelte en een theoretisch gedeelte. Als men het examen en praktijkproef heeft gehaald ontvangt men een diploma Onderhoudstechnicus Instrumentatie OTI. Dit is een mbo niveau 4 diploma.

Wat kun je met de opleiding OTI?
In de techniek draait bijna alles om kennis en meten is weten. Daarom is meet- en regeltechniek van groot belang. Met name in de (chemische) industrie en procesindustrie is veel instrumentatie aanwezig. In deze sector zijn onderhoudstechnici instrumentatie nodig voor het onderhoud aan instrumentatie en het inregelen daarvan. Ook het kalibreren en vervangen van instrumentatie wordt gedaan door een onderhoudstechnicus instrumentatie. Deze persoon is een specialist op het gebied van meet- en regeltechniek.

De onderhoudstechnicus instrumentatie kan in de praktijk zelfstandig werken of in teamverband. De bedrijven waar een OTI werkt bevinden zich over het algemeen in de procesindustrie. Deze bedrijven draaien meestal volcontinue. Dit houdt in dat de bedrijven dag en nacht doordraaien. Het personeel van deze bedrijven werkt daarom in ploegen. De onderhoudstechnicus instrumentatie zal daarom in de praktijk regelmatig in ploegen werken. Dit kunnen tweeploegen, drieploegen, vierploegen of vijfploegen zijn. Zowel dagdiensten als nachtdiensten komen hierbij aan de orde.

Daarnaast wordt de onderhoudstechnicus instrumentatie ook regelmatig ingezet in consignatiediensten. Een OTI moet in de praktijk dus een flexibele houding hebben met betrekking de uren dat hij of zij werkzaam is. Uiteraard wordt bij de inzetbaarheid altijd rekening gehouden met de Arbeidstijdenwet (ATW). Voor ploegendienst en consignatiediensten worden echter wel vergoedingen verstrekt aan de werknemers. Daardoor kan de OTI naast een goed salaris ook nog extra toelagen ontvangen.

Wat is nafta of aardoliedestillaat?

Nafta wordt ook wel aardoliedestillaat of raffinaderijbenzine genoemd. De naam nafta is mogelijk ontleend aan het Grieks. In Griekenland werd aardolie in het verleden ook wel nafta genoemd. Nafta is een condensaat dat ontstaat bij het destilleren van ruwe olie. Nafta is een mengsel dat bestaat uit koolwaterstoffen. De samenstelling van dit mengsel is verschillend en het aantal koolstofatomen is afhankelijk van de temperatuur die men gebruikt voor het destilleren. Tijdens het kraken valt de grondstof door de hitte uiteen in verschillende kleinere onverzadigde moleculen. De volgende soorten nafta zijn bekend:

  • Lichte nafta, dit is het product als men het distilleren doet bij temperaturen lager dan 80°C. Deze nafta bevat een aantal koolstofatomen tot 5.
  • Zware nafta. Distilleert men bij een temperatuur tussen de 80 tot 170 graden Celsius dan noemt men dit ook wel zware nafta. Deze nafta bevat een aantal koolstofatomen van 5 tot 10.

Hoeveel nafta zit er in aardolie?
Gemiddeld kan men uit aardolie twintig procent nafta halen tijdens het destillatieproces. De samenstelling van ruwe aardolie is echter wisselend en is onder andere afhankelijk van de vindplaats. De nafta krijgt nog een nabehandeling zodat de ongewenste delen uit het product worden verwijdert. Het nabehandelen van nafta is aan strenge milieueisen gebonden. Daarom wordt veel zorg besteed aan de nabehandeling in het raffinageproces.

Waar wordt nafta voor gebruikt?
Nafta ontstaat in een kraakinstallatie. Deze stof kan worden gebruikt aanstekerbenzine en wordt daarnaast omgezet in verschillende onverzadigde grondstoffen. Deze omzetting wordt gedaan in het kraakproces dat plaatsvind in naftakrakers. In naftakrakers worden verschillende stoffen geproduceerd waaronder etheen en propeen voor polymeerfabrieken.  Verder ontstaan er in de naftakraker ook co-producten zoals benzeen en butadieen.

Oliedestillaten worden in Europa in verschillende productielocaties omgezet in grondstoffen die gebruikt kunnen worden voor de fabricage van plastic producten. Daarnaast worden de destillaten uit olie ook gebruikt voor de fabricage van meststoffen, insecticiden, geneesmiddelen en zelfs voedingsmiddelen.

Waar staan kraakinstallaties in Europa?
In Europa staat de grootste kraakinstallatie ter wereld. Deze staat in de haven van Antwerpen (België). Daarnaast staan er kraakinstallaties in Moerdijk en Geleen en Terneuzen.

Wat is petrochemie en wat wordt in deze sector verwerkt?

Petrochemie is een sector die zich bezighoudt met het verwerken van petroleum. In deze sector worden verschillende scheikundige processen uitgevoerd in fabrieken en raffinaderijen, daardoor valt de petrochemie onder de chemische industrie. In de petrochemische sector wordt aardolie verwerkt en worden producten uit aardolie gefabriceerd.

In 1920 paste men voor het eerst commercieel een product toe dat uit de petrochemie afkomstig was. Dit was het product isopropylalcohol en wordt voor de cosmetische sector gebruikt. In de petrochemische industrie worden tegenwoordig verschillende processen gebruikt voor het maken van aardolieproducten. Hierbij kan onder andere worden gedacht aan het kraken van aardolie in een aardolieraffinaderij.

Kraken van aardolie
In 1910  wed het kraken van aardolie voor het eerst toegepast. Hierbij werden aardoliefracties omgezet in lichtere fracties. Doormiddel van kraken kom men een groter deel van de ruwe aardolie omzetten in benzine. De kern van het kraken draait om het omvormen van grotere organische moleculen in moleculen met een lager moleculair gewicht of in moleculen die betere eigenschappen bevatten.

Stoomkraken
Stoomkraken is een variant van thermisch kraken en verloopt via een radikaalmechanisme. Hierbij vinden reactie plaats bij een hoge temperatuur van rond 850 °C. Hierbij wordt vloeibare stof zoals bijvoorbeeld benzine of lichte dieselolie of een gasvormige stof zoals ethaan doormiddel van stoom verdund. De stoom zorgt er voor dat de reactieomstandigheden worden verbetert. Er wordt bij stoomkraken meestal gebruik gemaakt van een kortstondige verhitting van enkele milliseconden onder een temperatuur van 850 °C. Daarna wordt het gasvormige reactiemengsel zeer snel afgekoeld. Daarvoor wordt gebruik gemaakt van een warmtewisselaar. Dit zorgt er voor dat de aardolie (of ander mengsel) zo optimaal mogelijk wordt opgedeeld in de gewenste fracties.

Katalytisch kraken
Katalytisch kraken wordt gedaan met behulp van katalysatoren. Deze manier van kraken wordt tegenwoordig steeds meer toegepast omdat thermisch kraken zoals stoomkraken moeilijk te sturen is. Katalytisch kraken wordt in het Engels ook wel cat-cracking genoemd. Bij dit kraakproces zijn minder hoge temperaturen nodig dan bij thermisch kraken. In plaats van radicalen maakt men bij katalytisch kraken meer gebruik van kationische intermediairen.