Wat is een funderingsinspectie en waarom wordt deze uitgevoerd?

In Nederland zijn honderden jaren geleden veel oude gebouwen gebouwd. Deze oude monumentale gebouwen zijn vaak beeldbepalend voor de omgeving van bijvoorbeeld een binnenstad. Ondanks het feit dat deze gebouwen er aan de buitenkant vaak mooi uitzien kan men zonder nauwkeurig onderzoek niets zeggen over de technische staat van deze gebouwen. De bouwtechnieken van honderd of zelfs tweehonderd jaar geleden zijn anders dan tegenwoordig. Ook de materialen zijn tegenwoordig veel beter dan vroeger. In het verleden maakte men vooral gebruik van hout en steen.

Tegenwoordig kan men ook (gewapend) beton en verschillenden metalen en kunststoffen toepassen in de bouw. Deze materialen worden niet alleen voor de buitenkant gebruikt. Ook aan de binnenkant en de onderkant van een gebouw wordt tegenwoordig op een andere manier aandacht besteed dan vroeger. Het fundament is bijvoorbeeld een zeer belangrijk aspect van een bouwwerk.

Waarom funderingen inspecteren
Wanneer een bouwwerk eenmaal staat wordt het fundament door de gebruikers en eigenaren van een gebouw vaak vergeten. Dit komt omdat een fundament over het algemeen niet zichtbaar is. Bij oude panden kan het echter voorkomen dat men twijfels heeft bij de deugdelijkheid van het fundament. Er kunnen scheuren in de muren ontstaan en er kan verzakking optreden.

Veel oude gebouwen zijn nog geplaatst op houten funderingspalen. Deze funderingspalen kunnen rotten als ze in contact komen met zuurstof. Daarnaast kan ongedierte de houten funderingspaal aantasten. Als men twijfels heeft over de deugdelijkheid van de fundering kan men een funderingsinspectie uitvoeren.

Hoe wordt een funderingsinspectie uitgevoerd?
Een funderingsinspectie is visueel. Dit houdt in dat men de fundering daadwerkelijk moet zien om een goede inspectie uit te voeren. Het is daarvoor noodzakelijk dat een deel van de fundering wordt vrijgegraven. Vervolgens gaat een speciaal opgeleide inspecteur de fundering bekijken. Er wordt bij een funderingsinspectie onder andere gelet op de mate waarin schimmels en bacteriën het hout hebben aangetast. Ook de hardheid van het hout en eventuele scheurvorming wordt beoordeeld. Houten delen van het fundament die boven het grondwater hebben gestaan in zogenoemd droogzand zijn extra kwetsbaar voor rotting en andere schade.

Verder wordt er bij de funderingsinspectie ook gekeken naar de algehele bouwwijze van het fundament. De mate van verzakking van het pand en de richting waarin het pand is verzakt wordt eveneens meegenomen in de beoordeling.  Er wordt een rapport opgesteld over de staat van het fundament. Daarbij worden metingen en foto’s toegevoegd. Aan de hand van het rapport kan men conclusies trekken of de fundering nog sterk genoeg is. Indien dat niet het geval is zal men een effectieve oplossing moeten bedenken. Dan worden meestal bouwkundigen en constructeurs ingeschakeld.

Hoe kunnen funderingspalen worden aangebracht in de grond?

Als men besluit om een bouwwerk op een bepaalde ondergrond te plaatsen is het belangrijk dat men de draagkracht van de ondergrond goed bestudeerd. Dit kan doormiddel van een bodemonderzoek gebeuren. Er moet een goede balans zijn tussen het gewicht en de krachten die het bouwwerk uitoefent op de ondergrond. Als de ondergrond onvoldoende draagkrachtig is zal men op een kunstmatige wijze de draagkracht van de ondergrond moeten verbeteren. Voor grote bouwwerken zoals woningen, fabrieken en utiliteit zal men over het algemeen kiezen voor het aanbrengen van heipalen. Deze paalfundering wordt in de grond geheid tot een draagkrachtige bodem is bereikt. Heien is echter slechts één manier om paalfunderingen aan te brengen. Er zijn nog verschillende andere manieren.

Verschillende manieren om paalfunderingen aan te brengen
Het aanbrengen van paalfunderingen kan op diverse manieren gebeuren. De keuze van de methode is afhankelijk van de draagkracht van de bodem, het gewicht van het bouwwerk en de materialen die gebruikt kunnen en mogen worden.

  • Heien is een voorbeeld van grond verdringende werkzaamheden. Hierbij wordt een massieve paal de grond in geslagen. Meestal maakt men gebruik van een hei-installatie met een hei of trilblok. De grond onder de heipaal wordt niet weggenomen maar wordt juist aangeduwd en opzij geduwd. Deze grondverdringing zorgt er voor dat de paal stevig vast komt te zitten in de bodem. Heien zorgt voor veel geluidshinder en  trillingshinder voor de omliggende gebouwen. Deze trillingen kunnen zo hevig zijn dat er zelfs schade ontstaat aan de gebouwen die in de buurt van de hei-installatie staan.
  • Als men gebruik maakt van palen met een holle doorsnede en palen zonder gesloten voet wordt er slechts weinig grond verdrongen tijdens het heien. Deze methode zorgt voor minder trilschade voor de omgeving. Een nadeel van deze methode is dat juist door de geringe grondverdringing en de holle palen er minder draagkracht ontstaat.
  • Door grond te verwijderen met een grondboor kan men een diep gat maken. Dit gat kan men vervolgens voorzien van een (stalen) buis. Indien nodig kan de stalen buis verder de grond in worden geslagen of gedrukt. Vervolgens kan men de buis van wapening voorzien en volstorten met beton. Indien nodig kan men tijdens het betonstorten de stalen buis weer omhoog halen zodat deze eventueel hergebruikt kan worden. Deze methode van het verwijderen van grond zorgt er voor dat er geen of nauwelijks trillingen optreden voor de omgeving. Een nadeel is echter wel dat de grond nauwelijks verdicht.

Wat is een paalfundering en waarvoor is deze fundering geschikt?

Een paalfundering is een specifiek soort fundering waarbij het gewicht van een bouwwerk of kunstwerk wordt overgedragen op palen die onder het bouwwerk of kunstwerk zijn aangebracht. Naast het daadwerkelijke gewicht van het bouwwerk worden de krachten die op dit bouwwerk worden uitgeoefend eveneens overgebracht op de paalfundering. De paalfundering kan geheel onder het maaiveld worden aangebracht of gedeeltelijk er bovenuit steken. Men kiest vaak voor paalfunderingen als de draagkrachtige grond te diep ligt voor een fundering op putringen of op staal.

Houten funderingspalen
Voor een paalfundering kan men verschillende soorten palen gebruiken. Vroeger werden vooral houten palen gebruikt. Tegenwoordig gebruikt men eigenlijk geen houten palen meer in Westerse landen. Dit komt omdat houten palen minder draagkracht hebben dan gewapende betonpalen. Daarnaast ben je voor houten palen afhankelijk van bossen met de juiste houtsoort en de juiste paallengte. Verder kunnen houten palen gaan rotten als ze niet volledig onder het freatisch oppervlak zijn geplaatst. Als houten palen worden gebruikt worden deze meestal zo ver in de grond geplaatst dat ze onder de grondwaterspiegel komen. Vervolgens wordt er alsnog een betonopzetter gebruikt om de afstand tussen het grondwater en het maaiveld te overbruggen.

In sommige landen maakt men echter nog wel gebruik van houten palen. Deze palen worden bijvoorbeeld gebruikt in vissersdorpen in Azië. Hierbij worden de palen in het water geplaatst en worden er eenvoudige woningen boven op deze palen gebouwd. Deze woningen zijn net als de palen van hout gemaakt en voorzien van daken die gemaakt zijn van planken of golfplaten. Houten palen kunnen namelijk niet heel zwaar belast worden. Betonnen heipalen kunnen daarentegen wel zwaar belast worden.

Betonnen heipalen
In Nederland en veel andere Westerse landen maakt men tegenwoordig vooral gebruik van gewapende betonnen palen voor paalfunderingen. Deze betonnen palen worden in speciale fabrieken op een lange maat gemaakt. Hierbij worden de betonpalen gemaakt van gewapend of voorgespannen beton. De kwaliteit van de betonpalen die in fabrieken worden gemaakt is over het algemeen goed omdat in de fabrieken onder optimale omstandigheden kan worden gewerkt.

De maat van een betonpaal moet minimaal 5 keer zo lang zijn als de dwarsdoorsnede van de paal. In de praktijk is de gebruikte paal veel langer. Dit komt omdat de betonpalen net zo ver in de grond worden geheid totdat ze voldoende draagkrachtige grond bereiken. In moerasachtige veengrond kunnen betonpalen diep de grond in worden geheid. Ook bij kleigrond worden heipalen vaak diep de grond in geheid. Bij draagkrachtige zandgrond is het soms minder noodzakelijk om de betonpalen diep de grond in te heien. De heipalen dragen het gewicht van een bouwwerk over op de draagkrachtige ondergrond. Hierdoor wordt het zetten of de verzakking van het bouwwerk beperkt of voorkomen.