Wat is formeren of lassen met backinggas?

Formeren is een vorm van smeltbadondersteuning waarmee met behulp van beschermgas of backinggas ook aan de achterkant van het smeltbad een optimale doorlassing kan worden verkregen. Beschermgas beschermd het smeltbad tegen de invloed van zuurstof en andere schadelijke elementen die in de lucht rondom het lasproces aanwezig kunnen zijn. Het formeren wordt vooral toegepast in het lassen van roestvast staal (RVS).

Lassen van RVS
Roestvast staal is een inert materiaal dat bestaat uit een legering een legering van ijzer, chroom, nikkel en koolstof. Men spreekt van roestvast staal als in deze legering minimaal 11 tot 12% chroom aanwezig is en maximaal 1,2% koolstof. Het lassen van rvs moet zorgvuldig gebeuren. Men gebruikt voor dit inerte materiaal ook een inert beschermgas zoals Argon. Door het gebruik van dit inerte beschermgas wordt voorkomen dat zuurstof uit de lucht kan inwerken op het smeltbad dat tijdens het lassen ontstaat. Argon wordt tijdens het TIG lassen aan de voorkant van de las op en rondom het smeltbad gestraald zodat het smeltbad beschermd is.

RVS stolt echter langzaam, dit houdt in dat het aardig wat tijd kost voordat het smeltbad is uitgehard. Doordat het smeltbad verhoudingsgewijs lang vloeibaar blijft heeft zuurstof langer de tijd om in te werken op de lasverbinding. Als zuurstof een verbinding aangaat met het smeltbad kan er oxidatie ontstaan, kortom roest. Dit is ongewenst omdat door deze oxidatie de kwaliteit van de lasverbinding wordt aangetast. Daarnaast is de lasverbinding ook minder schoon en minder hygiënisch als er roest aanwezig is. De voorkant van de lasverbinding wordt tijdens het lassen beschermd met een intert gas zoals Argon. De achterkant van de las wordt echter niet beschermd tijdens het lassen behalve als men hiervoor een andere oplossing bedenkt.

Backinggas ter bescherming van de lasverbinding
Als men de lasverbinding aan de achterkant van het smeltbad wil beschermen gebruikt men backinggas. Door het gebruik van het backinggas wordt ook aan de achterkant voorkomen dat er zuurstof kan inwerken op het smeltbad. Het gebruikt van backinggas zorgt er ook voor dat de lasverbinding ook in de toekomst beter bestand is tegen corrosie. Men kan een aantal verschillende gassen gebruiken zoals Argon, Stikstof en Stikstof – waterstof.

Formeren is gebruiken van backinggas
Het gebruiken van backinggas tijdens het lasproces wordt ook wel formeren genoemd. Het backinggas zorgt er voor dat het percentage zuurstof in de lucht wordt geminimaliseerd aan de kant waar de doorlas wordt gemaakt. Deze doorlaszijde is in feite de achterkant van de las. Vooral in de foodsector (voedingsmiddelensector) worden hoge eisen gesteld aan de doorlas. Denk hierbij aan de leidingen die worden gebruikt voor het transporteren van vloeibare zuivel. De lasverbindingen moeten een nette gladde doorlas hebben die geheel vrij is van oxidatie. Daardoor blijft de kwaliteit en voedselveiligheid van de zuivel zo optimaal mogelijk. De buis of leiding moet echter aan de binnenkant zijn voorzien van voldoende backinggas. Het proces dat daarbij aan de orde komt is formeren.

Formeren van een leiding of buis
Voor het formeren maakt men gebruik van formeergas, dit is zoals je hiervoor hebt gelezen, een backinggas. Tijdens het formeren brengt men dit formeergas in een buis. Dit zogenaamde formeren gaat net zo lang door totdat men het zuurstofgehalte zover omlaag heeft gebracht dat men een goede doorlas moet kunnen maken tijdens het lassen. Voordat men een las tot stand kan brengen heeft men echter twee delen die men doormiddel van een lasnaad aan elkaar moet verbinden. Er is dus sprake van een opening of lasopening. Dat zorgt er voor dat er ook formeergas kan ontsnappen. Daarom moet men tijdens het formeren doorgaan met het inbrengen van formeergas zodat het zuurstofpercentage op het gewenste lage niveau blijft.

Formeerlassen
Lassen van rvs buizen en leidingen wordt ook wel formeerlassen genoemd. Formeerlassen is echter geen officieel lasproces. Het woord formeerlassen is een samenvoeging van formeer en lassen oftewel lassen met behulp van formeergas/ backinggas. Andere worden die men in dit verband zou kunnen gebruiken zijn leidinglassen, zuivellassen of lassen op zuivelniveau. De benaming zuivellassen is ook een vakjargon voor het lassen van leidingen in de zuivelbranche. Het lassen van deze leidingen moet nauwkeurig gebeuren en gebeurd eigenlijk altijd met backinggas. Daarom zou men dit lasproces net zo goed formeerlassen kunnen noemen. Echter zijn al deze benamingen varianten op het TIG lassen. De letters T.I.G. staan voor Tungsten Inert Gas.

Wat is fleetwelding en hoe wordt fleetwelding toegepast?

Fleetwelding wordt wel toegepast bij het lassen van grote leidingen voor de gas en petrochemie. Fleetwelding is elektrode lassen waarbij gebruik wordt gemaakt van speciale elektroden. De elektroden die worden gebruikt bij fleetwelding worden ook wel pipeline-laselektroden genoemd. Een andere benamingen voor fleetweldelektroden is diepe-inbrand-elektrode. De laatste benaming geeft aan op welke manier met deze elektrode gelast moet worden. Er wordt gelast met diepe inbranding. Dit houdt in de elektrode zeer dicht op het werkstuk wordt gehouden. Hierdoor brand de elektrode diep in. Bij fleetwelding van een grote leiding ontstaat de las aan de binnenkant van de leiding. Dit komt omdat de elektrode vrijwel geheel door de lasnaad wordt heen geduwd. Hieronder wordt het fleetweldingproces uitvoeriger uitgelegd.

Fleetwelding veroorzaakt diepe inbranding
De lasboog moet zo klein mogelijk gehouden worden bij fleetwelding. Daarom moet de elektrode zo dicht mogelijk op het werkstuk worden gehouden. Bij fleetwelding wordt, zoals eerder genoemd, gebruik gemaakt van speciale elektroden. Deze elektroden hebben een speciale coating. De coating is gemaakt van cellulose. Dit zijn stoffen die voorkomen in houtmeel en papiervezels. Deze coating verband en ontwikkelt daarbij enorm veel rook. Er ontstaan grote hoeveelheiden waterstof door de verbande coating, dit leid tot een hoge lasboog voltage. Hierdoor kan de elektrode tijdens het lasproces diep inbranden. Daarom wordt fleetwelding ook wel lassen met een diepe-inbrand-elektrode genoemd.

Voordelen van fleetwelding
Fleetwelding is een lasproces waarmee snel gelast kan worden. Het lasproces is sneller dan TIG lassen. Nadat de grondlaag is aangebracht wordt de rest van de lasnaad gevuld met fleetweldelektrodes. Hierbij kunnen dikke elektrodes worden gebruikt. Het gebruik van dikke elektrodes zorgt er voor dat de lasnaad snel gevuld kan worden. Fleetwelding geeft nauwelijks slak. Dit komt door de cellulose coating. Het feit dat er nauwelijks slak ontstaat zorgt er voor dat de las niet van een slak ontdaan hoeft te worden. De lasnaden moeten wel geslepen worden. Een nadeel van fleetwelding is de grote rookontwikkeling die ontstaat door de verbranding van de cellulose coating.

Werkzaamheden van een pijpfitter als voorbewerker voor laswerkzaamheden

Leidingen kunnen op verschillende manieren aan elkaar worden verbonden. In de praktijk wordt vaak een onderscheid gemaakt tussen een lasser en een fitter. Een fitter legt vaak het leidingtraject aan de hand van tekeningen en instructies. De fitter kan leidingen doormiddel van flenzen aan elkaar verbinden of gebruik maken van andere koppelingen wanneer het leidingen met een kleine doorsnee betreft. De doorsnee van leidingen wordt meestal aangegeven in het aantal duims. Één duim is net zo groot als een Engelse duim, dit komt neer op 25,4 mm. In de olie en gas wordt vaak gebruik gemaakt van leidingen met een grote diameter. Diameters van 48 duims en 56 duims komen voor. Deze leidingen zijn door hun grote omvang ook nog zwaar. Een fitter gebruikt in de olie en gasindustrie speciale klemmen en andere middelen op de leidingen goed aan elkaar te kunnen verbinden. Een fitter verricht het voorwerk voor een lasser.

Klemmen die fitters gebruiken
Leidingen met een grote diameter van bijvoorbeeld 48 duims zijn moeilijk aan elkaar te verbinden. De leidingen moeten op de juiste hoogte worden gelegd en er moet sprake zijn van een kleine vooropening in de V-naad zodat de lasser de leidingen uitstekend aan elkaar kan lassen.

Binnenklem
Om de leidingen goed aan elkaar te bevestigen kan gebruik worden gemaakt van een binnenklem. Deze binnenklem wordt in de leiding gereden die al aan het leidingtraject vast zit. De verrijdbare binnenklem is pneumatisch en wordt aan de vaste leiding verbonden doormiddel van stempels.

Sideboom
Een sideboom brengt de leiding die aan de vaste leiding gekoppeld moet worden naar zijn plaats. Een sideboom is een speciale kraan die langs het leidingtraject kan rijden en een hijssysteem heeft aan de zijkant van het voertuig. Met dit systeem worden de leidingen aan speciale hijsbanden opgetild en naar de leiding vervoerd waaraan deze gekoppeld moet worden. Hierbij wordt gekeken naar de highlow.

Highlow
De leidingen moeten perfect voor elkaar worden geplaatst. Daarbij wordt gekeken naar de hoogte (high) en de onderkant (low). Dit op elkaar aanpassen van de hoogte en laagte van een leiding wordt in de praktijk wel highlow genoemd.

Leidinglassen
Wanneer de leidingen eenmaal op het juiste niveau zijn gebracht en de openingen  precies voor elkaar liggen wordt het gedeelte van de binnenklem dat in die nieuw aangebrachte leiding is geplaatst uitgezet doormiddel van stempels. De stempels uit de binnenklem zorgen er voor dat de aangebrachte leiding goed klem wordt gezet. Daarna kan de lasser de leidingen doormiddel van elektrode lassen aan elkaar verbinden. Na het lassen zitten de leidingen aan elkaar vast en kan de binnenklem naar het eindpunt worden gereden van de leiding die net is aangebracht. Dan begint het proces weer opnieuw.

Buitenklem
Een andere methode om de leidingen aan elkaar te klemmen is het gebruik maken van een buitenklem. Deze klem is niet verrijdbaar en wordt aan de buitenkant van de leidingen aangebracht. De buitenklem wordt om de leiding gevouwen. Aan de buitenkant van de buitenklem zitten allemaal bouten. Met deze bouten kan de leiding op de juiste hoogte worden gesteld. Doormiddel van dit stellen wordt de eerder genoemde highlow er uit gehaald en komen de leidingen op de juiste hoogte voor elkaar te liggen. Daarna kan de lasser de leidingen aflassen.

Veiligheid en nauwkeurigheid staan bij pijpfitten voorop
Het aan elkaar verbinden van transportleidingen voor gas en olie is zeer nauwkeurig werk ondanks de omvang van de leidingen. De leidingen mogen niet lekken of knappen. Wanneer dit namelijk gebeurd kan een zeer gevaarlijke situatie ontstaan en wordt het milieu in de directe omgeving van de kapotte leiding ernstig vervuild. Naast nauwkeurigheid moet ook gelet worden op de veiligheidsaspecten. Er wordt gewerkt met zwaar materiaal in de buitenlucht. Hierbij is altijd de kans op (grote) ongelukken aanwezig. Pijpfitters krijgen van te voren duidelijke veiligheidsinstructies waarbinnen de werkzaamheden moeten worden uitgevoerd. Deze veiligheidsrichtlijnen moeten zeer nauwkeurig worden opgevolgd.