Wat is gelaatsbescherming?

Gelaatsbescherming is een verzamelnaam voor verschillende persoonlijke beschermingsmiddelen die speciaal zijn ontwikkeld voor het beschermen van de ogen en het gezichtsvermogen van de drager. Er zijn verschillende soorten gelaatsbescherming. Daarom kan men niet zeggen dat elke vorm van gelaatsbescherming de gewenste bescherming biedt tegen het mogelijke gevaar voor de ogen. Hieronder is een overzicht gegeven van een aantal soorten gelaatsbescherming. Daarnaast is per soort gelaatsbescherming aangegeven voor welk doel de gelaatsbescherming ontwikkeld is en gebruikt moet worden.

Belang van gelaatsbescherming
Gelaatsbescherming is belangrijk en kan letterlijk de ogen van de werknemer redden van blindheid of andere ernstige schade aan het gezichtsvermogen. Het dragen van gelaatsbescherming is daarom een verplichting waar werknemers zeker niet te makkelijk over moeten denken. Overigens wordt gelaatsbescherming als het goed is door de werkgever verstrekt. De werkgever is dit namelijk volgens de Arbowet verplicht wanneer er een kans bestaat dat de werknemer zijn of haar ogen tijdens het verblijf binnen het bedrijf beschadigd raken. De werknemer is volgens dezelfde Arbowet verplicht om de voorgeschreven persoonlijke beschermingsmiddelen te dragen en naar behoren te onderhouden.

Verschillende soorten gelaatsbescherming
Er zijn verschillende soorten gelaatsbescherming. Elke soort gelaatsbescherming is specifiek ontworpen om een bepaald soort risico voor het gezichtsvermogen te beperken. We noemen hieronder een aantal voorbeelden van algemene gelaatsbescherming zoals de veiligheidsbril maar er worden ook specifieke soorten gelaatsbescherming benoemd zoals een laskap.

Veiligheidsbril
Veiligheidsbillen zijn stevige brillen die vaak naast een doorzichtige glazen ook een doorzichtige montuur hebben. Deze brillen zijn gemaakt van onbrandbaar materiaal. De glazen zijn gemaakt van kunststof of gehard glas. Veiligheidsbrillen kunnen worden uitgevoerd met of zonder zijkapjes. De zijkapjes aan de zijkant van de brillenglazen bieden extra bescherming. Een veiligheidsbril is ontwikkeld om de ogen te beschermen tegen rondvliegende harde deeltjes zoals houten spaantjes die tijdens het beitelen kunnen wegschieten.

Ruimzichtbril
Een ruimzichtbril een veiligheidsbril alleen bevat deze een beschermrand die er voor zorgt dat de bril geheel tegen het gezicht kan worden gedrukt. Met andere woorden er zit geen ruimte tussen de randen van de ruimzichtbril en het gezicht van de drager. Er zijn echter wel volledig stofdichte ventilatieopeningen in de opstaande rand aangebracht. Ruimzichtbrillen bieden bescherming tegen spaantjes, stof, vloeistofspatten en slijpsel. Ruimzichtbrillen worden onder andere veel gebruikt in een stoffige omgeving.

Gelaatscherm/ gelaatsscherm
Een gelaatscherm wordt ook wel geschreven als gelaatsscherm (met dubbel ‘s’) en is groot scherm van kunststof of metaalgaas. Het materiaal waarvan het gelaatsscherm is gemaakt is afhankelijk van de bescherming die het gelaatsscherm moet bieden. Metaalgaas bied bijvoorbeeld nauwelijks bescherming tegen spatten van gevaarlijke vloeistoffen maar is wel sterker dan de meeste kunststof gelaatsschermen en kan daardoor zeer effectief worden gebruikt door werknemers die hout verzagen met bijvoorbeeld kettingzagen. Gelaatschermen die bestaan uit een dicht maar wel doorzichtig scherm van kunststof zijn heel geschikt om als men moet werken met bepaalde soorten gevaarlijke vloeistoffen. Ook zijn deze gelaatschermen een goede bescherming voor het werken met hoge drukreinigingsapparatuur en in een omgeving waar stofdeeltjes in het gezicht kunnen springen. Een gelaatsscherm biedt echter geen bescherming tegen stofdeeltjes die onder het masker schieten ook bied teen gelaatsscherm geen bescherming tegen schadelijk nevel of dampen die vrijkomen bij bepaalde stoffen. Als deze risico’s op de werkplek aanwezig zijn zal men daarvoor een passende gelaatsbescherming moeten gebruiken.

Laskap en lasmasker
Laskappen en lasmaskers bieden bescherming tegen elektrisch lassen en tegen ultraviolette en infrarode straling, warmte en rondvliegende metaaldeeltjes en vonkjes. Er zijn verschillende soorten laskappen en lasmaskers die in de praktijk worden gebruikt. Zo is een handlaskap. Een handlaskap wordt met één hand vastgehouden. Dit beperkt de bewegingsvrijheid van de lasser. Daarnaast is een handlaskap alleen geschikt als men met lassen maar 1 hand hoeft te gebruiken zoals bij MIG/MAG lassen en BMBE lassen het geval is.

Naast de handlaskap is er ook een laskap die op het hoofd gedragen kan worden en voor het gezicht kan worden gedraaid. Verder zijn er laskappen onder de naam Speedglas™ deze hebben bijzondere lasglaasjes die verdonkeren en de ogen beschermen zodra de lastoorts aan schiet. Als de lastoorts wordt uitgeschakeld zal het lasgaasje weer goed doorzichtig worden zodat men niet telkens de laskap omhoog en omlaag hoeft te doen. Een Speedglas™ wordt ook wel een flitskap genoemd omdat deze verdonkert door de lichtflits van het lasproces. Deze laskappen worden ook wel geleverd met een beademingssysteem waarbij de lasser frisse schone lucht toegediend krijgt in de laskap en daardoor veel minder schadelijke lasdampen inademt.

Beeldschermbril
Ook een beeldschermbril is een beschermingsmiddel voor de ogen. Deze brillen zijn over het algemeen gemaakt van kunststof. Een beeldschermbril speciaal ontwikkeld om ogen minder zwaar te belasten als mensen veelvuldig gebruik maken van beeldschermen. Wanneer men namelijk veel gebruik maakt van beeldschermen kunnen ogen vermoeit en geïrriteerd raken. Beeldschermbrillen worden vooral gebruikt in kantoorfuncties en ICT-functies. Deze brillen bieden verder geen bescherming die in de techniek van pas kan komen en zijn dus alleen geschikt als ‘veiligheidsbril’ bij beelschermgebruik.

Veiligheid en gezondheid met betrekking tot het lasproces

Lassen wordt regelmatig gedaan in de metaaltechniek en de werktuigbouwkunde. Doormiddel van lassen worden metalen of kunststoffen onlosmakelijk aan elkaar verbonden. Er zijn verschillende lasprocessen die in de praktijk door een lasser kunnen worden uitgevoerd. De keuze van het lasproces is afhankelijk van de metaalsoort, de materiaaldikte en de kwaliteitseisen die aan het werkstuk worden gesteld. Lassen is een productieproces dat niet zonder risico’s is voor de lasser zelf en zijn of haar naaste omgeving. Daarom moet een lasser een aantal veiligheidsvoorschriften goed in acht nemen.

Veiligheid en gezondheid bij lasprocessen bevorderen
Het bevorderen van veilig werken tijdens het lassen is belangrijk om letsel te voorkomen. Tijdens het lassen kunnen gloeiendhete metaalspetters vrijkomen die brandwonden kunnen veroorzaken. Daarom is het belangrijk dat lassers zich goed tegen deze lasspetters beschermen. Brandwerende handschoenen die speciaal voor lassers zijn ontworpen moeten daarom te allen tijde door lassers worden gedragen. Ook brandwerende of brandvertragende kleding voor lassers is verplicht. De isolatie van de handschoenen van de lasser en het schoeisel van de lassers is extra belangrijk bij elektrische lasprocessen.

In de directe omgeving van de lasser mag tijdens het lassen geen brandbaar materiaal aanwezig zijn. Door de lasspetters kan brandbaar materiaal zoals karton of synthetische kleding eenvoudig vlam vatten. Hierdoor kan een grote brand ontstaan.

Verder dient de lasser rekening te houden met schadelijke gassen die tijdens het lasproces vrijkomen. Lasrook dient doormiddel van een goede afzuiginstallatie van de werkplek van de lasser weggezogen te worden.

Tot slot dient de lasser zijn of haar ogen te beschermen tegen het felle licht dat tijdens het lasproces vrijkomt. Een plasmaboog geeft tijdens het lassen fel licht dat schadelijke uv-stralen bevat. Daarom moet een lasser een lashelm of laskap dragen met een donker glaasje. Er zijn tegenwoordig ook flitskappen waarvan het glas automatisch donker wordt wanneer men gaat lassen.

De omgeving van de lasser moet echter ook geen last hebben van het uv-licht dat tijdens het lasproces vrijkomt. Daarom dient een lasser zijn of haar werkplek af te schermen met lasschermen. Door lasschermen te gebruiken kunnen mensen in de omgeving van de lasser niet in de plasmaboog kijken.

Een lasser moet zijn werkplek goed opruimen en moet er voor zorgen dat er geen ongelukken kunnen gebeuren terwijl de lasser aan het lassen is. Door het gebruik van een laskap kan een lasser namelijk weinig van zijn of haar omgeving waarnemen. Naderende heftrucks of personeel dat langs loopt wordt nauwelijks opgemerkt.

Veiligheid op de werkplek
Als een lasser de veiligheidsvoorschriften goed in acht neemt kan het lasproces goed worden uitgevoerd. Veiligheid en gezondheid is echter niet alleen iets dat de lasser zelf moet bewerkstelligen. Het bedrijf waar de lasser werkzaam is moet er voor zorgen dat de lasser de juiste materialen, gereedschappen en kleding krijgt om het werk professioneel uit te kunnen voeren. De arbeidsinspectie in Nederland ziet er op toe dat dit ook gebeurd.

Tips voor oogbescherming in de techniek

Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) zijn in de techniek van groot belang voor het voorkomen van letsel. Jaarlijks gebeuren er nog te veel ongelukken door het niet of onjuist gebruiken van PBM. De ogen zijn zeer kwetsbare onderdelen van het lichaam en moeten daardoor extra beschermd worden. In de techniek kunnen tijdens het uitvoeren van werkzaamheden, gruis, splinters, stof of andere onderdelen in het oog komen. Daarnaast kunnen ook zuren en andere bijtende vloeistoffen het gezichtsvermogen ernstig beschadigen. Ook lasvonken en stralingshitte kunnen zeer ernstig letsel veroorzaken aan de ogen. Een te grote dosis aan ultraviolette straling (UV straling) die niet voldoende wordt geblokkeerd door een lashelm kan er voor zorgen dat de lasser zogenoemde lasogen krijgt. In de techniek kan door onvoorzichtigheid de kans op oogletsel worden vergroot. Daarom is het van belang om een aantal tips voor het beschermen van je ogen goed in acht te nemen.

Hoe bescherm ik mijn ogen in de techniek?
In Nederland wordt veel waarde gehecht aan veiligheid op de werkplek. Voor de meeste werkzaamheden is bekend welke oogbescherming moet worden gedragen. Meestal wijst een leidinggevende de medewerker op het gebruik van de juiste oogbescherming. Daarnaast zijn op de meeste werkplekken borden geplaatst met daarop de aanduiding welke oogbescherming gedragen moet worden. Sommige werkgevers tonen instructiefilmpjes over de wijze waarop de oogbescherming gedragen moet worden. Deze instructies zijn er niet voor niets. Werkgevers zijn gebaat bij gezonde werknemers die letten op hun eigen veiligheid en de veiligheid van hun collega’s. Neem de instructies van de werkgever daarom altijd serieus. Hieronder staan een aantal algemene tips en aandachtspunten met betrekking tot oogbescherming:

  • Draag de juiste oogbescherming. Veiligheidsbrillen bieden niet altijd de gewenste bescherming omdat sommige veiligheidsbrillen niet geheel sluiten rondom de ogen. Hierdoor kunnen splinters en gruis alsnog achter de bril komen en de ogen beschadigen.
  • Ruimzichtbrillen worden gebruikt voor slijpen, boren en hakken. Ook voor het werken in een omgeving met veel stof worden ruimzichtbrillen aanbevolen. Een ruimzichtbril is een bril die geheel rondom de ogen op het gezicht aansluit. Er kunnen door het gebruik van een ruimzichtbril geen spaantjes, gruis of andere deeltjes achter de bril langs de ogen beschadigen.
  • Let op dat bij het verwijderen van de gelaatsbescherming geen deeltjes uit je haar of van de gelaatsbescherming zelf alsnog in de ogen terecht komen. Tijdens slijpen, boren en andere werkzaamheden is het goed mogelijk dat er wel deeltjes in het haar of vlak boven de gelaatsbescherming op het gezicht terecht komen. Nadat de gelaatsbescherming is verwijdert kunnen deze deeltjes alsnog in de ogen terecht komen.
  • Zorg er voor dat je alleen met een schone stofvrije hand in je ogen wrijft wanneer dat nodig is. Wrijf niet met je arm over je gezicht wanneer je niet zeker bent dat de arm vrij is van splinters, stof gruis en dergelijke.
  • Contactlenzen vervangen geen veiligheidsbrillen en andere gelaatsbescherming. In een omgeving met veel stof kunnen contactlenzen een extra risico vormen voor de ogen.
  • Wanneer gewerkt wordt met hogedrukreinigers en bijtende stoffen zoals zuren is het verplicht om de juiste gelaatsbescherming te dragen.
  • Wanneer gewerkt wordt boven het hoofd is het ook verstandig om een veiligheidsbril of andere gelaatsbescherming te dragen. Er kunnen tijdens technische werkzaamheden boven het hoofd namelijk onderdelen en gereedschappen in de ogen terecht komen zoals schroeven en schroevendraaiers.
  • Lassen moet altijd gebeuren met de juiste gelaatsbescherming en oogbescherming. Autogeen lassen en snijden moet gebeuren met een lasbril om de ogen te beschermen tegen infraroodstraling. Andere lasprocessen produceren schadelijke UV straling. Daarom is een goede lashelm of laskap verplicht. Deze laskappen en lashelmen moeten voorzien zijn van de juiste lasglazen.
  • Ook wanneer je niet zelf last moet je niet zonder de juiste oogbescherming in de vlamboog kijken van andere lassers. Daarom wordt de werkplek van lassers meestal afgeschermd doormiddel van lasschermen.
  • Wanneer je brildragend bent moet je kiezen voor de juiste veiligheidsbril op sterkte.

Een groot deel van bovenstaande tips spreken voor zich. Daarnaast is het van belang dat medewerkers niet alleen betrokken zijn bij hun eigen veiligheid maar ook bij de veiligheid van hun collega’s. Op de werkvloer moet men elkaar op de hoogte houden van de werkzaamheden die verricht worden en de veiligheidsaspecten die daarbij aan de orde komen. Daarnaast moet men letsel bij collega’s ook voorkomen. Wanneer iemand bijvoorbeeld gaat lassen moet hij of zij er voor zorgen dat de collega’s die in de buurt werken niet gehinderd kunnen worden door de UV straling. Daarom kan de lasser lasschermen rondom zijn of haar werkplek zetten. Verder moeten collega’s elkaar ook aanspreken op het naleven van de veiligheidsregels en het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen. Veiligheid, communicatie en samenwerken zijn nauw met elkaar verbonden.