Wat is een rietdak of rieten dak?

Een rietdak of een rieten dak is natuurlijke een dakbedekking die kan worden gebruikt voor woningen, boerderijen of andere gebouwen. Riet is een natuurlijk materiaal dat al eeuwen wordt gebruikt voor boerderijen en woningen met een stijl dak van 45 graden of meer. Men gebruikt voor het maken van een rieten dak eenjarig riet. Riet dat ouder is dan één jaar is niet geschikt voor dakbedekking. Vroeger werd riet veel gebruikt als dakbedekking. Toen maakte men naast riet ook gebruik van andere natuurlijke heideplaggen, stro en houten schaliën.

Toepassing van riet als dakbedekking
Tegenwoordig wordt riet veel minder gebruikt als dakbedekking. Het is in ieder geval niet goedkoper dan dakpannen. Dat komt omdat men iedere twintig of dertig jaar een nieuw rieten dak moet aanbrengen omdat het oude riet versleten is. Arbeidsuren en arbeidsloon is kostbaar. Dat was vroeger veel minder kostbaar daarom behoorde een rieten dakbedekking vroeger tot de goedkopere soorten dakbedekking net als het eerder genoemde stro en heideplaggen. Tegenwoordig wordt bijna alles op een bepaalde manier ook in een kunststof vorm op de markt gebracht. Ook met riet is dit het geval. Er bestaat dus ook riet dat gemaakt is van kunststof. Dit riet is echter wel zeer duurzaam ten opzichte van het natuurriet maar het is uiteraard wel ‘nep’.

Rietdekkers en strodekkers
Vroeger werd riet veel vaker op daken aangebracht. Tegenwoordig gebeurd dit veel minder vaak. Daardoor zijn er ook minder bedrijven die gespecialiseerd zijn in het aanbrengen van rieten daken. Dit is een vakmanschap dat meestal wordt uitgeoefend door kleine specialistische bedrijven. Men heeft het dan ook over rietdekkers en mensen die gespecialiseerd zijn in het strooien van daken. Naast rietdekkers zijn er ook strodekkers. Deze professionals houden zich voortdurend bezig met het aanbrengen van rieten daken.

In het verleden waren er meer rietdekkers en hadden rietdekkers vaak meerdere functies. Rietdekkers waren bijvoorbeeld ook werkzaam als rietsnijder langs de waterkant. Ook werkten ze als rietbinder en riethandelaar. Sommige rietdekkers werkten in de herfst en winter wel als klompenmaker of ze werkten bij een ander bedrijf om inkomsten te krijgen. Dit was vaak uit noodzaak omdat men niet het hele jaar door riet kon oogsten. Ook het dakdekken kon niet het hele jaar gebeuren. Tegenwoordig zijn veel en strodekkers aangesloten bij een bepaalde regionale werkgeversvereniging.

Rietdekken en dakdekken met riet
Het aanbrengen van rieten daken is niet eenvoudig. Men moet ook denken om de veiligheid. Rietdekkers maken gebruik van zogenaamde rietdekstoelen en dwarsbomen. Rietdekstoelen zijn voorzien van pinnen waardoor deze vast aan het riet gehecht kan worden. De steunbomen die worden gebruikt kunnen tijdelijk worden verankerd met stalen pinnen. Hieronder zijn een aantal stappen beschreven die vooraf gaan aan het rietdekken en de daarop volgende stappen van het daadwerkelijke rietdekken.

  • Voordat men riet aanbrengt op een gebouw dient men echter het gebouw of woning te voorzien van een stevige dakconstructie. Deze bestaat uit spanten waarover men flieringen of gordingen aanbrengt. Daarop wordt rondhout in de vorm van sparren aangebracht en worden ook rechthoekige sporen bevestigd. Deze delen lopen van de top (de nok) van het gebouw tot aan de onderkant van het dak. Zodra men deze houten delen heeft aangebracht worden de zogenaamde rietlatten bevestigd. Deze hebben een onderlinge afstand van ongeveer 28 centimeter. Dat zijn de laatste houten delen waaruit het dak bestaat.
  • Daarna wordt het riet op het dak geplaatst. Het riet moet echter goed blijven zitten. Daarom wordt het riet vast gemaakt aan de rietlatten. Daarvoor gebruikt men een twijgijzer, dit is een grote kromme naald. Met dit gereedschap gaat men een twijg of een ijzerdraad om een rietlat heen steken. Men kan in plaats van een twijgijzer ook wel een combinatie van Goot en Naald gebruiken. In plaats van het steken van ijzerdraad om een rietlat kan men er ook voor kiezen om het binddraad vast te schroeven in de rietlat.
  • Als het riet is vastgemaakt aan de rietlat gaat men het riet bewerken. Men zorgt er voor dat het riet mooi in één lijn is aangebracht over het dakvlak. Daarvoor gebruikt men een drijfbord of klopper. Als men het dak egaal heeft voorzien van riet zal men ook de nok moeten beschermen.
  • De nok, de punt van de woning, is kwetsbaar. Daarom wordt dit gedeelte van het dak extra beschermd. Daarvoor gebruikt men zogenaamde rietvorsten deze zijn meestal van keramisch materiaal gemaakt en hebben een terracotta kleur. Deze rietvorsten zijn grote gebogen nokpannen of vorstpannen. Deze gebogen pannen zijn zo groot dat ze over de nok van de woning aangebracht kunnen worden en daarbij ook een gedeelte van het riet bedekken. Er zijn verschillende soorten rietvorsten. Zo heeft men bijvoorbeeld Friese, Rijnlandse en Bourgondische rietvorsten. Deze rietvorsten hebben allemaal ongeveer dezelfde afmetingen. Deze afmetingen zijn ongeveer 660x235x210 mm.
  • De rietvorsten worden aangebracht met dakmortel. Dit is een kneedbare mortel die zich vasthecht aan het riet en aan de rietvorst. Men kan ook luchtkalkrijke basterdmortel specie gebruiken. Deze mortel is kneedbaar wanneer deze wordt aangebracht en gaat na het aanbrengen uitharden. Door de mortel wordt de ruimte tussen die rietvorst en het riet opgevuld zodat één aaneengehecht geheel ontstaat.

Levensduur rieten dak
Na het aanbrengen van de rietvorsten is het rietdak klaar. Een rietdak gaat ongeveer 20 tot 30 jaar mee. Vocht heeft een behoorlijke invloed op de kwaliteit van het riet. Als vocht lang inwerkt op riet ontstaan er algen op het riet. Als men deze algen niet gaat bestrijden dan gaat het dak op de duur rotten. Algen en mos ontstaan vooral op rieten daken die voortdurend in de schaduw zijn. Bijvoorbeeld aan de noordkant van de woning of in de schaduw van bomen. Op rieten daken wordt geen garantie gegeven. Het is een natuurproduct dan ook door de invloed van natuur zoals algen en mos in kwaliteit achteruit kan gaan. Het is daarom onmogelijk om voor elk dak precies te bepalen hoe lang het mee gaat.

Wat zijn houten schaliën en waarvoor worden deze gebruikt?

Houten schaliën kunnen worden gebruikt als dakbedekking. Houten schaliën worden in dit verband ook wel dakspanen, dakleien of houten shakes genoemd. Dit zijn dunne plankjes die vooral op schuine daken als dakbedekking kunnen worden gebruikt.

De schaliën worden als individuele en overlappende elementen van gespleten houten plankjes aangebracht.  In het verleden werden houten schaliën doormiddel van kloven verkregen. Tegenwoordig worden schaliën meestal gezaagd. Schaliën kunnen echter ook machinaal gekliefd worden. Een gezaagde schalie gaat minder lang mee dan een gekloofde schalie. In Nederland worden schaliën nauwelijks gebruikt als dakbedekking. In Noord Amerika, Florida, Canada en zelfs in de poolstreken worden schaliën nog regelmatig gebruikt als dakbedekking. Er zijn zelfs woningen die tientallen jaren dezelfde houten dakbedekking hebben. Schaliën kunnen een duurzame dakbedekking zijn voor woningen en andere gebouwen.

De duurzaamheid van schaliën is van een aantal factoren afhankelijk. Een belangrijke factor is de manier waarop schaliën zijn aangebracht. Ook de ventilatie is een belangrijk aspect die invloed heeft op de duurzaamheid van schaliën als dakbedekking. De vorm en de helling van het dak zijn eveneens van belang. Hoe groter de dakhelling hoe duurzamer schaliën zijn als dakbedekking.

Houtsoorten
Schaliën kunnen van verschillende houtsoorten worden gemaakt. Vroeger werden schaliën meestal van  eikenhout gemaakt. Er kunnen echter verschillende houtsoorten worden gebruikt voor de productie van schaliën. Houtsoorten zoals ceder en kastanje hout worden ook gebruikt als grondstof voor schaliën.

Bevestiging van houten schaliën
Schaliën zijn houten leien en deze worden aangebracht op latten die zijn bevestigd aan het onderdak. In verticale richting worden dunne stoflatten aangebracht op het onderdak. Door deze latten kunnen de schaliën aan de onderkant voldoende ventileren.  Bovenop de stoflatten worden panlatten in horizontale richting geplaatst. Op deze panlatten worden de schaliën bevestigd met nagels. De hoeveelheid schaliën die worden gebruikt is afhankelijk van de dakhelling. Hoe groter de dakhelling hoe minder schaliën geplaatst hoeven te worden.

Onderhoud van houten schaliën
Daken die gemaakt zijn van houten schaliën hebben meestal geen speciale behandelingen nodig. Dakbedekking kan echter wel groen uitslaan door algen. Daarnaast kan mos zich hechten op de houten schaliën. Dit gebeurd vooral op delen van het dak die vochtig blijven en in de schaduw staan. Algen en mos geven het dak geen mooie uitstraling en kunnen op de duur de kwaliteit van het dak aantasten. Daarom dienen algen en mos wel regelmatig verwijdert te worden met een middel en methode die daarvoor geschikt zijn.