Wat is glasparelstralen of micropeenen?

Glasparelstralen of micropeenen een oppervlaktebewerkingstechniek. Doormiddel van glasparelstralen wordt het oppervlakte van een materiaal afgewerkt. Gedurende het glasparelstralen straalt men met glazen parels op een werkstuk. Niet elk materiaal is geschikt om doormiddel van glazen kogeltjes (glasparels) te worden bewerkt. Over het algemeen past men het glasparelstralen toe op relatief zachte materialen. Doormiddel van glasparelstralen worden de mechanische eigenschappen van het materiaal verbeterd.

Geen gebroken glaskorrels gebruiken
Als men gebruik maakt van gebroken glaskorrels dan wordt het oppervlak van het materiaal ruw in plaats van glad. Gebroken glaskorrels worden gebruikt om een oppervlak te ontdoen van verontreinigingen en corrosie. Het effect van gebroken glaskorrels bij het glasparelstralen lijkt op het effect dat men krijgt als men gaat zandstralen of gritstralen. Bij gritstralen maakt men gebruik van grit, dit zijn scherpe steentjes die stukjes wegslijpen of wegschuren van het materiaal waar ze op worden geschoten. Gritstralen wordt ook wel zandstralen genoemd al zijn de korrels die men voor dit straalproces gebruikt vaak wel groter dan zandkorrels. Bij parelen of glasparelstralen wil men juist geen ruw effect veroorzaken daarom moet men geen gebroken glaskorrels gebruiken. Omdat aan het materiaal voor het stralen hogere eisen worden gesteld is glasparelstralen over het algemeen een kostbaarder proces dan gritstralen.

Verbeteren van eigenschappen van het materiaal
Zoals eerder vermeld wordt glasparelstralen gedaan om de kwaliteit van een werkstuk te verbeteren. Het werkstuk moet daarvoor eerst worden ontdaan van corrosie, stof en andere vormen van vervuiling. Daarna worden met behulp van perslucht een grote hoeveelheid glazen kogeltjes op het oppervlak geschoten. De kogeltjes hebben een  afmeting van 500 – 5.000 µm. Doordat het glas van de glazen korrels zeer hard is wordt het materiaal waar deze korreltjes tegenaan worden geschoten een klein beetje in elkaar gedrukt. Hierdoor ontstaat kouddeformatie oftewel versteviging. Het oppervlak van het materiaal wordt door parelstralen harder, dichter en ook gladder. Parelstralen zorgt er ook voor dat et materiaal beter beschermd wordt tegen verschillende vormen van corrosie. De weerstand tegen bijvoorbeeld spanningscorroie en corrosievermoeiing neemt toe. Dit gebeurd in een laagdikte van100 – 200 µm.

Wat is zandstralen of gritstralen?

Zandstralen is een proces waarbij men grit met behulp van een compressor en perslucht tegen voorwerpen aan blaast. Omdat men gebruik maakt van grit wordt zandstralen ook wel gritstralen genoemd. Eigenlijk is gritstralen een benaming die meer op zijn plaats is omdat men grit gebruikt en geen zand. Zand is te fijn en te licht om doormiddel van lucht goed te kunnen afvuren op een object. Grit is zwaarder en grover waardoor het materiaal makkelijker met perslucht afgeschoten kan worden op een object.

Waar wordt gritstralen voor gebruikt?
Gritstralen wordt gebruikt om materialen te bewerken. Vanwege de schurende werking van het grit worden kleine deeltjes van het werkstuk weggenomen. Men kan gritstralen bijvoorbeeld gebruiken voor:

  • Het ontroesten van ijzer of staal.
  • Het verwijderen van verf of verontreinigingen van metaal.
  • Het ruw maken van brons nadat het gegoten is. Het opruwen van brons is soms gewenst voor het patineren.
  • Glas kan men ook door gritstralen bewerken. Hierdoor kan het gladde oppervlak van het glas mat worden gemaakt.
  • Glas wordt dus minder doorzichtig als men gaat zandstralen/ gritstralen.
  • Doormiddel van gritstralen kan men hout ontdoen van verflagen, vernis of verontreinigingen.

Welke straalmiddelen worden toegepast in straalprocessen?

Stralen is een proces in de techniek welke wordt toegepast om de oppervlakte van werkstukken en producten te bewerken. Doormiddel van het stralen worden kleine deeltjes materiaal (zoals grit) door perslucht met een grote snelheid op de oppervlakte van het materiaal of werkstuk geblazen. Deze kleine deeltjes worden ook wel abrasief genoemd. Als abrastief kan men bijvoorbeeld grit gebruiken. In dat geval spreekt men ook wel van gritstralen. Soms wordt het woord zandstralen ook nog gebruikt maar meestal is het steengruis dat men gebruikt in dit proces groter dan zandkorrels. Er zijn naast grit nog verschillende andere straalmiddelen. In de volgende alinea lees je hier meer over.

Verschillende straalmiddelen
Een straler kan verschillende staalmiddelen gebruiken. Een straalmiddel is in feite het middel dat wordt gebruikt om tijdens het stralen tegen de oppervlakte van het werkstuk te blazen. Men kan op een aantal manieren onderscheid maken tussen de straalmiddelen. Zo kan men bijvoorbeeld onderscheid maken tussen de grootte van de korrels van  het abrasief waarmee wordt gestraald.

Naast de grote van de korrel kan men ook verschillende materialen gebruiken. De materialen worden in twee verschillende hoofdgroepen ingedeeld: de metallische straalmiddelen en de non-metallische straalmiddelen.

Metallische straalmiddelen bevatten metalen, dit zijn bijvoorbeeld de stalen kogeltjes die men gebruikt bij staalstralen. De non-metallische straalmiddelen bevatten geen metalen. Bij non-metallische straaltechniek maakt men gebruik van bijvoorbeeld gemalen kokosnootschaal, carborundum (sliciumcarbide), droogijs, keramische kogels of glasparels. Als men glasparels gebruikt maakt noemt men het straalproces ook wel parelen of glasparelstralen. Bij de toepassing van keramische kogels spreekt men wel van keramisch parelen.

Veiligheidsmaatregelen voor gritstralen en zandstralen

Gritstralen wordt ook wel zandstralen genoemd. Dit is een proces waarbij men kleine steentjes doormiddel van perslucht tegen een voorwerp of werkstuk aanblaast. De kleine scherpe steentjes worden ook wel abrasief genoemd en zorgen er voor dat de buitenkant van het werkstuk geschuurd wordt. Daardoor kunnen werkstukken worden ontroest of van verf ontdaan. Glas kan men bijvoorbeeld door zandstralen ook minder doorzichtig maken. Er ontstaat dan matglas.

Straalcabine
Gritstralen is niet zonder gevaar. De kleine scherpe steentjes (grit) worden met grote kracht en snelheid geblazen op een werkstuk. Er bestaat een risico dat omliggende objecten en mensen geraakt worden door het grit. Daarom moet men tijdens het stralen de deeltjes richten op het object. Mensen die niet voor het straalproces nodig zijn moeten uit de buurt blijven als er gestraald wordt. Over het algemeen wordt gritstralen uitgevoerd in een speciale straalcabine. De vloer van de straalcabine is voorzien van een beschermende rubberen laag. Een afzuiginstallatie zorgt er voor dat het stof dat afkomstig is van het grit wordt weggezogen.

Persoonlijke beschermingsmiddelen
De gritstraler moet ook beschermd worden tegen grit dat rond vliegt en terugschiet vanaf het werkstuk. Daarom moet de gritstraler persoonlijke beschermingsmiddelen dragen. Dit is een straalpak dat het lichaam van de straler beschermd tegen inwerking van het grit.

De gritstraler draagt naast een straalpak ook laarzen en handschoenen die er voor zorgen dat ook die delen van het lichaam beschermd zijn. Een overdrukhelm met een doorzichtig vizier zorgt er voor dat het gelaat van de straler is beschermd. Iemand die straalt moet deze persoonlijke beschermingsmiddelen gebruiken en controleren of deze beschermingsmiddelen heel zijn en veilig gebruikt kunnen worden.

Waar wordt grit voor gebruikt in de techniek?

Grit is een algemene benaming voor kleine steentjes. Grit wordt in de techniek gebruikt als schuurmiddel. Grit is goedkoop en makkelijk te verkrijgen en dat maakt het materiaal interessant. Daarnaast is het materiaal scherp waardoor je er makkelijk mee kan snijden en schuren.

Niet elke steensoort of materiaalsoort is geschikt om als schuurmiddel te dienen. Grit dat gemaakt is van siliciumcarbide wordt in de techniek bijvoorbeeld wel gebruikt. Dit grit wordt gebruikt voor zandstralen. Om die reden wordt grit van siliciumcarbide ook wel straalgrit genoemd. Naast steen kan men ook gebroken glas en gebroken stalen korreltjes gebruiken ter vervanging van steengrit. Dit materiaal heeft ongeveer dezelfde werking als grit omdat het ruw en hard is. De keuze voor een bepaalde soort grit of abrasief is afhankelijk van het object dat gestraald moet worden en de kwaliteitseisen die men heeft.

Abrasief
Grit kan ook worden gebruikt als abrasief. Dit is een schuurmiddel dat men toevoegt aan het water van een waternijdmachine. Het grit vormt vermengd met het water en 3800 bar druk een harde scherpe straal waarmee men door veel harde materialen kan snijden. Stralen met grit is een voorbewerking die men uitvoert om bijvoorbeeld metaal van corrosie te ontdoen. Ook kan men abrasief stralen toepassen als men een bepaald oppervlak ruw wil maken.