Veiligheidsrichtlijnen handslijpmachine en doorslijpschijven en afbraamschijven

Slijpen is een bewerking die veelvuldig wordt gebruikt in de techniek. Naast een vaste elektrische slijpmachine met slijpstenen of een tafelslijpmachine zijn er ook handslijpmachines. Deze handslijpmachines zijn eveneens elektrisch aangedreven en zijn bovendien veel flexibeler inzetbaar op een werkplaats. Dat komt omdat de handslijpmachines niet aan een vaste opstelling zijn gemonteerd. Een handslijpmachine zoals een haakse slijper wordt doormiddel van een snoer en een stekker aangesloten op netstroom. De netstroom zorgt voor de voeding van de haakse slijper. Dat brengt extra risico’s met zich mee. Op een haakse slijper dient tegenwoordig een dodemansknop bevestigd te zijn. Deze dodemansknop en de functie daarvan wordt in de volgende alinea uitgelegd. In de daaropvolgende alinea’s wordt meer informatie weergeven over het werken met haakse slijpers en de veiligheidsinstructies die daarbij horen.

Dodemansknop
Een dodemansknop is een veiligheidsschakelaar en zorgt er voor dat de machine automatisch wordt uitgeschakeld en tot stilstand wordt gebracht zodra de gebruiker onwel wordt of om een andere reden niet meer in staat is om de machine te hanteren. In het kort is een dodemansknop een schakelaar die de machine uitschakelt als de gebruiker uitvalt. Dodemansknoppen worden aangebracht op machines en toestellen die vereisen dan de bediener aanwezig is en zijn of haar aandacht bij het werk moet houden. In de norm EN 60745-2-3:2011/A11 is vastgelegd dat haakse slijpers met een schijfdiameter kleiner dan 155 mm moeten worden voorzien van een dodemansfunctie of een zogenaamde herstartbeveiliging.

Doorslijpschijven, afbraamschijven en afbraamschijven
Handslijpmachines zoals een haakse slijper kunnen worden voorzien van verschillende slijpschijven. De volgende slijpschijven zijn de hoofdgroepen waar slijpschijven onder vallen:

  • Doorslijpschijven. Met doorslijpschijven kan men een snede maken in een werkstuk, plaat, profiel, staaf of ander deel van een werkstuk, halffabricaat of materiaal. Bij doorslijpschijven gebruikt men de rand van de slijpschijf om met een draaiende beweging door het werkstuk heen te slijpen.
  • Afbraamschijven. Met afbraamschijven kan men werkstukken bewerken door de bramen er af te slijpen. Hierdoor gaan de scherpe randen van het werkstuk af. De bramen worden met een afbraamschijf afgeschuurd met de onderkant van de slijpschijf. De afbraamschijf is veel dikker dan de doorslijpschijf.

Belangrijk: gebruik nooit een doorslijpschijf om af te bramen. Doorslijpschijven zijn hiervoor niet gemaakt en kunnen kapot knappen als men er mee gaat afbramen.

Soort slijpschijven
Het is belangrijk dat de juiste slijpschijf wordt gebruikt. Fabrikanten zijn wettelijk verplicht om op de etiketten van slijpschijven de volgende informatie neer te zetten.

  • Afmeting van de slijpschijf
  • Structuur
  • Korrelgrootte van het slijpmiddel
  • Soobindmiddel
  • Hardheid
  • Maximaal toelaatbaar toerental
  • Uiterste gebruiksdatum, aangeduid in jaar en kwartaal
  • Naam van de fabrikant.

Risico’s met het werken met handslijpmachines
Er zijn specifieke risico’s voor het werken met handslijpmachines. De volgende aspecten dienen in acht te worden genomen.

  • Controleer voor de aanvang van de werkzaamheden of de schijf goed vast zit.
  • Controleer of de slijpschijf heel is.
  • Controleer of de juiste slijpschijf voor de juiste werkzaamheden is aangebracht.
  • Draag geen loshangende kleding in de buurt van de roterende slijpschijf.
  • Bedien de machine met twee handen, een handslijper moet voorzien zijn van een zijhandvat.
  • Zorg dat er nooit een hand of ander lichaamsdeel tegen de slijpschijf aankomt.
  • Bescherm je ogen door oogbescherming zoals een degelijke veiligheidsbril. Een slijpkap is echter een nog veel betere bescherming omdat die het gehele gezicht beschermt tegen los vliegende deeltjes van de slijpschijf en het werkstuk.
  • Een stoffiltermasker is ook een persoonlijk beschermingsmiddel dat veel gebruikt wordt bij het werken met een haakse slijper.
  • De vonkenregen die ontstaat bij slijpwerkzaamheden kan brand veroorzaken. Ga daarom nooit slijpen in een omgeving met explosieve mengsels.

Zorg dat werknemers duidelijke instructies krijgen over hoe ze moeten werken met handslijpmachines. Als iemand bijvoorbeeld te veel kracht zet op de slijpmachine kan deze wegschieten en dat kan voor gevaarlijke situaties zorgen.

Veiligheidsrichtlijnen voor werken met een elektrische slijpmachine

Elektrische slijpmachines zijn apparaten die worden gebruikt om metalen plaatmateriaal af te bramen en gereedschappen te slijpen zodat ze weer scherp worden. Deze slijpmachines bevatten een slijpsteen of meerdere slijpstenen die hard ronddraaien. Deze slijpstenen worden aangedreven door een elektromotor met een hoog toerental. Door deze aandrijving gaan de slijpstenen hard rond draaien en kan men met een stuk metaal tegen de steen aandrukken waardoor de steen kleine stukjes van het metaal afschuurt. Meestal wordt een elektrische slijpmachine op een werkbank gemonteerd ondanks dat spreekt men ook wel van een tafelslijpmachine. Elektrische slijpmachines worden daarnaast ook wel op een kolom geplaatst of op een console aan de muur vastgemaakt.

Werken met elektrische slijpmachines
Slijpmachines treft men in verschillende bedrijven aan. Veel bedrijven in de metaaltechniek en werktuigbouwkunde hebben een vaste elektrische slijpmachine met slijpstenen. Deze slijpmachines worden onder andere gebruikt voor het afbramen van metalen producten. Het slijpen met een slijpmachine is vaak een extra bewerking die wordt gedaan naast een hoofdbewerking. Daardoor wordt er soms minder aandacht besteed aan de specifieke eigenschappen en gevaren van het werken met elektrische slijpmachines. Er zijn echter wel degelijk gevaren en risico’s waar men rekening mee dient te houden als men met deze machines werkt.

Risico’s bij het werken met elektrische slijpmachines
Een hoog toerental is noodzakelijk om een goed slijpend effect te krijgen van de slijpsteen. Dit brengt ook het grootste risico van deze machines met zich mee. Door het hoge toerental kunnen ook stukjes van de slijpsteen met hoge snelheid worden rondgeslingerd als deze van de slijpsteen afbreken. Daarnaast kan ook rondvliegend slijpsel van het product een gevaar vormen wanneer dit slijpsel bijvoorbeeld in contact komt met de ogen van de werknemer. In de volgende alinea zijn een aantal richtlijnen verwerkt die er voor kunnen zorgen dat het werken met een elektrische slijpmachine veiliger kan worden uitgevoerd.

Veilig werken met elektrische slijpmachines
Een aantal veiligheidsinstructies kunnen er voor zorgen dat men veiliger kan werken met elektrische slijpmachines. De volgende veiligheidsinstructies dragen in belangrijke mate bij aan het veilig werken met deze machines:

  • Controleer of de slijpstenen goed vast zitten in de machine. De as van de slijpmachine is aan de linkerzijde voorzien van linkse schroefdraad en aan de rechterzijde met rechtse schroefdraad. Op die manier wordt voorkomen dat de moeren tijdens het slijpen lostrillen.
  • Controleer of de slijpstenen niet beschadigd zijn. Als de slijpsteen niet meer rond is of als de slijpstenen niet meer vlak zijn aan de zijkant kunnen er stukjes van de slijpsteen afspringen tijdens het slijpen en op die manier een risico vormen.
  • Draag oogbescherming zodat losspringende deeltjes van het werkstuk en de slijpschijf niet in de ogen kunnen schieten.
  • Draag gehoorbescherming.
  • Raak de slijpstenen nooit aan wanneer deze ronddraaien.
  • Zorg er voor dat de slijpmachine goed wordt onderhouden door professionele monteurs.

Veiligheidsrichtlijnen voor werken met een kolomboormachine

Kolomboormachines zijn boortoestellen die een kolom bevatten waarop de boorhouder is gemonteerd. De boor wordt doormiddel van een hefboom omlaag gebracht richting het werkstuk en als men klaar is met boren brengt men de boor met dezelfde hefboom weer omhoog. Kolomboormachines worden gebruikt om gaten te boren in materiaal. Afhankelijk van het materiaal (zowel soort als dikte) kiest men de juist boor uit en plaatst men deze in de boorhouder.

Voor elk materiaal zijn in de loop der tijd specifieke boren ontwikkeld. Zo zijn er boren die specifiek voor zacht hout zijn en er zijn boren die worden gebruikt voor staal. Voor kunststoffen worden weer andere boren gebruikt. Ook de snelheid waarmee men boort kan men aanpassen op het materiaal. Het werken met een kolomboormachine is niet zonder gevaar. Daarom is in deze tekst aandacht besteed aan een aantal tips waarmee men veiliger kan werken met een kolomboormachine.

Veiligheidsaspecten voor werken met een kolomboor
Een kolomboor, bevat een boorhouder met een boor en deze draait met meestal een hoge snelheid. Een boor is scherp en kan daardoor ernstige verwondingen veroorzaken wanneer men in contact komt met de boor. Daarnaast kunnen losvliegende spanen en slijpsel letsel en beschadigingen veroorzaken.

Door de kracht van de kolomboor kan een werkstuk ook worden losgerukt en heel snel gaan ronddraaien of worden weggeslingerd. Daarom moet een werkstuk altijd stevig worden vastgeklemd. Men moet het werkstuk niet vast houden met de hand omdat een boor kan vastslaan in het werkstuk waardoor de volledige rotatiekracht van de ronddraaiende boor rechtstreeks wordt overgebracht op het werkstuk. Het werkstuk gaat daardoor met dezelfde snelheid als de boor ronddraaien en kan daardoor mensen ernstig verwonden. Verder dient men de volgende aspecten in acht te nemen:

  • Gebruik de juiste boor.
  • Zet de boor goed vast in de boorhouder.
  • Draag passende werkkleding.
  • Draag oogbescherming in de vorm van een degelijke veiligheidsbril…
  • Veeg geen boorsel weg met de hand, gebruik daarvoor een borsteltje en bescherm je ogen als je het boorsel wegveegt.
  • Bescherm je ogen ook tegen de boorolie die wordt gebruikt als smeermiddel voor de boor.
  • Draag geen werkkleding met wijde mouwen.
  • Draag geen werkkleding met gescheurde stof.
  • Draag geen werkkleding met loshangende draden.
  • Draag geen handschoenen want ook die kunnen gegrepen worden door de machine.
  • Draag geen stropdas of sjaal.
  • Lange haren moeten bij elkaar gebonden worden en/of onder een pet worden gedragen.
  • Draag geen armbanden.
  • Draag geen kettingen.
  • Draag geen ringen.

Veiligheidsrichtlijnen voor werkkleding voor werkzaamheden met machines

Werkkleding vormt een belangrijk onderdeel van de persoonlijke beschermingsmiddelen van werknemers. Werkkleding beschermd de huid van de werknemer tegen schadelijke invloeden zoals splinters, Uv-licht en bepaalde stoffen met een irriterende werking. Ook kan werkkleding vlamvertragend of brandvertragend zijn indien de kleding op een speciale manier is behandeld. Goede werkkleding is belangrijk maar moet ook afgestemd zijn op de werkzaamheden. Als men werkt met machines die draaiende delen bevatten zal men op een aantal specifieke veiligheidsaspecten moeten letten. Deze staan hieronder genoteerd.

Veiligheidsaspecten voor werkkleding
Machines die draaiende delen bevatten zoals een kolomboor of een cirkelzaag. Brengen specifieke risico’s met zich mee. De draaiende delen kunnen namelijk delen van kleding ‘grijpen’. Dit houdt in dat een deel van de kleding gegrepen kan worden en met een zeer hoge snelheid rondom het draaiende deel van de machine kan worden gewikkeld. Daardoor kan een persoon met een eveneens hoge snelheid richting het draaiende deel van de machine worden getrokken zodat ledematen in de machine kunnen worden getrokken of kunnen worden afgekneld. Dit zijn ernstige risico’s daarom moet men de volgende veiligheidsrichtlijnen voor werkkleding in acht nemen als men werkt met machines die draaiende delen bevatten:

  • Zorg voor goed passende werkkleding.
  • Draag geen werkkleding met wijde mouwen.
  • Draag geen werkkleding met gescheurde stof.
  • Draag geen werkkleding met loshangende draden.
  • Draag geen handschoenen want ook die kunnen gegrepen worden door de machine.
  • Draag geen stropdas of sjaal.
  • Lange haren moeten bij elkaar gebonden worden en/of onder een pet worden gedragen.
  • Draag geen armbanden.
  • Draag geen kettingen.
  • Draag geen ringen.

Neem deze veiligheidsrichtlijnen goed door en vraag een direct leidinggevende of er nog meer veiligheidsaspecten zijn waarmee rekening gehouden moet worden. Zo kan gehoorbescherming bijvoorbeeld ook een verplichting zijn. Ook het bedienen van een machine zorgt voor risico’s. Een elektrische zaag en een kolomboor brengen beide risico’s met zich mee alleen verschilt het risico wel. Ook is er een verschil in het bedienen van de machine. Daarom dient een werknemer van zijn direct leidinggevende duidelijke instructies te ontvangen over het bedienen van de machine en de veiligheidsrichtlijnen die hierbij opgevolgd dienen te worden.

Risico Inventarisatie & Evaluatie
In een Risico Inventarisatie & Evaluatie dienen bedrijven duidelijk te omschrijven wat de risico’s op de werkvloer zijn. De risico’s omtrent machines die draaiende delen bevatten dienen ook te zijn omschreven. Doormiddel van een plan van aanpak zal een bedrijf de risico’s op de werkvloer effectief moeten reduceren. Daarvoor zal een bedrijf eerst moeten kijken naar bronmaatregelen en technische maatregelen waarbij het gevaar op de werkvloer geheel zal moeten worden verwijderd door bijvoorbeeld andere machines te gebruiken waarbij de werknemer in het geheel niet in contact kan komen met de draaiende delen van de machine. Wanneer deze maatregelen echter niet mogelijk zijn wordt naar beheersmaatregelen gekeken waarmee het risico beheersbaar gemaakt kan worden. Het verstrekken en gebruiken van de juiste persoonlijke beschermingsmiddelen is daar een belangrijk voorbeeld van.