Veilig werken met een ladder

Een ladder in gereedschap om mee te klimmen en bestaat uit twee stijlen met daartussen een aantal dwarsregels die ook wel sporten worden genoemd. Er zijn verschillende soorten ladders de werknemers op de bouw en in de techniek gebruiken. We noemen een aantal voorbeelden:

  • De enkele ladder deze bestaat uit één deel en kan niet verlengd worden.
  • De opsteekladder is een ladder waarbij men 2 ladderdelen of 3 ladderdelen uit elkaar kan schuiven. Dit kan men tot de gewenste werkhoogte is bereikt. De opsteekladder bevat haken aan de ladderdelen waarmee deze vastgeklemd kunnen worden aan de rest van de ladder zodat een stevig geheel ontstaat. Opsteekladders worden alleen tegen een gevel gebruikt.
  • Reformladders lijken op opsteeklassers alleen hebben reformladders een stabiliteitsbalk en een soort scharnierpunt. Daardoor kan deze ladder worden opengeklapt. Een ketting of veiligheidsband zorgt er voor dat de ladder niet verder openklapt kan worden dan een bepaald punt. Een reformladder hoeft in tegenstelling tot een opsteekladder niet beslist tegen een object aan te worden geplaatst en kan uit zichzelf staan.

Het gebruik van ladders
Hoewel er verschillende soorten ladders bestaan is de Arbowetgeving toch duidelijk over het gebruik er van. De Arbowet wil het gebruik van ladders namelijk zoveel mogelijk beperken. Het gebruik van ladders brengt namelijk meer risico’s met zich mee dan het gebruik van een steiger of hoogwerker. Daarom is het gebruik van een ladder niet toegestaan als er op een werkplek een ander arbeidsmiddel aanwezig is waarmee men op hoogte kan werken. Het is echter niet altijd mogelijk om een steiger te plaatsen bijvoorbeeld omdat er te weinig ruimte is. In dat geval kan de werkgever na beoordeling van de werksituatie besluiten om een ladder in te zetten als klimgereedschap.

Ladders zijn in tegenstelling tot een hoogwerker of een steiger geen stabiele constructies. Ook als men de ladder stevig neerzet is het niet te vergelijken met een steiger. Dit komt onder andere omdat de sporten vrij smal zijn en omdat een werknemer zichzelf altijd met minimaal één hand moet vasthouden aan de ladder en dus nauwelijks bewegingsvrijheid heeft. Daarnaast moet een werknemer ook zijn of haar balans houden op de ladder en kunnen er niet of nauwelijks gereedschappen worden meegenomen op een ladder. Als men dat wel doet wordt het werken op een ladder alleen maar onveiliger. Om deze redenen is een ladder geen werkplek maar een klimgereedschap om bij een werkplek te komen.

Keuren van ladders
Het gebruik van ladders brengt risico’s met zich mee. Deze risico’s zijn verbonden aan het gebruik van de ladders men moet er echter zeker van zijn dat de ladder veilig is en geen (technische) mankementen bevat. Als een ladder mankementen bevat is het gebruik van een ladder nog gevaarlijker en daarom is het verboden om een kapotte ladder te gebruiken. Ladders dienen voordat men deze klimgereedschappen gebruikt gecontroleerd te worden. Het is wettelijk verplicht om ladders ieder jaar te laten keuren. Dit houdt in dat een ladder jaarlijks geïnspecteerd worden. Dit gebeurd aan de hand van een inspectielijst.

Veilig gebruiken van een ladder
Gebruik allereerst alleen ladders die gekeurd zijn en die geen beschadigingen bevatten die de constructieve stevigheid van de ladder in gevaar brengen. bovendien is het van belang dat de ladder schoon is. Hiermee wordt niet bedoelt dat de ladder er altijd als nieuw moet uitzien maar dat de ladder geen vet of klodders cement moet bevatten omdat men daarover kan uitglijden. Naast deze tips die men zelf eenvoudig kan uitvoeren doormiddel van een controle zijn er nog een aantal belangrijke tips voor het veilig werken met een ladder. Deze tips staan in de alinea’s hieronder.

Tips voor he plaatsen van een ladder
Het neerzetten van een ladder wordt helaas nog vaak te vlug gedaan. Men heeft de focus op het werk dat gedaan moet worden en zet de ladder zo snel mogelijk op de grond om vervolgens snel op de ladder te klimmen. Dat is niet alleen onverstandig het is ook nog gevaarlijk. Ze een ladder daarom zorgvuldig neer en let daarbij op de volgende punten:

  • Ze de ladder neer op een harde ondergrond dus geen zachte drassige ondergrond waarin de ladder kan wegzakken.
  • Plaats de ladder tegen een stevige constructie dus niet tegen een buigzame, flexibele dakgoot.
  • Brog de ladder tegen omvallen door een ladderstopper te gebruiken.
  • In een fabriek mag de maximale lengte van een lader 7 meter zijn.
  • Zorg er voor dat de ramen en deuren waar de ladder voor geplaatst is niet open kunnen.
  • Tegen een buitengevel mag een ladder maximaal tien meter lang zijn.
  • Plaats de ladder onder een hoek van 75 graden.
  • Een ladder moet geplaatst worden met een minimale overlengte van 1 meter. Dit houdt in dat de ladder minimaal 1 meter moet uitsteken over de dakrand.
  • Zorg dat de ladder minimaal 2,5 meter maar liever 3 meter uit de buurt staat van geïsoleerde delen die onder spanning staan.
  • Zorg er voor dat er voldoende ruimte is om op de ladder te komen en om er af te komen.

Tips voor het gebruik van de ladder
Het contoleren van de ladder en het plaatsen daarvan zijn belangrijke aspecten waarmee je het veilig werken met een ladder kunt bevorderen. Uiteraard moet je ook veilig werken met een ladder daarvoor volgen hieronder een aantal tips:

  • Gebruik alleen een ladder als er geen andere veiliger klimgereedschappen zijn.
  • Gebruik nooit een ladder boven windkracht 6!
  • Ga nooit met meer dan 1 persoon op een ladder staan.
  • Verplaats de ladder als je ergens niet bij kunt, ga nooit reiken omdat je dan uit balans kunt raken.
  • Als je toch moet reiken zorg er dan voor dat je niet verder reikt dan 1 armlengte en dat je daarbij de voeten op de ladder houd en met je andere hand de ladder stevig beethoudt.
  • Draag geen gladde schoenen maar schoen met een goed en schoon profiel zodat je niet kunt uitglijden op de sporten.
  • Je mag niet langer dan twee uur op een ladder werken.
  • Onderhoud de ladder goed en houdt deze schoon.
  • Klim altijd met je gezicht naar de lader toe.
  • Ook bij het naar beneden klimmen houd je het gezicht of de buik in de richting van de ladder.
  • Zorg er voor dat je altijd drie contactpunten hebt met een ladder bijvoorbeeld 2 voeten en 1 hand.

Wat is werken op hoogte?

Werken op hoogte is het uitvoeren van werkzaamheden op een hoogte van 2,50 meter of meer. In de Arbowet is vastgelegd dat werkzaamheden die vanaf een hoogte van 2,50 op meer worden uitgevoerd werkzaamheden op hoogte zijn. Werkzaamheden die worden uitgevoerd op daken vallen over het algemeen onder werk op hoogte. Men kan hierbij denken aan het plaatsen van zonnepanelen op daken. Daarnaast zijn er ook andere werkzaamheden die op daken uitgevoerd worden zoals het aanbrengen van dakbedekking. Ook aan de zijkant van een constructie of gebouw kunnen werkzaamheden op hoogte worden verricht. In de techniek en bouw voeren werknemers dagelijks werkzaamheden op hoogte uit. Daarom is het belangrijk om bij de gevaren van werken op hoogte stil te staan en daarbij te kijken wat men kan doen om de risico’s van werken op hoogte te beperken en te beheersen.

Valgevaar
Bij het werken op deze hoogte kan sprake zijn van een valgevaar. Als dat het geval is zal een bedrijf er alles aan moeten doen om de werkplek veilig te maken en de kans op vallen weg te nemen. Dit houdt in dat een bedrijf verschillende maatregelen zal moeten treffen. Een bedrijf heeft daarbij de keuze uit een aantal opties zoals een veilige: stijger, bordes of werkvloer. Daarnaast zijn het aanbrengen van stevige leuningen en het gebruik van valbeveiliging in de vorm van een harnas en valgordels belangrijke op het risico op vallen te beperken.

Risico Inventarisatie en Evaluatie
Bedrijven dienen in hun Risico Inventarisatie en Evaluatie ook de risico’s met betrekking tot het werken op hoogte te beschrijven. Het belangrijkste risico is het valgevaar oftewel het vallen van hoogte. Een ander risico is het vallen door een opening in de werkvloer of dak. Men kan daarnaast ook getroffen worden door vallend voorwerp. Verder zorgt het werken op hoogte mogelijk voor een langere en moeilijker vluchtweg in geval van calamiteiten. Al deze aspecten dienen te worden genoteerd in een Risico Inventarisatie en Evaluatie.

Veilig werken op hoogte: daken
In de inleiding werd aangegeven dat er verschillende situaties zijn waarop werknemers kunnen werken op hoogte. Het gaat te ver om alle arbeidsomstandigheden en werksituaties te benoemen van werken op hoogte. Daarom beperken we ons hier tot het benoemen van veiligheidsmaatregelen die bedrijven zullen moeten treffen als werknemers op hoogte werken op zowel hellende als platte daken. De volgende veiligheidsrichtlijnen vormen belangrijke basisrichtlijnen:

  • Loop niet op daken die niet stevig genoeg zijn om het gewicht van een menselijk lichaam te dragen. Indien wel over deze daken gelopen moet worden zal men deze daken eerst moeten verstevigen doormiddel van bijvoorbeeld loopplanken. Deze loopplanken zullen bij de dragers van het dak moeten worden geplaatst. De planken zullen op maximaal veertig centimeter afstand van elkaar aangebracht moeten worden. Vanaf de ladder of trap dient in ieder geval één van deze loopplanken rechtstreeks kunnen worden bereikt.
  • Er dient een deugdelijke, stevige valbeveiliging te worden aangebracht rondom de werkplek als deze op 2,50 meter hoogte of hoger is. Deze beveilig kan er op verschillende manieren worden gerealiseerd. Een veilige constructie is het plaatsen van dakrandbeveiliging. Dit zijn stevig bevestigde hekwerken met een hoogte van minimaal 1 meter en zijn geplaatst rondom de randen van het dak. Een andere optie is het plaatsen van speciale steigers die hekwerken bevatten of relingen. Daarnaast kan men ook veilige hoogwerkers gebruiken.
  • Weersomstandigheden vormen een factor waar zeker rekening mee moet worden gehouden. Denk hierbij aan regen, wind, sneeuw en vorst. Door een hoge windkracht kan men van het dak worden afgeblazen of uit balans worden gebracht. Vorst en sneeuw kan ook zorgen voor gladheid met alle mogelijke gevaren van dien.
  • Openingen in het dak dienen zo snel mogelijk professioneel te worden gerepareerd of te worden afgezet op een goede manier zodat niemand in de gaten en openingen kan vallen.
  • Het werken met een railsysteem met vanggordel of een veiligheidsharnas wordt ook vaak gedaan. Hierbij draagt de werknemer een speciaal harnas met een kabel er aan vast zodat de werknemer als hij of zij ten val komt niet verder kan vallen dan de lengte van de kabel. Een veiligheidsharnas wordt in de praktijk meestal in combinatie met andere veiligheidsmaatregelen genomen.
  • Zorg er voor dat het dak zo netjes mogelijk en schoon mogelijk wordt gehouden. Met andere woorden laat geen materialen en gereedschappen op het dak liggen zodat struikelen, uitglijden en verstappen wordt voorkomen.

Wat zijn spanten van gebouwen?

Een spant kan een onderdeel zijn van een gebouw en behoort tot de dakconstructie. De functie van een spant is het dragen van het dak en de belasting die wordt uitgeoefend op de bedekking van het dak. Spanten zijn daarom belangrijke dragende delen van een dakconstructie. Een spant brengt het totaal van de belasting die er op wordt uitgeoefend verticaal over op de constructiedelen die lager in de bouwconstructie zijn aangebracht. Over het algemeen zijn dat de dragende muren. Ook kan er een spant haar belasting overdragen op en borstwering van een zolder waaraan een muurplaat verankerd zit.  Spanten zijn er in verschillende afmetingen en vormen. Dit heeft te maken met de afmetingen van het dak en de hoek waaronder het dak is aangebracht. Er zijn dus spanten voor zowel platte als hellende daken.

Spanten voor een plat dak
Spanten voor platte daken zoals grote loodsen, garages en fabriekshallen moeten vaak grote afstanden overbruggen. Dat vereist wat van het gewicht en het materiaal van de spant. Een voorbeeld van een spant die hiervoor gebruikt wordt is een vakwerkspant. Een vakwerkspant is een spant die bestaat uit allemaal horizontale en diagonale stangen en balken. Een vakwerkspant heeft een aantal lange delen die de gehele afstand van het dak overspannen. Deze lange delen zijn doormiddel van diagonale stangen aan elkaar verbonden. Hierdoor ontstaan stevige driehoekvormen en X-vormen. Die zorgen er voor dat de vakwerkspant inderdaad uit vakken bestaat. Dat maakt dat de spant constructief stevig is zonder dat er veel materiaal in de zin van massa is gebruikt.

Naast vakwerkspanten zijn er ook houten spanten die bestaan uit verschillende lagen hout. Deze gelamineerde of gelijmde houten spanten zijn vervaardigd van verschillende lagen en latten van foutloos hout. Deze zijn zeer stevig aan elkaar vastgelijmd.

Spanten voor een hellend dak
Ook voor hellende daken zijn speciale spanten ontwikkeld die in de bouw worden gebruikt. Een voorbeeld hiervan is de hangspant. Bij boerderijen past men ook wel de zogenaamde Verbeterd-Hollands spant. Ook voor hellende daken kunnen vakwerkspanten worden gebruiken en gelamineerde of verlijmde spanten. Verder worden ook steekspanten gebruikt voor hellende daken.

Wat zijn houten schaliën en waarvoor worden deze gebruikt?

Houten schaliën kunnen worden gebruikt als dakbedekking. Houten schaliën worden in dit verband ook wel dakspanen, dakleien of houten shakes genoemd. Dit zijn dunne plankjes die vooral op schuine daken als dakbedekking kunnen worden gebruikt.

De schaliën worden als individuele en overlappende elementen van gespleten houten plankjes aangebracht.  In het verleden werden houten schaliën doormiddel van kloven verkregen. Tegenwoordig worden schaliën meestal gezaagd. Schaliën kunnen echter ook machinaal gekliefd worden. Een gezaagde schalie gaat minder lang mee dan een gekloofde schalie. In Nederland worden schaliën nauwelijks gebruikt als dakbedekking. In Noord Amerika, Florida, Canada en zelfs in de poolstreken worden schaliën nog regelmatig gebruikt als dakbedekking. Er zijn zelfs woningen die tientallen jaren dezelfde houten dakbedekking hebben. Schaliën kunnen een duurzame dakbedekking zijn voor woningen en andere gebouwen.

De duurzaamheid van schaliën is van een aantal factoren afhankelijk. Een belangrijke factor is de manier waarop schaliën zijn aangebracht. Ook de ventilatie is een belangrijk aspect die invloed heeft op de duurzaamheid van schaliën als dakbedekking. De vorm en de helling van het dak zijn eveneens van belang. Hoe groter de dakhelling hoe duurzamer schaliën zijn als dakbedekking.

Houtsoorten
Schaliën kunnen van verschillende houtsoorten worden gemaakt. Vroeger werden schaliën meestal van  eikenhout gemaakt. Er kunnen echter verschillende houtsoorten worden gebruikt voor de productie van schaliën. Houtsoorten zoals ceder en kastanje hout worden ook gebruikt als grondstof voor schaliën.

Bevestiging van houten schaliën
Schaliën zijn houten leien en deze worden aangebracht op latten die zijn bevestigd aan het onderdak. In verticale richting worden dunne stoflatten aangebracht op het onderdak. Door deze latten kunnen de schaliën aan de onderkant voldoende ventileren.  Bovenop de stoflatten worden panlatten in horizontale richting geplaatst. Op deze panlatten worden de schaliën bevestigd met nagels. De hoeveelheid schaliën die worden gebruikt is afhankelijk van de dakhelling. Hoe groter de dakhelling hoe minder schaliën geplaatst hoeven te worden.

Onderhoud van houten schaliën
Daken die gemaakt zijn van houten schaliën hebben meestal geen speciale behandelingen nodig. Dakbedekking kan echter wel groen uitslaan door algen. Daarnaast kan mos zich hechten op de houten schaliën. Dit gebeurd vooral op delen van het dak die vochtig blijven en in de schaduw staan. Algen en mos geven het dak geen mooie uitstraling en kunnen op de duur de kwaliteit van het dak aantasten. Daarom dienen algen en mos wel regelmatig verwijdert te worden met een middel en methode die daarvoor geschikt zijn.

Welke aspecten komen aan de orde bij dakbedekking of dakbekleding?

Dakbedekking wordt ook wel dakbekleding genoemd. Het belangrijkste doel van het aanbrengen van dakbedekking is het aanbrengen van een beschermde laag op een dak. Deze beschermende bekleding moet er voor zorgen dat een dak waterdicht is en dat er ook geen sneeuw kan binnendringen. Daarnaast dient dakbedekking er voor te zorgen dat er geen tocht door het dak naar binnen kan komen. Een goede dakbedekking is van groot belang voor de levensduur van een gebouw. Als dakbedekking niet goed is aangebracht kan er bijvoorbeeld hemelwater onder het dak terecht komen. Hierdoor kunnen vochtplekken in het gebouw ontstaan met alle schadelijke gevolgen van dien. Vocht is niet alleen slecht voor de (hout)constructie het zorgt ook voor een minder aangename atmosfeer voor de bewoners of gebruikers van het gebouw. Voor dakbedekking worden verschillende materialen gebruikt. De keuze van dakbedekking hangt af van een aantal verschillende factoren.

Algemene eisen aan dakbedekking
Dakbedekking is een belangrijk onderdeel van een gebouw. Daarom worden er eisen gesteld aan dakbedekking. Dakbedekking moet bijvoorbeeld een licht gewicht hebben zodat het dak niet te zwaar drukt op de constructie van een gebouw. Daarnaast moet dakbedekking weinig onderhoud vragen want de meeste daken bevinden zich op een dusdanige hoogte dat er een steiger of een hoogwerker gebruikt moet worden om het dak schoon te maken. Dit is echter kostbaar omdat de eigenaar van het pand dit meestal niet zelf kan doen. Het aanbrengen van dakbedekking moet ook eenvoudig zijn.

Dakbedekking moet ook dampdoorlatend zijn. Als dakbedekking niet over deze eigenschap beschikt dan moet men aan de onderkant van de dakconstructie, dus aan de binnenkant van het gebouw, een damp remmende laag aanbrengen. Deze laag moet er voor zorgen dat het woonvocht niet in de constructie van het gebouw dringt. Het woonvocht dient in de vorm van damp de woning of het bedrijfspand te verlaten zodat er geen condensatie ontstaat. Condensatie zocht voor vochtplekken en schimmels die de constructie van een gebouw ernstig kunnen aantasten.

De dakbedekking moet verder goed bestand zijn tegen atmosferische invloeden. Daarnaast is het belangrijk dat dakbedekking moeilijk vlam vat. Het beste is dakbedekking toepassen die onbrandbaar is. De keuze van de dakbedekking is ook afhankelijk van de vorm van het dak.

Schuine of hellende daken
Bij schuine of hellende daken moeten bedekkingselementen afwaterend zijn aangebracht. Dit houdt in dat het water van het dak moet aflopen en daarbij niet onder de dakbedekking terecht mag komen. Deze daken zijn in letterlijke zin niet geheel water dicht. Verder spelen esthetische aspecten een rol een rol bij hellende of schuine daken.

Deze daken kunnen vanaf de grond worden gezien door omwonenden of voorbijgangers. Daarom worden er in een bestemmingsplan eisen vastgelegd met betrekking tot de vormgeving en de kleur van dakbedekkingselementen die in het zicht komen te liggen. Dakbedekkingselementen die in het zicht zijn aangebracht bepalen in belangrijke mate het esthetisch effect van het gebouw waarop ze zijn geplaatst.

Platte daken
Bij platte daken speelt het esthetische aspect geen rol omdat deze daken over het algemeen uit het zicht zijn van voorbijgangers. Soms worden platte daken wel als terras gebruikt. In dat geval worden er wel eisen gesteld aan de dakbedekking. Deze eisen hebben dan meer te maken met de constructieve stevigheid dan met esthetische aspecten. Een plat dak moet in tegenstelling tot een schuin dak of een hellend dak wel geheel van waterdichte dakbedekking zijn voorzien.

Gebruikelijke materialen voor dakbedekking
Vroeger maakte men vooral gebruik van dakbedekking uit de directe omgeving van het gebouw of woning. Toen werd er vooral gebruik gemaakt van leisteen, riet en stro. Tegenwoordig kan men materialen voor dakbedekking van ver transporteren. Daarom is de keuze voor een bepaalde dakbedekking aanzienlijk  toegenomen. Ook de ontwikkelingen in de techniek hebben er voor gezorgd dat er meer materialen gebruikt kunnen worden en dat materialen massaal kunnen worden geproduceerd door machines. Bekende materialen die worden gebruikt als dakbedekking zijn:

  • Dakpannen die gemaakt zijn van gebakken klei of van geperst beton.
  • Leisteen uit de natuur
  • Gebakken leisteen
  • Schaliën van hout in e vorm van dakspanen
  • Riet en stro
  • Bitumen dakbedekking
  • Kunststof
  • Glas
  • Metalen zoals koper, zink en lood

Vroeger werd ook wel gebruik gemaakt van asbestcement. Dit materiaal werd bijvoorbeeld gebruikt om golfplaten en leien van te maken. Tegenwoordig mag men geen asbestcement meer gebruiken op de bouw omdat bij het verbranden of breken van asbest kleine asbestdeeltjes vrij kunnen komen in de atmosfeer.  Deze deeltjes zijn bij inademing schadelijk voor de gezondheid van mensen en dieren. Asbestdeeltjes kunnen kanker veroorzaken en mogen daarom niet meer als dakbedekking worden gebruikt.