Wat is blauwing of blauwen van vuurwapens?

Blauwen is een behandelingsmethode die wordt gebruikt om metalen delen van vuurwapens te behandelen tegen corrosievorming. Er zijn verschillende methoden die worden gebruikt om zogenaamde blauwing op vuurwapens aan te brengen. Voordat men echter blauwing aanbrengt dient het metalen deel van het vuurwapen volledig vetvrij te zijn. Grofweg zijn er twee methoden waarmee men blauwing op vuurwapens aan kan brengen namelijk verhitten in een vuur of het bewerken met verschillende soorten stoffen. Dit noemt men ook wel warm blauwen en koud blauwen. Hieronder kan kun je meer lezen over blauwing en de processen die daarvoor worden aangewend.

Blauwing is voor vuurwapens

Zoals je hebt gelezen aan het begin van de inleiding wordt blauwing aangebracht om de vorming van corrosie tegen te gaan. Toch wordt dit proces vrijwel alleen voor vuurwapens gebruikt en niet voor andere producten en werktuigen die voor een groot deel uit metaal bestaan. Voor staalconstructies, machineframes, werktuigen en andere producten uit de metaaltechniek gebruikt men andere systemen en methodes om het metaal te beschermen tegen roest. Denk hierbij aan poedercoating, verzinken, lakken en beitsen. Het proces dat gebruikt wordt om blauwing aan te brengen is daardoor in de metaaltechniek niet of nauwelijks bekend. Daarom is het interessant om hier meer over te lezen en te leren. Hieronder is aangeven wat het verschil is tussen warm blauwen en koud blauwen.

Warm blauwen: blauwing doormiddel van verhitting
De alleroudste methode is het verwarmen van de metalen delen in een vuur totdat het staal lichtblauw van kleur werd. Voor de sierwaarde en een egale kleur van alle onderdelen bracht men vaak gelijktijdig alle metalen onderdelen van een vuurwapen in hetzelfde vuur. Dit vuur was echter niet zo heet dat het metaal zou smelten. Er werd vroeger gebruik gemaakt van een houtskoolvuur dat ongeveer een temperatuur had van 300 graden Celsius. Daarin werden de metalen delen geplaatst en systematisch rondgedraaid zodat de blauwing op de metalen delen gelijkmatig kon ontstaan. Men maakte met name voor vizierkleppen en korrels ook wel gebruik van een bakje dat in het houtskoolvuur werd aangebracht. Voordat men deze onderdelen echter in het bakje deed werden ze ingesmeerd met as van hout en olie. Tijdens de verhitting op het houtskoolvuur werd het olie zwart en de houtas weer wit. Na afkoeling van de onderdelen werden deze een beetje gepolijst zodat ze glad en schoon werden. Daarvoor maakte men gebruik van fijne zandkorrels.

Koud blauwen: blauwing aanbrengen doormiddel van stoffen
Er zijn verschillende stoffen die werden en worden gebruikt om blauwing te realiseren. Dit wordt ook wel het koud blauwen genoemd. Het koud blauwen houdt in dat er geen gebruik wordt gemaakt van een vuur. In plaats daarvan gebruikt men een mengsel van bijvoorbeeld:
A: 1/2 lood salpeterzuur
B: 1/2 lood salpeterzure ether
C: 3-loden wijngeest
D: 1/2 loden kopervitrial (in 100 loden water opgelost)
C: 3-loden Stahl´s alcalisch ijzertinctuur (verkregen door staalvijlsel op te lossen in koningswater)

Dit mengsel werd bijvoorbeeld toegepast rond 1850 voor het aanbrengen van blauwing op de lopen van Nederlandse vuurwapens die door het leger werden gebruikt. Voor het aanbrengen van het mengsel moest het metaal goed ontvet worden. Daarvoor gebruikte men kalk of krijt. Er zijn verschillende mengsels die men kan toepassen om blauwing aan te brengen. Naast het hierboven genoemde mengsel is een mengsel van kopersulfaat ,selenigzuur en salpeterzuur ook mogelijk. Deze stoffen zijn echter wel schadelijk voor de gezondheid. Daarom moet het aanbrengen van blauwing bij voorkeur door een specialist worden uitgevoerd.

Aanbrengen van blauwing
Er zijn tegenwoordig wel bepaalde flesjes waarin het mengsel al is samengevoegd, dat vereenvoudigt het blauwingsproces. Toch verdient het de aanbeveling om het aanbrengen van blauwing door een ervaren persoon te laten doen. Niet alleen de gezondheid van de persoon kan worden geschaad als men het blauwen onzorgvuldig uitvoert ook de kwaliteit van de blauwing kan slechter zijn wanneer men dit zelf probeert aan te brengen. Daardoor kan de uitstraling en de corrosievastheid van het vuurwapen worden verminderd en dat moet worden voorkomen.

Waarom blauwing aanbrengen?
Blauwing zorgt er voor dat vuurwapens minder gevoelig zijn voor roest. Bovendien zorgt blauwing er voor dat vuurwapens er fraaier uit zien. Met name klassieke vuurwapens zijn door de combinatie van blauwing en patina zeer fraai om te zien. Deze wapens zijn vaak nog van damast of damaststaal gemaakt. Door het aanbrengen van blauwing komen de ringen en vormen van het damaststaal fraai in het metaal naar voren.
Naast deze aspecten zorgt het aanbrengen van blauwing er ook voor dat het zonlicht niet op het vuurwapen weerkaatst. Dat is belangrijk op het slagveld omdat de positie van de schutter dan niet wordt verraden maar ook de sportschutter en jager kan last hebben van de schittering van het zonlicht.

Wat is rhodineren of rhoderen?

Rhodineren wordt ook wel rhoderen genoemd en is een verzamelnaam van verschillende technieken waarbij het element rhodium aan de buitenkant van een andere metaalsoort wordt aangebracht. Rhodium is een scheikundig element. Het symbool voor dit element is Rh en atoomnummer 45. De kleur van rhodium is zilverwit. Om die reden wordt rhodium ook wel aangebracht over sierraden. Men past het ook wel toe bij sieraden die van zogenoemd witgoud zijn  gemaakt. het rhodium wordt daarbij aangebracht over het gele goud heen. Het goud verandert daarbij dus niet van kleur.

Rhodineren
Het aanbrengen van rhodium wordt meestal elektrolytisch gedaan. Dat wil zeggen dat het doormiddel van een elektrisch potentiaalverschil wordt aangebracht op een metalen object. De laag die er op aangebracht wordt is meestal erg dun. Soms wel dunner dan 0,1 micron dikte.

Waarom rhodineren?
Rhodium wordt aangebracht om de eigenschappen van een bepaald product te verbeteren. Gunstige  eigenschappen van rhodium zijn de corrosievastheid en hardheid van het materiaal. Als men rhodium op elektrolytische wijze aanbrengt op een metalen product is het product beter beschermd tegen krassen en tegen corrosie. Om die reden is het geschikt om verwerkt te worden in de katalysator van auto’s. Daarnaast is het materiaal geschikt om weerstand te bieden tegen agressieve stoffen. Bovendien heeft het metaal een bepaalde sierwaarde waardoor het voor sierraden wordt gebruikt.

Wat is vliegroest en hoe ontstaat vliegroest?

Vliegroest wordt ook wel vlugroest genoemd en is roest aan de oppervlakte van een object, daarom wordt de benaming oppervlakteroest ook wel gebruikt. Vliegroest wordt veroorzaakt door roestdeeltjes die extern worden aangevoerd. De oorzaak van vliegroest ligt dus niet in het voorwerp of object dat is aangetast. De roestdeeltjes dwarrelen neer op een object en kunnen daardoor het object een oranjebruine was geven en het de oppervlakte ruw maken.

Waar komt vliegroest voor?
Vliegroest kan op verschillende plaatsen voorkomen. Omdat deze vorm van roest extern wordt aangevoerd kan vliegroest alleen ontstaan in de buurt van roestige objecten en machines. Hierbij kan gedacht worden aan industriegebieden, aan schepen en spoorwegen. Ook bij andere constructies die zijn gemaakt van staal kan vliegroest ontstaan. Deze vliegroest kan op andere metalen neerdwarrelen door de wind of regen. Vliegroest kan ook op roestvast staal terechtkomen. Dit kan onder andere gebeuren bij rvs bestek als dit in de vaatwasser wordt geplaatst met andere metalen objecten die wel roest bevatten. De vaatwasser kan de roest samen met het water en afwasmiddel rondpompen door de vaatwasser. Hierdoor kan de roest ook op andere roestvrijstalen objecten terecht komen.

Hoe ontstaat vliegroest?
De roestdeeltjes worden gevormd door constructies en objecten die vervaardigd zijn van staal en andere legeringen met ijzer (ferro) als hoofdbestandsdeel. De corrosie van ijzer noemt men ook wel roest of ijzeroxide. Tijdens het roestproces lossen deeltjes van het basismateriaal op en ontstaan kleine roestdeeltjes in de vorm van schilfertjes en poeder. Deze kleine roestdeeltjes kunnen doormiddel van de wind, regen, hagel en sneeuw van het object worden verwijderd en neerdalen op objecten in de omgeving. Deze objecten bevatten dan vliegroest. Vliegroest heeft een onedel karakter en kan daardoor vrij eenvoudig worden opgelost in vocht. Hierdoor worden ijzeroxiden gevormd. Deze ijzeroxiden kunnen het materiaal dat zich onder de vliegroest bevindt aantasten. Als dat materiaal ook ijzer bevat zoals bijvoorbeeld het geval is bij rvs  kan de dunne passiveringslaag,  die gevormd wordt door chroomoxide, worden aangetast zodat het rvs uiteindelijk ook zal gaan roesten. De roestdeeltjes contamineren het rvs.

Anode en kathode
Roest kan ook ontstaan wanneer een minder edel metaal in aanraking komt met een edeler metaalsoort. Het minder edele metaal wordt dan als het ware opgeofferd aan het edeler metaal door dat er een elektronenstroom ontstaat vanuit het minder edele metaal (anode) naar het edeler metaal (kathode). De kathode wordt door dit proces beschermd daarom noemt men dit proces ook wel kathodische bescherming, als dit proces wordt gebruikt om bepaalde metalen constructies tegen roest te beschermen. Het minst edele metaal zal langzamerhand oplossen doordat het wordt omgezet in oxide. Wanneer corrosie door dit proces ontstaat spreekt men echter niet van vliegroest.

Wat passiveren voor soort bewerkingstechniek?

Binnen de techniek worden verschillende bewerkingen uitgevoerd. Er zijn bewerkingen die worden gebruikt om producten en werktuigen vorm te geven en te ontwikkelingen. Daarnaast zijn er ook bewerkingstechnieken die er voor moeten zorgen dat de gemaakte producten goed worden beschermd tegen bijvoorbeeld corrosie. Passiveren is één van deze bewerkingstechnieken. Passiveren wordt ook wel passivatie genoemd en is gericht op het herstellen van de passivatielaag. Deze laag biedt bescherming tegen corrosievorming. Deze bewerkingstechniek wordt meestal gedaan nadat men heeft gebeitst en gespoeld.

Passiveren van roestvast staal
Chroom is een bestandsdeel van de rvs-legering en zorgt er voor dat het materiaal een goede corrosiebescherming heeft. Rvs bevat minimaal 12% vrije chroom. Het chroom zorgt voor een zeer dunne beschermlaag tegen corrosie. Deze volledig afsluitende beschermlaag wordt ook wel oxidehuid genoemd.

Roestvast staal (rvs) en de oxidehuid rondom het rvs kan doormiddel van mechanische beschadiging en lasprocessen worden aantast. Vreemde metaaldeeltjes kunnen er door beschadiging voor zorgen dat roestvast staal niet meer roestvast is. De chroomoxidehuid van het rvs kan door beschadigen van ijzer (ferro) en ijzerlegeringen worden aangetast waardoor het rvs kan gaan roesten. Doormiddel van een beitsbehandeling worden de vreemde metaaldeeltjes verwijdert van het oppervlak van rvs.

Vervolgens gaat men roestvast staal passiveren door het rvs in een bad te doen met salpeterzuur. Hierdoor hersteld het laagje chroomoxide en keert de passieve toestand terug. Doordat de chroomoxidelaag op het rvs weer wordt hersteld is het staal weer roestvast geworden.

Staal kan men ook passiveren. Staal wordt doormiddel van citroenzuur behandeld. Citroenzuur is hierbij de passiveervloeistof. Door het passiveerproces van deze vloeistof wordt het materiaal zilvergrijs. Staal wordt doormiddel van passiveren behandelt zodat vliegroest wordt voorkomen.

Wat is cunifer en waar wordt deze legering voor gebruikt?

Cunifer is een metaallegering die bestaat uit drie hoofdbestanddelen. De samenstelling van cunifer bestaat uit Cu (Koper) Ni (Nikkel) en Fe (IJzer). Deze samenstelling wordt ook wel aangeduid met CuNiFer. De naam cunifer is in feite een opsomming van de Latijnse naam van de verschillende bestandsdelen van de metaallegering:

  • Cuprum is het Latijnse woord voor koper. Het scheikundige symbool van dit element is Cu. Koper heeft een goede corrosiebestendigheid en is makkelijk verwerkbaar. Daarnaast heeft dit metaal een goede elektrische geleidbaarheid.
  • Nickel is het Latijnse woord voor nikkel. Dit elementen heeft als scheikundig symbool de letters Ni. Dit metaal is goed bestand tegen corrosie en heeft goede eigenschappen bij hoge temperaturen. Daarnaast zet nikkel bij hoge temperaturen nauwelijks uit en is het materiaal goed lasbaar.
  • Ferrum is het Latijnse woord voor ijzer. Dit materiaal is minder goed tegen corrosie bestand dan de hiervoor genoemde metalen. Door de toevoeging van een klein percentage koolstof ontstaat staal. Staal is zeer sterk en daarnaast goedkoop. Dit maakt het materiaal zeer geschikt voor constructies en werktuigen.

De onderlinge verhouding tussen de metalen waar cunifer uit bestaat verschilt.  De meest gebruikelijke verhouding tussen koper en nikkel in deze legering zijn Cu/Ni 90/10 of Cu/Ni 70/30. De onderlinge verhouding van de elementen waaruit de legering bestaat zorgt er voor dat cunifer over een unieke combinatie van zowel sterkte als corrosievastheid beschikt. Tot zover de beschrijving van de bestandsdelen van cunifer. Hieronder is in een alinea vermeld waar cunifer voor wordt gebruikt.

Waar wordt cunifer voor gebruikt?
Cunifer is door de samenstelling van de metaallegering goed bestand tegen corrosie. Zelfs na het lassen van cunifer is het materiaal goed bestand tegen corrosie. Deze corrosievastheid zorgt er voor dat cunifer wordt toegepast in een omgeving waar gemakkelijk corrosie kan ontstaan. Een voorbeeld van een corrosiegevoelige omgeving is een omgeving die blootgesteld is aan zeewater. Daarom wordt cunifer vaak toegepast in de maritieme sector bijvoorbeeld voor leidingsystemen en flenzen aan boord van schepen en jachten. Cunifer wordt ook gebruikt voor appendages, koelwatersystemen en brandblusinstallaties. Daarnaast wordt cunifer ook gebruikt voor warmtewisselaars en condensors.